Adhyaya 5

Verse 1

शेष उवाच । अथाभिषिक्तं रामं तु तुष्टुवुः प्रणताः सुराः । रावणाभिधदैत्येंद्र वधहर्षितमानसाः

ശേഷൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അഭിഷിക്തനായ രാമനെ പ്രണാമിച്ച ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചു; ‘രാവണൻ’ എന്ന ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ വധത്തിൽ അവരുടെ മനസ്സുകൾ ആനന്ദഭരിതമായി.

Verse 2

देवा ऊचुः । जय दाशरथे सुरार्तिहञ्जयजय दानववंशदाहक । जय देववरांगनागणग्रहणव्यग्रकरारिदारक

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ജയം, ഓ ദാശരഥേ, ദേവരുടെ ആർ‍ത്തി ഹരിക്കുന്നവനേ! ജയം ജയം, ദാനവവംശദാഹകനേ! ജയം, ഓ ശത്രുനാശകനേ, ദേവാംഗനാഗണത്തെ ഗ്രഹിക്കാൻ വ്യഗ്രമായ കരങ്ങളുള്ളവനേ!

Verse 3

तवयद्दनुजेंद्र नाशनं कवयो वर्णयितुं समुत्सुकाः । प्रलये जगतांततीः पुनर्ग्रससे त्वं भुवनेशलीलया

ഹേ ഭുവനേശ്വരാ! ദനുജേന്ദ്രന്റെ നാശം വർണ്ണിക്കാൻ കവികൾ ഉത്സുകരാണ്; പ്രളയകാലത്ത് നീ വീണ്ടും ലോകങ്ങളുടെ അനവധി നിരകളെ ഗ്രസിക്കുന്നു—ഇത് നിന്റെ ദിവ്യലീല.

Verse 4

जय जन्मजरादिदुःखकैः परिमुक्तप्रबलोद्धरोद्धर । जय धर्मकरान्वयांबुधौ कृतजन्मन्नजरामराच्युत

ജയം നിനക്കേ—ജന്മം, ജരാ മുതലായ കടുത്ത ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി വിമുക്തരായവരെ ശക്തിയായി ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുന്ന മഹോദ್ಧാരകനേ. ജയം അച്യുതനേ—ജന്മം ധരിച്ചിട്ടും നിത്യ അജരാമരൻ, ധാർമ്മികവംശത്തിന് ധർമ്മസമുദ്രം.

Verse 5

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । अगस्त्यसमागमोनाम पंचमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ, ശേഷ-വാത്സ്യായന സംവാദത്തിൽ, രാമാശ്വമേധപ്രകരണത്തിൽ ‘അഗസ്ത്യസമാഗമം’ എന്ന പേരിലുള്ള അഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 6

हरविरिंचिनुतं तव पादयोर्युगलमीप्सितकामसमृद्धिदम् । हृदि पवित्रयवादिकचिह्नितैः सुरचितं मनसा स्पृहयामहे

ഹൃദയത്തിൽ സുസംസ്കൃതമായ മനസ്സോടെ ഞങ്ങൾ നിന്റെ പാദയുഗളത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഹരൻ (ശിവൻ)യും വിരിഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്)യും സ്തുതിച്ചതു, ഇഷ്ടകാമസിദ്ധിയും സമൃദ്ധിയും നൽകുന്നതു, യവചിഹ്നം മുതലായ പവിത്രലക്ഷണങ്ങളാൽ ചിഹ്നിതം।

Verse 7

यदि भवान्न दधात्यभयं भुवो मदनमूर्ति तिरस्करकांतिभृत् । सुरगणा हि कथं सुखिनः पुनर्ननुभवंति घृणामय पावन

നീ ലോകത്തിന് അഭയം നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ—ഹേ മദനമൂർത്തേ, നിന്റെ കാന്തി എല്ലാറ്റിനെയും മങ്ങിപ്പോകുമാറാക്കുന്നു—അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങൾ വീണ്ടും എങ്ങനെ സുഖികളാകും, ഹേ കരുണാമയ പാവന?

Verse 8

यदा यदास्मान्दनुजाहि दुःखदास्तदा तदा त्वं भुवि जन्मभाग्भवेः । अजोऽव्ययोऽपीशवरोऽपि सन्विभो स्वभावमास्थाय निजं निजार्चितः

ദനുജർ എപ്പോഴെപ്പോഴാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ദുഃഖകാരകരാകുന്നത്, അപ്പോഴപ്പോഴാണ് നീ ഭൂമിയിൽ ജന്മം ധരിക്കുന്നത്. ഹേ വിഭോ, നീ അജനായും അവ്യയനായും, ഈശ്വരനായും ഇരിക്കെ, നിന്റെ സ്വഭാവം ആശ്രയിച്ച് നിന്റെ ഭക്തന്മാരാൽ തന്നേ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 9

मृतसुधासदृशैरघनाशनैः सुचरितैरवकीर्य महीतलम् । अमनुजैर्गुणशंसिभिरीडितः प्रविश चाशु पुनर्हि स्वकं पदम्

മൃതർക്കു അമൃതസമാനവും പാപനാശകവുമായ നിന്റെ സുചരിതകർമ്മങ്ങളാൽ ഭൂമിതലം നിറച്ച്, ഗുണഗാനം ചെയ്യുന്ന അമാനുഷന്മാർ പുകഴ്ത്തുമ്പോൾ, നീ വേഗം വീണ്ടും നിന്റെ സ്വധാമത്തിൽ പ്രവേശിക്കൂ।

Verse 10

अनादिराद्योजररूपधारी हारी किरीटी मकरध्वजाभः । जयं करोतु प्रसभं हतारिः स्मरारि संसेवितपादपद्मः

അനാദിയായിട്ടും ആദികാരണനായും, അജരമായ ദീപ്തരൂപം ധരിച്ചും, ഹാരവും കിരീടവും അണിഞ്ഞും, മകരധ്വജൻ (കാമൻ)പോലെ ശോഭിക്കുന്ന ആ ശത്രുഹന്താവ്—സ്മരാരി (ശിവൻ) സേവിക്കുന്ന പദ്മപാദങ്ങളുള്ളവൻ—ഞങ്ങൾക്ക് പ്രബല വിജയം നൽകട്ടെ।

Verse 11

इत्युक्त्वा ते सुराः सर्वे ब्रह्मेंद्रप्रमुखा मुहुः । प्रणेमुररिनाशेन प्रीणिता रघुनायकम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ബ്രഹ്മാ-ഇന്ദ്രപ്രമുഖരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും, ശത്രുനാശത്തിൽ സന്തോഷിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും രഘുനായകൻ (ശ്രീരാമൻ) മുമ്പിൽ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 12

इति स्तुत्यातिसंहृष्टो रघुनाथो महायशाः । प्रोवाच तान्सुरान्वीक्ष्य प्रणतान्नतकंधरान्

ഇങ്ങനെ സ്തുതിയാൽ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ച മഹായശസ്സുള്ള രഘുനാഥൻ (ശ്രീരാമൻ), കഴുത്ത് കുനിച്ച് പ്രണാമിച്ചിരുന്ന ആ ദേവന്മാരെ നോക്കി, അവരോടു പറഞ്ഞു।

Verse 13

श्रीराम उवाच । सुरा वृणुत मे यूयं वरं किंचित्सुदुर्ल्लभम् । यं कोऽपि देवो दनुजो न यक्षः प्राप सादरः

ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ! എന്നിൽ നിന്ന് അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; ആ വരം ആദരപൂർവം ഒരു ദേവനും, ദാനവനും, യക്ഷനും ഒരിക്കലും ലഭിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 14

सुरा ऊचुः । स्वामिन्भगवतः सर्वं प्राप्तमस्माभिरुत्तमम् । यदयं निहतः शत्रुरस्माकं तु दशाननः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സ്വാമീ! ഭഗവാന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ പരമോത്തമമായ സർവ്വമംഗളവും പ്രാപിച്ചു; ഞങ്ങളുടെ ശത്രു ദശാനനൻ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 15

यदायदाऽसुरोऽस्माकं बाधां परिदधाति भोः । तदा तदेति कर्तव्यमेतावद्वैरिनाशनम्

എപ്പോഴെപ്പോഴോ ഒരു അസുരൻ ഞങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഹേ മഹാശയാ, അപ്പോഴപ്പോഴേ യഥോചിതമായി കര്‍ത്തവ്യം ചെയ്യണം—ഇതത്രേ വൈരിനാശനോപായം.

Verse 16

तथेत्युक्त्वा पुनर्वीरः प्रोवाच रघुनंदनः । श्रीराम उवाच । सुराः शृणुत मद्वाक्यमादरेण समन्विताः

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് വീണ്ടും വീരനായ രഘുനന്ദനൻ പ്രസ്താവിച്ചു. ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ആദരത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കുവിൻ।

Verse 17

भवत्कृतं मदीयैर्वैगुणैर्ग्रथितमद्भुतम् । स्तोत्रं पठिष्यति मुहुः प्रातर्निशि सकृन्नरः

ഈ അത്ഭുത സ്തോത്രം നിങ്ങൾ രചിച്ചതാണ്; എങ്കിലും എന്റെ വൈഗുണ്യങ്ങളാലും അത് നെയ്തിരിക്കുന്നു. ആരെങ്കിലും ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും, പ്രഭാതത്തിലും രാത്രിയിലും ഒരിക്കൽ എങ്കിലും പാരായണം ചെയ്‌താൽ അഭീഷ്ടഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 18

तस्य वैरि पराभूतिर्न भविष्यति दारुणा । न च दारिद्र्यसंयोगो न च व्याधिपराभवौ

അവനു ശത്രുക്കളുടെ കൈയിൽ ഭയങ്കര പരാജയം ഉണ്ടാകുകയില്ല; ദാരിദ്ര്യസംബന്ധവും ഉണ്ടാകുകയില്ല; രോഗങ്ങളാലും അവൻ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല।

Verse 19

मदीयचरणद्वंद्वे भक्तिस्तेषां तु भूयसी । भविष्यति मुदायुक्ते स्वांते पुंसां तु पाठतः

ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ എന്റെ പാദദ്വയത്തോടു മഹാഭക്തി ഉദിക്കും; അവരുടെ അന്തഃകരണം ആനന്ദംകൊണ്ട് നിറയും।

Verse 20

इत्युक्त्वा सोऽभवत्तूष्णीं नरदेवशिरोमणिः । सुराः सर्वे प्रहृष्टास्ते ययुर्लोकं स्वकं स्वकम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജശിരോമണിയായ അദ്ദേഹം മൗനമായി. എല്ലാ ദേവന്മാരും ഹർഷിതരായി തത്തത്തം ലോകങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 21

रघुनाथोऽपि भ्रातॄंस्तान्पालयंस्तातवद्बुधान् । प्रजाः पुत्रानिव स्वीयाल्लांलयंल्लोकनायकः

രഘുനാഥനും ലോകനായകനായി ആ ബുദ്ധിമാനായ സഹോദരന്മാരെ പിതാവുപോലെ പരിപാലിച്ചു; തന്റെ പ്രജകളെ പുത്രന്മാരെപ്പോലെ സ്നേഹത്തോടെ ലാലിച്ചു।

Verse 22

यस्मिञ्छासति लोकानां नाकालमरणं नृणाम् । न रोगादि पराभूतिर्गृहेषु च महीयसी

അദ്ദേഹം ജനങ്ങളെ ഭരിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യർക്കു അകാലമരണം ഉണ്ടാകില്ല; രോഗാദികളാൽ പരാജയം സംഭവിക്കില്ല; വീടുകളിലൊക്കെയും മഹാസമൃദ്ധി നിലനിൽക്കും।

Verse 23

नेतिः कदापि द्दश्येत वैरिजं भयमेव च । वृक्षाः सदैव फलिनो मही भूयिष्ठधान्यका

ഒരിക്കലും അനർത്ഥം കാണപ്പെടുകയില്ല; ശത്രുക്കളാൽ ഭയവും ഉണ്ടാകുകയില്ല. വൃക്ഷങ്ങൾ എപ്പോഴും ഫലഭാരത്തോടെ നിറയും; ഭൂമി ധാരാളം ധാന്യം വിളയും।

Verse 24

पुत्रपौत्रपरीवार सनाथी कृतजीवनाः । कांता संयोगजसुखैर्निरस्तविरहक्लमाः

പുത്രപൗത്രപരിവാരത്തിന്റെ ആശ്രയത്തോടെ അവർ സനാഥരായി ജീവിതം കൃതാർത്ഥമായി; പ്രിയയോടുള്ള സംയോഗജന്യസുഖം വിരഹക്ലേശം അകറ്റി.

Verse 25

नित्यं श्रीरघुनाथस्य पादपद्मकथोत्सुकाः । कदापि परनिंदासु वाचस्तेषां भवंति न

അവർ നിത്യം ശ്രീരഘുനാഥന്റെ പാദപദ്മകഥ പറയാൻ ഉത്സുകർ; അവരുടെ വാക്കുകൾ ഒരിക്കലും പരനിന്ദയിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 26

कारवोऽपि कदा पापं नाचरंति मनस्यहो । रघुनाथकराघातदुःखशंकाभिशंसिनः

അയ്യോ! കാരവരും ഒരിക്കലും പാപം ചെയ്യുകയില്ല—മനസ്സിലും പോലും; രഘുനാഥന്റെ കൈപ്രഹാരദുഃഖത്തിന്റെ ഭയം അവർ എപ്പോഴും മുൻകൂട്ടി കരുതുന്നു.

Verse 27

सीतापतिमुखालोक निश्चलीभूतलोचनाः । लोका बभूवुः सततं कारुण्यपरिपूरिताः

സീതാപതിയുടെ മുഖദർശനത്തിൽ അവരുടെ കണ്ണുകൾ നിശ്ചലമായി; ജനങ്ങൾ നിരന്തരം കാരുണ്യത്തിൽ പരിപൂർണ്ണരായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 28

राज्यं प्राप्तमसापत्नं समृद्धबलवाहनम् । ऋषिभिर्हृष्टपुष्टैश्च रम्यं हाटकभूषणैः

അദ്ദേഹം പ്രതിസ്പർധിയില്ലാത്ത, നിർബാധമായ രാജ്യം പ്രാപിച്ചു—ബലവും വാഹനസമ്പത്തും സമൃദ്ധമായി; ഹൃഷ്ടരും പുഷ്ടരുമായ ഋഷിമാർകൊണ്ട് രമ്യം, സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം.

Verse 29

संपुष्टमिष्टापूर्तानां धर्माणां नित्यकर्तृभिः । सदा संपन्नसस्यं च सुवसुक्षेत्रसंयुतम्

ഇഷ്ട‑പൂർത്ത (യജ്ഞ‑ദാനം) ധർമ്മങ്ങൾ നിത്യം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരാൽ ആ ദേശം സദാ പോഷിതമാകുന്നു; അവിടെ എപ്പോഴും ധാന്യസമൃദ്ധിയും ഉത്തമമായ സമ്പന്ന കൃഷിഭൂമികളും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു।

Verse 30

सुदेशं सुप्रजं स्वस्थं सुतृणं बहुगोधनम् । देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम्

ആ ദേശം ഉത്തമ പ്രദേശങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും സദ്പ്രജകളാൽ നിറഞ്ഞതും ആരോഗ്യവാനുമാണ്; അവിടെ നല്ല പുല്ലും ധാരാളം ഗോധനവും ഉണ്ട്, ദേവാലയങ്ങളുടെ നിരകളാൽ അത് ദീപ്തിമാനാകുന്നു।

Verse 31

सुपूर्णा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्धिविराजिताः । सुपुष्पकृत्रिमोद्यानाः सुस्वादुफलपादपाः

അവിടെ ഗ്രാമങ്ങൾ എല്ലാതരത്തിലും പരിപൂർണ്ണവും ജനസമൃദ്ധവുമാണ്; ധന‑ഐശ്വര്യത്തിൽ ദീപ്തമാണ്. മനോഹര പുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ കൃത്രിമ ഉദ്യാനങ്ങളും മധുരഫലം തരുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്।

Verse 32

सपद्मिनीककासारा यत्र राजंति भूमयः । सदंभा निम्नगा यत्र न यत्र जनता क्वचित्

എവിടെ ഭൂമി താമരക്കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നുവോ, എവിടെ സദാ ജലസമ്പന്നമായ നദി ഒഴുകുന്നുവോ—എന്നാലും അവിടെ എവിടെയും ജനസമൂഹം കാണപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 33

कुलान्येव कुलीनानां वर्णानां नाधनानि च । विभ्रमो यत्र नारीषु न विद्वत्सु च कर्हिचित्

എവിടെ കുലീനരുടെ കുലങ്ങൾ കുലീനങ്ങളായിത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു, എവിടെ വർണങ്ങളിൽ ദാരിദ്ര്യം ഇല്ല; അവിടെ സ്ത്രീകളിലും പണ്ഡിതന്മാരിലും ഒരിക്കലും ആചാരവ്യത്യയം സംഭവിക്കുകയില്ല।

Verse 34

नद्यः कुटिलगामिन्यो न यत्र विषये प्रजाः । तमोयुक्ताः क्षपा यत्र बहुलेषु न मानवाः

എവിടെ നദികൾ വളഞ്ഞ വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു, ആ ദേശത്തിൽ സ്ഥിരപ്രജകൾ ഇല്ല; എവിടെ രാത്രികൾ ഘോര തമസ്സാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, പല സ്ഥലങ്ങളിലും മനുഷ്യർ കാണപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 35

रजोयुजः स्त्रियो यत्र नाधर्मबहुला नराः । धनैरनंधो यत्रास्ति जनो नैव च भोजने

എവിടെ സ്ത്രീകൾ ഋതുമതികളായിരിക്കുന്നു, പുരുഷന്മാർ അധർമ്മത്തിൽ അധികം ലീനരല്ല; എവിടെ ധനത്താൽ ആരും അന്ധരാകുന്നില്ല, ഭോജനത്തിൽ ജനങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും കുറവ് വരില്ല।

Verse 36

अनयः स्यंदनो यत्र न च वैराजपूरुषः । दंडः परशुकुद्दालवालव्यजनराजिषु

അവിടെ രഥം അശ്വങ്ങളാൽ വലിക്കപ്പെടുന്നതല്ല; ‘വൈരാജപുരുഷൻ’ എന്ന ദിവ്യപുരുഷനും അവിടെ ദൃശ്യമല്ല; പകരം ദണ്ഡങ്ങൾ, പരശുക്കൾ, കുദാലുകൾ, വാലങ്ങൾ (മൃഗപുച്ഛം), വ്യജനങ്ങൾ (വീശണികൾ) നിരനിരയായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 37

आतपत्रेषु नान्यत्र क्वचित्क्रोधोपरोधजः । अन्यत्राक्षिकवृंदेभ्यः क्वचिन्न परिदेवनम्

കുടകളെ ഒഴികെ മറ്റെവിടെയും, ഏതുകാലത്തും, ക്രോധജന്യമായ തടസ്സം/നിയന്ത്രണം ഉദിക്കുന്നില്ല; തേൻചീറ്റകളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ ഒഴികെ മറ്റെവിടെയും വിലാപശബ്ദം കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 38

आक्षिका एव दृश्यंते यत्र पाशकपाणयः । जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः

ആ സ്ഥലത്ത് കൈകളിൽ പാശകങ്ങൾ പിടിച്ച ചൂതാട്ടക്കാരെ മാത്രമേ കാണൂ; അവരുടെ വർത്തമാനം ജഡവും മന്ദവുമാണ്, അവർ ജലത്തിലേ മാത്രം തങ്ങുന്നു; സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിലും നടുവിൽ ദുർബലരേ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 39

कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः । औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे

എവിടെ സീമന്തിനികൾ കഠിനഹൃദയരായിരിക്കയും പുരുഷന്മാർ കാണപ്പെടാതിരിക്കയും ചെയ്യുന്നു; കൂടാതെ എവിടെ കുഷ്ഠരോഗം ഔഷധങ്ങളിലേ മാത്രം ഉണ്ടായി മനുഷ്യരിൽ ഇല്ലയോ।

Verse 40

वेधो यत्र सुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै । कंपः सात्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित्

എവിടെ ശ്രേഷ്ഠ രത്നങ്ങളിൽ വെധം (തുളച്ചുകീറൽ) സംഭവിക്കുകയും, മൂർത്തികരന്മാരുടെ കൈയിൽ ത്രിശൂലം കാണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; അവിടെ ആരുടെയെങ്കിലും എവിടെയെങ്കിലും വിറയൽ സാത്ത്വികഭാവത്തിൽ നിന്നേ ഉണ്ടാകൂ, ഭയത്തിൽ നിന്നല്ല।

Verse 41

संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यकलुषस्य च । दुर्ल्लभत्वं सदैवस्य सुकृतेन च वस्तुनः

എവിടെ കാമജന്യ സംജ്വരവും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നുള്ള കലുഷതയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവിടെ സുകൃതം കൊണ്ടു ലഭിക്കേണ്ട സത്യശുഭവും എപ്പോഴും ദുർലഭമാകുന്നു।

Verse 42

इभा एव प्रमत्ता वै युद्धे वीच्यो जलाशये । दानहानिर्गजेष्वेव तीक्ष्णा एव हि कंटकाः

യുദ്ധത്തിൽ ആനകളും ഉന്മത്തരാകുന്നു, ജലാശയത്തിൽ തിരകളും ഉയരുന്നു; ആനകളിൽ തന്നെയാണ് മദരസത്തിന്റെ നഷ്ടം സംഭവിക്കുന്നത്, മുള്ളുകൾ സ്വഭാവതഃ തന്നെ തീക്ഷ്ണമാണ്।

Verse 43

बाणेषु गुणविश्लेषो बंधोक्तिः पुस्तके दृढा । स्नेहत्यागः खलेष्वेव न च वै स्वजने जने

അമ്പുകളിൽ ഗുണം (കയർ) നൂലിഴകളായി വേർപെടുന്നു, പക്ഷേ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ബന്ധനം ദൃഢം; സ്നേഹത്യാഗം ദുഷ്ടരോടേ ചെയ്യേണ്ടത്, സ്വജനങ്ങളോടല്ല।

Verse 44

तं देशं पालयामास लालयंल्लालिताः प्रजाः । धर्मं संस्थापयन्देशे दुष्टे दंडधरोपमः

അവൻ ആ ദേശം ഭരിച്ചു; സ്നേഹത്തോടെ പ്രജകളെ ലാലിച്ചു—അവർതന്നെയും ലാലിതരായിരുന്നു; രാജ്യത്ത് ധർമ്മം സ്ഥാപിച്ച് ദണ്ഡധാരിയെപ്പോലെ ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിച്ചു।

Verse 45

एवं पालयतो देशं धर्मेण धरणीतलम् । सहस्रं च व्यतीयुर्वै वर्षाण्येकादश प्रभोः

ഇങ്ങനെ ആ പ്രഭു ധർമ്മാനുസാരമായി രാജ്യംയും ധരണീതലവും ഭരിക്കുമ്പോൾ, തീർച്ചയായും ആയിരത്തി പതിനൊന്ന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുപോയി।

Verse 46

तत्र नीचजनाच्छ्रुत्वा सीताया अपमानताम् । स्वां च निंदां रजकतस्तां तत्याज रघूद्वहः

അവിടെ ഒരു നീചജനത്തിൽ നിന്ന് സീതയുടെ അപമാനവാർത്ത കേട്ടും, ഒരു രജകനിൽ നിന്ന് തനിക്കെതിരായ നിന്ദയും അറിഞ്ഞും, രഘുവംശശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 47

पृथ्वीं पालयमानस्य धर्मेण नृपतेस्तदा । सीतां विरहितामेकां निदेशेन सुरक्षिताम्

അന്ന് ധർമ്മത്തോടെ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചിരുന്ന രാജാവിന്റെ കാലത്ത്, സീത വിരഹിണിയായി ഏകയായി നിന്നു; എങ്കിലും അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ അവൾ സംരക്ഷിതയായി കാത്തുവെക്കപ്പെട്ടു।

Verse 48

कदाचित्संसदो मध्ये ह्यासीनस्य महामतेः । आजगाम मुनिश्रेष्ठः कुंभोत्पत्तिर्मुनिर्महान्

ഒരിക്കൽ, ആ മഹാമതി സഭയുടെ നടുവിൽ ആസീനനായിരിക്കുമ്പോൾ, കുംഭജന്മനായ മഹാമുനി—മുനിശ്രേഷ്ഠൻ—അവിടെ എത്തി।

Verse 49

गृहीत्वार्घ्यं समुत्तस्थौ वसिष्ठेन समन्वितः । जनताभिर्महाराजो वार्धिशोषकमागतम्

അർഘ്യം സ്വീകരിച്ച മഹാരാജാവ് വസിഷ്ഠനോടൊപ്പം എഴുന്നേറ്റ്, ജനങ്ങളോടുകൂടെ സമുദ്രം ശോഷിപ്പാൻ വന്നവനെ ദർശിക്കുവാൻ പോയി।

Verse 50

स्वागतेन सुसंभाव्य पप्रच्छ तमनामयम् । सुखोपविष्टं विश्रांतं बभाषे रघुनंदनः

യഥോചിത ബഹുമാനത്തോടെ സ്വാഗതം ചെയ്ത് രഘുനന്ദനൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുശലം ചോദിച്ചു; സുഖമായി ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നതുകണ്ട് അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചു।