Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

The Glory of the Mother-and-Father Tīrtha

Within the Vena Episode

देव्यामनुगतायां तु मार्कंडेयस्य पश्यतः । तस्य नाभ्यां समुत्पन्नं पंकजं हाटकप्रभम्

devyāmanugatāyāṃ tu mārkaṃḍeyasya paśyataḥ | tasya nābhyāṃ samutpannaṃ paṃkajaṃ hāṭakaprabham

ദേവി മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, മാർകണ്ഡേയൻ നോക്കി നിൽക്കേ, അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് സ്വർണ്ണപ്രഭയുള്ള പദ്മം ഉദ്ഭവിച്ചു.

देव्याम्when/while the goddess (was...)
देव्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
अनुगतायाम्having followed / having departed (context: having gone along)
अनुगतायाम्:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeVerb
Rootअनु + गम् (धातु) → अनुगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सप्तमी-सम्बन्ध/सप्तमी-absolute (locative absolute) ‘देव्याम्’ इत्यनेन सह
तुthen, indeed
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपात (but/indeed)
मार्कण्डेयस्यof Mārkaṇḍeya
मार्कण्डेयस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
पश्यतःwhile (he) was watching
पश्यतः:
Sambandha (Genitive absolute nuance/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootपश् (धातु) → पश्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘मार्कण्डेयस्य’ इत्यस्य विशेषणम् (while he was seeing)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
नाभ्याम्from the navel
नाभ्याम्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन (वैकल्पिकरूपेण तृतीया-एकवचनाभासः; अर्थतः ‘from the navel’)
समुत्पन्नम्arisen, produced
समुत्पन्नम्:
Kriya (Predicative participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उत् + पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘पङ्कजम्’ इत्यस्य विधेय/विशेषणम्
पङ्कजम्a lotus
पङ्कजम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपङ्कज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हाटकप्रभम्golden-lustrous
हाटकप्रभम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहाटक + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुष; ‘हाटकस्य प्रभा यस्य’ इति); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘पङ्कजम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Narrator (contextual; specific dialogue speaker not explicit in this single verse)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: देव्याम् + अनुगतायाम् → देव्यामनुगतायाम्; नाभ्याम् इति पञ्चमी-एकवचनरूपम् (नाभेः/नाभ्याम्) प्रयोगः।

D
Devī (Goddess)
M
Mārkaṇḍeya

FAQs

Mārkaṇḍeya is a revered sage; here he is the witness to a miraculous event connected with the Goddess.

A lotus (paṅkaja) arises from the navel, described as hāṭaka-prabha—shining with the radiance of gold.

The verse uses miraculous lotus imagery to signal divine presence and auspicious manifestation, highlighting the sacred power associated with Devī and the seer’s witness.