Sarga 36

Verse 1

ततस्सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया।सबाष्पमतिनिश्श्वश्य जगादेदं पुनः पुनः।।।।

അപ്പോൾ ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ ദശരഥൻ, ഈ കാര്യത്തിൽ തന്റെ പ്രതിജ്ഞയാൽ പീഡിതനായി, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ആഴമായി നിശ്ശ്വസിച്ചു, സുമന്ത്രനോട് ഈ വാക്കുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 2

सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः।राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम्।।।।

ഹേ സൂതാ! രത്നസമൃദ്ധവും ചതുര്വിധ സൈന്യബലങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണവുമായ സേനയെ രാഘവന്റെ അനുയാത്രാർത്ഥം ഉടൻ ക്രമീകരിക്കട്ടെ.

Verse 3

रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः।शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः।।।।

സൗന്ദര്യത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ഗണികമാർ, മധുരവാക്യങ്ങൾ പറയുന്ന സ്ത്രീകൾ, മഹാധനികരായ വ്യാപാരികൾ—വസ്തുക്കൾ മനോഹരമായി പ്രദർശിപ്പിച്ച്—കുമാരന്റെ ഘോഷയാത്രയെ ശോഭിപ്പിക്കട്ടെ.

Verse 4

ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः।तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय ।।।।

അവനെ സേവിച്ച് ജീവിച്ചവർക്കും, അവൻ വീര്യത്തോടെ ക്രീഡിച്ചിരുന്ന ധീരയുവാക്കൾക്കും പലവിധ ദാനങ്ങൾ നൽകി, അവരെയും ഇവിടെ (ഈ അനുചരസംഘത്തിൽ) നിയോഗിക്കണം.

Verse 5

आयुधानि च मुख्यानि नागरा श्शकटानि च।अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं व्याधाश्चारण्य गोचराः।।।।

പ്രധാന ആയുധങ്ങളും, നഗരത്തിലെ കാവൽക്കാരും/ജനങ്ങളും, രഥ-ശകടങ്ങളും കാകുത്സ്ഥനെ (രാമനെ) അനുഗമിക്കട്ടെ; വനമാർഗ്ഗങ്ങളിൽ പരിചയമുള്ള വേട്ടക്കാരും വനചാരികളും കൂടെ പോകട്ടെ.

Verse 6

निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु।नदीश्च विविधाः पश्यन्न राज्यस्य स्मरिष्यति।।।।

മൃഗങ്ങളെയും ഗജങ്ങളെയും വധിച്ച്, വനത്തിലെ മധു പാനം ചെയ്ത്, പലവിധ നദികളെ ദർശിച്ച്—രാമൻ രാജ്യം ഓർക്കുകയുമില്ല.

Verse 7

धान्यकोशश्च यः कश्चिद्धनकोशश्च मामकः।तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने।।।।

എന്റെ ധാന്യകോശവും ധനകോശവും എന്തെല്ലാമുണ്ടോ—നിർജന വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന രാമനെ അവ രണ്ടും അനുഗമിക്കട്ടെ.

Verse 8

यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजं श्चाप्तदक्षिणाः।ऋषिभिश्च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने।।।।

പുണ്യദേശങ്ങളിൽ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, യഥോചിത ദക്ഷിണകൾ സമർപ്പിച്ച്, ഋഷിമാരോടു സംഗമിച്ച്, അവൻ വനത്തിൽ സുഖമായി വസിക്കും.

Verse 9

भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति।सर्वकामैः सह श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति ।।।।

‘മഹാബാഹുവായ ഭരതൻ അയോധ്യയെ ഭരിക്കട്ടെ; ശ്രീമാനായ രാമനു എല്ലാ സുഖസൗകര്യങ്ങളും യഥാവിധി ഒരുക്കപ്പെടട്ടെ’—എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 10

एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भय मागतम्।मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि न्यरुध्यत।।।।

കാകുത്സ്ഥനായ ദശരഥൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ കൈകേയിയെ ഭയം പിടികൂടി; അവളുടെ മുഖം വരണ്ടു വെളുത്തു, ശബ്ദവും തൊണ്ടയിൽ മുട്ടിപ്പോയി.

Verse 11

सा विषण्णा च सन्त्रस्ता मुखेन परिशुष्यता।राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत्।।।।

വിഷണ്ണയും ഭീതിയുമേറ്റു, മുഖം വരണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ കൈകേയി രാജാവിനോട് തിരിഞ്ഞ് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 12

राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव।निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते।।।।

ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാവേ, ജനങ്ങൾ വിട്ടുപോയ ശൂന്യവും രസഹീനവും—മദ്യത്തിന്റെ സാരം കുടിച്ചൊഴിഞ്ഞതുപോലെ—അത്തരം രാജ്യം ഭരതൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 13

कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणाम्।राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम्।।।।

ലജ്ജ വിട്ട് അത്യന്തം ക്രൂരവചനങ്ങൾ പറയുന്ന കൈകേയിയെ കണ്ടു, വിശാലനേത്രയായ ആ റാണിയോട് രാജാവ് ദശരഥൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 14

वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माऽहिते।अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः।।।।

അനാര്യേ, എന്നെ നുകത്തിൽ കെട്ടി ഭാരധുരയിൽ നിയോഗിച്ച് ഞാൻ അത് വഹിച്ച് മുന്നേറുമ്പോൾ നീ എന്തിന് എന്നെ കുത്തിപ്പൊക്കുന്നു? നീചസ്ത്രീയേ, ഈ പ്രവൃത്തി ആരംഭിച്ചതാണെങ്കിൽ ആദ്യം തന്നേ എന്തിന് തടഞ്ഞില്ല?

Verse 15

तस्यैतत्क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना।कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत्।।।।

അവന്റെ ക്രോധം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സുന്ദരിയായ കൈകേയി ഇരട്ടിയായി കോപിച്ചു രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 16

वैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रमुपारुधत्।असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति।।।।

നിന്റെ തന്നെ വംശത്തിൽ സഗരൻ തന്റെ മൂത്ത പുത്രനായ—അസമഞ്ജൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവനെ—തടഞ്ഞു; അതുപോലെ ഈ രാമനും അങ്ങനെ തന്നെ അയക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.

Verse 17

एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्।व्रीडितश्च जनस्सर्व स्सा च तं नावबुध्यत।।।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് ദശരഥൻ ‘ധിക്!’ എന്നു മാത്രമേ പറഞ്ഞു; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും ലജ്ജിച്ചു, എന്നാൽ അവൾ (കൈകേയി) അത് ഗ്രഹിച്ചില്ല.

Verse 18

तत्र वृद्धो महामात्रस्सिद्धार्थो नाम नामतः।शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयी मिदमब्रवीत्।।।।

അവിടെ സിദ്ധാർത്ഥൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു വൃദ്ധ മഹാമന്ത്രി ഉണ്ടായിരുന്നു—ശുദ്ധാചാരനും രാജാവിന് അത്യന്തം ആദരനീയനും—അവൻ കൈകേയിയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 19

असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि बालकान्।सरय्वाः प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः।।।।

ദുഷ്ടബുദ്ധിയായ അസമഞ്ജൻ വഴിയിൽ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കുട്ടികളെ പിടിച്ചു സരയൂ നദിയുടെ വെള്ളത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞ് അതിൽ ആനന്ദിച്ചു.

Verse 20

तं दृष्ट्वा नागरा स्सर्वे कृद्धा राजानमब्रुवन्।असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान्वा राष्ट्रवर्धन।।।।

അതു കണ്ടു നഗരവാസികൾ എല്ലാവരും ക്രോധത്തോടെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ രാജ്യവർധന! ഒന്നിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക—അസമഞ്ജനെ മാത്രം, അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങളെ.”

Verse 21

तानुवाच ततो राजा किन्निमित्तमिदं भयम्।ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन्।।।।

പിന്നീട് രാജാവ് അവരോട് പറഞ്ഞു: “ഈ ഭയം എന്തുകൊണ്ടാണ്?” രാജാവ് ചോദിച്ചതോടെ പ്രജകൾ ഇങ്ങനെ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 22

डक्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतनः।सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते।।।।

“ഇവൻ ബുദ്ധിഭ്രാന്തനായി ഞങ്ങളുടെ ചെറുപുത്രന്മാർ കളിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സരയൂവിലേക്കു മൂഢതയാൽ എറിഞ്ഞിടുന്നു; അതിൽ അവൻ അതുല്യമായ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.”

Verse 23

स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः।तं तत्याजाहितं पुत्रं तेषां प्रियचिकीर्षया।।।।

പ്രജകളുടെ വചനം കേട്ട നരാധിപൻ, അവർക്കു പ്രിയം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ആ ഹിതമല്ലാത്ത പുത്രനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 24

तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम्।यावज्जीवं विवास्योऽयमिति स्वानन्वशात्पिता।।।।

പിതാവ് അവനെ ഭാര്യയോടും എല്ലാ സാമഗ്രികളോടും കൂടി വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ കയറ്റി, തന്റെ അനുചരന്മാരോട് കല്പിച്ചു: “ഇവനെ ജീവപര്യന്തം നാടുകടത്തുക (വനവാസം വിധിക്കുക).”

Verse 25

स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोडयत्।दिश स्सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत्।।।।

അവൻ കോലും കൊട്ടയും കൈയിലെടുത്ത് എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമായി അലഞ്ഞു; മലകളിലെ ദുര്‍ഗ്ഗമമായ കോട്ടസ്ഥലങ്ങളിലേക്കും കുഴിച്ചുതേടി നടന്നു—പാപകർമ്മം ചെയ്തവനെന്നപോലെ.

Verse 26

इत्येनमत्यजद्राजा सगरो वै सुधार्मिकः।रामः किमकरोत्पापं येनैवमुपरुध्यते।।।।

“ഇങ്ങനെ അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ സഗരരാജാവ് അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ രാമൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു, അവനെ ഇങ്ങനെ തടഞ്ഞ് നാടുകടത്തേണ്ടതെന്ത്?”

Verse 27

न हि कञ्चन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्।दुर्लभो ह्यस्य निरय श्शशाङ्कस्येव कल्मषम्।।।।

ഞങ്ങൾ രാഘവനിൽ ഒരു ദോഷവും കാണുന്നില്ല—അൽപമാത്രം പോലും. അവനിൽ കളങ്കം കണ്ടെത്തുക ചന്ദ്രനിലെന്നുപറയുന്ന പാടുപോലെ അത്യന്തം ദുർലഭം.

Verse 28

अथवा देवि दोषं त्वं कञ्चित्पश्यसि राघवे।तमद्य ब्रूहि तत्वेन तदा रामो विवास्यताम्।।।।

അല്ലെങ്കിൽ, ദേവീ രാജ്ഞീ, നീ രാഘവനിൽ ഏതെങ്കിലും ദോഷം സത്യമായി കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ഇന്ന് യഥാർത്ഥമായി തുറന്നു പറയുക; അപ്പോൾ മാത്രമേ രാമനെ നാടുകടത്താൻ (വനവാസം വിധിക്കാൻ) പാടുള്ളൂ.

Verse 29

अदुष्टस्य हि संत्यागः सत्पथे निरतस्य च।निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मनिरोधनात्।।।

നിർദോഷനും സന്മാർഗത്തിൽ സ്ഥിരനുമായവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത്—ധർമ്മത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതിനാൽ—ഇന്ദ്രന്റെ ദീപ്തിയെയും പോലും ദഹിപ്പിച്ചുകളയും.

Verse 30

तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया।लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने।।।।

ദേവി, മതി—നീ രാമന്റെ ശ്രീയെ തടയരുത്. ശുഭാനനേ, ലോകത്തിന്റെ നിന്ദയും പരിഹാസവും നിന്നെ ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ നീ നിന്നെയുമെ രക്ഷിക്കണം.

Verse 31

श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः।शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

സിദ്ധാർത്ഥന്റെ ഹിതകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ശബ്ദം കൂടുതൽ ക്ഷീണിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാജാവ്, ദുഃഖം തകർത്ത വാക്കുകളോടെ കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 32

एतद्वचो नेच्छसि पापवृत्ते हितं न जानासि ममात्मनो वा।आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा चेष्टा हि ते साधुपथादपेता।।।।

പാപവൃത്തിയുള്ള സ്ത്രീയേ, ഈ ഹിതവചനം നിനക്കിഷ്ടമല്ല; എനിക്കോ നിനക്കോ യഥാർത്ഥ ഹിതം എന്തെന്നു നീ അറിയുന്നില്ല. നീചമായ വഴിയെ ആശ്രയിച്ച്, ദുഷ്ടാഭിപ്രായത്തിൽ നിന്നുയർന്ന നിന്റെ പ്രവർത്തികൾ സജ്ജനപഥത്തിൽ നിന്ന് തീർച്ചയായും തെറ്റിപ്പോയിരിക്കുന്നു.

Verse 33

अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामंराज्यं परित्यज्य सुखं धनं च।सहैव राज्ञा भरतेन च त्वंयथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम्।।।।

ഇന്ന് ഞാൻ രാജ്യം, സുഖം, ധനം എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് രാമനെ അനുഗമിക്കും. നീ രാജാവായ ഭരതനോടൊപ്പം ഇഷ്ടപ്രകാരം ദീർഘകാലം രാജ്യം ഭോഗിക്കട്ടെ.