Adhyaya 62

Verse 1

विष्णुरुवाच । कुंडलस्याश्रमं गत्वा सत्यधर्म समाकुलम् । सुकर्माणं ततो दृष्ट्वा पितृमातृपरायणम्

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—സത്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞ കുണ്ഡലന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നപ്പോൾ, പിതാമാതൃസേവയിൽ പരായണനായ സുകർമനെ അവൻ കണ്ടു।

Verse 2

शुश्रूषंतं महात्मानं गुरूसत्यपराक्रमम् । महारूपं महातेजं महाज्ञानसमाकुलम्

അവൻ ആ മഹാത്മാവിനെ ഭക്തിയോടെ ശുശ്രൂഷിച്ചു—സത്യാധിഷ്ഠിത പരാക്രമമുള്ള ഗുരു; മഹാരൂപനും മഹാതേജസ്സും മഹാജ്ഞാനസമ്പന്നനും ആയവൻ।

Verse 3

मातापित्रोः पदांते तमुपविष्टं ददर्श सः । महाभक्त्यान्वितं शांतं सर्वज्ञानमहानिधिम्

അവൻ അവനെ പിതാമാതാക്കളുടെ പാദാന്തികത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു—മഹാഭക്തിയോടെ യുക്തൻ, ശാന്തൻ, സർവ്വജ്ഞാനത്തിന്റെ മഹാനിധി।

Verse 4

कुंडलस्यापि पुत्रेण सुकर्मणा महात्मना । आगतं पिप्पलं दृष्ट्वा द्वारदेशे महामतिम्

അപ്പോൾ കുണ്ഡലന്റെ മഹാത്മാവായ പുത്രൻ സുകർമൻ, വാതിൽപ്പുറത്ത് എത്തിയ മഹാമതി പിപ്പല മുനിയെ കണ്ടു।

Verse 5

आसनात्तूर्णमुत्थाय अभ्युत्थानं कृतं पुनः । आगच्छ त्वं महाभाग विद्याधर महामते

അവൻ ആസനത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ്, വീണ്ടും ആദരപൂർവം അഭ്യുത്ഥാനം ചെയ്തു പറഞ്ഞു—“വരിക, ഹേ മഹാഭാഗ! ഹേ വിദ്യാധര! ഹേ മഹാമതേ!”

Verse 6

आसनं पाद्यमर्घं च ददौ तस्मै महामतिः । निर्विघ्नोऽसि महाप्राज्ञ कुशलेन प्रवर्त्तसे

മഹാമതി അവനു ആസനം, പാദ്യം, അർഘ്യം എന്നിവ അർപ്പിച്ചു. പിന്നെ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ, നീ നിർവിഘ്നനായിരിക്ക; കുശലത്തോടെ പ്രവൃത്തിക്ക.”

Verse 7

निरामयं च पप्रच्छ पिप्पलं तं समागतम् । यस्मादागमनं तेद्य तत्सर्वं प्रवदाम्यहम्

അവൻ പുതുതായി എത്തിയ പിപ്പലനോട് കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു—“ഇന്ന് നീ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? അതെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക; ഞാൻ എല്ലാം വിവരിക്കും.”

Verse 8

वर्षाणां च सहस्राणि त्रीणि यावत्त्वया तपः । तप्तमेव महाभाग सुरेभ्यः प्राप्तवान्वरम्

മൂന്ന് ആയിരം വർഷങ്ങളോളം നീ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു. ഹേ മഹാഭാഗ, ആ തപസ്സിനാലേ നീ ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് വരം നേടി.

Verse 9

वश्यत्वं च त्वया प्राप्तं कामचारस्तथैव च । तेन मत्तो न जानासि गर्वमुद्वहसे वृथा

നീ വശീകരണശക്തിയും ഇഷ്ടാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും നേടിയിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; വ്യർഥമായി അഹങ്കാരം വഹിക്കുന്നു.

Verse 10

दृष्ट्वा ते चेष्टितं सर्वं सारसेन महात्मना । ममाभिधानं कथितं मम ज्ञानमनुत्तमम्

മഹാത്മാവായ സാരസൻ നിന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും കണ്ടിട്ട് എന്റെ നാമം പ്രസ്താവിച്ചു; എന്റെ അനുത്തമ ജ്ഞാനവും വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 11

पिप्पल उवाच । योसौ मां सारसो विप्र सरित्तीरे प्रयुक्तवान् । सर्वं ज्ञानं वदेन्मां हि स तु कः प्रभुरीश्वरः

പിപ്പലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! നദീതീരത്ത് സാരസരൂപത്തിൽ എന്നെ നിയോഗിച്ച്, എന്നിലൂടെ സർവ്വജ്ഞാനം പ്രസ്താവിപ്പിച്ച ആ പരമാധിപൻ പരമേശ്വരൻ ആര്?

Verse 12

सुकर्मोवाच । भवंतमुक्तवान्यो वै सरित्तीरे तु सारसः । ब्रह्माणं त्वं महाज्ञानं तं विद्धि परमेश्वरम्

സുകർമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാജ്ഞാ! നദീതീരത്ത് നിന്നോട് സംസാരിച്ച ആ സാരസൻ ബ്രഹ്മദേവൻ തന്നെയെന്ന് അറിയുക; അവൻ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരൻ.

Verse 13

अन्यत्किं पृच्छसे ब्रूहि तमेवं प्रवदाम्यहम् । विष्णुरुवाच । एवमुक्तः स धर्मात्मा सुकर्मा नृपनंदन

“മറ്റെന്താണ് ചോദിക്കുന്നത്? പറയുക; ഈവിധം തന്നേ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.” വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ രാജകുമാരാ! ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ ധർമ്മാത്മാവായ സുകർമൻ…

Verse 14

पिप्पल उवाच । त्वयि वश्यं जगत्सर्वमिति शुश्रुम भूतले । तन्मे त्वं कौतुकं विप्र दर्शयस्व प्रयत्नतः

പിപ്പലൻ പറഞ്ഞു—ഭൂതലത്തിൽ ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു: സർവ്വജഗത്തും നിന്റെ വശത്തിലാണ് എന്ന്. അതിനാൽ, ഹേ വിപ്രാ! ആ അത്ഭുതശക്തി എനിക്ക് പരിശ്രമത്തോടെ കാണിച്ചുതരിക.

Verse 15

पश्य कौतुकमेवाद्य त्वं वश्यावश्यकारणम् । तमुवाच स धर्मात्मा सुकर्मा पिप्पलं प्रति

“ഇന്ന് ഈ അത്ഭുതം കാണുക—വശമാകുന്നതിനും അവശമാകുന്നതിനും കാരണം നീ തന്നെയാണ്.” എന്ന് ആ ധർമ്മാത്മാവായ സുകർമൻ പിപ്പലനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 16

अथ सस्मार वै देवान्सुकर्मा प्रत्ययाय वै । इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः

അപ്പോൾ സുകർമാ ഉറപ്പിനും സഹായത്തിനുമായി ദേവന്മാരെ സ്മരിച്ചു—ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകരെയും, അഗ്നി-പുരോഗമനായ ദേവഗണത്തെയും।

Verse 17

समागताः समाहूता नाना विद्याधरास्तथा । सुकर्माणं ततः प्रोचुर्देवाश्चाग्निपुरोगमाः

ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ട നാനാവിധ വിദ്യാധരന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു; തുടർന്ന് അഗ്നി-പുരോഗമനായ ദേവഗണം സുകർമയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 18

कस्मात्स्मृतास्त्वया विप्र ततोर्थकारणं वद । सुकर्मोवाच । अयमेष सुसंप्राप्तो विद्याधरो हि पिप्पलः

അവർ പറഞ്ഞു, “ഹേ വിപ്ര, നീ അവനെ എന്തിന് സ്മരിച്ചു? അതിന്റെ കാരണം പറയുക.” സുകർമ പറഞ്ഞു, “ഇവൻ തന്നെയാണ് വിദ്യാധരൻ പിപ്പലൻ; ഇപ്പോൾ കുശലമായി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 19

मामेवं भाषते विप्र वश्यावश्यत्वकारणम् । प्रत्ययार्थं समाहूता अस्यैव च महात्मनः

ഹേ വിപ്ര, വശ്യതയും അവശ്യതയും ഉണ്ടാകുന്നതിനുള്ള കാരണത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, അതേ മഹാത്മാവ് കാര്യനിശ്ചയത്തിനായി എന്നെ വിളിച്ചു വരുത്തി।

Verse 20

स्वंस्वं स्थानं प्रगच्छध्वमित्युवाच सुरान्प्रति । तमूचुस्ते ततो देवाः सुकर्माणं महामतिम्

അവൻ ദേവന്മാരോട്, “നിങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും നിങ്ങളുടെ നിങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങിപ്പോകുവിൻ” എന്നു പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ആ ദേവന്മാർ മഹാമതിയായ സുകർമയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 21

अस्माकं दर्शनं व्रिप्र न मोघं जायते वरम् । वरं वरय भद्रं ते मनसा यद्धिरोचते

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞങ്ങളുടെ ദർശനം വ്യർത്ഥമാകുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് നിനക്കു മംഗളം—മനം സത്യമായി ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.

Verse 22

तत्ते दद्मो न संदेहस्त्वेवमूचुः सुरोत्तमाः । भक्त्या प्रणम्य तान्देवान्ययाचे स द्विजोत्तमः

“അത് തന്നെയാകും നിനക്കു നല്കുക—സംശയമില്ല,” എന്ന് ദേവശ്രേഷ്ഠർ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ആ ദ്വിജോത്തമൻ ഭക്തിയോടെ ദേവന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 23

अचलां दत्त देवेंद्रा सुःभक्तिं भावसंयुताम् । मातापित्रोश्च मे नित्यं तद्वै वरमनुत्तमम्

ഹേ ദേവേന്ദ്രാ, ഭാവസഹിതമായ അചല സുദ്ഭക്തി എനിക്കു ദാനം ചെയ്യുക. കൂടാതെ എന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്കു നിത്യസേവനം എനിക്കുണ്ടാകട്ടെ—ഇതുതന്നെ അനുത്തമ വരം.

Verse 24

पिता मे वैष्णवं लोकं प्रयात्वेतद्वरोत्तमम् । तद्वन्माता च देवेशा वरमन्यं न याचये

എന്റെ പിതാവ് വൈഷ്ണവ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കട്ടെ—ഇതുതന്നെ ശ്രേഷ്ഠ വരം. അതുപോലെ എന്റെ മാതാവും, ഹേ ദേവേശാ, അതേ ഗതി പ്രാപിക്കട്ടെ; ഞാൻ മറ്റൊരു വരം ചോദിക്കുന്നില്ല.

Verse 25

देवा ऊचुः । पितृभक्तोसि विप्रेंद्र भक्त्या तव वयं द्विज । सुकर्मञ्छ्रूयतां वाक्यं प्रीत्या युक्ता सदैव ते

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, നീ പിതൃഭക്തനാണ്. ഹേ ദ്വിജാ, നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും നിനക്കു പ്രസന്നരാണ്. അതുകൊണ്ട് സ്നേഹസഹിതമായ ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക—അവ നിത്യവും നിന്റെ ഹിതത്തിനായാണ്.

Verse 26

एवमुक्त्वा गता देवाः स्वर्लोकं नृपनंदन । सर्वमैश्वर्यमेतेन तस्याग्रे परिदर्शितम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവന്മാർ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, ഹേ നൃപനന്ദന. അവൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ സർവ്വവിധ ഐശ്വര്യ-വൈഭവവും പ്രകടിപ്പിച്ചു കാണിച്ചു.

Verse 27

दृष्टं तु पिप्पलेनापि कौतुकं च महाद्भुतम् । तमुवाच स धर्मात्मा पिप्पलं कुंडलात्मजम्

പിപ്പലനും കാണുവാൻ അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായ മഹാദ്ഭുത കൌതുകം കണ്ടു. പിന്നെ ആ ധർമ്മാത്മാവ് കുണ്ഡലപുത്രനായ പിപ്പലനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 28

अर्वाचीनं त्विदं रूपं पराचीनं च कीदृशम् । प्रभावमुभयोश्चैव वदस्व वदतां वर

ഈ രൂപം പിന്നീടുള്ളതാണെങ്കിൽ, മുൻപുള്ള രൂപം എങ്ങനെയായിരിക്കും? ഇരുവരുടെയും പ്രഭാവവും പറയുക; ഹേ വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 29

सुकर्मोवाच । पराचीनस्य रूपस्य लिंगमेव वदामि ते । येनलोकाः प्रमोदंते इंद्राद्याः सचराचराः

സുകർമ്മൻ പറഞ്ഞു—പരാത്പര രൂപത്തിന്റെ ലിംഗം (ചിഹ്നം) മാത്രമേ ഞാൻ നിനക്കു പറയൂ; അതിനാൽ ഇന്ദ്രാദികളോടുകൂടെ ചരാചരമായ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 30

अयमेव जगन्नाथः सर्वगो व्यापकः प्रभुः । अस्य रूपं न दृष्टं हि केनाप्येव हि योगिना

അവൻ തന്നെയാണ് ജഗന്നാഥൻ—സർവ്വത്രഗാമി, സർവ്വവ്യാപി, പരമപ്രഭു. സത്യത്തിൽ ഏതൊരു യോഗിയും അവന്റെ പൂർണ്ണസ്വരൂപം ദർശിച്ചിട്ടില്ല.

Verse 31

श्रुतिरेव वदत्येवं तं वक्तुं शंकितेव सा । अपाणिपादनासश्च अकर्णो मुखवर्जितः

ശ്രുതിയുതന്നെ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു—എന്നാലും അവനെ വർണ്ണിക്കാൻ അവൾ മടിക്കുന്നതുപോലെ: അവൻ കൈയും കാലും മൂക്കും ഇല്ലാത്തവൻ; കർണ്ണരഹിതൻ; മുഖവുമില്ലാത്തവൻ।

Verse 32

सर्वं पश्यति वै कर्म कृतं त्रैलोक्यवासिनाम् । तेषामुक्तमकर्णश्च स शृणोति सुसाक्ष्यदः

ത്രിലോകവാസികൾ ചെയ്ത എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും അവൻ കാണുന്നു; കർണ്ണമില്ലെങ്കിലും അവർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ അവൻ കേൾക്കുന്നു—അവൻ പരമസാക്ഷി, സത്യസാക്ഷ്യദാതാവ്।

Verse 33

गतिहीनो व्रजेत्सोपि स हि सर्वत्र दृश्यते । पाणिहीनोपि गृह्णाति पादहीनः प्रधावति

ഗതിയില്ലാത്തവനായിട്ടും അവൻ ഗമിക്കുന്നു—അവൻ എല്ലായിടത്തും ദൃശ്യനാണ്. കൈകളില്ലെങ്കിലും അവൻ ഗ്രഹിക്കുന്നു; കാലുകളില്ലെങ്കിലും അവൻ വേഗത്തിൽ ധാവിക്കുന്നു।

Verse 34

सर्वत्र दृश्यते विप्र व्यापकः पादवर्जितः । यं न पश्यंति देवेंद्रा मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

ഹേ വിപ്രാ, അവൻ എല്ലായിടത്തും ദൃശ്യനാണ്—സർവ്വവ്യാപകനായിട്ടും പാദവರ್ಜിതൻ; എങ്കിലും ദേവേന്ദ്രന്മാരും തത്ത്വദർശി മുനിമാരും അവനെ കാണുന്നില്ല।

Verse 35

स च पश्यति तान्सर्वान्सत्यासत्यपदे स्थितान् । व्यापकं विमलं सिद्धं सिद्धिदं सर्वनायकम्

സത്യവും അസത്യവും എന്ന നിലകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എല്ലാവരെയും അവൻ കാണുന്നു; അവൻ സർവ്വവ്യാപകൻ, വിമലൻ, നിത്യസിദ്ധൻ—സിദ്ധിദാതാവും സർവ്വനായകനുമാണ്।

Verse 36

यं जानाति महायोगी व्यासो धर्मार्थकोविदः । तेजोमूर्तिः स चाकाशमेकवर्णमनंतकम्

ധർമ്മാർഥങ്ങളിൽ നിപുണനായ മഹായോഗി വ്യാസൻ ആരെ അറിയുന്നുവോ—അവൻ ശുദ്ധ തേജോമൂർത്തി; ഏകവർണ്ണമായ അനന്ത ആകാശസ്വരൂപൻ.

Verse 37

तदेतन्निर्मलं रूपं श्रुतिराख्याति निश्चितम् । व्यासश्चैव हि जानाति मार्कंडेयश्च तत्पदम्

ശ്രുതി നിശ്ചയത്തോടെ ഇതേ രൂപം നിർമലവും നിഷ്കളങ്കവുമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. വ്യാസൻ അതറിയുന്നു; മാർക്കണ്ഡേയനും ആ പരമപദം അറിയുന്നു.

Verse 38

अर्वाचीनं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । यदा संहृत्य भूतात्मा स्वयमेकः प्रगच्छति

ഇപ്പോൾ പിന്നെയുള്ളത് പറയുന്നു—ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക. ദേഹധാരി ആത്മാവ് എല്ലാം സംഹരിച്ചു, സ്വയം ഏകാകിയായി മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ.

Verse 39

अप्सु शय्यां समास्थाय शेषभोगासनस्थितः । तमाश्रित्य स्वपित्येको बहुकालं जनार्दनः

ജലത്തിലെ ശയ്യയിൽ ആശ്രയിച്ച്, ശേഷനാഗത്തിന്റെ ഫണങ്ങളെ ആസനമാക്കി, അവനെയാശ്രയിച്ച് ജനാർദനൻ ഏകാകിയായി ദീർഘകാലം നിദ്രിച്ചു.

Verse 40

जलांधकारसंतप्तो मार्कंडेयो महामुनिः । स्थानमिच्छन्स योगात्मा निर्विण्णो भ्रमणेन सः

ജലമയ അന്ധകാരത്തിൽ പീഡിതനായ മഹാമുനി മാർക്കണ്ഡേയൻ, യോഗത്തിൽ സ്ഥിരനായി, സഞ്ചാരത്തിൽ നിന്നു നിരാശനായി ഒരു ആശ്രയസ്ഥലം ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 41

भ्रममाणः स ददृशे शेषपर्यंकशायिनम् । सूर्यकोटिप्रतीकाशं दिव्याभरणभूषितम्

അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ ശേഷപര്യങ്കത്തിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചു—കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തൻ, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ।

Verse 42

दिव्यमाल्यांबरधरं सर्वव्यापिनमीश्वरम् । योगनिद्रा गतं कांतं शंखचक्रगदाधरम्

ദിവ്യ മാലയും വസ്ത്രവും ധരിച്ച സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരൻ—യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായ കാന്തൻ—ശംഖചക്രഗദാധാരി।

Verse 43

एका नारी महाभागा कृष्णांजनचयोपमा । दंष्ट्राकरालवदना भीमरूपा द्विजोत्तम

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! അവിടെ ഒരേയൊരു മഹാഭാഗ്യവതി സ്ത്രീ ഉണ്ടായിരുന്നു—കറുത്ത അഞ്ജനക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ ശ്യാമ; ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭീകരമുഖം, ഭീമരൂപിണി।

Verse 44

तयोक्तोसौ मुनिश्रेष्ठो मा भैरिति महामुनिः । पद्मपत्रं सुविस्तीर्णं पंचयोजनमायतम्

അവർ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ മഹാമുനി “ഭയപ്പെടേണ്ട” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ അഞ്ചു യോജന നീളമുള്ള വിശാലമായ ഒരു പദ്മപത്രം വെളിപ്പെടുത്തി।

Verse 45

तस्मिन्पत्रे महादेव्या मार्कण्डेयो निवेशितः । केशवे सति सुप्तेपि नास्त्यत्र च भयं तव

ആ പത്രത്തിന്മേൽ മഹാദേവി മാർകണ്ഡേയനെ ഇരുത്തി. കേശവൻ നിദ്രയിൽ ആയിരുന്നാലും, ഇവിടെ നിനക്ക് ഭയം ഒന്നുമില്ല।

Verse 46

तामुवाच स योगींद्र का त्वं भवसि भामिनि । अस्मिन्विनिर्जिते चैका भवती परिबृंहिता

അപ്പോൾ യോഗീന്ദ്രൻ അവളോടു പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭാമിനി, നീ ആരാണ്? ഈ ജയിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് നീയൊറ്റയ്ക്കായി വളർന്നു പുഷ്ടിയായി സമൃദ്ധയായി ദൃശ്യമാകുന്നു.”

Verse 47

पृष्टैवं मुनिना देवी सादरं प्राह भूसुर । नागभोगांकपर्यंके स यः स्वपिति केशवः

മുനി ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതോടെ ദേവി ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭൂസുര (ബ്രാഹ്മണ), നാഗത്തിന്റെ ഭോഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട പര്യങ്കത്തിൽ ശയിക്കുന്നവൻ—കേശവൻ.”

Verse 48

अस्याहं वैष्णवी शक्तिः कालरात्रिरिहोच्यते । मामेवं विद्धि विप्रेंद्र सर्वमायासमन्विताम्

ഞാൻ അവന്റെ വൈഷ്ണവീ ശക്തിയാണ്; ഇവിടെ എന്നെ ‘കാലരാത്രി’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഹേ വിപ്രേന്ദ്ര, എന്നെ ഇങ്ങനെ തന്നെ അറിയുക—സകല മായാശക്തികളാലും സമന്വിതയായവളായി.

Verse 49

महामाया पुराणेषु जगन्मोहाय कथ्यते । इत्युक्त्वा सा गता देवी अंतर्धानं हि पिप्पलः

പുരാണങ്ങളിൽ അവളെ ‘മഹാമായ’ എന്നു പറയുന്നു—ലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന മഹാശക്തിയായി. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി പോയി; പിപ്പല (അശ്വത്ഥ) വൃക്ഷത്തിനരികെ അന്തർധാനം പ്രാപിച്ചു.

Verse 50

देव्यामनुगतायां तु मार्कंडेयस्य पश्यतः । तस्य नाभ्यां समुत्पन्नं पंकजं हाटकप्रभम्

ദേവി മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, മാർകണ്ഡേയൻ നോക്കി നിൽക്കേ, അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് സ്വർണ്ണപ്രഭയുള്ള പദ്മം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 51

तस्माज्जज्ञे महातेजा ब्रह्मा लोकपितामहः । तस्माद्विजज्ञिरे लोकाः सर्वे स्थावरजंगमाः

അവനിൽ നിന്നുതന്നെ മഹാതേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവ്, ലോകപിതാമഹൻ, ജനിച്ചു. അവനിൽ നിന്നുതന്നെ പിന്നെയും സർവ്വലോകങ്ങളും—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ഉൾപ്പെടെ—പ്രകടമായി.

Verse 52

इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः । अर्वाचीनं स्वरूपं तु दर्शितं हि मया नृप

ഹേ നൃപാ! ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകരും അഗ്നി-പ്രമുഖ ദേവഗണവും—അവരുടെ നിലവിലെ (പ്രകട) സ്വരൂപം ഞാൻ നിശ്ചയമായും നിനക്കു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 53

अर्वाचीनस्वरूपोयं पराचीनो निराश्रयः । यदा स दर्शयेत्कायं कायरूपा भवंति ते

ഇത് പ്രകടരൂപത്തിൽ പിന്നീടുള്ളതുപോലെ തോന്നിയാലും, സ്വയം ആദിയും ആശ്രയരഹിതവും ആകുന്നു. അവൻ ദേഹം വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അവരും ദേഹരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 54

ब्रह्माद्याः सर्वलोकाश्च अर्वाचीना हि पिप्पल । अर्वाचीना अमी लोका ये भवंति जगत्त्रये

ഹേ പിപ്പലാ! ബ്രഹ്മാദി സർവ്വലോകങ്ങളും നിശ്ചയമായും താഴെയുള്ളവ (അർവാചീന) ആകുന്നു. ത്രിജഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം താഴെയേ ഉള്ളൂ.

Verse 55

पराचीनः स भूतात्मा यं सुपश्यंति योगिनः । मोक्षरूपं परं स्थानं परब्रह्मस्वरूपकम्

ആ ഭൂതാത്മാവ് (അന്തരാത്മാവ്) ബാഹ്യാഭിമുഖതയിൽ നിന്ന് പരാവർത്തിതൻ; യോഗികൾ അവനെ വ്യക്തമായി ദർശിക്കുന്നു—അതുതന്നെ മോക്ഷസ്വരൂപമായ പരമസ്ഥാനം, പരബ്രഹ്മസ്വരൂപം.

Verse 56

अव्यक्तमक्षरं हंसं शुद्धं सिद्धिसमन्वितम् । पराचीनस्य यद्रूपं विद्याधर तवाग्रतः

അവ്യക്തവും അക്ഷയവുമായ ഹംസൻ—ശുദ്ധനും സിദ്ധിസമന്വിതനും—പരാചീനന്റെ ആ രൂപം, ഹേ വിദ്യാധരാ, നിന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 57

सर्वमेव मया ख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम् । पिप्पल उवाच । कस्मादेतन्महाज्ञानमुद्भूतं तव सुव्रत

“എല്ലാം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു; ഇനി നിന്നോട് എന്ത് പറയാൻ?” പിപ്പലൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ സുവ്രത, നിനക്കുള്ളിൽ ഈ മഹാജ്ഞാനം എവിടെ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്?”

Verse 58

अर्वाचीनगतिं विद्वान्पराचीनगतिं तथा । त्रैलोक्यस्य परं ज्ञानं त्वय्येवं परिवर्तते

ഹേ ജ്ഞാനിയേ, അഗ്രഗതിയും പ്രതിഗതിയും അറിയുന്നവനായി, ത്രിലോകത്തിന്റെ പരമജ്ഞാനം നിനക്കുള്ളിൽ ഇങ്ങനെ പരിഭ്രമിക്കുന്നു.

Verse 59

तपसो नैव पश्यामि परां निष्ठां हि सुव्रत । यजनंयाजनंतीर्थंतपोवाकृतवानसि

ഹേ സുവ്രത, തപസ്സിന്റെ ഇതിലധികം പരമനിഷ്ഠ ഞാൻ കാണുന്നില്ല—നീ യജ്ഞം ചെയ്തു, മറ്റുള്ളവർക്കായി യജ്ഞം നടത്തിച്ചു, തീർത്ഥസേവനം ചെയ്തു, തപസ്സും അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 60

तत्प्रभावं वदस्वैवं केन ज्ञानं तवाखिलम् । सुकर्मोवाच । तप एव न जानामि न कृतं कायशोषणम्

“ഇതിന്റെ പ്രഭാവം പറയുക—ഏത് മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണ് നിനക്ക് ഈ സമസ്ത ജ്ഞാനം ലഭിച്ചത്?” സുകർമൻ പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് തപസ്സ് അറിയില്ല; ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന കായക്ലേശവും ഞാൻ ചെയ്തിട്ടില്ല.”

Verse 61

यजनं याजनं वापि न जाने तीर्थसाधनम् । न मया साधितं ध्यानं पुण्यकालं सुकर्मजम्

എനിക്ക് യജനം ചെയ്യുന്നതും അറിയില്ല; മറ്റുള്ളവർക്കായി യാജനം നടത്തുന്നതും അറിയില്ല; തീർത്ഥസാധനയുടെ വിധിയും അറിയില്ല. ഞാൻ ധ്യാനം സാധിച്ചിട്ടില്ല; സുകർമജന്യമായ പുണ്യകാലവും അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 62

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातृपितृतीर्थ । माहात्म्ये द्विषष्टितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിന്റെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ, വേനോപാഖ്യാനാന്തർഗതമായ ‘മാതൃ-പിതൃതീർത്ഥമാഹാത്മ്യം’ എന്ന അറുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 63

पादप्रक्षालनं पुण्यं स्वयमेव करोम्यहम् । अंगसंवाहनं स्नानं भोजनादिकमेव च

അങ്ങയുടെ പാദപ്രക്ഷാളനം പുണ്യമാണ്—അത് ഞാൻ തന്നെ ചെയ്യും. അങ്ങയുടെ അംഗസംവാഹനം, സ്നാനക്രമം, ഭോജനാദി സേവനങ്ങളും ഞാൻ നിർവഹിക്കും।

Verse 64

त्रिकालेध्यानसंलीनः साधयामि दिनेदिने । पादोदकं तयोश्चैव मातापित्रोर्दिनेदिने

ദിവസത്തിലെ മൂന്ന് സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ഞാൻ ദിനംപ്രതി সাধന ചെയ്യുന്നു; കൂടാതെ ദിനംപ്രതി മാതാപിതാക്കളുടെ—ഇരുവരുടെയും പാദോദകവും അർപ്പിച്ച്/പാനാർഥം നൽകുന്നു।

Verse 65

भक्तिभावेन विंदामि पूजयामि सुभावतः । गुरू मे जीवमानौ तु यावत्कालं हि पिप्पल

ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഞാൻ അവരെ അന്വേഷിച്ച് പ്രാപിക്കുകയും ശുഭഭാവത്തോടെ പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹേ പിപ്പല! എന്റെ ഗുരുക്കന്മാർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുവരെയും—അതായത് കാലം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും—

Verse 66

तावत्कालं हि मे लाभो ह्यतुलश्च प्रजायते । त्रिकालं पूजयाम्येतौ शुद्धभावेन चेतसा

അത്ര സമയമാത്രത്തിൽ തന്നെ എനിക്ക് അതുല്യമായ ആത്മീയലാഭം ഉദിക്കുന്നു. ശുദ്ധഭാവവും നിർമലചിത്തവും കൊണ്ട് ഞാൻ ഈ ഇരുവരെയും ത്രികാലപൂജ ചെയ്യുന്നു.

Verse 67

स्वच्छंदलीलासंचारी वर्ताम्येव हि पिप्पल । किं मे चान्येन तपसा किं मे कायस्य शोषणैः

ഓ പിപ്പലാ! ഞാൻ സ്വച്ഛന്ദ ലീലാഭാവത്തോടെ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് മറ്റെന്ത് തപസ്സാണ് വേണ്ടത്? ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കേണ്ടതെന്തിന്?

Verse 68

किं मे सुतीर्थयात्राभिरन्यैः पुण्यैश्च सांप्रतम् । मखानामेव सर्वेषां यत्फलं प्राप्यते द्विज

ഓ ദ്വിജാ! ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ഉത്തമ തീർത്ഥയാത്രകളോ മറ്റു പുണ്യകർമ്മങ്ങളോ എന്തിന്, എല്ലാ യാഗങ്ങളുടെയും ഫലം ഇവിടെ തന്നെ ലഭിക്കുമ്പോൾ?

Verse 69

तत्फलं तु मया दृष्टं पितुः शुश्रूषणादपि । मातुः शुश्रूषणं तद्वत्पुत्राणां गतिदायकम्

ആ ഫലം പിതാവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നതിലൂടെയും ഉണ്ടാകുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ മാതാവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നത് പുത്രന്മാർക്ക് പരമഗതി നൽകുന്നു.

Verse 70

सर्वकर्मसुसर्वस्वं सारभूतं जगत्रये । पुत्रस्य जायते लोको मातुः शुश्रूषणादपि

എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളിലും, ത്രിലോകത്തിലും ഇതുതന്നെ സാരവും സർവ്വസ്വവും—മാതാവിനെ ശുശ്രൂഷിച്ചാലും പുത്രന് ശുഭലോകം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 71

पितुः शुश्रूषणे तद्वन्महत्पुण्यं प्रजायते । तत्र गंगा गयातीर्थं तत्र पुष्करमेव च

പിതാവിനെ ഭക്തിയോടെ ശുശ്രൂഷിച്ചാലും അതുപോലെ മഹാപുണ്യം ജനിക്കുന്നു. ആ ശുശ്രൂഷയിൽ തന്നെ ഗംഗയും ഗയാതീർത്ഥവും പുഷ്കരവും എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 72

यत्र मातापिता तिष्ठेत्पुत्रस्यापि न संशयः । अन्यानि तत्र तीर्थानि पुण्यानि विविधानि च

എവിടെ മാതാപിതാക്കൾ വസിക്കുന്നുവോ, അവിടെ—പുത്രനും—സംശയമില്ലാതെ അതേ സ്ഥലം തീർത്ഥമാണ്. അവിടെ വിവിധവിധത്തിലുള്ള മറ്റു പുണ്യദായക തീർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ടാകും.

Verse 73

भवंत्येतानि पुत्रस्य पितुः शुश्रूषणादपि । पितुः शुश्रूषणात्तस्य दानस्य तपसः फलम्

ഈ എല്ലാ പുണ്യങ്ങളും പുത്രന് പിതാവിന്റെ ശുശ്രൂഷയാൽ പോലും ലഭിക്കുന്നു. പിതൃസേവയാൽ അവൻ ദാനത്തിന്റെയും തപസ്സിന്റെയും ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 74

सत्पुत्रस्य भवेद्विप्र अन्य धर्मः श्रमायते । पितुः शुश्रूषणात्पुण्यं पुत्रः प्राप्नोत्यनुत्तमम्

ഹേ വിപ്രാ! സത്പുത്രന് മറ്റു ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ വെറും പ്രയാസമാത്രമായി തീരും. പിതാവിനെ ഭക്തിയോടെ ശുശ്രൂഷിച്ചതാൽ പുത്രൻ അനുത്തമ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 75

स्वकर्मणस्तु सर्वस्वमिहैव च परत्र च । जीवमानौ गुरूत्वेतौ स्वमातापितरौ तथा

സ്വകർമം തന്നെയാണ് മനുഷ്യന്റെ സർവ്വസ്വം—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും. മാതാപിതാക്കൾ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അവരെ ഗുരുസ്വരൂപരായി തന്നെ കരുതണം.

Verse 76

शुश्रूषते सुतो भूत्वा तस्य पुण्यफलं शृणु । देवास्तस्यापि तुष्यंति ऋषयः पुण्यवत्सलाः

ശ്രദ്ധയോടെ അനുസരണയും സേവാഭാവവും ഉള്ള പുത്രനായവന്റെ പുണ്യഫലം കേൾക്കുക. അവനാൽ ദേവന്മാരും പ്രസന്നരാകുന്നു; ധർമ്മപ്രിയരായ ഋഷിമാരും തൃപ്തരാകുന്നു.

Verse 77

त्रयोलोकास्तु तुष्यंति पितुः शुश्रूषणादिह । मातापित्रोस्तु यः पादौ नित्यमेव हि क्षालयेत्

ഇഹലോകത്തിൽ പിതാവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നതാൽ ത്രിലോകവും തൃപ്തമാകുന്നു. നിത്യമായി മാതാപിതാക്കളുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകുന്നവൻ അവരെ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരാക്കുന്നു.

Verse 78

तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि जायते । पुण्यैर्मिष्टान्नपानैर्यः पितरं मातरं तथा

പുണ്യമയമായ മധുരാന്നപാനങ്ങളാൽ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും യഥാവിധി ആദരിക്കുന്നവന്, ദിനംപ്രതി ഭാഗീരഥിയിൽ (ഗംഗയിൽ) സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 79

भक्त्या भोजयते नित्यं तस्य पुण्यं वदाम्यहम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं पुत्रस्य जायते

ആർ നിത്യമായി ഭക്തിയോടെ (അതിഥി/ബ്രാഹ്മണരെ) ഭോജനിപ്പിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ പുണ്യം ഞാൻ പറയുന്നു—അവന്റെ പുത്രന് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 80

तांबूलैश्छादनैश्चैव पानैश्चाशनकैस्तथा । भक्त्या चान्नेन पुण्येन गुरू येनाभिपूजितौ

താംബൂലം, വസ്ത്രം, പാനീയങ്ങൾ, ആഹാരം—കൂടാതെ ഭക്തിയോടെ പുണ്യമയമായ അന്നംകൊണ്ട്—യാതിനാൽ ആ രണ്ടു ഗുരുക്കന്മാരും യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 81

सर्वज्ञानी भवेत्सोपि यशःकीर्तिमवाप्नुयात् । मातरं पितरं दृष्ट्वा हर्षात्संभाषयेत्सुतः

അവനും സർവ്വജ്ഞനായി യശസ്സും കീർത്തിയും പ്രാപിക്കുന്നു. മാതാപിതാക്കളെ കണ്ടാൽ പുത്രൻ ആനന്ദത്തോടെ വന്ദിച്ച് സ്നേഹത്തോടെ സംഭാഷിക്കണം.

Verse 82

निधयस्तस्य संतुष्टास्तस्य गेहे वसंति ते । गावः सौहृद्यमायांति पुत्रस्य सुखदाः सदा

സന്തുഷ്ടമായ നിധികൾ അവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കും. പശുക്കൾ സ്നേഹത്തോടെ അവന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് അവന്റെ പുത്രന് എപ്പോഴും സുഖം നൽകും.