Adhyaya 74

Verse 1

व्यास उवाच । चतुर्भिस्तुरगैर्जुष्टं रथं सूर्यसमप्रभं । त्रैपुरिः संरुरोहाथाब्रवीद्वाक्यं गणाधिपं

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—നാലു കുതിരകളാൽ യുക്തമായ, സൂര്യസമപ്രഭയുള്ള രഥത്തിൽ ത്രൈപുരി കയറി, പിന്നെ ഗണാധിപനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 2

पिता मे निहतः पित्रा तव यस्माद्गणाधिप । तस्मात्त्वामद्य विशिखैर्नयामि यमसादनं

ഹേ ഗണാധിപാ! നിന്റെ പിതാവാൽ എന്റെ പിതാവ് വധിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ അമ്പുകളാൽ നിന്നെ യമസദനത്തിലേക്ക് അയക്കും.

Verse 3

ततस्तमब्रवीद्देवो गणेशस्त्रिपुरात्मजं । तव तातेन दुष्टेन सुराणामहितं पुरा

അപ്പോൾ ദേവനായ ഗണേശൻ ത്രിപുരപുത്രനോടു പറഞ്ഞു— “മുന്പ് നിന്റെ ദുഷ്ടനായ പിതാവ് ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിന് വിരോധമായി പ്രവർത്തിച്ചു।”

Verse 4

कृतं कर्ममहत्पापं श्रुतं नो जनकेन हि । पापकर्मरतं दुष्टं ज्ञात्वा ज्ञानबलेन च

ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ പിതാവിൽ നിന്നു തീർച്ചയായും കേട്ടിരിക്കുന്നു— ഒരു മഹാപാപകർമ്മം നടന്നു; കൂടാതെ വിവേകബലത്താൽ അവൻ ദുഷ്ടനും പാപകർമ്മങ്ങളിൽ രതനുമെന്നു അറിഞ്ഞ്…

Verse 5

अवधीत्तं शरैकेन पितरं ते बलेन च । पंकात्प्रतारितो मोहात्प्रेषितो यममंदिरं

അവൻ ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ടും തന്റെ ബലത്താലും നിന്റെ പിതാവിനെ വധിച്ചു; പിന്നെ മോഹവശനായി ചെളിയിൽ നിന്നു വലിച്ചിഴച്ച് യമന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടു।

Verse 6

त्वां चाहं तत्पथं दैत्य प्रेषयामि क्षणादिह । उक्तवंतं महाप्राज्ञं सुराणां च गणाधिपं

ഹേ ദൈത്യാ! നിന്നെയും അതേ പഥത്തിൽ ഈ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അയക്കും— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് മഹാപ്രാജ്ഞനും ദേവഗണാധിപതിയുമായവൻ।

Verse 7

विव्याध दशभिस्तीक्ष्णैः कालानलसमप्रभैः । ततः शरसहस्रैस्तु दैत्यं विव्याध साहसात्

അവൻ കാലാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന പത്ത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവനെ കുത്തിത്തുളച്ചു; പിന്നെ ധൈര്യത്തോടെ ആയിരം അമ്പുകളാൽ ആ ദൈത്യനെ വീണ്ടും വേദനിപ്പിച്ചു।

Verse 8

यमदंडसमैर्बाणैः क्षुरप्रैश्च शिलीमुखैः । कंकपत्रैर्महातीक्ष्णैर्वज्रानलसमप्रभैः

യമദണ്ഡസമമായ ഭയങ്കര ബാണങ്ങളാൽ—ക്ഷുരപ്ര (ക്ഷുരധാര)യും ശിലീമുഖ ശറുകളും—അതിതീക്ഷ്ണമായ കങ്കപത്ര അസ്ത്രങ്ങളും, വജ്രവും അഗ്നിയും പോലെയുള്ള ദീപ്തിയോടെ ജ്വലിക്കുന്നവയും।

Verse 9

विचकर्त शरांश्चास्य लंबोदरः सुरार्चितः । पुनर्विव्याध विशिखैः सहसाभि दुरोपमैः

ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന ലംബോദരൻ അവന്റെ ബാണങ്ങളെ ഛേദിച്ചു; പിന്നെ സഹസ്രങ്ങളായ അനുപമവും ദുര്ജേയവുമായ വിശിഖകളാൽ അവനെ വീണ്ടും കുത്തിവെച്ചു।

Verse 10

शरैरर्दितसर्वांगो मूर्च्छितस्त्वपतद्भुवि । ततो भद्रश्च सौभद्रो भीषणो निर्जरांतकः

ശരങ്ങളാൽ പീഡിതമായി സർവ്വാംഗവും ക്ഷതമായ അവൻ മൂർച്ചിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു. തുടർന്ന് ഭദ്രൻ, സൗഭദ്രൻ, ഭീഷണൻ, നിർജരാന്തകൻ എന്നിവർ മുന്നോട്ട് വന്നു।

Verse 11

स्वां स्वां गदां समादाय दुद्रुवुस्तं विनायकम् । युगपत्ते गदापातैर्निजघ्नुर्गणनायकम्

അവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഗദ എടുത്ത് ആ വിനായകന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; ഒരുമിച്ച് ഗദാപാതങ്ങളാൽ ഗണനായകനെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 12

लाघवात्तु वृथा कृत्वा गदास्तेषां महाबलः । भद्रकस्य तु शीर्षे चाहनत्परशुना तदा

എന്നാൽ മഹാബലൻ തന്റെ ലാഘവംകൊണ്ട് അവരുടെ ഗദകളെ വ്യർത്ഥമാക്കി; തുടർന്ന് ഭദ്രകന്റെ ശിരസ്സിൽ പരശു (കോടരി)കൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു।

Verse 13

सौभद्रस्योत्तमांगं च असिनाग्रे निपातितम् । भीषणस्य कुठारेण खड्गेन निर्जरांतकम्

സൗഭദ്രന്റെ ഉത്തമ ശിരസ് വാളിന്റെ ധാരയാൽ വെട്ടി താഴെ വീണു. ദേവസംഹാരകനായ ആ ഭീഷണൻ കുഠാരവും ഖഡ്ഗവും കൊണ്ടു ഛിന്നഭിന്നനായി പതിച്ചു.

Verse 14

पातयित्वा च हेरम्बो महागिरिसमांस्तदा । चतुरो गणमुख्यांश्च अन्यांश्चापातयद्द्विषः

അപ്പോൾ ഹേരംബൻ മഹാഗിരിസമാനരായവരെ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി. ശത്രുവും നാല് പ്രധാന ഗണന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും കൂടി പതിപ്പിച്ചു.

Verse 15

ततः संज्ञां समालभ्य त्रैपुरिश्चासुरोत्तमः । समारुह्य रथं स्वं च जघान सुरसत्तमम्

പിന്നീട് ബോധം വീണ്ടെടുത്ത അസുരോത്തമൻ ത്രൈപുരി തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി ദേവശ്രേഷ്ഠനെ പ്രഹരിച്ച് പതിപ്പിച്ചു.

Verse 16

विशिखैरर्धचंद्रैश्च क्षुरप्रैर्भल्लकैस्तथा । तांस्तु चिच्छेद धर्मात्मा पुनर्विव्याध तं शरैः

വിശിഖബാണങ്ങൾ, അർദ്ധചന്ദ്രശരങ്ങൾ, ക്ഷുരപ്രങ്ങളും ഭല്ലകബാണങ്ങളും കൊണ്ട് ധർമ്മാത്മാവ് അവരെ ഛേദിച്ച് വീഴ്ത്തി; പിന്നെ ആ ശത്രുവിനെ വീണ്ടും ശരങ്ങളാൽ വിദ്ധിച്ചു.

Verse 17

चतुर्भिः सैंधवांश्चैव शरैकेन च सारथिम् । शरैः संपातयामास धरण्यां गणनायकान्

നാല് ശരങ്ങളാൽ സൈന്ധവരെയും, ഒരു ശരത്തോടെ സാരഥിയെയും വീഴ്ത്തി; പിന്നെ ശരങ്ങളാൽ ഗണനായകരെ ഭൂമിയിൽ പതിപ്പിച്ചു.

Verse 18

लाघवात्तु रथं चान्यं गत्वा त्रिपुरनंदनः । विशिखैर्वज्रसंकाशैः संबिभेद गणाधिपम्

അപ്പോൾ ത്രിപുരനന്ദനൻ അതിവേഗം മറ്റൊരു രഥത്തിലേക്ക് ചെന്നു, വജ്രസമം ദീപ്തമായ അമ്പുകളാൽ ഗണാധിപനെ ഭേദിച്ചു।

Verse 19

रुधिरेणावसिक्तांगो रुषा घोर यमप्रभः । ललाटे च त्रिभिर्बाणैस्सप्तभिश्च स्तनांतरे

രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരത്തോടെ, ക്രോധത്തിൽ ഭീകരനായ യമപ്രഭൻ—നെറ്റിയിൽ മൂന്ന് അമ്പുകളാലും, വക്ഷസ്ഥലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ഏഴ് അമ്പുകളാലും ആഹതനായി।

Verse 20

चतुर्भिर्नाभिदेशे च पंचभिर्मुष्टिमस्तके । संबिभेद महाक्रोधो बलिनं शंभुनंदनः

മഹാക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച ശംഭുനന്ദൻ ആ ബലവാനെ—നാഭിപ്രദേശത്ത് നാല് പ്രഹാരങ്ങളാലും, തലയിൽ മുഷ്ടികളാൽ അഞ്ച് പ്രഹാരങ്ങളാലും—ഭേദിച്ചു।

Verse 21

शरैरर्दितसर्वांगः स दैत्यो रणमूर्धनि । कश्मलं परमं गत्वा संपपात रथोपरि

അമ്പുകളാൽ പീഡിതമായ സർവ്വാംഗങ്ങളോടെ ആ ദൈത്യൻ യുദ്ധത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ പരമ മോഹത്തിലേക്ക് വീണു, തന്റെ രഥത്തിന്മേൽ തന്നെ പതിച്ചു।

Verse 22

ततः सूतेन धीरेण अपनीतो रणाजिरात् । विमुखं नाहनच्छूरो विनायकः सुरार्चितः

പിന്നീട് ധീരനായ സാരഥി യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന വിനായകനെ മാറ്റിക്കൊണ്ടുപോയി; എങ്കിലും ആ ശൂരൻ പരാജയത്തിൽ മുഖം തിരിച്ചില്ല।

Verse 23

चिरात्संज्ञां समालभ्य यंतारं चाब्रवीद्वचः । गच्छ सूत रणे भीरुं विनायकं हरात्मजम्

ദീർഘനേരത്തിന് ശേഷം ബോധം വീണ്ടെടുത്തു അവൻ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ സൂതാ, പോകുക; യുദ്ധത്തിൽ ഭീതനായ ഹരാത്മജൻ വിനായകനെ കൊണ്ടുവരിക।”

Verse 24

ततो यंताब्रवीद्वाक्यं सत्यं पथ्यं च कोमलम् । हरात्मजशरान्सोढुं कस्समर्थो रणाजिरे

അപ്പോൾ സാരഥി സത്യവും ഹിതവും മൃദുവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു— “യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഹരാത്മജന്റെ അമ്പുകളെ സഹിക്കാൻ ആര് ശേഷിയുള്ളവൻ?”

Verse 25

तस्मान्मोहगतस्त्वं च मयानीतः प्रभासुत । एतज्ज्ञात्वा त्विदानीं भो यद्युक्तं तद्विधीयताम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പ്രഭാസുതാ, നീ മോഹത്തിൽ അകപ്പെട്ടതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇനി ഇത് അറിഞ്ഞ്, ഹേ പ്രിയനേ, യുക്തമായതു തന്നെ ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे राज्ञा प्रेरितः कविसत्तमः । औषधादिप्रयोगेण गजः संज्ञामबोधयत्

ഇതിനിടയിൽ രാജാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ കവിശ്രേഷ്ഠൻ ഔഷധാദി പ്രയോഗങ്ങളിലൂടെ ഗജത്തിന് വീണ്ടും ബോധം ഉണർത്തി.

Verse 27

अकारयच्छतगुण प्राणं च जयमादिशत् । प्राग्जलं मंत्रितं दत्वा रुरोधास्याङ्गकव्रणान्

അവൻ പ്രാണശക്തിയെ ശതഗുണമായി വർധിപ്പിച്ച് ജയത്തെ ആജ്ഞാപിച്ചു; തുടർന്ന് ആദ്യം മന്ത്രസംസ്കൃത ജലം നൽകി, ശരീരാവയവങ്ങളിലെ മുറിവുകൾ അടച്ചു.

Verse 28

स गजो दशनैरेव स्फोटयामास वै गिरिम् । एवं शतसहस्राणि सैन्यानि सैन्यपालकान्

ആ ഗജം തന്റെ ദന്തങ്ങളാൽ മാത്രം പർവ്വതത്തെ തകർത്തു ചിതറിച്ചു; അതുപോലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് സൈന്യങ്ങളെയും അവരുടെ സേനാധിപന്മാരെയും നശിപ്പിച്ചു।

Verse 29

पातयामास समितौ गजः परमदुर्जयः । स दैत्यस्तस्य पृष्ठस्थः शरैः कालानलप्रभैः

യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ദുർജ്ജയനായ ആ ഗജം അവനെ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി; എന്നാൽ അതിന്റെ പുറത്ത് ഇരുന്ന ദൈത്യൻ കാലാനലസദൃശമായി ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകളാൽ ശത്രുക്കളെ തുളച്ചു।

Verse 30

हत्वा त्वपातयच्चोर्व्यां मुख्यमुख्यान्सुराधिपान् । शरैस्तस्य तदा देवा यमदंडसमप्रभैः

അവരെ വധിച്ച് അവൻ പ്രധാനപ്രധാന ദേവാധിപന്മാരെ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി; പിന്നെ ദേവന്മാർ യമദണ്ഡസമമായ ദീപ്ത അമ്പുകളാൽ അവനെ തുളച്ചു।

Verse 31

निपतंति महावीर्या रुधिरौघपरिप्लुताः । यस्मिन्यस्मिंश्च मार्गे तु स दैत्यः सगजो गतः

ആ മഹാവീരർ രക്തപ്രവാഹത്തിൽ നനഞ്ഞ് വീണുകൊണ്ടിരുന്നു; ആ ദൈത്യൻ ഗജത്തോടുകൂടെ ഏത് ഏത് വഴിയിലൂടെ പോയോ, അവിടവിടെയെല്ലാം വീണവരുടെ ദേഹങ്ങൾ ചിതറിക്കിടന്നു।

Verse 32

तत्र तत्र चकाराशु भीषणं संचितं शरैः । गजेन पातिताः केचिद्गजारोहेण चापरे

അവൻ ഇവിടെ അവിടെ വേഗത്തിൽ അമ്പുകളുടെ ഘനവർഷം ചൊരിഞ്ഞ് ഭീകരാക്രമണം നടത്തി; ചിലർ ഗജത്താൽ വീണു, ചിലർ ഗജാരോഹിയാൽ വീണു।

Verse 33

वेगेन भ्रमणेनैव सुराः केचित्प्रतापिताः । एवं सुरगणाध्यक्षाः शस्त्रास्त्रैर्विविधैश्च तम्

അവന്റെ അതിവേഗ ചക്രവത്‌ ഭ്രമണമാത്രത്താൽ ചില ദേവന്മാർ ദഗ്ധരായി പീഡിതരായി. അപ്പോൾ ദേവഗണാധിപന്മാർ നാനാവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളാൽ അവനെ ആക്രമിച്ചു.

Verse 34

सगजं युद्धनिर्भीता निजघ्नुर्बहुभिः शरैः । तथापि तद्गजं योद्धुं न शक्तास्ते महाबलाः

യുദ്ധത്തിൽ നിർഭീതരായിട്ടും അവർ ആ ഗജത്തെയും അതിന്റെ ആരൂഢനെയും അനേകം ശരങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു; എങ്കിലും മഹാബലവാന്മാരായിട്ടും ആ ഗജത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ അവർക്കായില്ല.

Verse 35

क्षिप्रं तांस्तु गजो दंतैस्त्रैपुरोऽपातयच्छरैः । न गता ये धरण्यां च देवा जर्जरविग्रहाः

ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ത്രൈപുര ഗജം ദന്തങ്ങളാലും ശരങ്ങളാലും അവരെ താഴെ വീഴ്ത്തി. ശരീരങ്ങൾ ചിതറിയ ദേവന്മാർ ഇനിയും ഭൂമിയിൽ പതിച്ചിരുന്നില്ല.

Verse 36

शरण्यं गणपं जग्मुर्भीतास्ते वेदनातुराः । देवानां कदनं दृष्ट्वा गणाधीशः प्रतापवान्

ഭീതരും വേദനാതുരരുമായ അവർ ശരണദാതാവായ ഗണപനെ (ഗണേശനെ) സമീപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ വധം കണ്ട പ്രതാപവാനായ ഗണാധീശൻ (ഗണേശൻ) പ്രതികരിക്കാൻ ഉത്സുകനായി.

Verse 37

स गजं ताडयामास वज्रानलसमैः शरैः । स गजो वेगसंरुद्धः शरेण च समुत्थितः

അവൻ വജ്രവും അഗ്നിയും പോലെയുള്ള തീക്ഷ്ണ ശരങ്ങളാൽ ആ ഗജത്തെ പ്രഹരിച്ചു. വേഗം തടയപ്പെട്ടതിനാൽ ആ ഗജം ശരവിദ്ധനായി മേലോട്ടുയർന്ന് (പിന്നേക്കുയർന്ന്) നിന്നു.

Verse 38

अथोतौ द्वौ शरैरेव बिभिदाते परस्परम् । उभौ तौ नर्दमानौ च अन्योन्यं जयमैच्छताम्

അപ്പോൾ ആ ഇരുവരും തങ്ങളുടെ അമ്പുകളാൽ പരസ്പരം ഭേദിച്ചു; ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുവരും തമ്മിൽ വിജയം ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 39

शोणितैर्लिप्तसर्वांगौ वीरमुख्यौ सुरासुरौ । अथाखुं स गजो मत्तो बिभेद दशनैः स्वकैः

ദേവാസുരരിലെ ആ മുഖ്യവീരന്മാരുടെ ശരീരമൊട്ടാകെ രക്തം പുരണ്ടിരുന്നു. പിന്നെ മദിച്ച ആ ഗജം തന്റെ ദന്തങ്ങളാൽ ആ എലിയെ പിളർത്തി।

Verse 40

आखुनाभिद्रुतो नागो घोरयुद्धं तयोः परम् । अधोर्ध्वं संविभागे च चतुर्भिर्युद्धमद्भुतम्

മംഗൂസ് പിന്തുടർന്നതോടെ നാഗം അതിനോടൊപ്പം പരമ ഭീകരമായ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മേലും കീഴും എന്ന നിലവിഭാഗത്തിൽ അത് നാലുവശത്തുനിന്നും നടന്നതുപോലെ അത്ഭുതമായി തോന്നി।

Verse 41

सशब्दं तुमुलं युद्धं सर्वलोकभयंकरम् । दशनैर्दशनैरेव शरैरेव शरोत्तमैः

ശബ്ദത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന, തുമുലമായ ആ യുദ്ധം സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരമായി; പല്ലുകൾ പല്ലുകളോട്, ഉത്തമ അമ്പുകൾ അമ്പുകളോട് ഏറ്റുമുട്ടി।

Verse 42

तद्घोरमभवद्युद्धं देवदानवसंगरे । आखुको भेदयांचक्रे महानांगं महाबलम्

ദേവ-ദാനവ സംഘർഷത്തിൽ അപ്പോൾ അതിഭീകരമായ യുദ്ധം ഉദിച്ചു. മഹാബലനായ ആഖുകൻ മഹാനാംഗനെ പ്രഹരിച്ച് പിളർത്തി।

Verse 43

पर्शुना पृष्ठवंशाग्रे स्थित्वा तेनाहनत्पुनः । दैत्यस्य दशनद्वारे हृदिस्कंधेथ लाघवात्

ദൈത്യന്റെ നട്ടെല്ലിന്റെ മുൻഭാഗത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ പരശുവാൽ വീണ്ടും പ്രഹരിച്ചു. ദന്തദ്വാരസ്ഥാനത്ത്, ഹൃദയത്തിലും ഭുജസ്കന്ധത്തിലും വേഗത്തിൽ ആഘാതം നൽകി।

Verse 44

सगजः स पपातोर्व्यां गतासुर्लोहितं वमन् । शशंसुर्मुनयो देवास्साधुसाध्विति चाब्रुवत्

ആനയോടുകൂടി അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു; പ്രാണൻ വിട്ടു, രക്തം ഛർദ്ദിച്ചു. മുനിമാർ ആ കൃത്യം പ്രശംസിച്ചു; ദേവന്മാരും “സാധു! സാധു!” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 45

अत्रान्येस्त्रैरमोघैश्च दैत्यानाजघ्नुराहवे । यावत्तु सेनयोर्नैव जययुद्धं समापयेत्

അനന്തരം അവർ മറ്റു അമോഘ അസ്ത്രങ്ങളാൽ യുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യരെ സംഹരിച്ചു—ഇരുസേനകളുടെ ജയയുദ്ധം അവസാനിക്കാത്തതുവരെ।

Verse 74

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे त्रैपुरिविमर्दोनाम चतुस्सप्ततितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിന്റെ പ്രഥമ സൃഷ്ടിഖണ്ഡത്തിൽ ‘ത്രൈപുരീ-വിമർദന’ എന്ന പേരുള്ള എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।