The Description of the Caturdaśī Vrata Observed throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

സനാതനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, കേൾക്കുക; ചതുര്ദശിയിലെ വ്രതങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു. അവ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തിൽ തന്നെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കും।

Verse 2

चैत्रशुक्ल चतुर्दश्यां कुंकुमागरुचन्दनैः । गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे ॥ २ ॥

ചൈത്ര ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ കുങ്കുമം, അഗരു, ചന്ദനം, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, മണികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശിവാ ദേവിക്കു മഹത്തായ ശ്രേഷ്ഠ പൂജ നടത്തണം।

Verse 3

वितानध्वजछत्राणि दत्वा पूज्याश्च मातरः । एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासोऽथवैकभुक् ॥ ३ ॥

വിതാനം, ധ്വജം, ഛത്രം എന്നിവ ദാനം നൽകി, പൂജ്യമായ മാതാക്കളെ ആദരിച്ച്, ഹേ വിപ്രാ, ഇങ്ങനെ അർച്ചനം ചെയ്ത ശേഷം ഉപവാസം പാലിക്കണം—അല്ലെങ്കിൽ ഏകഭുക്തനായി ഇരിക്കണം।

Verse 4

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि । अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गंधपुष्पकैः ॥ ४ ॥

മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ അശ്വമേധയാഗത്തേക്കാൾ അധിക പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു; കൂടാതെ ഇവിടെ തന്നേ സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാൽ ദമനാർച്ച (ദമനക പൂജ) നടത്തണം।

Verse 5

समर्पयेत्सुपूर्णायां शिवाय शिवरूपिणे । राधकृष्णचतुर्द्दश्यां सोपवासो निशागमे ॥ ५ ॥

രാധാ–കൃഷ്ണ ചതുര്ദശിയുടെ സന്ധ്യാസമയത്ത്, ഉപവാസത്തോടെ, പൗർണ്ണമി രാത്രിയിൽ മംഗളസ്വരൂപനായ ശിവനു അർപ്പണം ചെയ്യണം।

Verse 6

लिंगमभ्यर्चयेच्चैवं स्नात्वा धौतांबरः सुधीः । गंधाद्यैरुपचारैश्च बिल्वपत्रैश्च सर्वतः ॥ ६ ॥

ഇങ്ങനെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ബുദ്ധിമാൻ ഭക്തൻ ചന്ദനാദി ഉപചാരങ്ങളാലും ചുറ്റുമെല്ലാം ബില്വപത്രങ്ങൾ അർപ്പിച്ചും ശിവലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിക്കണം।

Verse 7

दत्वा मंत्रं द्विजाग्र्याय भुंजीत च परेऽहनि । एवमेव तु कृष्णासु सर्वासु द्विजसत्तम ॥ ७ ॥

ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനു മന്ത്രം ദാനം ചെയ്ത്, അടുത്ത ദിവസം ഭോജനം ചെയ്യണം. ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഇതേവിധം കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ എല്ലാ തിഥികളിലും ഇതു പാലിക്കണം।

Verse 8

शिवव्रतं प्रकर्तव्यं धनसंतानमिच्छता । राधशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत् ॥ ८ ॥

ധനവും സന്താനവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ശിവവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. കൂടാതെ രാധാ മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ശ്രീ നൃസിംഹവ്രതം ആചരിക്കണം।

Verse 9

उपवासविधानेन शक्तोऽशक्तस्तथैकभुक् । निशागमे तु संपूज्य नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ ९ ॥

ശക്തനായാലും അശക്തനായാലും, വിധിപ്രകാരം ഉപവാസം പാലിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് ഒരിക്കൽ ഭോജനം ചെയ്യണം; രാത്രി വന്നാൽ ദൈത്യസൂദനനായ നൃസിംഹനെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിക്കണം।

Verse 10

उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः । ततः क्षमापयेद्देवं मन्त्रेणानेन नारद ॥ १० ॥

ഷോഡശോപചാരങ്ങളാലും പഞ്ചാമൃതാദി സ്നാനങ്ങളാലും വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച ശേഷം, ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട്, ഹേ നാരദ, ദേവനോട് ക്ഷമ യാചിക്കണം।

Verse 11

तत्पहाटककेशांत ज्वलत्पावकलोचन । वज्राधिकनखस्पर्शदिव्यसिंह नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥

ശുദ്ധസ്വർണ്ണംപോലെ തിളങ്ങുന്ന കേശാന്തമുള്ളവനേ, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന നേത്രങ്ങളുള്ളവനേ, വജ്രത്തേക്കാൾ കഠിനമായ നഖസ്പർശമുള്ള ദിവ്യസിംഹമേ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 12

इति संप्रार्थ्य देवेशं व्रती स्यात्स्थंडिलेशयः । जितेंद्रियो जितक्रोधः सर्वभोगविवर्ज्जितः ॥ १२ ॥

ഇങ്ങനെ ദേവേശനെ സമ്യകമായി പ്രാർത്ഥിച്ച ശേഷം വ്രതധാരി വെറും നിലത്താണ് ശയിക്കേണ്ടത്—ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടെ, ക്രോധജയത്തോടെ, എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും വെടിഞ്ഞ്।

Verse 13

एवं यः कुरुते विप्र विधिवद्व्रतमुत्तमम् । वर्षे वर्षे स लभते भुक्तभोगो हरेः पदम् ॥ १३ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം ഈ ഉത്തമവ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ വർഷംതോറും പുണ്യഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ഒടുവിൽ ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ പദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 14

ॐकारेश्वरयात्रा च कार्यात्रैव मुनीश्वर । दुर्लभं वार्चनं तत्र दर्शनं पापनाशनम् ॥ १४ ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ! ഓംകാരേശ്വരയാത്ര നിർബന്ധമായി നടത്തണം. അവിടെ ആരാധന ദുർലഭം; ആ പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ ദർശനം തന്നെയാണ് പാപനാശകം।

Verse 15

किमत्र बहुनोक्तेन पूजाध्यानजपेक्षणम् । यद्भवेत्तत्समुद्दिष्टं ज्ञानमोक्षप्रदं नृणाम् ॥ १५ ॥

ഇവിടെ അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? പൂജ, ധ്യാനം, മന്ത്രജപം ഇവയേ പ്രധാനമാണ്. അവയിൽ നിന്നുള്ള ഫലം തന്നെയാണ് സൂചിപ്പിച്ചത്—മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്ന ജ്ഞാനം।

Verse 16

अत्र लिंगव्रतं चापि कर्त्तव्यं पापनाशनम् । पंचामृतैस्तु संस्नाप्य लिंगमालिप्य कुंकुमैः ॥ १६ ॥

ഇവിടെ പാപനാശകമായ ലിംഗവ്രതവും ആചരിക്കണം. പഞ്ചാമൃതങ്ങളാൽ ലിംഗത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്ത്, പിന്നെ കുങ്കുമം ലേപിക്കണം.

Verse 17

नैवेद्यैश्च फलैर्धूपैर्दीपैर्वस्त्रविभूषणैः । एवं यः पूजयेत्पैष्टं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ १७ ॥

നൈവേദ്യം, ഫലങ്ങൾ, ധൂപം, ദീപം, വസ്ത്രം, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്—ഇങ്ങനെ മാവുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നവന് എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും സിദ്ധിക്കും.

Verse 18

भुक्तिं मुक्तिं स लभते महादेवप्रसादतः । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां दिवा पंचतपा निशः ॥ १८ ॥

മഹാദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും നേടുന്നു. ജ്യേഷ്ഠ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ പകൽ പഞ്ചതപം ചെയ്ത്, രാത്രി ജാഗരണം പാലിക്കണം.

Verse 19

मुखे ददेद्धेमधेनुं रुद्रव्रतमिदं स्मृतम् । शुचिशुक्लचतुर्दश्यां शिवं संपूज्य मानवः ॥ १९ ॥

യോഗ്യനായ പാത്രത്തിന് സ്വർണധേനുവിനെ ദാനമായി നൽകണം—ഇതാണ് രുദ്രവ്രതമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. ശുദ്ധ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ശിവനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് വ്രതം സമാപിപ്പിക്കണം.

Verse 20

देशकालोद्भवैः पुष्पैः सर्वसंपदमाप्नुयात् । नभः शुक्लचतुर्दश्यां पवित्रारोपणं मतम् ॥ २० ॥

ദേശകാലാനുസൃതമായി ഉദ്ഭവിച്ച പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ചാൽ സർവ്വസമ്പത്തും ലഭിക്കും. നഭസ് (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ‘പവിത്രാരോപണം’ ചെയ്യണമെന്ന് വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു॥২০॥

Verse 21

तत्स्वशाखोक्तविधिना कर्तव्यं द्विजसत्तम । शताभिमंत्रितं कृत्वा ततो देव्यै निवेदयेत् ॥ २१ ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! സ്വന്തം ശാഖയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം ഇത് ചെയ്യണം. നൂറു പ്രാവശ്യം മന്ത്രാഭിമന്ത്രണം ചെയ്ത് ശേഷം ദേവിക്കു നിവേദിക്കണം॥২১॥

Verse 22

पवित्रारोपणं कृत्वा नरो नार्यथवा यदि । महादेव्याः प्रसादेन भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥

പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ പവിത്രാരോപണം ചെയ്താൽ, മഹാദേവിയുടെ പ്രസാദത്താൽ ഭുക്തിയും മുക്തിയും രണ്ടും പ്രാപിക്കും॥২২॥

Verse 23

भाद्रशुक्लचतुर्दश्यामनन्तव्रतमुत्तमम् । कर्त्तव्यमेकभुक्तं हि गोधूमप्रस्थपिष्टकम् ॥ २३ ॥

ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ‘അനന്തവ്രതം’ എന്ന ഉത്തമ വ്രതം ആചരിക്കണം. ആ ദിവസം ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ഗോതമ്പുപൊടി ഒരു പ്രസ്ഥ അളവിൽ എടുത്ത് തയ്യാറാക്കിയ ആഹാരം സ്വീകരിക്കണം॥২৩॥

Verse 24

विपाच्य शर्कराज्याक्तमनंताय निवेदयेत् । गन्धाद्यैः प्राक् समभ्यर्च्यः कार्पासं पट्टजं तु वा ॥ २४ ॥

അത് നന്നായി വേവിച്ച് പഞ്ചസാരയും നെയ്യും ചേർത്ത് അനന്തൻ (ശ്രീവിഷ്ണു) ക്ക് നിവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം. ആദ്യം ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ സമ്യക് ആരാധിച്ച്, പിന്നെ പരുത്തിവസ്ത്രമോ പാട്ടുവസ്ത്രമോ അർപ്പിക്കണം॥২৪॥

Verse 25

चतुर्दशग्रंथियुतं सूत्रं कृत्वा सुशोभनम् । ततः पुराणमुत्तार्य सूत्रं क्षिप्त्वा जलाशयें ॥ २५ ॥

പതിനാലു കെട്ടുകളുള്ള മനോഹരമായ നൂൽ ഒരുക്കി, തുടർന്ന് പുരാണം ഉയർത്തിയെടുത്ത്, ആ നൂൽ ജലാശയത്തിൽ എറിയണം।

Verse 26

निबघ्नीयान्नवं नारी वामे दक्षे पुमान्भुजे । विपाच्य पिष्टपक्वं तत्प्रदद्याद्दक्षिणान्वितम् ॥ २६ ॥

സ്ത്രീ പുതിയ നൂൽ ഇടത് ഭുജത്തിൽ, പുരുഷൻ വലത് ഭുജത്തിൽ കെട്ടണം. തുടർന്ന് മാവുകൊണ്ടുള്ള പാകം വേവിച്ച്, നിശ്ചിത ദക്ഷിണയോടുകൂടെ അർപ്പിക്കണം।

Verse 27

स्वयं च तन्मितं चाद्यादेवं कुर्याद्व्रतोत्तमम् । द्विसप्तवर्षपर्यंतं तत उद्यापयेत्सुधीः ॥ २७ ॥

താനും നിശ്ചിത അളവിൽ ഭുജിച്ച്, അതിനൊത്ത അളവിലുള്ള പങ്ക് മറ്റുള്ളവർക്കും നൽകണം. ഇങ്ങനെ ഈ ഉത്തമ വ്രതം ആചരിക്കണം; പതിനാലു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ ബുദ്ധിമാൻ ഉദ്യാപനം നടത്തണം।

Verse 28

मंडलं सर्वतोभद्रं धान्यवर्णैः प्रकल्प्य च । सुशोभने न्यसेत्तत्र कलशं ताम्रजं मुने ॥ २८ ॥

വിവിധ വർണ്ണത്തിലുള്ള ധാന്യങ്ങളാൽ സർവതോഭദ്ര മണ്ഡലം ഒരുക്കി, ഹേ മുനേ, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച സ്ഥലത്ത് അവിടെ താമ്രകലശം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 29

तस्योपरि न्यसेद्धैमीमनंतप्रतिमां शुभाम् । पीतपट्टांशुकाच्छन्नां तत्र तां विधिना यजेत् ॥ २९ ॥

അതിന്റെ മുകളിൽ ശുഭമായ സ്വർണ്ണമയ അനന്തപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം. മഞ്ഞ പട്ട് വസ്ത്രം മൂടി, അവിടെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।

Verse 30

गणेशं मातृकाः खेटाँल्लोकपांश्च यजेत्पृथक् । ततो होमं हविष्येण कृत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ३० ॥

ഗണേശനെയും മാതൃകകളെയും ഗ്രഹദേവതകളെയും ലോകപാലകരെയും വേർതിരിച്ച് ആരാധിക്കണം. തുടർന്ന് ഹവിഷ്യത്തോടെ ഹോമം ചെയ്ത് പൂർണാഹുതി സമാപിപ്പിക്കണം.

Verse 31

शय्यां सोपस्करां धेनुं प्रतिमां च द्विजोत्तम । प्रदद्याद्गुरवे भक्त्या द्विजानन्यांश्चतुर्दश ॥ ३१ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഭക്തിയോടെ ഗുരുവിന് ഉപകരണങ്ങളോടുകൂടിയ ശയ്യ, ധേനു, പ്രതിമ എന്നിവ ദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ മറ്റൊരു പതിനാലു ബ്രാഹ്മണർക്കും ദാനം നൽകണം.

Verse 32

संभोज्य मिष्टपक्वान्नैर्दक्षिणाभिः प्रतोषयेत् । एवं यः कुरुतेऽनंतव्रतं प्रत्यक्षमादरात् ॥ ३२ ॥

മധുരവും നന്നായി പാകം ചെയ്ത ആഹാരങ്ങളാൽ അവരെ ഭോജിപ്പിച്ച്, ദക്ഷിണകളാൽ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. ഇങ്ങനെ നേരിട്ട് ആദരത്തോടെ അനന്തവ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ.

Verse 33

सोऽप्यनंतप्रसादेन जायते भुक्तिमुक्तिभाक् । कदलीव्रतमप्यत्र तद्विधानं च मे श्रृणु ॥ ३३ ॥

അവനും അനന്തന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഭുക്തിയും മുക്തിയും—ഇരണ്ടും ലഭിക്കുന്നവനാകുന്നു. ഇനി ഇവിടെ കദളീവ്രതവും അതിന്റെ വിധാനവും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 34

नरो वा यदि वा नारी रंभामुपवनस्थिताम् । स्नात्वा संपूजयेद्गंधपुष्पधान्यांकुरादिभिः ॥ ३४ ॥

പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ആയാലും, സ്നാനം ചെയ്ത് ഉപവനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രംഭയെ ഗന്ധം, പുഷ്പം, ധാന്യം, അങ്കുരം മുതലായവകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 35

दधिदूर्वाक्षतैर्द्द्वीपैर्वस्त्रपक्कान्नसंयैः । एवं संपूज्य मंत्रेण ततः संप्रार्थयेद्र्वती ॥ ३५ ॥

തൈര്‍, ദൂര്‍വ്വ, അക്ഷതം, ദീപ-നൈവേദ്യം, വസ്ത്രം, പക്വാന്നം എന്നിവ അര്‍പ്പിച്ച്, വിധിമന്ത്രത്തോടെ സമ്യക് പൂജ ചെയ്തു; പിന്നെ വ്രതധാരി ഭക്തിയോടെ പ്രാര്‍ഥിക്കണം।

Verse 36

अप्सरो मरकन्याभिर्नागकन्याभिरार्चिते । शरीरारोग्यलावण्यं देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥ ३६ ॥

ഹേ ദേവീ! അപ്സരസ്സുകളും മരകന്യകളും നാഗകന്യകളും അർച്ചിക്കുന്ന ദേവീ—എനിക്ക് ശരീരാരോഗ്യവും ദീപ്തമായ ലാവണ്യവും ദയചെയ്യണമേ; നമസ്കാരം।

Verse 37

इति संप्रार्थ्यं कन्यास्तु चतस्रो वा सुवासिनीः । संभोज्यां शुकसिद्वरकज्जलालक्तचर्चिताः ॥ ३७ ॥

ഇങ്ങനെ പ്രാര്‍ഥിച്ച ശേഷം നാല് കന്യകള്‍ക്കോ—അല്ലെങ്കില്‍ സൗഭാഗ്യവതികളായ സുവാസിനികള്‍ക്കോ—ഭോജനം നല്‍കണം; അവർ ശുക-ഹരിതവര്‍ണം, വെളുത്ത കടുക്-ലേപം, കാജല്‍, അലക്തകം എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരായിരിക്കണം।

Verse 38

नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् । एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम् ॥ ३८ ॥

സ്വഗൃഹത്തെ (ഗൃഹദേവതകളും പടിവാതിലും) നമസ്കരിച്ചു, നിയമങ്ങള്‍ പൂര്‍ത്തിയാക്കി, പിന്നെ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യണം। ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വ്രതം ചെയ്താല്‍ ഉത്തമ സൗഭാഗ്യം ലഭിക്കും।

Verse 39

इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् । इषकृष्णचतुर्द्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः ॥ ३९ ॥

ഈ ലോകത്തുതന്നെ ദിവ്യവിമാനം ലഭിച്ച്, പിന്നെ സ്വര്‍ഗലോകത്തിലെ പരമഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു। ഈശന്‍ (ശിവന്‍) കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയില്‍ അവന്‍ വിഷം, ആയുധം, ജലം, അഗ്നി എന്നിവകൊണ്ട് ഹാനിയില്ലാത്തവനാകും।

Verse 40

सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनाम् । चतुर्द्दश्यां क्रियाश्राद्धमेकोद्दिष्टविधानतः ॥ ४० ॥

സർപ്പം, കാട്ടുമൃഗം, ഇടിമിന്നൽ മുതലായവകൊണ്ട് മരിച്ച ബ്രഹ്മഹന്താക്കൾക്കായി ചതുര്ദശിയിൽ ഏകോദ്ദിഷ്ടവിധിപ്രകാരം ക്രിയാശ്രാദ്ധം നടത്തണം।

Verse 41

कर्तव्यं विप्रवर्गं च भोजयेन्मिष्टपक्वकैः । तर्पणं च गवां ग्रासं बलिं चैव श्वकाकयोः ॥ ४१ ॥

വിധിപൂർവ്വം ബ്രാഹ്മണസംഘത്തെ മധുരവും നന്നായി പാകം ചെയ്തതുമായ ഭോജനത്തോടെ സത്കരിച്ച് ഭക്ഷിപ്പിക്കണം; തർപ്പണം ചെയ്യണം, പശുക്കൾക്ക് ഗ്രാസം നൽകണം, നായക്കും കാക്കക്കും ബലി വെക്കണം।

Verse 42

कृत्वाचम्य स्वयं पश्चाद्भुंजीयाद्बंधुभिः सह । एवं यः कुरुते विप्र श्राद्धं संपन्नदक्षिणम् ॥ ४२ ॥

ആചമനം ചെയ്ത ശേഷം അവൻ തന്നെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഭുജിക്കണം. ഹേ വിപ്രാ, ഇങ്ങനെ നിശ്ചിത ദക്ഷിണയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവന്റെ കർമ്മം ശരിയായി സമ്പൂർണ്ണമാകും।

Verse 43

स उद्धृत्य पितॄन्गच्छेद्देवलोकं सनातनम् । इषशुक्ल चतुर्द्दश्यां धर्मराजं द्विजोत्तम ॥ ४३ ॥

ഇങ്ങനെ പിതൃന്മാരെ ഉദ്ധരിച്ച് അവൻ സനാതന ദേവലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഈഷ (കാർത്തിക) മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ അവൻ ധർമ്മരാജനെ എത്തിച്ചേരുന്നു।

Verse 44

गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सौवर्णं भोज्य वाङवम् । दद्यात्तस्मै धर्मराजस्त्रायते भुवि नारद ॥ ४४ ॥

സുഗന്ധാദികളാൽ സമ്യകമായി അർച്ചിച്ച് അവനു സ്വർണം, ഭോജ്യം, പശുവും ദാനം ചെയ്യണം. ഹേ നാരദാ, ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്താൽ ധർമ്മരാജൻ ഭൂമിയിൽ ദാതാവിനെ കാക്കുന്നു।

Verse 45

एवं यः कुरुते धर्मप्रतिमादानमुत्तमम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्दिवं धर्माज्ञया व्रजेत् ॥ ४५ ॥

ഇങ്ങനെ ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രതിമയെ ഉത്തമമായി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ഇഹലോകത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ധർമ്മാജ്ഞപ്രകാരം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णचतुर्द्दश्यां तैलाभ्यंगं विधूदये । कृत्वा स्नात्वार्चयेद्धर्मं नरकादभयं लभेत् ॥ ४६ ॥

ഊർജ (കാർത്തിക) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണചതുര്ദശിയിൽ പ്രഭാതത്തിൽ തൈലാഭ്യംഗം ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് ധർമ്മത്തെ ആരാധിക്കണം; അതിനാൽ നരകഭയത്തിൽ നിന്ന് അഭയം ലഭിക്കും।

Verse 47

प्रदोषे तैलदीपांस्तु दीपयेद्यमतुष्टये । चतुष्पथे गृहाद्ब्राह्मप्रदेशे वा समाहितः ॥ ४७ ॥

പ്രദോഷസമയത്ത് യമനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ തൈലദീപങ്ങൾ തെളിയിക്കണം; ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ നാലുവഴിച്ചന്തിയിലോ, വീട്ടിന് പുറത്തുള്ള ബ്രാഹ്മണപ്രദേശത്തോ।

Verse 48

वत्सरे हेमलंब्याख्ये मासि श्रीमति कार्तिके । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति ॥ ४८ ॥

ഹേമലമ്പീ എന്ന വർഷത്തിൽ, ശ്രിമത്തായ കാർത്തിക മാസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശിയിൽ, അരുണോദയസമയത്തേക്ക്।

Verse 49

स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मुनीश्वर । मणिकर्णिक तीर्थे च त्रिपुंड्रं भस्मना दधत् ॥ ४९ ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ! സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരോടൊപ്പം വിശ്വേശ്വരദേവൻ മണികർണികാ തീർത്ഥത്തിൽ ഭസ്മംകൊണ്ട് ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിച്ചു।

Verse 50

स्वात्मानं स्वयमभ्यर्च्य चक्रे पाशुपतव्रतम् । ततस्तत्र महापूजां लिंगे गन्धादिभिश्चरेत् ॥ ५० ॥

അവൻ സ്വയം തന്റെ ആത്മസ്വരൂപത്തെ ആരാധിച്ച് പാശുപതവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. തുടർന്ന് അതേ സ്ഥലത്ത് ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളോടെ ലിംഗത്തിന് മഹാപൂജ നടത്തണം॥ ৫০ ॥

Verse 51

द्रोणपुष्पैर्बिल्वदलैरर्कपुष्पैश्च केतकैः । पुष्पैः फलैर्मिष्टपक्वैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ ५१ ॥

ദ്രോണപുഷ്പങ്ങൾ, ബിൽവദളങ്ങൾ, അർക്കപുഷ്പങ്ങൾ, കേതകീപുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും; കൂടാതെ നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, മധുരപാക നൈവേദ്യങ്ങളുടെ വിവിധ അർപ്പണങ്ങളാലും (പൂജ നടത്തണം)॥ ५१ ॥

Verse 52

एवं कृत्वैकभुक्तं तु व्रतं विश्वेशतोषणम् । लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद ॥ ५२ ॥

ഇങ്ങനെ വിശ്വേശ്വരനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഏകഭുക്തവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, ഹേ നാരദാ, മനുഷ്യൻ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അഭിലഷിതമായ ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു॥ ५२ ॥

Verse 53

ब्रह्मकूर्चव्रतं चात्र कर्तव्यमृद्धिमिच्छता । सोपवासः पञ्चगव्यं पिबेद्रात्रौ जितेंद्रियः ॥ ५३ ॥

ഇവിടെ സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മകൂർചവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. ഉപവാസത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, രാത്രിയിൽ പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്യണം॥ ५३ ॥

Verse 54

कपिलायास्तु गोमूत्रं कृष्णाया गोमयं तथा । श्वेतायाः क्षीरमुदितं रक्तायाश्च तथा दधि ॥ ५४ ॥

കപിലാ പശുവിന് ഗോമൂത്രം, കൃഷ്ണാ പശുവിന് ഗോമയം; ശ്വേതാ പശുവിന് ക്ഷീരം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ രക്തവർണ പശുവിന് ദധിയും (വിധിച്ചിരിക്കുന്നു)॥ ५४ ॥

Verse 55

गृहीत्वा कर्बुरायाश्च घृतमेकत्र मेलयेत् । कुशां बुना ततः प्रातः स्नात्वा सन्तर्प्यं देवताः ॥ ५५ ॥

കർബുരയും നെയ്യും എടുത്ത് ഒരിടത്ത് ചേർത്ത് കലക്കണം. തുടർന്ന് കുശക്കെട്ടുമായി അടുത്ത പ്രഭാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവതകൾക്ക് വിധിപൂർവ്വം തർപ്പണം ചെയ്യണം॥५५॥

Verse 56

ब्रह्मणांस्तोषयित्वा च भुञ्जीयाद्वाग्यतः स्वयम् । ब्रह्मकूर्चव्रतं ह्येतत्सर्वपातकनाशनम् ॥ ५६ ॥

ബ്രാഹ്മണരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, സ്വയം വാക്ക്-നിയമം പാലിച്ച് ഭോജനം ചെയ്യണം. ഇതുതന്നെ ബ്രഹ്മകൂർചവ്രതം; ഇത് സർവ്വ പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു॥५६॥

Verse 57

यच्च बाल्ये कृतं पापं कौमारे वार्द्धकेऽपि यत् । ब्रह्मकूर्चोपवासेन तत्क्षणादेव नश्यति ॥ ५७ ॥

ബാല്യത്തിൽ, കൗമാരത്തിൽ, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ചെയ്ത ഏതു പാപവും ബ്രഹ്മകൂർച ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു॥५७॥

Verse 58

पाषाणव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तच्छृणु नारद । सोपवासो दिवा नक्तं पाषाणाकारपिष्टचकम् ॥ ५८ ॥

ഇവിടെ പാഷാണവ്രതവും പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു—ഹേ നാരദാ, അത് കേൾക്കുക. ഉപവാസത്തോടെ പകൽ-രാത്രി കല്ലുപോലെയുള്ള ആകൃതിയിലുള്ള പിഷ്ടചക്രം (മാവുകൊണ്ടുള്ള അട) മാത്രം സ്വീകരിക്കണം॥५८॥

Verse 59

प्रार्च्य गन्धादिभिर्गौरीं घृतपंक्वमुपाहरेत् । व्रतमेतच्चरित्वा तु यथोक्तं द्विजसत्तम ॥ ५९ ॥

ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ ഗൗരിയെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കണം. ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജാ, ഈ വ്രതം യഥോക്തമായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ കർമ്മം പൂർണ്ണമാകും॥५९॥

Verse 60

ऐश्वर्यसौख्यसौभाग्यरूपाणि प्राप्नुयान्नरः । मार्गशुक्लचतुर्दश्यामेकभुक्तः पुरोदितम् ॥ ६० ॥

മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ മുൻപറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭോജനം ചെയ്യുന്നവൻ ഐശ്വര്യം, സുഖം, സൗഭാഗ്യം, രൂപലാവണ്യം എന്നിവ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 61

निराहारो वृषं स्वर्णं प्रार्च्य दद्याद्द्विजातये । परेऽह्नि प्रातरुत्थाय स्नात्वा सोमं महेश्वरम् ॥ ६१ ॥

നിരാഹാരനായി വൃഷഭത്തെയും സ്വർണ്ണത്തെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് ദ്വിജനു (ബ്രാഹ്മണനു) ദാനം ചെയ്യണം. അടുത്ത ദിവസം പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റ് സ്നാനം ചെയ്ത് സോമനെയും മഹേശ്വരനെയും (ശിവനെയും) പൂജിക്കണം।

Verse 62

पूजयेत्कमलैः पुष्पैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजान्सम्भोज्य मिष्टान्नौस्तोषयेद्दक्षिणादिभिः ॥ ६२ ॥

കമലം മുതലായ പുഷ്പങ്ങൾ, സുഗന്ധങ്ങൾ, മാലകൾ, അനുലേപനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ദേവനെ പൂജിക്കണം. ദ്വിജന്മാർക്ക് മിഷ്ടാന്നം ഭോജിപ്പിച്ച് ദക്ഷിണാദി ദാനങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 63

एतच्छिवव्रतं विप्र भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । कर्तॄणामुपदेष्टॄणां साह्यानामनुमोदिनाम् ॥ ६३ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ഈ ശിവവ്രതം ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നതാണ്; ഇത് ആചരിക്കുന്നവർക്കും ഉപദേശിക്കുന്നവർക്കും സഹായിക്കുന്നവർക്കും അനുമോദിക്കുന്നവർക്കും ഫലപ്രദമാണ്।

Verse 64

पौषशुक्लचतुर्दश्यां विरूपाक्षव्रतं स्मृतम् । कपर्दीश्वरसांनिध्यं प्राप्स्याम्यत्र विचिंत्य च ॥ ६४ ॥

പൗഷ മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ വിരൂപാക്ഷവ്രതം സ്മൃതമാണ്. ‘ഇവിടെ ഞാൻ കപർദീശ്വരൻ (ശിവൻ) സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കും’ എന്ന് ധ്യാനിച്ച് അത് ആരംഭിക്കണം।

Verse 65

स्नात्वागाधजले विप्र विरूपाक्षं शिवं यजेत् । गंधमाल्यनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा ॥ ६५ ॥

ഹേ വിപ്രാ, ആഴമുള്ള ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ത്രിനേത്രനായ വിരൂപാക്ഷ ശിവനെ പൂജിക്കണം. സുഗന്ധം, മാല, നമസ്കാരം, ധൂപം, ദീപം, അന്നനൈവേദ്യസമൃദ്ധി എന്നിവയോടെ അർച്ചന ചെയ്യണം.

Verse 66

तत्स्थं द्विजातये दत्त्वा मोदते दिवि देववत् । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यमतर्पणमीरितम् ॥ ६६ ॥

ആ ദാനം ദ്വിജനു നൽകി എങ്കിൽ മനുഷ്യൻ സ്വർഗത്തിൽ ദേവനെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു. മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ചെയ്യേണ്ടതായ യമ-തർപ്പണമെന്നു ഇത് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 67

अनर्काभ्युदिते काले स्नात्वा संतर्पयेद्यमम् । द्विसप्तनामभिः प्रोक्तैः सर्वपापविमुक्तये ॥ ६७ ॥

മേഘാവരണം ഇല്ലാതെ സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്ന സമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് യമനു തർപ്പണം ചെയ്യണം. പ്രസ്താവിച്ച ദ്വിസപ്ത (പതിനാലു) നാമങ്ങളാൽ തർപ്പണം ചെയ്താൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തി ലഭിക്കും.

Verse 68

तिलदर्भांबुभिः कार्यं तर्प्पणं द्विजभोजनम् । कृशरान्नं स्वयं चापि तदेवाश्नीत वाग्यतः ॥ ६८ ॥

എള്ളും ദർഭയും ചേർന്ന ജലത്തോടെ തർപ്പണം ചെയ്യുകയും ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകുകയും വേണം. താനും കൃശരാ അന്നമേ ഭക്ഷിക്കണം; ഭക്ഷണസമയത്ത് വാക്ക് സംയമിപ്പിക്കണം.

Verse 69

अंत्यकृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिव्रतं द्विज । निर्जलं समुपोष्यात्र दिवानक्तं प्रपूजयेत् ॥ ६९ ॥

ഹേ ദ്വിജാ, അന്തിമ കൃഷ്ണ ചതുര്ദശിയിൽ ശിവരാത്രിവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. ഇവിടെ നിർജല ഉപവാസം പാലിച്ച് പകലും രാത്രിയും ശിവനെ വിശേഷമായി പൂജിക്കണം.

Verse 70

स्वयंभुवादिकं लिंगं पार्थिवं वा समाहितः । गंधाद्यैरुपचारैश्च सांबुबिल्वदलादिभिः ॥ ७० ॥

സമാഹിതചിത്തത്തോടെ സ്വയംഭൂ മുതലായ ലിംഗമോ പാർത്ഥിവ (മണ്ണിലെ) ലിംഗമോ പൂജിക്കണം. ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളോടൊപ്പം ജലത്തിൽ നനച്ച ബിൽവദളാദികളും അർപ്പിക്കണം.

Verse 71

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः परेऽह्नि संपूज्य पुनरेवोपचारकैः ॥ ७१ ॥

ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, സ്തോത്രപാഠം, ജപം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് അടുത്ത ദിവസവും വിധിപൂർവ്വം വീണ്ടും ഉപചാരങ്ങളോടെ സമ്പൂർണ്ണ പൂജ നടത്തണം.

Verse 72

संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं मर्त्यो महादेवप्रसादतः ॥ ७२ ॥

വിപ്രന്മാർക്ക് മധുരഭോജനങ്ങൾ നൽകി, ദക്ഷിണ നൽകി ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം. ഇങ്ങനെ വ്രതം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ മഹാദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 73

अमर्त्यभोगान् लभते दैवतैः सुसभाजितः । अंत्यशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गां संपूज्य भक्तितः ॥ ७३ ॥

അന്ത്യ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ഭക്തിയോടെ ദുർഗയെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചാൽ, അവൻ അമർത്ത്യഭോഗങ്ങൾ പ്രാപിക്കുകയും ദേവന്മാരാൽ മഹത്തായി ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

Verse 74

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेत्ततः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र दुर्गायाश्चैकभोजनः ॥ ७४ ॥

തുടർന്ന് ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളോടെ വിപ്രന്മാർക്ക് ഭോജനമൊരുക്കണം. ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വ്രതം നിർവഹിച്ചു, ദുർഗയുടെ നിമിത്തം ഏകഭോജന (ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം) നിയമവും പാലിക്കണം.

Verse 75

लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद । चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च ॥ ७५ ॥

ഹേ നാരദാ! ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അഭിലഷിത ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 76

केदारोदकपानेन वाचिमेधफलं भवेत् । उद्यापने तु सर्वांसां सामान्यो विधिरुच्यते ॥ ७६ ॥

കേദാരതീർത്ഥജലം പാനം ചെയ്താൽ വാചിമേധ യാഗഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഉദ്യാപനകാര്യത്തിൽ എല്ലാ വ്രതങ്ങൾക്കും പൊതുവായ വിധിയാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 77

कुंभाश्चतुर्दशैवात्र सपूगाक्षतमोदकाः । सदक्षिणांशुकास्ताम्रामृन्मयाश्चाव्रणा नवाः ॥ ७७ ॥

ഇവിടെ പതിനാലു കുംഭങ്ങൾ ഒരുക്കണം; കൂടെ അടക്ക, അക്ഷതം, മോദകം എന്നിവയും വയ്ക്കണം. ദക്ഷിണയും വസ്ത്രവും സഹിതം സമർപ്പിക്കണം; കുംഭങ്ങൾ ചെമ്പോ മണ്ണോ ആയിരിക്കണം—പുതിയതും വിള്ളലില്ലാത്തതും.

Verse 78

तावंतो वशदंडाश्च पवित्राण्यासनानि च । पात्राणि यज्ञसूत्राणि तावत्येव हि कल्पयेत् ॥ ७८ ॥

അതേ എണ്ണത്തിൽ വശദണ്ഡങ്ങൾ, പവിത്രങ്ങൾ (കുശവളയം), ആസനങ്ങൾ, പാത്രങ്ങൾ, അതുപോലെ യജ്ഞസൂത്രങ്ങളും ഒരുക്കണം.

Verse 79

शेषं प्रागुक्तवत्कुर्याद्वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः ॥ ७९ ॥

ധനകാര്യത്തിൽ കപടം ഒഴിവാക്കി, ശേഷിക്കുന്നതെല്ലാം മുൻപ് പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം തന്നെ നിർവഹിക്കണം.

Verse 80

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२३ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിന്റെ ചതുര്ഥ വിഭാഗത്തിൽ ‘ദ്വാദശമാസസ്ഥിത ചതുര്ദശീ വ്രതവർണ്ണനം’ എന്ന നൂറ്റി ഇരുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.