Adhyaya 19
Purva BhagaFirst QuarterAdhyaya 1947 Verses

Dhvajāropaṇa and Dhvajāgopaṇa: Procedure, Stotra, and Phala (Merit) of Raising Viṣṇu’s Flag

സനകൻ ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ ധ്വജാരോപണവും ധ്വജഗോപനവും കേന്ദ്രമാക്കിയ പുണ്യവ്രതം ഉപദേശിക്കുന്നു; ഇത് പാപനാശകവും ദാന-തീർത്ഥകർമ്മങ്ങളോട് സമമോ ശ്രേഷ്ഠമോ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. കാർത്തിക ശുക്ല ദശമിയിൽ ശുദ്ധി-നിയമങ്ങളോടെ ആരംഭിച്ച്, ഏകാദശിയിൽ സംയമവും നിരന്തര നാരായണസ്മരണയും. ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം സ്വസ്തിവാചനം, നന്ദീശ്രാദ്ധം നടത്തി, ഗായത്രിയാൽ ധ്വജവും ദണ്ഡവും സംസ്കരിച്ചു; സൂര്യൻ, ഗരുഡൻ (വൈനതേയൻ), ചന്ദ്രൻ എന്നിവരെ പൂജിച്ച്, ധ്വജദണ്ഡത്തിൽ ധാതാ-വിധാതാക്കളെ അർച്ചിക്കുന്നു. ഗൃഹ്യാഗ്നി സ്ഥാപിച്ച് പുരുഷസൂക്തം, വിഷ്ണുസ്തോത്രങ്ങൾ, ഇരാവതി മുതലായവയോടെ 108 പായസാഹുതികൾ, ഗരുഡനും സൗര-ശാന്തിക്കും പ്രത്യേക ഹോമങ്ങൾ, തുടർന്ന് ഹരിസന്നിധിയിൽ രാത്രിജാഗരണം. സംഗീത-സ്തോത്രങ്ങളോടെ ധ്വജം കൊണ്ടുപോയി കവാടത്തിലോ ക്ഷേത്രശിഖരത്തിലോ സ്ഥാപിച്ച് വിഷ്ണുപൂജയും ദീർഘസ്തോത്രപാരായണവും. അവസാനം ഗുരു-ബ്രാഹ്മണ സത്കാരം, ഭോജനവും പാരണയും; ഫലമായി शीഘ്ര പാപക്ഷയം, ധ്വജം നിലനിൽക്കുന്ന കാലം സഹസ്രയുഗങ്ങൾ സാരൂപ്യം, കാണുകയും സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർക്കും പുണ്യലാഭം എന്നു ഫലശ്രുതി പറയുന്നു.

Shlokas

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि ध्वजारोपणसंज्ञितम् । सर्वपापहरं पुण्यं विष्णुप्रीणनकारणम् ॥ १ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ‘ധ്വജാരോപണം’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു വ്രതം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് പുണ്യകരം, സർവ്വപാപഹരം, ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നമാക്കുന്ന കാരണമാകുന്നു।

Verse 2

यः कुर्याद्विष्णुभवने ध्वजारोपणमुत्तमम् । संपूज्यते विग्निञ्च्याद्यैः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २ ॥

വിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്തമമായ ധ്വജാരോപണം ചെയ്യുന്നവൻ, വിഘ്നേശൻ (ഗണേശൻ) മുതലായ ദേവന്മാരാലും പൂജിക്കപ്പെടുകയും ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും; പിന്നെ കൂടുതൽ എന്ത് പറയണം?

Verse 3

हेमभारसहस्त्रं तु यो ददाति कुटुम्बिने । तत्फलं तुल्यमात्रं स्याद्धूजारोपणकर्मणः ॥ ३ ॥

ഒരു ഗൃഹസ്ഥനു ആയിരം ഭാര സ്വർണം ദാനം ചെയ്താലും, അതിന്റെ ഫലം ധ്വജാരോപണകർമ്മഫലത്തോടു സമമാത്രമേ ആയിരിക്കും।

Verse 4

ध्वजारोपणतुल्यं स्याद्गङ्गास्नानमनुत्तमम् । अथवा तुलसिसेवा शिवलिङ्गप्रपूजनम् ॥ ४ ॥

അനുത്തമമായ ഗംഗാസ്നാനം ധ്വജാരോപണത്തോടു തുല്യമെന്നു പറയുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ തുളസി സേവയും ശിവലിംഗത്തിന്റെ വിധിപൂർവ്വക പ്രപൂജനവും അതുപോലെ തന്നേ।

Verse 5

अहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमिदं द्विज । सर्वपाप हरं कर्म ध्वजागोपणसंज्ञितम् ॥ ५ ॥

അഹോ! അപൂർവം, അപൂർവം, അത്യന്തം അപൂർവമാണിത്, ഹേ ദ്വിജ; ‘ധ്വജാഗോപണ’ എന്നു പേരുള്ള ഈ കർമ്മം സർവ്വപാപഹരമാണ്।

Verse 6

सन्ति वै यानि कार्याणि ध्वजारोपणकर्मणि । तानि सर्वाणि वक्ष्यामि श्रृणुष्व गदतो मम ॥ ६ ॥

ധ്വജാരോപണകർമ്മത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏതൊക്കെയുണ്ടോ, അവയെല്ലാം ഞാൻ പറയും; ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രവിക്കൂ।

Verse 7

कार्तिकस्य सिते पक्षे दशम्यां प्रयतो नरः । स्नानं कुर्यात्प्रयत्नेन दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ७ ॥

കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദശമിയിൽ, നിയന്ത്രിതനായ മനുഷ്യൻ ആദ്യം ദന്തധാവനം ചെയ്ത് പരിശ്രമപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 8

एकाशी ब्रह्मचारी च स्वपेन्नारायणं स्मरन् । धौताम्बरधरः शुद्धो विप्रो नारायणाग्रतः ॥ ८ ॥

ഏകാദശിവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ച്, നിദ്രയിലും നാരായണനെ സ്മരിക്കണം. കഴുകിയ ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ച ശുദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണൻ നാരായണസന്നിധിയിൽ നിലകൊള്ളണം.

Verse 9

ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वाचम्य यथाविधि । नित्यकर्माणि निर्वर्त्य पश्चाद्विष्णुं समर्चयेत् ॥ ९ ॥

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ആചമനം ചെയ്യണം. നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു ശേഷം ഭക്തിയോടെ ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ സമർചിക്കണം.

Verse 10

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः सार्ध्दं कृत्वा च स्वस्तिवाचनम् । नान्दीश्राद्धं प्रकुर्वीत ध्वजारोपणकर्मणि ॥ १० ॥

നാലു ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം സ്വസ്തിവാചനം നടത്തിച്ച്, ധ്വജാരോപണകർമ്മത്തിൽ നാന്ദീശ്രാദ്ധം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 11

ध्वजस्तम्भो च गायत्र्या प्रोक्षयेद्वस्त्रसंयुतौ । सूर्यं च वैनतेयं च हिमांशुं तत्परोऽर्चयेत् ॥ ११ ॥

ഗായത്രിമന്ത്രം ജപിച്ച് ധ്വജവും ധ്വജസ്തംഭവും വസ്ത്രസഹിതം പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഏകാഗ്രഭക്തിയോടെ സൂര്യൻ, വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ), ഹിമാംശു (ചന്ദ്രൻ) എന്നിവരെ ആരാധിക്കണം.

Verse 12

धातारं च विधातारं पूजयेद्धजदण्डके । हरिद्राक्षतगन्धाद्यैः शुक्लपुष्पैर्विशेषतः ॥ १२ ॥

ധ്വജദണ്ഡത്തിൽ ധാതാവിനെയും വിധാതാവിനെയും പൂജിക്കണം. മഞ്ഞൾ, അക്ഷതം, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ മുതലായവ—പ്രത്യേകിച്ച് വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങൾ—അർപ്പിക്കണം.

Verse 13

ततो गोचर्ममात्रघं तु स्थण्डिलं चोपलिप्य वै । आधायान्गिं स्वगृह्योत्त्या ह्याज्यभागादिकं क्रमात् ॥ १३ ॥

അതിനുശേഷം ഗോചർമ്മമാത്രമായ സ്ഥണ്ഡിലം ശുദ്ധമായി ലേപിച്ച്, സ്വന്തം ഗൃഹ്യവിധിപ്രകാരം പവിത്രാഗ്നി സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ ക്രമമായി ഘൃതാഹുതികളും മറ്റു നിയതഭാഗങ്ങളും അർപ്പിക്കണം।

Verse 14

जुहुयात्पायसं चैव साज्यमष्टोत्तरं शतम् । प्रथमं पौरुषं सूक्तं विष्णोर्नुकमिरावतीम् ॥ १४ ॥

ഘൃതം ചേർത്ത പായസം അഗ്നിയിൽ നൂറ്റെട്ട് ആഹുതികളായി അർപ്പിക്കണം; ആദ്യം പുരുഷസൂക്തവും, വിഷ്ണുസ്തുതിമന്ത്രങ്ങളും, ‘ഇരാവതീ’ എന്ന സൂക്തവും പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 15

ततश्च वैनतेयाय स्वाहेत्यष्टाहुतीस्तथा । सोमो धेनुमुदुत्यं च जुहुयाच्च ततो द्विज ॥ १५ ॥

അതിനുശേഷം ‘സ്വാഹാ’ എന്നു ചൊല്ലി വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ) നുവേണ്ടി എട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം; പിന്നെ, ഹേ ദ്വിജ, ‘സോമോ ധേനുഃ’ എന്നും ‘ഉദുത്യം’ എന്നും ഉള്ള മന്ത്രങ്ങളാൽ കൂടി ഹോമം ചെയ്യണം।

Verse 16

सौरमन्त्राञ्जपेत्तत्र शान्तिसूत्कानि शक्तितः । रात्रौ जागरणं कुर्यादुपकण्ठं हरेः शुचुः ॥ १६ ॥

അവിടെ സൗരമന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുകയും, ശേഷിയനുസരിച്ച് ശാന്തിസൂക്തങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുകയും വേണം। ശുദ്ധനായി രാത്രിയിൽ ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ജാഗരണം ആചരിക്കണം।

Verse 17

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । गन्धपुष्पादिभिर्देवमर्चयेत्पूर्ववत्क्रमात् ॥ १७ ॥

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് നിത്യകർമ്മങ്ങൾ സമാപിച്ച്, മുൻപുപറഞ്ഞ ക്രമപ്രകാരം ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവ കൊണ്ട് ദേവനെ (ഭഗവാനെ) അർച്ചിക്കണം।

Verse 18

ततो मङ्गलवाद्यैश्च सूक्तपाठैश्च शौभनम् । नृत्यैश्च रतोत्रपठनैर्नयेद्विष्णवालये ध्वजम् ॥ १८ ॥

അതിനുശേഷം മംഗളവാദ്യങ്ങൾ, സൂക്തപാഠം, ശോഭായാത്ര, നൃത്തം, സ്തോത്രപാരായണം എന്നിവയോടെ ധ്വജം വിഷ്ണുവിന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം।

Verse 19

देवस्य द्वारदेशे वा शिखरे वा मुदान्वितः । सुस्थिरं स्थापयेद्विप्र ध्वजं सस्तम्भसंयुतम् ॥ १९ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ആനന്ദവും ഭക്തിയും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ദേവാലയത്തിന്റെ ദ്വാരപ്രദേശത്തോ ശിഖരത്തിലോ ദണ്ഡസഹിതമായ ധ്വജം ഉറപ്പായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 20

गन्धपुष्पाघक्षतैर्द्देवं धूपदीपैर्मनोहरैः । भक्षयभोज्यादिसंयुक्तैर्नैवेद्यैश्च हरिं यजेत् ॥ २० ॥

സുഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം, മനോഹരമായ ധൂപദീപങ്ങൾ, കൂടാതെ ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങളടങ്ങിയ നൈവേദ്യം അർപ്പിച്ച് ഹരിയെ ആരാധിക്കണം।

Verse 21

एवं देवालये स्थाप्य शोभनं ध्वजमुत्तमम् । प्रदक्षिणमनुव्रज्य स्तोत्रमेतदुदूरयेत् ॥ २१ ॥

ഇങ്ങനെ ദേവാലയത്തിൽ ഉത്തമവും ശോഭനവുമായ ധ്വജം സ്ഥാപിച്ച്, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഈ സ്തോത്രം ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 22

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज ॥ २२ ॥

ഹേ പുണ്ഡരീകാക്ഷാ! നമസ്കാരം; ഹേ വിശ്വഭാവനാ! നമസ്കാരം. ഹേ ഹൃഷീകേശാ! മഹാപുരുഷാ, ആദിപൂർവ്വജാ—നമോ നമഃ।

Verse 23

येनेदमखिलं जातं यत्र सर्वं प्रतिष्टितम् । लयमेष्यति यत्रैवं तं प्रपन्नोऽस्मि केशवम् ॥ २३ ॥

യാരാൽ ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ജനിച്ചു, യാരിൽ എല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്, യാരിലേക്കാണ് അവസാനം എല്ലാം ലയിക്കുന്നത്—ആ കേശവനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 24

न जानन्ति परं भावं यस्य ब्रह्यादयः सुराः । योगिनोयं न पश्यन्ति तं वन्दं ज्ञानरुपिणम् ॥ २४ ॥

യാരുടെ പരമ സത്യത്തെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർക്കും അറിയില്ല; യോഗികളും ദർശിക്കുകയില്ല—ആ ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 25

अन्तरिक्षंतु यन्नाभिर्द्यौर्मूर्द्धा यस्य चैव हि । पादोऽभूद्यस्य पृथिवी तं वन्दे विश्वरुपिणम् ॥ २५ ॥

യാരുടെ നാഭി അന്തരീക്ഷവും, ശിരസ് സ്വർഗ്ഗവും, പാദം ഭൂമിയായിത്തീർന്നുവോ—ആ വിശ്വരൂപനായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 26

यस्य श्रोत्रे दिशः सर्वा यच्चक्षुर्दिनकृच्छशी । ऋक्सामयजुषी येन तं वन्दे ब्रह्ररुपिणम् ॥ २६ ॥

യാരുടെ ശ്രോത്രങ്ങൾ എല്ലാ ദിക്കുകളും, കണ്ണുകൾ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും; യാരാൽ ഋഗ്-സാമ-യജുർവേദങ്ങൾ പ്രകാശിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു—ആ ബ്രഹ്മസ്വരൂപനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 27

यन्मुखाद्वाह्मणा जाता यद्वाहोरभवन्नृपाः । वैश्या यस्योरुतो जाताः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ २७ ॥

യാരുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണർ ജനിച്ചു, ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയ രാജാക്കന്മാർ ഉദ്ഭവിച്ചു, ഊരുകളിൽ നിന്ന് വൈശ്യർ ജനിച്ചു, പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രൻ പിറന്നു—ആ ജഗദാധാരനായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 28

मायासङ्गममात्रेण वदन्ति पुरुषं त्वजम् । स्वभावविमलं शुद्धं निर्विकारं निरञ्जनम् ॥ २८ ॥

മായാസംഗമമാത്രം കൊണ്ടാണ് പുരുഷനെ ‘ജനിച്ചവൻ’ എന്നു പറയുന്നത്; യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ സ്വഭാവതഃ വിമലൻ, ശുദ്ധൻ, നിർവികാരൻ, നിരഞ്ജനൻ।

Verse 29

क्षीरब्धि शायिनं देवमनन्तमपराजितम् । सद्भक्तवत्सलं विष्णुं भक्तिगम्यं नमाम्यहम् ॥ २९ ॥

ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ ശയിക്കുന്ന അനന്തൻ, അപരാജിതൻ ആയ ദേവൻ—ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; സദ്ഭക്തന്മാരോടു വാത്സല്യമുള്ളവനും ഭക്തിയാൽ മാത്രം ലഭ്യനുമാകുന്നു।

Verse 30

पृथिव्यादीनि भूतानि तन्मात्राणींन्द्रियाणि च । सूक्ष्मासूक्ष्माणि येनासंस्तं वन्दे सर्वतोमुखम् ॥ ३० ॥

പൃഥ്വി മുതലായ ഭൂതങ്ങൾ, തന്മാത്രകൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ—സൂക്ഷ്മവും സ്ഥൂലവും—യാരാൽ പ്രകടമായോ ആ സർവതോമുഖനായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു।

Verse 31

यद्ब्रह्म परमं धाम सर्वलोकोत्तमोत्तमम् । निर्गुणं परमं सूक्ष्मं प्रणतोऽस्ति पुनः पुनः ॥ ३१ ॥

ആ ബ്രഹ്മത്തോട്—പരമധാമം, സർവലോകങ്ങളേക്കാൾ ഉത്തമോത്തമം, നിർഗുണം, പരമം, അതിസൂക്ഷ്മം—ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 32

अविकारमजं शुद्धं सर्वतोबाहुमीश्वरम् । यमामनन्ति योगीन्द्राः सर्वकारणकारणम् ॥ ३२ ॥

നിർവികാരൻ, അജൻ, ശുദ്ധൻ—സർവതോബാഹുവായ ഈശ്വരനെ—യോഗീന്ദ്രന്മാർ ‘സർവകാരണകാരണം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 33

यो देवः सर्वभूतानामन्तरात्मा जगन्मयः । निर्गुणः परमात्मा च स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३३ ॥

സകലഭൂതങ്ങളുടെയും അന്തരാത്മാവായി, ജഗത്താകെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന, ഗുണാതീത പരമാത്മാവായ ആ ശ്രീവിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 34

हृदयस्थोऽपि दूरस्थो मायया मोहितात्मनाम् । ज्ञानिनां सर्वगो यस्तु स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३४ ॥

ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും മായയിൽ മോഹിതരായവർക്കു അവൻ ദൂരസ്ഥനായി തോന്നുന്നു; ജ്ഞാനികൾക്കോ അവൻ സർവ്വവ്യാപി—ആ ശ്രീവിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 35

चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च । हूयते च पुनर्द्वाभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३५ ॥

നാലും നാലും ആഹുതികളാൽ, രണ്ടാൽ, അതുപോലെ അഞ്ചാൽ; പിന്നെയും രണ്ടാൽ ഹോമം അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു—ആ ശ്രീവിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 36

ज्ञानिनां कर्मिणां चैव तथा भक्तिमतां नृणाम् । गतिदाता विश्वमृग्यः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३६ ॥

ജ്ഞാനികൾക്കും കർമനിഷ്ഠർക്കും ഭക്തിമാന്മാർക്കും പരമഗതി നൽകുന്നവൻ, സർവ്വവിശ്വം അന്വേഷിക്കുന്നവൻ—ആ ശ്രീവിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 37

जगद्धितार्थं ये देहा ध्रियन्ते लीलया हरेः । तानर्चयन्ति विबुधाः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३७ ॥

ജഗത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി ഹരി ലീലാവശാൽ ധരിക്കുന്ന ദേഹരൂപങ്ങളെ ദേവന്മാരും ജ്ഞാനികളും ആരാധിക്കുന്നു—ആ ശ്രീവിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 38

यमामनन्ति वै सन्तः सच्चिदानन्दविग्रहम् । निर्गुणं च गुणाधारं स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३८ ॥

സന്തന്മാർ സച്ചിദാനന്ദ-വിഗ്രഹൻ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്ന, നിർഗുണനായിട്ടും സർവ്വഗുണങ്ങളുടെ ആധാരനായ ആ ശ്രീവിഷ്ണു എനിക്കു പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 39

इति स्तुत्वा नमेद्विष्णुं ब्राह्मणांश्च प्रपूजयेत् । आचार्यं पूजयेत्पश्चाद्दक्षिणाच्छादनादिभिः ॥ ३९ ॥

ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച് വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിക്കുകയും ബ്രാഹ്മണരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് ആദരിക്കുകയും വേണം. തുടർന്ന് ദക്ഷിണ, വസ്ത്രാദികളാൽ ആചാര്യനെയും പൂജിക്കണം.

Verse 40

ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्ति भावसमन्वितः । पुत्रमित्रकलत्राद्यैः स्वयं च सह बन्धुभिः ॥ ४० ॥

ഭക്തിഭാവത്തോടെ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് പുത്രൻ, മിത്രം, ഭാര്യ മുതലായവരോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി താനും ഭുജിക്കണം.

Verse 41

कुर्वीत पारणं विप्र नारायणपरायणः । यस्त्वेतत्कर्म कुर्वीत ध्वजारोपणमुत्तमम् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ ४१ ॥

ഹേ വിപ്രാ! നാരായണപരായണനായി പാരണ (വ്രതാന്ത്യം) നടത്തണം. ഈ ഉത്തമമായ ധ്വജാരോപണകർമ്മം ചെയ്യുന്നവന്റെ പുണ്യഫലം ഞാൻ പറയാം—സുസമാഹിതനായി കേൾക്കുക.

Verse 42

पटो ध्वजस्य विप्रेन्द्र यावच्चलति वायुना । तावन्ति पापजालानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ४२ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ധ്വജത്തിന്റെ പടം കാറ്റിൽ എത്രനേരം ചലിക്കുന്നുവോ, അത്രനേരം പാപങ്ങളുടെ കൂട്ടം നിശ്ചയമായി നശിക്കുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 43

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । ध्वजं विष्णुगृहे कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ४३ ॥

മഹാപാതകത്തിൽ മലിനനായാലും, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള പാപങ്ങളാൽ ഭാരിതനായാലും—വിഷ്ണുഗൃഹം/ക്ഷേത്രത്തിൽ ധ്വജം സ്ഥാപിച്ചാൽ അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.

Verse 44

यावद्दिनानि तिष्टेत ध्वजो विष्णुगृहे द्विज । तावद्युगसहस्त्राणि हरिसारुप्यमश्नुते ॥ ४४ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! വിഷ്ണുഗൃഹം/ക്ഷേത്രത്തിൽ ധ്വജം എത്ര ദിവസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമോ, അത്ര സഹസ്ര യുഗങ്ങൾ ഭക്തൻ ഹരിസാരൂപ്യം—ഭഗവാനോടു സമാനമായ ദിവ്യരൂപം—അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 45

आरोपितं ध्वजं दृष्ट्वा येऽभिनन्दन्ति धार्मिकाः । तेऽपि सर्वे प्रमुच्यन्ते महापातककोटिभिः ॥ ४५ ॥

ഉയർത്തി സ്ഥാപിച്ച ധ്വജം കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ അഭിനന്ദിക്കുന്ന ധാർമ്മികരും പോലും കോടി കോടി മഹാപാതകങ്ങളിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി മോചിതരാകുന്നു.

Verse 46

आरोपितो ध्वजो विष्णुगृहे धुन्वन्पटं स्वकम् । कर्तुः सर्वाणि पापानि धुनोति निमिषार्द्धतः ॥ ४६ ॥

വിഷ്ണുഗൃഹം/ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉയർത്തിയ ധ്വജം തന്റെ പതാകവസ്ത്രം കുലുക്കി പാറുമ്പോൾ, അത് ധ്വജം സ്ഥാപിച്ചവന്റെ സർവ്വപാപങ്ങളും അർദ്ധനിമിഷത്തിൽ തന്നെ ഊതി നീക്കുന്നു.

Verse 47

यस्त्वारोप्य गृहे विष्णोर्ध्वजं नित्यमुपाचरेत् । स देवयानेन दिवं यातीव सुमतिर्नृपः ॥ ४७ ॥

ഹേ നൃപാ! ആരെങ്കിലും തന്റെ വീട്ടിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ധ്വജം ഉയർത്തി അതിനെ നിത്യവും ഉപാസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ആ സുമതിയുള്ളവൻ ദേവയാന മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Frequently Asked Questions

The chapter presents dhvaja-installation as a sustained, visible act of Viṣṇu-sevā whose efficacy continues as long as the flag cloth flutters. Its phalaśruti ties ongoing physical presence (the standing dhvaja) to ongoing pāpa-kṣaya, granting sārūpya for vast durations and extending benefit even to observers who rejoice—framing the rite as both personal and communal mokṣa-oriented dharma.

Key components include: Kārtika śukla-daśamī purification and discipline; ekādaśī restraint and constant remembrance; svasti-vācana with brāhmaṇas; nāndī-śrāddha; consecration of banner and staff with Gāyatrī; worship of Sūrya, Garuḍa, Candra and Dhātā-Vidhātā; a gṛhya fire-rite with 108 pāyasa āhutis alongside Puruṣa-sūkta and other named hymns; night vigil; festive procession; installation at gateway or temple summit; Viṣṇu pūjā, stotra-recitation, and concluding honors/feeding/pāraṇa.

The text promises immediate and ongoing destruction of sins while the flag flutters, liberation from even grave sins through dedicating the banner, attainment of sārūpya with Hari for thousands of yugas corresponding to the days the flag stands, and heavenly ascent (devayāna) for one who raises and worships the flag daily.