Shloka 18

अगस्त्याश्रमप्रवेशः तथा दिव्यायुधप्रदानम्

Entry into Agastya’s Hermitage and the Gift of Divine Weapons

Devanagari script

स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च।।3.12.17।।

विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः।

सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च।।3.12.18।।

धातुर्विधातुः स्थानं च वायोः स्थानं तथैव च।

नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः।।3.12.19।।

स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च।

स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः।।3.12.20।।

कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति।

Transliteration

sa tatra brahmaṇaḥ sthānam agneḥ sthānaṃ tathaiva ca |

viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |

somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberam eva ca |

dhātur vidhātuḥ sthānaṃ ca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |

nāgarājasya ca sthānam anantasya mahātmanaḥ |

sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānam eva ca |

sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ |

kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati ||

Translation

അവിടെ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അഗ്നിയുടെയും പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ, അതുപോലെ വിഷ്ണുവിന്റെയും മഹേന്ദ്രന്റെയും വിവസ്വാൻ സൂര്യന്റെയും സ്ഥാനങ്ങൾ കണ്ടു; സോമന്റെയും ഭഗന്റെയും കുബേരന്റെയും സ്ഥാനങ്ങൾ; ധാതാവിന്റെയും വിധാതാവിന്റെയും, വായുവിന്റെയും സ്ഥാനങ്ങൾ; മഹാത്മാവായ അനന്തനെന്ന നാഗരാജന്റെ സ്ഥാനം; ഗായത്രിയുടെയും വസുക്കളുടെയും സ്ഥാനങ്ങൾ; പാശധാരിയായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ സ്ഥാനം; കൂടാതെ കാർത്തികേയന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും സ്ഥാനവും അദ്ദേഹം ദർശിച്ചു.

Word by Word

• सोमस्थानम्: the place of Soma
• सोमस्थानम्: Karma (कर्म; object of implied paśyati ‘sees’)
• Type: Noun
• Root: सोम + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सोमस्य स्थानम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• भगस्थानम्: the place of Bhaga
• भगस्थानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भग + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भगस्य स्थानम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• कौबेरम्: Kubera’s
• कौबेरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कौबेर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (स्थानम् इति विशेषणम्: ‘of Kubera’)

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis: just/indeed)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Context

Rama saw at the hermitage, the places (altars) of Brahma, Visnu, Agni (firegod), Indra, Sun, Moon, Bhaga, Kubera, Dhata (supreme spirit), Vidhata (creator Brahman), Vayu (Windgod), Ananta (great serpentking), Gayatri, Vasu Pasahasta, Varuna, Kartikeya and Dharma .

Characters & Entities

• Rāma
• Brahmā
• Agni
• Viṣṇu
• Indra (Mahendra)
• Vivasvat (Sun)
• Soma
• Bhaga
• Kubera
• Vāyu
• Ananta (Nāgarāja)
• Vasus
• Varuṇa
• Kārtikeya
• Dharma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is portrayed as a harmonized sacred order: many divine principles are honored in their proper places, reflecting disciplined spiritual life rather than chaos.

What is the narrative situation?

This verse reiterates the description of the hermitage’s sacred stations/altars, a feature preserved with expanded formatting in the Southern Recension tradition.

Which character virtue is emphasized?

Reverence for sacred institutions—Rāma’s respectful attention to the hermitage’s ritual and ethical foundations.