Śrāddha-prayoga: Niyama, Brāhmaṇa-parīkṣā, Kutapa-kāla, Tithi-nyāya, and Vaiṣṇava-phala

Verse 1

सनक उवाच । श्रृणुष्व मुनिशार्दूल श्राद्धस्य विधिमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശാർദൂല, ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഉത്തമവിധി കേൾക്കുക; അത് കേട്ടാൽ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 2

क्षयाहपूर्वदिवसे स्नात्वा चैकाशनो भवेत् । अधः शायी ब्रह्मचारी निशि विप्रान्निमंत्रयेत् ॥ २ ॥

ക്ഷയാഹത്തിന് മുൻദിവസം സ്നാനം ചെയ്ത് ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. നിലത്ത് ശയിച്ച് ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ച് രാത്രിയിൽ ബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിക്കണം.

Verse 3

दन्तधावनतांबूले तैलाभ्यंगं तथैव च । रत्योषधिपरान्नानि श्राद्धकर्त्ताविवर्जयेत् ॥ ३ ॥

ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ പല്ലുതേയ്ക്കൽ, താംബൂലം ചവയ്ക്കൽ, എണ്ണമസാജ് എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. കൂടാതെ രതി, ഔഷധസേവനം, സമൃദ്ധമായ/രുചികരമായ ഭക്ഷണവും വെടിയണം.

Verse 4

अध्वानं कलहं क्रोधं व्यवायं च धुरं तथा । श्राद्धकर्त्ता च भोक्ता च दिवास्वापं च वर्जयेत् ॥ ४ ॥

യാത്ര, കലഹം, ക്രോധം, മൈഥുനം, ഭാരവഹനം എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം. ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവനും ശ്രാദ്ധഭോജനം ചെയ്യുന്നവനും പകൽനിദ്രയും വെടിയണം.

Verse 5

श्राद्धे निमंत्रितो यस्तु व्यवायं कुरुते यदि । ब्रह्महत्यामवाप्नोति नरकं चापि गच्छति ॥ ५ ॥

ശ്രാദ്ധത്തിന് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടവൻ മൈഥുനം ചെയ്താൽ, അവൻ ബ്രഹ്മഹത്യയ്ക്കു തുല്യമായ പാപം പ്രാപിച്ച് നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 6

श्राद्धे नियोजयेद्विप्रं श्रोत्रिय विष्णुतत्परम् । यथास्वाचारनिरतं प्रशांतं सत्कुलोद्भवम् ॥ ६ ॥

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ശ്രോത്രിയനും വിഷ്ണുപരായണനും, സ്വന്തം ആചാരപരമ്പരയിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവനും, പ്രശാന്തസ്വഭാവനും, സത്കുലജന്മനുമായ ബ്രാഹ്മണനെ നിയോഗിക്കണം.

Verse 7

रागद्वेषविहीनं च पुराणार्थविशारदम् । त्रिमधुत्रिसुपर्णज्ञं सर्वभूतदयापरम् ॥ ७ ॥

രാഗദ്വേഷരഹിതനായി, പുരാണാർത്ഥത്തിൽ വിശാരദനായി, ‘ത്രിമധു’യും ‘ത്രിസുപർണ’വും എന്ന തത്ത്വങ്ങൾ അറിയുന്നവനായി, സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും ദയാപരനായവൻ।

Verse 8

देवपूजारतं चैव स्मृतितत्त्वविशारदम् । वेदांततत्त्वसंपन्नं सर्वलोकहिते रतम् ॥ ८ ॥

ദേവപൂജയിൽ നിരതനായി, സ്മൃതി-തത്ത്വങ്ങളിൽ വിശാരദനായി, വേദാന്തസത്യങ്ങളിൽ സമ്പന്നനായി, സർവ്വലോകഹിതത്തിൽ സദാ രതനായവൻ।

Verse 9

कृतज्ञं गुणसंपन्नं गुरुशुश्रूषणे रतम् । परोपदेशनिरतं सच्छास्त्रकथनैस्तथा ॥ ९ ॥

മനുഷ്യൻ കൃതജ്ഞനായി, ഗുണസമ്പന്നനായി, ഗുരുശുശ്രൂഷയിൽ നിരതനായി, പരോപദേശത്തിൽ നിമഗ്നനായി, സത്സാശ്ത്രങ്ങളുടെ കഥന-വ്യാഖ്യാനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കണം।

Verse 10

एते नियोजितव्या वै श्राद्धे विप्रा मुनीश्वर । श्राद्धे वर्ज्याप्रवक्ष्यामि श्रृणु तान्मुसमाहितः ॥ १० ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ! ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിശ്ചയമായും ഇത്തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണരെ നിയോഗിക്കണം. ഇനി ശ്രാദ്ധത്തിൽ വർജ്യരായവരെ ഞാൻ പറയും—ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക।

Verse 11

न्पूनांगश्चाधिकांगश्च कदर्यो रोगितस्तथा । कुष्टी च कुनखी चैव लंबकर्णः क्षतव्रतः ॥ ११ ॥

അംഗം കുറവുള്ളവൻ അല്ലെങ്കിൽ അധികാംഗമുള്ളവൻ, കദര്യൻ (കഞ്ഞൻ), രോഗി; കുഷ്ഠരോഗി, വികൃത നഖങ്ങളുള്ളവൻ; നീളംകൂടി തൂങ്ങുന്ന ചെവികളുള്ളവൻ; വ്രതാചരണം ഭംഗപ്പെടുത്തിയവൻ—(ഇവർ ശ്രാദ്ധത്തിൽ അയോഗ്യർ)।

Verse 12

नक्षत्रपाठजीवी च तथा च शवदाहकः । कुवादी परिर्वत्ता च तथा देवलकः खलः ॥ १२ ॥

നക്ഷത്രപാഠം ചൊല്ലി ജീവിക്കുന്നവൻ, ശവദാഹകൻ, കുതർക്കവാദി, ഇടയ്ക്കിടെ പക്ഷം മാറുന്ന പരിർവത്തൻ, കൂടാതെ ദേവലകൻ—ഇവർ എല്ലാവരും ദുഷ്ടപുരുഷന്മാരെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 13

निंदकोऽमर्षणो धूर्तस्तथैव ग्रामयाजकः । असच्छास्त्राभिनिरतः परान्ननिगतस्तथा ॥ १३ ॥

നിന്ദകൻ, അസഹിഷ്ണു, ധൂർത്തൻ, ഗ്രാമയാജകൻ (കൂലിക്കുപുരോഹിതൻ), അസത്-ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ആസക്തൻ, മറ്റുള്ളവരുടെ അന്നത്തിൽ ആശ്രിതൻ—ഇവരും ധർമ്മകാര്യത്തിൽ നിന്ദ്യരെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 14

वृषलीसूति पोष्टा च वृषलीपतिरेव च । कुंडश्च गोलकश्चैव ह्ययाज्यानां च याजकः ॥ १४ ॥

വൃഷലീയിൽ ജനിച്ച പുത്രനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, വൃഷലീപതി, കുണ്ടനും ഗോളകനും, കൂടാതെ അയോഗ്യർക്കായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന യാജകൻ—ഇവരും അയോഗ്യരെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 15

दंभाचारो वृथामुंडी ह्यन्यस्त्रीधनतत्परः । विष्णुभक्तिविहीनश्च शिवभक्तिपराड्मुखः ॥ १५ ॥

അവൻ ദംഭത്തോടെ പെരുമാറുന്നു, വെറും കാഴ്ചക്കായി മുണ്ഡനം ചെയ്യുന്നു, പരസ്ത്രീയിലും പരധനത്തിലും ആസക്തൻ; വിഷ്ണുഭക്തിയില്ലാത്തവൻ, ശിവഭക്തിയിലും മുഖം തിരിഞ്ഞവൻ.

Verse 16

वेदविक्रयिणश्चैव व्रतविक्रयिणस्तथा । स्मृतिविक्रयिणश्चैव मंत्रविक्रयिणस्तथा ॥ १६ ॥

വേദം വിൽക്കുന്നവർ, വ്രതങ്ങൾ വിൽക്കുന്നവർ, സ്മൃതികൾ വിൽക്കുന്നവർ, മന്ത്രങ്ങൾ വിൽക്കുന്നവർ—ഇവരും നിന്ദ്യരെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 17

गायकाः काव्यकर्त्तारो भिषक्छास्त्रोपजीविनः । वेदनिंदापरश्चैव ग्रामापण्यप्रदाहकः ॥ १७ ॥

ഗായകർ, കാവ്യരചയിതാക്കൾ, വൈദ്യശാസ്ത്രം ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവർ, വേദനിന്ദയിൽ ലീനർ, ഗ്രാമഹാട്ട്-ചന്തയ്ക്ക് തീ കൊളുത്തുന്നവൻ—ഇവർ നിന്ദ്യവർഗ്ഗമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 18

तथातिकामुकश्चैव रसविक्रयकारकः । कूटयुक्तिरतश्चैव श्राद्धे वर्ज्याः प्रयत्नतः ॥ १८ ॥

അതുപോലെ അത്യന്തം കാമാസക്തൻ, മദ്യ/മാദക പാനീയങ്ങൾ വിൽക്കുന്നവൻ, കൂറ്റയുക്തി എന്ന വഞ്ചനയിൽ രമിക്കുന്നവൻ—ഇവരെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ പരിശ്രമത്തോടെ ഒഴിവാക്കണം।

Verse 19

निंमत्रयीत पूर्वेद्युस्तस्मिन्नेव दिनेऽथवा । निमंत्रितो भवेद्विप्रो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः ॥ १९ ॥

മുന്‍ദിവസമോ അതേ ദിവസമോ ക്ഷണം നൽകണം. ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മചാരി, സംയമി, ഇന്ദ്രിയജയി ആയിരിക്കണം।

Verse 20

श्राद्धे क्षणस्तु कर्त्तव्यः प्रसादश्चेति सत्तम । निमंत्रयेद्द्विजं प्राज्ञं दर्भपाणिर्जितेंद्रियः ॥ २० ॥

ഹേ സത്തമാ! ശ്രാദ്ധത്തിൽ യോജ്യമായ മുഹൂർത്തം പാലിക്കുകയും പ്രസന്നഭാവം നിലനിർത്തുകയും വേണം. ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ, കൈയിൽ ദർഭ പിടിച്ച്, പ്രാജ്ഞനായ ദ്വിജനെ ക്ഷണിക്കണം।

Verse 21

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । श्राद्धं समाचरेद्विद्वान्काले कुतपसंज्ञिते ॥ २१ ॥

അതിനുശേഷം പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് പ്രാതഃകൃത്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, പണ്ഡിതൻ ‘കുതപ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം।

Verse 22

दिवसस्याष्टमे काले यदा मंदायते रविः । स कालः कुतपस्तत्र पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ २२ ॥

ദിവസത്തിന്റെ എട്ടാം ഭാഗത്ത് സൂര്യന്റെ ചൂടും പ്രഭാവവും മന്ദമാകുമ്പോൾ ആ സമയത്തെ ‘കുതപ’ എന്നു പറയുന്നു. അപ്പോൾ പിതൃകൾക്കായി നൽകിയ ദാനം അക്ഷയഫലപ്രദമാകുന്നു.

Verse 23

अपराह्णः पितॄणां तु दत्तः कालः स्वयंभुवा । तत्काल एव दातव्यं कव्यं तस्माद्द्विजोत्तमैः ॥ २३ ॥

അപരാഹ്ണകാലം സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) പിതൃകൾക്കായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ആ സമയത്തുതന്നെ പിതൃനിമിത്ത ‘കവ്യം’ അർപ്പിക്കണം.

Verse 24

यत्काव्यं दीयते द्वव्यैरकाले मुनिसत्तम । राक्षसं तद्धि विज्ञेयं पितॄणां नोपतिष्टति ॥ २४ ॥

മുനിശ്രേഷ്ഠാ! അകാൽ സമയത്ത് രണ്ട് ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകുന്ന കവ്യം ‘രാക്ഷസം’ എന്നു അറിയണം; അത് പിതൃകൾക്കെത്തുകയില്ല.

Verse 25

काव्यं प्रत्तं तु सायाह्ने राक्षसं तद्भवेदपि । दाता नरकमाप्नोति भोक्ता च नरकं व्रजेत् ॥ २५ ॥

സായാഹ്നത്തിൽ നൽകിയ കവ്യം പോലും ‘രാക്ഷസം’ ആകുന്നു. ദാതാവ് നരകത്തെ പ്രാപിക്കും; ഭോക്താവും നരകത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 26

क्षयाहस्य तिथैर्विप्र यदि दंडमितिर्भवेत् । विद्धापराह्णि कायां तु श्राद्धं कार्यं विजानता ॥ २६ ॥

ഓ വിപ്രാ! ക്ഷയാഹ ദിനത്തിൽ തിഥികൾ ദണ്ഡമാത്ര സമയമേ ഉള്ളുവെങ്കിൽ, വിധി അറിയുന്നവൻ വിദ്ധ-അപരാഹ്ണ സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.

Verse 27

क्षयाहस्य तिथिर्या तु ह्यपराह्णद्वये यदि । पूर्वा क्षये तु कर्त्तव्या वृद्वौ कार्या तथोत्तरा ॥ २७ ॥

ക്ഷയദിനത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ട തിഥി രണ്ടു അപരാഹ്നങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചാൽ, ക്ഷയത്തിൽ മുൻ തിഥിയിലാണ് കര്‍മ്മം ചെയ്യേണ്ടത്; വൃദ്ധിയിൽ പിന്നത്തെ തിഥിയിലാണ് ചെയ്യേണ്ടത്।

Verse 28

मुहूर्त्त द्वितये पूर्वदिने स्यादपरेऽहनि । तिथिः सायाह्नगा यत्र परा काव्यस्य विश्रुता ॥ २८ ॥

മുൻദിവസം രണ്ടാം മുഹൂർത്തത്തിൽ തിഥി ആരംഭിച്ച്, അടുത്ത ദിവസം അതേ തിഥി സായാഹ്ന–അപരാഹ്നം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ, ആ തിഥി കർമ്മത്തിനായി പരമ്പരയിൽ ‘പരാ’ (ശ്രേഷ്ഠ) എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 29

किंचित्पूर्वदिने प्राहुर्मुहूर्त्तद्वितये सति । नैतन्मतं हि सर्वेषां काव्यदाने मुनीश्वर ॥ २९ ॥

ചിലർ പറയുന്നു—രണ്ടാം മുഹൂർത്തം വന്നാൽ മുൻദിവസം തന്നെ അല്പം മുമ്പായി ചെയ്യണം; എന്നാൽ ഹേ മുനീശ്വരാ, കാവ്യദാന വിഷയത്തിൽ ഈ അഭിപ്രായം എല്ലാവർക്കും അംഗീകര്യമല്ല।

Verse 30

निमंत्रितेषु विप्रेषु मिलितेषु द्विजोत्तम । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा तेभ्योऽनुज्ञां समाहरेत् ॥ ३० ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ക്ഷണിച്ച വിപ്രർ ഒന്നിച്ചുകൂടുമ്പോൾ, പ്രായശ്ചിത്തംകൊണ്ട് ശുദ്ധമായ അന്തഃകരണമുള്ള കർത്താവ് അവരിൽ നിന്ന് (കർമ്മസമാപ്തിക്കുള്ള) അനുവാദം സമാഹരിക്കണം।

Verse 31

श्राद्धार्थं समनुज्ञातो विप्रान्भूयो निमंत्रयेत् । उभौ च विश्वेदेवार्थं पित्रर्थं त्रीन्यथाविधि ॥ ३१ ॥

ശ്രാദ്ധത്തിനായി അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം, വീണ്ടും വിപ്രരെ ക്ഷണിക്കണം—വിശ്വേദേവർക്കായി രണ്ടുപേരെയും, പിതൃകൾക്കായി വിധിപ്രകാരം മൂന്നുപേരെയും।

Verse 32

देवतार्थं च पित्रर्थमेकैकं वा निमंत्रयेत् । श्राद्धार्थं समनुज्ञातः कारयेन्मंडलद्वयम् ॥ ३२ ॥

ദേവതാർഥവും പിതൃാർഥവും—ഇരുവരെയും അല്ലെങ്കിൽ ഓരോരുത്തരെയും വേർതിരിച്ച്—ആഹ്വാനിക്കണം. ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിന് അനുമതി ലഭിച്ചാൽ, വിധിപ്രകാരം രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങൾ ഒരുക്കിക്കൊള്ളണം.

Verse 33

चतुरस्त्रं ब्राह्मणस्य त्रिकोणं क्षत्रियस्य वै । वैश्यस्य वर्तुलं ज्ञेयं शूद्रस्याभ्याभ्युक्षणं भवेत् ॥ ३३ ॥

ബ്രാഹ്മണന്റെ മണ്ഡലം ചതുരശ്രം, ക്ഷത്രിയന്റെത് ത്രികോണം; വൈശ്യന്റെത് വൃത്തം എന്നു അറിയണം. ശൂദ്രനുവേണ്ടി ജലപ്രോക്ഷണം (അഭ്യാഭ്യുക്ഷണം) കൊണ്ടുതന്നെ വിധി നടക്കുന്നു.

Verse 34

ब्राह्मणानामभावे तु भ्रातरं पुत्रमेव च । आत्मानं वा नियुंजीत न विप्रं वेदवर्जितम् ॥ ३४ ॥

യോഗ്യബ്രാഹ്മണർ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ സഹോദരനെയോ പുത്രനെയോ അല്ലെങ്കിൽ സ്വയംതന്നെയോ നിയോഗിക്കാം; എന്നാൽ വേദരഹിതനായ കപടബ്രാഹ്മണനെ നിയോഗിക്കരുത്.

Verse 35

प्रक्षाल्य विप्रपादांश्च ह्याचांनानुपवेश्य च । यथावदर्चनं कुर्यात्स्मरन्नारायणं प्रभुम् ॥ ३५ ॥

ബ്രാഹ്മണരുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ആചമനം നൽകി ഇരിപ്പിച്ച ശേഷം; പരമപ്രഭു നാരായണനെ സ്മരിച്ച് വിധിപ്രകാരം അർച്ചന നടത്തണം.

Verse 36

ब्राह्मणानां तु मध्ये च द्वारदेशे तथैव च । अपहता इत्यृचा वै कर्त्ता तु विकिरेत्तिलान् ॥ ३६ ॥

ബ്രാഹ്മണരുടെ മദ്ധ്യത്തിലും വാതിൽപ്പുറത്തും, കർത്താവ് ‘അപഹതാ…’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഋഗ്വേദ ഋച ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് എള്ള് വിതറണം.

Verse 37

यवैर्दर्भघैश्च विश्वेषां देवानामिदमासनम् । दत्त्वेति भूयो दद्यच्च दैवे क्षणप्रतीक्षणम् ॥ ३७ ॥

യവധാന്യവും ദർഭക്കെട്ടുകളും ചേർത്ത് “ഈ ആസനം അർപ്പിക്കുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു സർവ്വദേവന്മാർക്കും ആസനം സമർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ദൈവാർപ്പണത്തിൽ ക്ഷണപ്രതി ക്ഷണം വീണ്ടും വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 38

अक्षय्यासनयोः षष्टी द्वितीयावाहने स्मृता । अन्नदाने चतुर्थी स्याच्छेषाः संपुद्धयः स्मृताः ॥ ३८ ॥

അക്ഷയ്യദാനത്തിനും ആസനദാനത്തിനും ഷഷ്ഠീ തിഥി സ്മൃതമാണ്; രണ്ടാം വാഹനദാനത്തിന് ദ്വിതീയാ സ്മരണീയമാണ്. അന്നദാനത്തിന് ചതുര്ഥീ യുക്തം; ശേഷമുള്ളവ ‘സംപുദ്ധയഃ’—പൂർണ്ണശുദ്ധിയും മംഗലസിദ്ധിയും—എന്ന് ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 39

आसाद्य पात्रद्वितयं दर्भशाखासमन्वितम् । तत्पात्रे सेचयेत्तोयं शन्नोदेवीत्यृचा ततः ॥ ३९ ॥

ദർഭശാഖകളോടുകൂടിയ രണ്ടു പാത്രങ്ങൾ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്ന്, ആ പാത്രത്തിൽ ജലം ഒഴിക്കണം. തുടർന്ന് “ശം നോ ദേവീ…” എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഋഗ്വേദ ഋച പാരായണം ചെയ്യണം.

Verse 40

यवोसीति ति यवान् क्षित्प्वा गंधपुष्पे च वाग्यतः । आवाहयेत्ततो देवान्विश्वे देवास्स इत्यृचा ॥ ४० ॥

“യവോസി” മന്ത്രം ജപിച്ച് യവം ചിതറിച്ച്, തുടർന്ന് വാക്ക് സംയമിച്ച് ഗന്ധവും പുഷ്പവും അർപ്പിക്കണം. പിന്നെ “വിശ്വേ ദേവാസഃ…” എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഋചയാൽ ദേവന്മാരെ ആവാഹനം ചെയ്യണം.

Verse 41

या दिव्या इति मंत्रेण दद्यादर्घ्यं समाहितः । गंधैश्च पत्रपुष्पैश्च धूपैर्दीपैर्यजेत्ततः ॥ ४१ ॥

മനം ഏകാഗ്രമാക്കി “യാ ദിവ്യാ…” മന്ത്രത്തോടെ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ഗന്ധം, ഇല-പുഷ്പങ്ങൾ, ധൂപം, ദീപം എന്നിവകൊണ്ട് പൂജ നടത്തണം.

Verse 42

देवैश्च समनुज्ञातो यजेत्पितृगणांस्तथा । तिलसंयुक्तदर्भैश्च दद्यात्तेषां सदासनम् ॥ ४२ ॥

ദേവന്മാരുടെ അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം പിതൃഗണങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. എള്ള് ചേർത്ത ദർഭകൊണ്ട് അവർക്കു യോജ്യമായ ആസനം സമർപ്പിക്കണം॥

Verse 43

पात्राण्यासादयेत्त्रीणि ह्यर्घाथ पूर्ववद्द्विजः । शन्नोदेव्या जलं क्षिप्त्वा तिलोसीति तिलाक्षिपेत् ॥ ४३ ॥

അർഘ്യത്തിനായി ദ്വിജൻ മുൻപുപോലെ മൂന്ന് പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കണം. ‘ശം നോ ദേവ്യാ…’ എന്നു ജപിച്ച് വെള്ളം ഒഴിച്ച്, പിന്നെ ‘തിലോऽസി’ എന്നു പറഞ്ഞു എള്ള് ഇടണം॥

Verse 44

उशन्त इत्यृचावाह्य पितॄन्विप्रः समाहितः । या दिव्या इति मंत्रेण दद्यादर्घ्यं च पूर्ववत् ॥ ४४ ॥

‘ഉശന്ത…’ എന്ന ഋക്കിലൂടെ പിതൃകളെ ആവാഹനം ചെയ്ത്, ഏകാഗ്രനായ വിപ്രൻ ‘യാ ദിവ്യാ…’ മന്ത്രത്തോടെ മുൻപുപോലെ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം॥

Verse 45

गंधैश्च पत्रपुष्पैश्च धूपैर्दीपैश्च सत्तम । वासोर्भिभूषणैश्वैव यथाविभवमर्चयेत् ॥ ४५ ॥

ഹേ സത്തമാ! സുഗന്ധം, ഇല-പുഷ്പം, ധൂപം-ദീപം, കൂടാതെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും കൊണ്ട്—സ്വസാമർത്ഥ്യാനുസാരം (ഭഗവാനെ) അർച്ചിക്കണം॥

Verse 46

ततोऽन्नाग्रं समादाय घृतयुक्तं विचक्षणः । अग्नौ करिष्य इत्युक्त्वा तेभ्योऽनुज्ञां समाहरेत् ॥ ४६ ॥

പിന്നീട് വിവേകി നെയ്യ് ചേർത്ത അന്നത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠഭാഗം എടുത്ത് ‘ഇത് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കും’ എന്നു പറഞ്ഞു, അവരിൽ നിന്ന് അനുമതി സമാഹരിക്കണം॥

Verse 47

करवै करवाणीति चापृष्टा ब्राह्मणा मुने । कुरुष्व क्रियतां वेति कुर्विति ब्रूयुरेव च ॥ ४७ ॥

ഹേ മുനേ! ബ്രാഹ്മണരോട് “ഞാൻ ചെയ്യട്ടേ?” അല്ലെങ്കിൽ “ചെയ്യിപ്പിക്കട്ടേ?” എന്നു ചോദിച്ചാൽ, അവർ തീർച്ചയായും “ചെയ്യുക”, “ചെയ്യപ്പെടട്ടെ”, അല്ലെങ്കിൽ “ചെയ്യു” എന്നു പറയും।

Verse 48

उपासनाग्निमाधाय स्वगृह्योक्तविधानतः । सामाय च पितृमते स्वधा नम इतीरयेत् ॥ ४८ ॥

സ്വഗൃഹ്യസൂത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം ഉപാസനാഗ്നി തെളിയിച്ച്, പിതൃകർമ്മത്തിൽ ‘സ്വധാ, നമഃ’ എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 49

अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नम इतीह वा । स्वाहांतेनापि वा प्राज्ञो जुहुयात्पितृयज्ञवत् ॥ ४९ ॥

ഇവിടെ പ്രാജ്ഞൻ പിതൃയജ്ഞംപോലെ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം—‘കവ്യവാഹനനായ അഗ്നിക്കു സ്വധാസഹിതം നമഃ’ എന്നു ചൊല്ലി; അല്ലെങ്കിൽ ‘സ്വാഹാ’ അവസാനം വരുന്ന മന്ത്രത്താലും ആഹുതി ചെയ്യാം।

Verse 50

आभ्यामेवाहुतिभ्यां तु पितॄणां तृप्तिरक्षया । अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणौ होमो विधीयते ॥ ५० ॥

ഈ രണ്ട് ആഹുതികളാൽ മാത്രം പിതൃകൾക്ക് അക്ഷയമായ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു. അഗ്നി ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണന് കൈപ്പത്തിയിൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നതാണ് വിധി।

Verse 51

यथाचारं प्रकुर्वीत पाणावग्नौ च वा द्विज । नह्यग्निर्दूरगः कार्यः पार्वणे समुपस्थिते ॥ ५१ ॥

ഹേ ദ്വിജ! ആചാരപ്രകാരം കർമം ചെയ്യണം—കൈപ്പത്തിയിലെ അഗ്നിയാലോ യജ്ഞാഗ്നിയാലോ. പാർവണകർമ്മം എത്തിയിരിക്കുമ്പോൾ അഗ്നിയെ ദൂരെയാക്കുകയോ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവരികയോ ചെയ്യരുത്।

Verse 52

संधायाग्निं ततः कार्यं कृत्वा तं विसृजेत्कृती । यद्याग्निर्दूरगो विप्र पार्वणे समुपस्थिते ॥ ५२ ॥

പവിത്രാഗ്നി സംധാനം ചെയ്ത് ജ്ഞാനി വിധിപൂർവ്വം കർത്തവ്യകർമ്മം നിർവഹിച്ചു പിന്നെ ആ അഗ്നിയെ ആദരത്തോടെ വിസർജ്ജിക്കണം. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, പാർവണകർമ്മസമയത്ത് അഗ്നി ദൂരെയെങ്കിൽ ഇതേ ക്രമം അനുസരിക്കണം.

Verse 53

भ्रातृभिः कारयेच्छ्राद्धं साग्निकैर्विधिवद्द्विजैः । क्षयाहे चैव संप्रात्पे स्वस्याग्निर्दूरगो यदि ॥ ५३ ॥

ക്ഷയാഹ—ശ്രാദ്ധത്തിനുള്ള നിശ്ചിത ദിവസം എത്തിയപ്പോൾ സ്വന്തം പവിത്രാഗ്നി ദൂരെയെങ്കിൽ, സഹോദരന്മാർ മുഖേന അഗ്നി പാലിക്കുന്ന വിധിവന്ത ദ്വിജന്മാരാൽ നിയമപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തിക്കൊള്ളണം.

Verse 54

तथैव भ्रातरस्तत्र लौकिकाग्नावपि स्थिताः । उपासनान्गौ दूरस्थे समीपेभ्रातरि स्थइते ॥ ५४ ॥

അതുപോലെ അവിടെ സഹോദരന്മാർ ലൗകിക (ഗൃഹ്യ) അഗ്നിയിലും നിലകൊണ്ടിരുന്നു. ഉപാസനയുടെ അനുബന്ധ ക്രമങ്ങൾ ഒരുക്കപ്പെട്ടു—ചിലർ ദൂരെയായി, സമീപത്തിരുന്ന സഹോദരൻ അവിടെ തന്നെ സ്ഥിരമായി നിന്നു.

Verse 55

यद्यग्नौ जुहुयाद्वापि पाणौ वा स हि पातकी । उपासनाग्ना दूरस्थे केचिदिच्छंति वै द्विजाः ॥ ५५ ॥

അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്താലും, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം കൈയിൽ തന്നെ ആഹുതി നൽകിയാലും, അത്തരക്കാരൻ തീർച്ചയായും പാതകിയാണ്. ഉപാസനാഗ്നി ദൂരെയാക്കി വെച്ചിട്ടും ചില ദ്വിജന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 56

तच्छेष विप्रपात्रेषु विकिरेत्संस्मरन्हरिम् । भक्ष्यैर्भोज्यैश्च लेह्यैश्च स्वाद्यैर्विप्रान्प्रपूजयत् ॥ ५६ ॥

ഹരിയെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ശേഷിച്ച നൈവേദ്യം ബ്രാഹ്മണരുടെ പാത്രങ്ങളിൽ വിതരണം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ചവയ്ക്കാവുന്നതും ഭക്ഷിക്കാവുന്നതും നക്കാവുന്നതും പാനീയവുമായ വിഭവങ്ങളാൽ ബ്രാഹ്മണരെ വിശേഷമായി പൂജിച്ച് സത്കരിക്കണം.

Verse 57

अन्नत्यागं ततः कुर्य्यादुभयत्र समाहितः । आगच्छंतु महाभागाविश्वेदेवा महाबलाः ॥ ५७ ॥

അപ്പോൾ അവൻ ഇരുവശത്തും ജാഗ്രതയോടെ, സമാഹിതചിത്തനായി അന്നത്യാഗം (അർപ്പണം) ചെയ്യണം; “മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ മഹാബലികളായ വിശ്വേദേവന്മാർ ഇവിടെ വരിക” എന്നു ആഹ്വാനിക്കണം।

Verse 58

ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधानां भवंतु ते । इति संप्रार्थयेद्देवान्ये देवास ऋचा नु वै ॥ ५८ ॥

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഏത് ഏത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഏത് ദേവന്മാർ വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ, അവർ എല്ലാവരും പൂർണ്ണ ജാഗ്രതയോടെ ഇവിടെ സന്നിഹിതരാകട്ടെ— എന്നു വേദഋചയാൽ ദേവന്മാരെ പ്രാർത്ഥിക്കണം।

Verse 59

तथासंप्रार्थयद्विप्रान्ये च हेति ऋचा पितॄन् । अमूर्तानां मूर्तानां च पितॄणां दीप्ततेजसाम् ॥ ५९ ॥

ഇങ്ങനെ അവൻ വിപ്ര ഋഷിമാരെ യഥാവിധി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും, ‘ഹേതി’ എന്ന ഋഗ്വേദ ഋചയാൽ ദീപ്തതേജസ്സുള്ള പിതൃകളെ— അമൂർത്തരെയും മൂർത്തരെയും— ആഹ്വാനിക്കുകയും ചെയ്യണം।

Verse 60

नमस्यामि सदा तेषां ध्यानिनां योगचजक्षुषाम् । एवं पितॄन्नमस्कृत्य नारायण परायणः ॥ ६० ॥

യോഗചക്ഷുസ്സുള്ള ആ ധ്യാനികളെ ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു। ഇങ്ങനെ പിതൃകളെ നമസ്കരിച്ച്, നാരായണപരായണനായി ഏകശരണനായി മുന്നേറണം।

Verse 61

दत्तं हविश्च तत्कर्ण विष्णवे विनिवेदयेत् । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे भुञ्जीरन्वाग्यता द्विजाः ॥ ६१ ॥

ഹവിസ് (ആഹുതിഭാഗം) നൽകിയ ശേഷം, അതിലെ പവിത്രാംശം വിധിപൂർവ്വം വിഷ്ണുവിന് നിവേദിക്കണം। തുടർന്ന് വാക്കിൽ സംയമമുള്ള ആ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണ ദ്വിജന്മാരും ഭോജനം ചെയ്യണം।

Verse 62

हसतो वदते कोऽपि राक्षघसं तद्भवेद्धविः । यथाचार प्रदेयं च मधुमांसादिकं तथा ॥ ६२ ॥

ആരെങ്കിലും ചിരിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചാൽ, ആ വാക്ക് രാക്ഷസർക്കുള്ള ഹവിയായി മാറുന്നു. അതിനാൽ ശാസ്ത്രോക്ത ആചാരപ്രകാരം ദാനം-ആഹുതി നൽകണം—വിധിയുള്ളിടത്ത് തേൻ, മാംസം മുതലായവയും അതുപോലെ.

Verse 63

पाकादिं च प्रशंसेरन् वाग्यता धृतभाजनाः । यदि पात्रं त्यजेत्कोऽपि ब्राह्मणः श्राद्धयोजितः ॥ ६३ ॥

പാത്രം കൈയിൽ പിടിച്ച് വാക്സംയമം പാലിച്ച് അവർ പാകമായ അന്നാദികളെ പ്രശംസിക്കണം. ശ്രാദ്ധത്തിന് നിയുക്തനായ ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ പാത്രം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ (വിട്ട് പോയാൽ),

Verse 64

श्राद्धहंता स विज्ञेयो नरकायोपपद्यते । भुंजानेषु च विप्रेषु ह्यन्योन्यं संस्पुशेद्यदि ॥ ६४ ॥

അവൻ ശ്രാദ്ധഹന്താവെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; നരകത്തിലേക്ക് പതിക്കുന്നു. കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണർ ഭക്ഷിക്കുമ്പോൾ പരസ്പരം സ്പർശിച്ചാൽ അതും ദോഷമായി കർമം മങ്ങിക്കുന്നു.

Verse 65

तदन्नमत्यजन्भुक्त्वा गायत्र्यष्टशतं जपेत् । भुज्यमानेषु विप्रेषु कर्त्ता श्रद्धापरायणः ॥ ६५ ॥

ആ അന്നം ഉപേക്ഷിക്കാതെ (അവമാനിക്കാതെ) ഭക്ഷിച്ച്, കർത്താവ് ശ്രദ്ധാപരായണനായി ഗായത്രി മന്ത്രം എട്ടുനൂറ് പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം, ബ്രാഹ്മണർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്ന സമയത്ത്.

Verse 66

स्मरेन्नारायणं देवमनंतमपराजितम् । रक्षोघ्नान्वैष्णवांश्चैव पैतृकांश्चविशेषतः ॥ ६६ ॥

അനന്തനും അപരാജിതനും ആയ ദേവ നാരായണനെ സ്മരിക്കണം—വിശേഷിച്ച് രക്ഷോഘ്ന (രക്ഷാ) കർമങ്ങളിൽ, വൈഷ്ണവ അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ, പൈതൃക കർമങ്ങളിൽ കൂടി.

Verse 67

जपेच्च पौरुषं सूक्तं नाचिकेतत्रयं तथा । त्रिमधु त्रिसुपर्णं च पावमानं यजूंषि च ॥ ६७ ॥

പൗരുഷ സൂക്തം ജപിക്കണം; അതുപോലെ നാചികേത ത്രയമന്ത്രങ്ങൾ, ത്രിമധു–ത്രിസുപർണ പാഠങ്ങൾ, പാവമാന സ്തുതികൾ, യജുസ് മന്ത്രങ്ങളും ജപിക്കണം।

Verse 68

सामान्यपितथोक्तानि वदेत्पुण्यप्रदां स्तथा । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि चैव हि ॥ ६८ ॥

പിതാക്കന്മാർ പ്രസ്താവിച്ച പൊതുവായ ഉപദേശങ്ങൾ—പുണ്യം നൽകുന്നവ—പറയണം; അതുപോലെ ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും കൂടി വ്യാഖ്യാനിക്കണം।

Verse 69

भुंजीरन्ब्रह्मणा यावत्तावदेताञ्जपेद्द्विज । ब्राह्मणेषु च भुक्तेषु विकिरं विक्षिपेत्तथा ॥ ६९ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ബ്രാഹ്മണർ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്രയും സമയം ഈ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം; അവർ ഭക്ഷണം തീർത്ത ശേഷം വിധിപൂർവ്വം വികിര (അർപ്പിത ഭാഗം) ചിതറിക്കണം।

Verse 70

शेषमन्नं वदेच्चैव मधुसूक्तं च वै जपेत् । स्वयं च पादौ प्रक्ाल्य सम्यगाचम्य नारद ॥ ७० ॥

ശേഷിച്ച അന്നത്തിന്മേൽ മന്ത്രോച്ചാരണം ചെയ്യുകയും മധുസൂക്തം ജപിക്കുകയും വേണം. പിന്നെ, ഹേ നാരദാ! സ്വയം പാദങ്ങൾ കഴുകി ശരിയായി ആചമനം ചെയ്യണം।

Verse 71

आचांतेषु च विप्रेषु पिंडं निर्वापयेत्ततः । स्वस्तिवा चनकं कुर्यादक्षय्योदकमेव च ॥ ७१ ॥

വിപ്രർ ആചമനം ചെയ്ത ശേഷം പിണ്ഡം നിവേദിക്കണം. തുടർന്ന് സ്വസ്തിവാചനം നടത്തിക്കുകയും അക്ഷയ്യോദക കർമവും നിർവഹിക്കണം।

Verse 72

दत्त्वा समाहितः कुर्यात्तथा विप्राभिवादनम् । अचालयित्वा पात्रं तु स्वस्ति कुर्वंति ये द्विजाः ॥ ७२ ॥

ദാനം നൽകി മനസ്സിനെ സമാധാനപ്പെടുത്തി, പിന്നെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം. പാത്രം ഇളക്കാതെ ദ്വിജർ ‘സ്വസ്തി’ എന്നു മംഗളാശീർവചനങ്ങൾ ചൊല്ലുന്നു.

Verse 73

वत्सरं पितरस्तेषां भवंत्युच्छिष्टभोजिनः । दातारो नोऽभिवर्द्धंतामित्याद्यैः स्मृतिभाषितैः ॥ ७३ ॥

ഒരു വർഷം മുഴുവൻ അവരുടെ പിതൃകൾ ഉച്ഛിഷ്ടഭോജികളായിരിക്കും; ‘ദാതാരോ നോऽഭിവർദ്ധന്താം’ മുതലായ സ്മൃതി-വചനങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 74

आशीर्वचो लभेत्तेभ्यो नमस्कारं चरेत्ततः । दद्याच्च दक्षिणां शक्त्या तांबूलं गंधसंयुतम् ॥ ७४ ॥

അവരിൽ നിന്ന് ആശീർവചനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ നമസ്കരിക്കണം. തുടർന്ന് ശേഷിയനുസരിച്ച് ദക്ഷിണ നൽകുകയും, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളോടുകൂടിയ താംബൂലം സമർപ്പിക്കുകയും വേണം.

Verse 75

न्युब्जपात्रमथानीय स्वधाकारमुदीरयेत् । वाजेवाजे इति ऋचा पितॄन्देवान्विसर्जयेत् ॥ ७५ ॥

പിന്നീട് തലകീഴായി വെച്ച പാത്രം കൊണ്ടുവന്ന് ‘സ്വധാ’കാരമുച്ഛരിക്കണം. ‘വാജേ-വാജേ’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഋചയാൽ പിതൃകളെയും ദേവന്മാരെയും വിധിപൂർവ്വം വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 76

भोक्ता च श्राद्धकृत्तस्यां रजन्यां मैथुनं त्यजेत् । तथा स्वाध्यायमध्वानं प्रयत्नेन परित्यजेत् ॥ ७६ ॥

ആ രാത്രിയിൽ ശ്രാദ്ധഭോജനം ചെയ്തവനും ശ്രാദ്ധകർതാവും—ഇരുവരും മൈഥുനം ഉപേക്ഷിക്കണം. അതുപോലെ സ്വാധ്യായവും യാത്രയും പരിശ്രമത്തോടെ ഒഴിവാക്കണം.

Verse 77

अध्वगश्चातुरश्चैव विहीनश्च धनैस्तथा । आमश्राद्धं प्रकुर्वीत हेम्ना वास्पृश्यभार्यकः ॥ ७७ ॥

യാത്രക്കാരനും കഴിവുള്ളവനും ധനഹീനനും പോലും ആപത്സ്രാദ്ധം നടത്തണം; ആവശ്യമെങ്കിൽ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യയെ സ്പർശിച്ച് (പ്രതിനിധി വിധിയായി)യും ചെയ്യാം.

Verse 78

द्रव्याभावे द्विजाभावे ह्यन्नमात्रं च पाचयेत् । पैतृकेन तु सूक्तेन होमं कुर्याद्विचक्षणः ॥ ७८ ॥

ദ്രവ്യക്കുറവും യോഗ്യനായ ദ്വിജന്റെ അഭാവവും ഉണ്ടായാലും കുറഞ്ഞത് അന്നമാത്രം പാകം ചെയ്യണം; വിവേകി പൈതൃക സൂക്തം കൊണ്ടു ഹോമം നടത്തണം.

Verse 79

अत्यंत हव्यशून्यश्चैत्स्वशक्त्या तु तृणं गवाम् । स्नात्वा च विधिवद्विप्र कुर्याद्वा तिलतपर्णम् ॥ ७९ ॥

ഹവ്യയോഗ്യമായ വസ്തുക്കൾ ഒട്ടും ഇല്ലെങ്കിൽ, സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച്—വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത്, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ—പശുക്കൾക്കായി പുല്ല് അർപ്പിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ എള്ളും വെള്ളവും കൊണ്ടു തർപ്പണം ചെയ്യാം.

Verse 80

अथवा रोदनं कुर्यादत्युच्चैर्विजने वने । दरिद्रोऽहं महापापी वदन्निति विचक्षणः ॥ ८० ॥

അല്ലെങ്കിൽ വിവേകി ജനശൂന്യമായ വനത്തിൽ അത്യുച്ചസ്വരത്തിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, വീണ്ടും വീണ്ടും—“ഞാൻ ദരിദ്രൻ; ഞാൻ മഹാപാപി” എന്നു പറയണം.

Verse 81

परेद्युः श्राद्धकृन्मर्त्यो यो न तर्पयते पितॄन् । तत्कुलं नाशमायाति ब्रह्महत्यां च विंदति ॥ ८१ ॥

മുൻദിവസം ശ്രാദ്ധം ചെയ്തിട്ടും പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നൽകാത്ത മനുഷ്യന്റെ കുലം നാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവൻ ബ്രഹ്മഹത്യയ്ക്ക് തുല്യമായ പാപം നേടുന്നു.

Verse 82

श्राद्धं कुर्वंति ये मर्त्याः श्रद्धावंतो मुनीश्वर । न तेषां संततिच्छेदः संपन्नास्ते भवंति च ॥ ८२ ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ! ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യർക്കു സന്തതിപരമ്പര മുറിയുകയില്ല; അവർ സമൃദ്ധരുമായി ഭവിക്കും।

Verse 83

पितॄन्यंजति यें श्राद्धे तैस्तु विष्णुः प्रपूजितः । तस्मिंस्तुष्टे जगन्नाथे सर्वास्तुष्यंति देवताः ॥ ८३ ॥

ശ്രാദ്ധത്തിൽ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവർ അതുവഴി വിഷ്ണുവിനെ പരമമായി പൂജിക്കുന്നു. ജഗന്നാഥൻ തൃപ്തനായാൽ സർവ്വ ദേവതകളും തൃപ്തരാകും।

Verse 84

पितरो देवताश्चैव गंधर्वाप्सरसस्तथा । यक्षाश्च सिद्धा मनुजा हरिरेव सनातनः ॥ ८४ ॥

പിതൃകൾ, ദേവതകൾ, ഗന്ധർവ-അപ്സരസ്സുകൾ, യക്ഷർ, സിദ്ധർ, മനുഷ്യർ—ഇവരൊക്കെയും സത്യത്തിൽ സനാതന ഹരിയേ ആകുന്നു।

Verse 85

येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजंगमम् । तस्माद्दाता च भोक्ता च सर्वं विष्णुः सनातनः ॥ ८५ ॥

സ്ഥാവര-ജംഗമമായ ഈ സമസ്ത ജഗത് ആരിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചതോ, അതുകൊണ്ട് ആ സനാതന വിഷ്ണുവേ സർവ്വം—ദാതാവും ഭോക്താവും (ഗ്രഹീതാവും) ആകുന്നു।

Verse 86

यदस्ति विप्र यन्नास्ति दृश्यं चादृश्यमेव च । सर्वं विष्णुमयं ज्ञेयं तस्मादन्यन्न विद्यते ॥ ८६ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതും, ദൃശ്യമും അദൃശ്യവും—ഇവയൊക്കെയും വിഷ്ണുമയമാണെന്ന് അറിയുക; അതിനാൽ അവനൊഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 87

आधारभूतो विश्वस्य सर्वभूतात्मकोऽव्ययः । अनौपम्यस्वभावश्च भगवान्हव्यकव्यभुक् ॥ ८७ ॥

അവൻ തന്നെയാണ് വിശ്വത്തിന്റെ ആധാരം; സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അവ്യയ അന്തരാത്മാവ്. അനുപമസ്വഭാവനായ ഭഗവാൻ ഹവ്യകവ്യഭുക്—അഗ്നിയിലർപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യവും പിതൃഅർപ്പണമായ കവ്യവും ഭുജിക്കുന്നവൻ॥

Verse 88

परब्रह्माभिधेयो य एक एव जनार्दनः । कर्त्ता कारयिता चैव सर्वं विष्णुः सनातनः ॥ ८८ ॥

പരബ്രഹ്മമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ ഏകജനാർദനൻ. അവൻ തന്നെയാണ് കർത്താവും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനും; എല്ലാം സനാതന വിഷ്ണുവേ॥

Verse 89

इत्येवं ते मुनिश्रेष्ठ श्राद्धास्य विधिरुत्तमः । कथितः कुर्वतामेवं पापं सद्यो विलीयते ॥ ८९ ॥

ഇങ്ങനെ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഉത്തമവിധി നിനക്കു പറഞ്ഞു. ഇതുപോലെ ആചരിക്കുന്നവരുടെ പാപം ഉടൻ തന്നെ ലയിക്കുന്നു॥

Verse 90

य इदं पठते भक्त्या श्राद्धकाले द्विजोत्तमः । पितरस्तस्य तुष्यंति संततिश्चैव वर्द्धते ॥ ९० ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ശ്രാദ്ധകാലത്ത് ഭക്തിയോടെ ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവന്റെ പിതൃകൾ സന്തുഷ്ടരാകും; അവന്റെ സന്തതിയും വർദ്ധിക്കും॥