Sarga 12
अगस्त्याश्रमप्रवेशः तथा दिव्यायुधप्रदानम् (Entry into Agastya’s Hermitage and the Gift of Divine Weapons)
आरण्यकाण्ड
ലക്ഷ്മണൻ അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിന്റെ പ്രാകാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അഗസ്ത്യമുനിയുടെ ശിഷ്യനോട് സ്വപരിചയം അറിയിച്ചു, പിതൃആജ്ഞയാൽ വനവാസികളായ രാമൻ, സീത, താനും ദർശനം നേടാൻ അനുമതി അപേക്ഷിക്കുന്നു. ശിഷ്യൻ മുനിയോട് വിവരം അറിയിക്കുമ്പോൾ, അഗസ്ത്യൻ ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന രാമാഗമനം കേട്ട് ഉടൻ അതിഥിസത്കാരം നടത്താൻ കല്പിക്കുന്നു. രാമൻ അകത്ത് പ്രവേശിച്ച് ആശ്രമത്തിന്റെ പുണ്യഭൂപ്രകൃതിയെ കാണുന്നു—വിവിധ ദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വേദികളും സ്ഥാനങ്ങളും—തപോവനത്തിൽ ഏകീകൃത യജ്ഞലോകം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ. അഗസ്ത്യൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം പുറത്ത് വരുന്നു. രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ തപസ്സിന്റെ നിധിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്യുന്നു; സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്നു. മുനി ആസനം, അർഘ്യ-പാദ്യാദികൾ നൽകി സ്വീകരിച്ച് വാനപ്രസ്ഥവിധിപ്രകാരം ഭോജനവും നൽകുന്നു; അതിഥിധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു—അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നതും അതിഥിയെ യഥാവിധി ആദരിക്കുന്നതും നിത്യകർമ്മം; അവഗണിച്ചാൽ ദോഷഫലം അനിവാര്യമാണ്. പിന്നീട് വിശ്വകർമ്മനിർമ്മിതമായ വൈഷ്ണവ ധനുസ്സും, ബ്രഹ്മദത്തമായ അമോഘശരവും, അക്ഷയശരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ രണ്ട് തൂണീരുകളും, ഇന്ദ്രപ്രദത്തമായ മ്യാനസഹിത ഖഡ്ഗവും അദ്ദേഹം സമ്മാനിക്കുന്നു. വനരക്ഷയ്ക്കായി ധർമ്മസമ്മത ഉപകരണങ്ങളായി ഈ ദിവ്യായുധങ്ങൾ നൽകി രാമനെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सप्रविश्याऽश्रमपदं लक्ष्मणो राघवानुजः।अगस्त्यशिष्यमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह।।।।
രാഘവന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണൻ ആശ്രമപദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അഗസ്ത്യമുനിയുടെ ശിഷ്യനെ കണ്ടുമുട്ടി ഇങ്ങനെ വചനം പറഞ്ഞു.
Verse 2
राजा दशरथो नाम ज्येष्ठस्तस्य सुतो बली।रामः प्राप्तो मुनिं द्रष्टुं भार्यया सह सीतया।।।।
ദശരഥൻ എന്ന രാജാവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനും വീരനുമായ പുത്രൻ രാമൻ, തന്റെ ഭാര്യ സീതയോടുകൂടെ മുനിയെ ദർശിക്കാനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു.
Verse 3
लक्ष्मणो नाम तस्याहं भ्राता त्ववरजो हितः।अनुकूलश्च भक्तश्च यदि ते श्रोत्रमागतः।।।।
ഞാൻ അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ, ലക്ഷ്മണൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ—ഹിതചിന്തകൻ, എപ്പോഴും അനുകൂലനും ഭക്തനും; എന്റെ പേര് നിങ്ങളുടെ ചെവിയിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ.
Verse 4
ते वयं वनमत्युग्रं प्रविष्टाः पितृशासनात्।द्रष्टुमिच्छामहे सर्वे भगवन्तं निवेद्यताम्।।।।
പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ ഈ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭഗവാനെപ്പോലെയുള്ള മഹർഷിയെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ദയവായി ഞങ്ങളെ അറിയിക്കണമേ.
Verse 5
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य तपोधनः।तथेत्युक्त्वाऽग्निशरणं प्रविवेश निवेदितुम्।।।।
ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് തപോധനനായ തപസ്വി ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു, സന്ദേശം അറിയിക്കാനായി അഗ്നിശരണത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।
Verse 6
स प्रविश्य मुनिश्रेष्ठं तपसा दुष्प्रधर्षणम्।कृताञ्जलिरुवाचेदं रामागमनमञ्जसा।।।।यथोक्तं लक्ष्मणेनैव शिष्योऽगस्त्यस्य सम्मतः।
അവൻ ഉടൻ പ്രവേശിച്ച്, തപോബലത്താൽ ദുഷ്പ്രധർഷണനായ മുനിശ്രേഷ്ഠനോടു, അഗസ്ത്യന്റെ പ്രിയശിഷ്യൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ, ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ രാമാഗമനം അറിയിച്ചു।
Verse 7
पुत्रौ दशरथस्येमौ रामो लक्ष्मण एव च।।।।प्रविष्टावाश्रमपदं सीतया सह भार्यया।
ദശരഥന്റെ ഈ രണ്ടു പുത്രന്മാർ—രാമനും ലക്ഷ്മണനും—രാമന്റെ ഭാര്യയായ സീതയോടുകൂടെ ആശ്രമപരിസരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 8
द्रष्टुं भवन्तमायातौ शुश्रूषार्थमरिन्दमौ।।।।यदत्रानन्तरं तत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
ശത്രുദമകരായ ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കൾ അങ്ങയുടെ ദർശനത്തിനും ശുശ്രൂഷയ്ക്കുമായി വന്നിരിക്കുന്നു; ഈ കാര്യത്തിൽ ഇനി യഥാർത്ഥമായി ചെയ്യേണ്ടത് കൃപയോടെ ആജ്ഞാപിക്കണമേ.
Verse 9
ततश्शिष्यादुपश्रुत्य प्राप्तं रामं सलक्ष्मणम्।।।।वैदेहीं च महाभागामिदं वचनमब्रवीत्।
അനന്തരം ശിഷ്യനിൽ നിന്നു രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ എത്തിയതും മഹാഭാഗ്യവതിയായ വൈദേഹി (സീതയും) കൂടെയുണ്ടെന്നതും കേട്ട മുനി ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.
Verse 10
दिष्ट्या रामश्चिरस्याद्य द्रष्टुं मां समुपागतः।।।।मनसा काङ्क्षितं ह्यस्य मयाप्यागमनं प्रति।
ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ ഇന്ന് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം രാമൻ എന്നെ കാണാൻ വന്നിരിക്കുന്നു; അവന്റെ വരവിനെ ഞാനും ഹൃദയത്തിൽ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്നു.
Verse 11
गम्यतां सत्कृतो रामस्सभार्यस्सहलक्ष्मणः।।।।प्रवेश्यतां समीपं मे किं चासौ न प्रवेशितः।
പോകുക; ഭാര്യയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടിയ രാമനെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ച് സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ സമീപത്തേക്ക് അകത്ത് കൊണ്ടുവരിക. ഇതുവരെ അവനെ എന്തുകൊണ്ട് പ്രവേശിപ്പിച്ചില്ല?
Verse 12
एवमुक्तस्तु मुनिना धर्मज्ञेन महात्मना।। ।।अभिवाद्याब्रवीच्छिष्यस्तथेति नियताञ्जलिः।
ധർമ്മജ്ഞനായ മഹാത്മ മുനി ഇങ്ങനെ കല്പിച്ചതോടെ, ശിഷ്യൻ വന്ദനം ചെയ്ത്, കൂപ്പിയ കൈകളോടെ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 13
ततो निष्क्रम्य सम्भ्रान्तश्शिष्यो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।क्वासौ रामो मुनिं द्रष्टुमेतु प्रविशतु स्वयम्।
അപ്പോൾ ശിഷ്യൻ ആകുലതയോടെ പുറത്തേക്കിറങ്ങി ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു— “രാമൻ എവിടെയാണ്? മുനിയെ ദർശിക്കുവാൻ അദ്ദേഹം സ്വയം വരട്ടെ; അകത്ത് പ്രവേശിക്കട്ടെ.”
Verse 14
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं शिष्येण सह लक्ष्मणः।। ।।दर्शयामास काकुत्स्थं सीतां च जनकात्मजाम्।
പിന്നീട് ശിഷ്യനോടൊപ്പം ആശ്രമപരിസരത്തിലേക്ക് ചെന്ന ലക്ഷ്മണൻ കാകുത്സ്ഥനായ രാമനെയും ജനകാത്മജയായ സീതയെയും കാണിച്ചു കൊടുത്തു.
Verse 15
तं शिष्यः प्रश्रितो वाक्यमगस्त्यवचनं ब्रुवन्।।।।प्रावेशयद्यथान्यायं सत्कारार्हं सुसत्कृतम्।
അഗസ്ത്യമുനിയുടെ സന്ദേശം വിനയത്തോടെ ഉച്ചരിച്ച് ശിഷ്യൻ ആചാരപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തെ അകത്ത് പ്രവേശിപ്പിച്ചു; സത്കാരാർഹനായ അദ്ദേഹത്തെ ഉത്തമമായി ആദരിച്ചു.
Verse 16
प्रविवेश ततो रामस्सीतया सहलक्ष्मणः।।।।प्रशान्तहरिणाकीर्णमाश्रमं ह्यवलोकयन्।
പിന്നീട് രാമൻ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടി ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ശാന്തവും ഭീതിയില്ലാത്ത മാൻകളാൽ നിറഞ്ഞ ആശ്രമം അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.
Verse 17
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च।।।।विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः।सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च।।।।दातुर्विधातुः स्थानेच वायोः स्थानं तथैव च।नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः।।।।स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च।स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः।।।।कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति।
അവിടെ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനവും അഗ്നിയുടെ സ്ഥാനവും, അതുപോലെ വിഷ്ണുവിന്റെ സ്ഥാനവും; മഹേന്ദ്രന്റെയും വിവസ്വത്തിന്റെയും സ്ഥാനവും; സോമന്റെയും ഭഗന്റെയും കുബേരന്റെയും സ്ഥാനവും; ധാതാവിന്റെയും വിധാതാവിന്റെയും സ്ഥാനവും വായുവിന്റെ സ്ഥാനവും; മഹാത്മാവായ അനന്തനാഗരാജന്റെ സ്ഥാനവും; ഗായത്രിയുടെ സ്ഥാനവും വസുക്കളുടെ സ്ഥാനവും; പാശഹസ്തനായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ സ്ഥാനവും; കൂടാതെ കാർത്തികേയന്റെ സ്ഥാനവും ധർമ്മസ്ഥാനവും ദർശിച്ചു.
Verse 18
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च।।3.12.17।। विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः। सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च।।3.12.18।। धातुर्विधातुः स्थानं च वायोः स्थानं तथैव च। नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः।।3.12.19।। स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च। स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः।।3.12.20।। कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति।
അവിടെ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അഗ്നിയുടെയും പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ, അതുപോലെ വിഷ്ണുവിന്റെയും മഹേന്ദ്രന്റെയും വിവസ്വാൻ സൂര്യന്റെയും സ്ഥാനങ്ങൾ കണ്ടു; സോമന്റെയും ഭഗന്റെയും കുബേരന്റെയും സ്ഥാനങ്ങൾ; ധാതാവിന്റെയും വിധാതാവിന്റെയും, വായുവിന്റെയും സ്ഥാനങ്ങൾ; മഹാത്മാവായ അനന്തനെന്ന നാഗരാജന്റെ സ്ഥാനം; ഗായത്രിയുടെയും വസുക്കളുടെയും സ്ഥാനങ്ങൾ; പാശധാരിയായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ സ്ഥാനം; കൂടാതെ കാർത്തികേയന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും സ്ഥാനവും അദ്ദേഹം ദർശിച്ചു.
Verse 19
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च।।3.12.17।। विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः। सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च।।3.12.18।। दातुर्विधातुः स्थानेच वायोः स्थानं तथैव च। नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः।।3.12.19।। स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च। स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः।।3.12.20।। कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति।
ആ ആശ്രമത്തിൽ അദ്ദേഹം അനേകം ദേവതകളുടെ പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ദർശിച്ചു—ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അഗ്നിയുടെയും സ്ഥാനങ്ങളിൽ തുടങ്ങി വിഷ്ണു, മഹേന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, സോമൻ, ഭഗൻ, കുബേരൻ, ധാതാവ്-വിധാതാവ്, വായു, അനന്തനായ നാഗരാജൻ, ഗായത്രി, വസുക്കൾ, പാശധാരി വരുണൻ, കാർത്തികേയൻ—എന്നിവയുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ; ഒടുവിൽ ധർമ്മത്തിനായി വേർതിരിച്ച സ്ഥാനവും. ഇതു ധർമ്മവും ദീക്ഷയും നിറഞ്ഞ ക്രമബദ്ധമായ പവിത്രഭൂമിയെയാണു സൂചിപ്പിച്ചത്.
Verse 20
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च।।3.12.17।। विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः। सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च।।3.12.18।। दातुर्विधातुः स्थानेच वायोः स्थानं तथैव च। नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः।।3.12.19।। स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च। स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः।।3.12.20।। कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति।
അവിടെ രാമൻ ഗായത്രിക്കും വസുക്കൾക്കും അർപ്പിച്ച പുണ്യസ്ഥാനവും, പാശധാരിയായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ സ്ഥാനവും കണ്ടു. കാർത്തികേയന്റെ സ്ഥാനവും ധർമ്മത്തിനായി വേർതിരിച്ച സ്ഥാനവും അദ്ദേഹം ദർശിച്ചു.
Verse 21
ततश्शिष्यैः परिवृतो मुनिरप्यभिनिष्पतत्।।।।तं ददर्शाग्रतो रामो मुनीनां दीप्ततेजसाम्।
പിന്നീട് ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ മുനിയും പുറത്തേക്ക് വന്നു. ദീപ്തതേജസ്സുള്ള മുനിമാരുടെ മുൻനിരയിൽ സമീപിച്ചുവരുന്ന അദ്ദേഹത്തെ രാമൻ നേരിൽ കണ്ടു.
Verse 22
अब्रवीद्वचनं वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्। ।।एष लक्ष्मण निष्क्रामत्यगस्त्यो भगवानृषिः।औदार्येणावगच्छामि निधानं तपसामिमम्।। ।।
വീരനായ രാമൻ ഐശ്വര്യം വർധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: “ലക്ഷ്മണാ, നോക്കുക—ഭഗവാൻ ഋഷി അഗസ്ത്യൻ പുറത്തേക്ക് വരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദാര്യഭാവത്തിൽ നിന്നുതന്നെ, അദ്ദേഹം തപസ്സിന്റെ മഹാനിധിയാണെന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.”
Verse 23
अब्रवीद्वचनं वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्। 3.12.22।। एष लक्ष्मण निष्क्रामत्यगस्त्यो भगवानृषिः। औदार्येणावगच्छामि निधानं तपसामिमम्।। 3.12.23।।
അപ്പോൾ വീരനായ രാമൻ, ഐശ്വര്യം വർധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: “ലക്ഷ്മണാ, നോക്കുക—ഭഗവാൻ ഋഷി അഗസ്ത്യൻ പുറത്തേക്ക് വരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദാര്യഭാവത്തിൽ നിന്നു ഞാൻ അവനെ തപസ്സുകളുടെ നിധിയായി തിരിച്ചറിയുന്നു.”
Verse 24
एवमुक्त्वा महाबाहुरगस्त्यं सूर्यवर्चसम्।जग्राह परमप्रीतस्तस्य पादौ परन्तपः।।।।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാബാഹുവും ശത്രുതാപകനുമായ രാമൻ, സൂര്യസമാന പ്രഭയുള്ള അഗസ്ത്യനെ പരമപ്രീതിയോടെ വന്ദിച്ചു, ആനന്ദത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു.
Verse 25
अभिवाद्य तु धर्मात्मा तस्थौ रामः कृताञ्जलिः।सीतया सह वैदेह्या तदा रामः सलक्ष्मणः।।।।
ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ അഭിവാദ്യം അർപ്പിച്ച് കൃതാഞ്ജലിയോടെ നിന്നു; അപ്പോൾ വൈദേഹിയായ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടെ രാമൻ നിലകൊണ്ടു.
Verse 26
प्रतिजग्राह काकुत्स्थमर्चयित्वासनोदकैः।कुशलप्रश्नमुक्त्वा च आस्यतामिति चाब्रवीत्।। ।।
അഗസ്ത്യൻ കാകുത്സ്ഥനായ രാമനെ സ്വീകരിച്ചു; ആസനവും പാദ്യോദകവും നൽകി ആദരിച്ചു. പിന്നെ ക്ഷേമം ചോദിച്ച്, “ദയവായി ഇരിക്കുവിൻ” എന്നു പറഞ്ഞു.
Verse 27
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथीन् प्रतिपूज्य च।वानप्रस्थ्येन धर्मेण स तेषां भोजनं ददौ।। ।।
അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി, അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, അതിഥികളെ യഥാവിധി പൂജിച്ച ശേഷം, വാനപ്രസ്ഥധർമ്മപ്രകാരം അവർക്കു ഭോജനം നൽകി.
Verse 28
प्रथमं चोपविश्याथ धर्मज्ञो मुनिपुङ्गवः।उवाच राममासीनं प्राञ्जलिं धर्मकोविदम्।।।।
അപ്പോൾ ധർമ്മജ്ഞനായ മുനിപുംഗവൻ ആദ്യം ആസനം സ്വീകരിച്ചു; കൈകൂപ്പി ഇരുന്ന ധർമ്മകോവിദനായ ശ്രീരാമനോടു സംസാരിച്ചു.
Verse 29
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथिं प्रतिपूजयेत्।अन्यथा खलु काकुत्स्थ तपस्वी समुदाचरन्।।।।दुःसाक्षीव परे लोके स्वानि मांसानि भक्षयेत्।
“അഗ്നിയിൽ ഹോമം അർപ്പിച്ച്, അതിഥിക്ക് അർഘ്യം സമർപ്പിച്ചതിന് ശേഷമേ അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യാവൂ. അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ കാകുത്സ്ഥ, തപസ്വിയായാലും വ്യത്യസ്തമായി പെരുമാറുന്ന ഗൃഹസ്ഥൻ പരലോകത്തിൽ കള്ളസാക്ഷിയെപ്പോലെ സ്വന്തം മാംസം തന്നെ ഭക്ഷിക്കേണ്ടിവരും.”
Verse 30
राजा सर्वस्य लोकस्य धर्मचारी महारथः।।।।पूजनीयश्च मान्यश्च भवान् प्राप्तः प्रियातिथिः।
നീ സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും രാജാവാണ്—ധർമ്മാചാരിയും മഹാരഥനും—പൂജ്യനും മാന്യനും; നീ ഇവിടെ എനിക്ക് പ്രിയ അതിഥിയായി വന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 31
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैरन्यैश्च राघवम्।। ।।पूजयित्वा यथाकामं पुनरेव ततोऽब्रवीत्।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഫലങ്ങളും മൂലങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും മറ്റു നിവേദ്യങ്ങളും കൊണ്ടു രാഘവനെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പൂജിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
Verse 32
इदं दिव्यं महच्चापं हेमरत्नविभूषितम्।।।।वैष्णवं पुरुषव्याघ्र निर्मितं विश्वकर्मणा।अमोघस्सूर्यसङ्काशो ब्रह्मदत्तश्शरोत्तमः।।।।
പുരുഷവ്യാഘ്രാ! സ്വർണ്ണരത്നങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമായ ഈ മഹാദിവ്യധനുസ്സ് വൈഷ്ണവമാണ്; വിശ്വകർമ്മാവാണ് ഇതു നിർമ്മിച്ചത്. ഇതാ ബ്രഹ്മദത്തമായ ശ്രേഷ്ഠശരം—അമോഘം, സൂര്യസദൃശമായി ദീപ്തം.
Verse 33
इदं दिव्यं महच्चापं हेमरत्नविभूषितम्।।3.12.32।। वैष्णवं पुरुषव्याघ्र निर्मितं विश्वकर्मणा। अमोघस्सूर्यसङ्काशो ब्रह्मदत्तश्शरोत्तमः।।3.12.33।।
പുരുഷവ്യാഘ്രാ! സ്വർണ്ണരത്നങ്ങളാൽ ശോഭിതമായ ഈ മഹാദിവ്യധനുസ്സ് വൈഷ്ണവമാണ്; വിശ്വകർമ്മാവാണ് ഇതു നിർമ്മിച്ചത്. ഈ ഉത്തമശരം—അമോഘം, സൂര്യസദൃശ ദീപ്തിയുള്ളത്—ബ്രഹ്മാവാൽ ദത്തമാണ്.
Verse 34
दत्तौ मम महेन्द्रेण तूणी चाक्षयसायकौ।सम्पूर्णौ निशितैर्बाणैर्ज्वलद्भिरिव पावकैः।।।।महारजतकोशोऽयमसिर्हेमविभूषितः।
മഹേന്ദ്രൻ എനിക്കു ഈ രണ്ടു തൂണികൾ നൽകി—അക്ഷയസായകങ്ങളോടുകൂടിയവ, തീക്ഷ്ണബാണങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണം, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നവ. കൂടാതെ മഹാരജതകോശമുള്ള, സ്വർണ്ണവിഭൂഷിതമായ ഈ ഖഡ്ഗവും.
Verse 35
अनेन धनुषा राम हत्वा संख्ये महासुरान्।।।।आजहार श्रियं दीप्तां पुरा विष्णुर्दिवौकसाम्।
രാമാ! ഈ ധനുസ്സുകൊണ്ട് പുരാകാലത്ത് വിഷ്ണു യുദ്ധത്തിൽ മഹാസുരന്മാരെ വധിച്ച് ദേവന്മാർക്കു ദീപ്തമായ ശ്രിയെയെ വീണ്ടും ലഭ്യമാക്കി.
Verse 36
तद्धनुस्तौ च तूणीरौ शरं खङ्गं च मानद।। ।।जयाय प्रतिगृह्णीष्व वज्रं वज्रधरो यथा।
മാനദനേ, ജയത്തിനായി ഈ ധനുസ്സും ആ രണ്ടു തൂണീറുകളും അമ്പും ഖഡ്ഗവും സ്വീകരിക്കണമേ—വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ വജ്രം ഏറ്റെടുക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 37
एवमुक्त्वा महातेजाः समस्तं तद्वरायुधम्।दत्वा रामाय भगवानगस्त्यः पुनरब्रवीत्।।।।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്സായ ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ ആ സമസ്ത ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങൾ രാമനു ദാനം ചെയ്ത് പിന്നെയും സംസാരിച്ചു।
Frequently Asked Questions
The sarga centers on correct reception of guests: Agastya emphasizes that a host must first honor the sacred fire and then worship the guest with arghya and due rites; neglecting this order is framed as a serious moral breach with consequences beyond this life.
Dharma is enacted through disciplined procedure: reverence to tapas, humility before sages, and hospitality as a ritual duty. Power (weapons) becomes legitimate only when conferred within a dharmic framework aimed at protection rather than conquest.
Agastya’s āśrama is mapped as a sacral micro-geography containing multiple deity-sthānas/altars and an agniśaraṇa (fire-sanctuary), highlighting forest hermitages as cultural centers of ritual continuity and pan-deity worship.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.