Adhyaya 228
Chapter Arc: जनमेजय का विस्मय—खाण्डव-दाह जैसे सर्वभक्षी अग्निकाण्ड में जहाँ अश्वसेन नाग और मय दानव के बचने का कारण बताया गया, वहीं ‘शार्कुक’ पक्षियों का सकुशल बच जाना कैसे हुआ? → वैशम्पायन शार्कुकों के ‘अग्निसम्मर्द’ में अविनाश का रहस्य खोलते हैं: मन्दपाल मुनि की तपस्या, यज्ञ-व्यवस्था में अग्नि की अनिवार्यता, और जरिता की अपत्य-स्नेहजन्य चिंता—इन सबके बीच यह प्रश्न तीखा होता जाता है कि अग्नि, जो सबको भस्म कर देता है, किन्हें और क्यों छोड़ देता है। → अग्नि के सर्वदेवात्मक स्वरूप का उद्घोष—‘त्वयि हव्यं च कव्यं च… त्वमेव दहनो देव…’—और उसी के साथ यह निर्णायक बोध कि अग्नि केवल विनाशक नहीं, यज्ञ-धर्म का आधार और लोक-धारण का स्तम्भ है; इसलिए उसके दाह और अदाह दोनों के पीछे धर्म-नियम और वर-प्रभाव काम करते हैं। → शार्कुकों के न जलने का कारण ‘यथाभूत’ रूप में स्थापित होता है—तप, वर, और धर्म-व्यवस्था के संरक्षण से वे अग्निकाण्ड में भी सुरक्षित रहे; साथ ही जरिता की मातृ-चिन्ता और संतति-रक्षा की कथा-धारा को आगे बढ़ाने का आधार बनता है। → जरिता की अपत्य-स्नेहयुक्त चिंता अब किस उपाय से संतानों की रक्षा/पुनर्मिलन को सुनिश्चित करेगी, और मन्दपाल की भूमिका किस दिशा में मुड़ेगी?
Shlokas
Verse 1
भ्च्प्स्ज्ल््स््ि ह्य #5््ाम्प्र् अष्टाविशर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: शार्कुकोपाख्यान--मन्दपाल मुनिके द्वारा जरिता- शार्डिकासे पुत्रोंकी उत्पत्ति और उन्हें बचानेके लिये मुनिका अग्निदेवकी स्तुति करना जनमेजय उवाच किमर्थ शार्कुकानग्निर्न ददाह तथागते । तस्मिन् वने दहामाने ब्रद्मन्नेतत् प्रचक्ष्य मे
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു—ബ്രാഹ്മണനേ! അഗ്നിദേവൻ അവിടെ വന്നപ്പോൾ ആ വനമൊട്ടാകെ ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ശാർകുക പക്ഷികളെ എന്തുകൊണ്ട് ദഹിപ്പിച്ചില്ല? ഇത് എനിക്ക് വിശദമാക്കുക.
Verse 2
अदाहे हाश्वसेनस्य दानवस्य मयस्य च । कारणं कीर्तित ब्रह्म॒ज्छार्इुकाणां न कीर्तितम्,विप्रवर! आपने अश्वसेन नाग तथा मयदानवके न जलनेका कारण तो बताया है; परंतु शाड्ड्गकोंके दग्ध न होनेका कारण नहीं कहा है
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—വിപ്രവരാ! അശ്വസേന നാഗനും മയ ദാനവനും ദഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണം നിങ്ങൾ പറഞ്ഞു; എന്നാൽ ശാർകുകകൾ ദഗ്ധമാകാതിരുന്നതിന്റെ കാരണം പറഞ്ഞില്ല.
Verse 3
तदेतददभुतं ब्रह्मज्छा्डकाणामनामयम् | कीर्तयस्वाग्निसम्मर्दे कथं ते न विनाशिता:
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണനേ! ആ ഭയങ്കരമായ അഗ്നികാണ്ഡത്തിൽ ശാർകുകകൾ ക്ഷതം കൂടാതെ രക്ഷപ്പെട്ടത് അത്യന്തം അത്ഭുതകരമാണ്. ദയവായി പറയുക—അഗ്നിയുടെ ആ പ്രചണ്ഡ സംമർദ്ദത്തിനിടയിൽ അവർ എങ്ങനെ നശിച്ചില്ല?
Verse 4
वैशम्पायन उवाच यदर्थ शार्कईकानग्निर्न ददाह तथागते । तत् ते सर्व प्रवक्ष्यामि यथाभूतमरिंदम
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശത്രുദമനാ! ആ ഭയങ്കര അഗ്നികാണ്ഡം സംഭവിച്ചിട്ടും അഗ്നിദേവൻ ഏതു കാരണത്താൽ ശാർകഈകരെ ദഹിപ്പിച്ചില്ല, ആ സംഭവം യഥാവിധി എങ്ങനെ നടന്നു—അത് എല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു യഥാർത്ഥമായി പറയും. കേൾക്കുക.
Verse 5
धर्मज्ञानां मुख्यतमस्तपस्वी संशितव्रत: । आसीन्महर्षि: श्रुत॒वान् मन्दपाल इति श्रुत:,मन्दपाल नामसे विख्यात एक विद्दान् महर्षि थे। वे धर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ और कठोर व्रतका पालन करनेवाले तपस्वी थे
ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, തപസ്വി, കഠിനവ്രതങ്ങളിൽ ദൃഢൻ—മന്ദപാലൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; പഠനത്തിൽ ഖ്യാതനായിരുന്നു.
Verse 6
स मार्ममाश्रितो राजन्नृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । स्वाध्यायवान् धर्मरतस्तपस्वी विजितेन्द्रिय:
ഹേ രാജാവേ! അദ്ദേഹം ഊർധ്വരേതാ ഋഷികളുടെ മാർഗമായ ബ്രഹ്മചര്യം ആശ്രയിച്ചു. വേദസ്വാധ്യായത്തിൽ നിരന്തരം ലീനനായി, ധർമ്മാചരണത്തിൽ രതനായി; തപസ്വിയും ഇന്ദ്രിയജയിയും ആയിരുന്നു.
Verse 7
स गत्वा तपस: पार देहमुत्सूज्य भारत । जगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत्फलम्,भारत! वे अपनी तपस्याको पूरी करके शरीरका त्याग करनेपर पितृलोकमें गये; किंतु वहाँ उन्हें अपने तप एवं सत्कर्मोंका फल नहीं मिला
ഹേ ഭാരതാ! തപസ്സിന്റെ പരാകാഷ്ഠയിലെത്തി ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം പിതൃലോകത്തിലേക്കു പോയി; എന്നാൽ അവിടെ ആ തപസ്സിന്റെയും പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെയും ഫലം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചില്ല.
Verse 8
स लोकानफलान् दृष्टवा तपसा निर्जितानपि । पप्रच्छ धर्मराजस्य समीपस्थान् दिवौकस:,उन्होंने तपस्याद्वारा वशमें किये हुए लोकोंको भी निष्फल देखकर धर्मराजके पास बैठे हुए देवताओंसे पूछा
തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ലോകങ്ങൾ പോലും ഫലശൂന്യമെന്നു കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ധർമ്മരാജന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്ന ദേവന്മാരോട് ചോദിച്ചു.
Verse 9
मन्दपाल उवाच किमर्थमावृता लोका ममैते तपसार्जिता: । कि मया न कृतं तत्र यस्यैतत् कर्मण: फलम्
മന്ദപാലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവഗണങ്ങളേ! എന്റെ തപസ്സാൽ സമ്പാദിച്ച ഈ ലോകങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ആവൃതമായിരിക്കുന്നു? അവിടെ ഞാൻ ചെയ്യാതിരുന്ന ഏത് സത്കർമ്മത്തിന്റെ ഫലമാണ് എനിക്ക് ഇങ്ങനെ ലഭിച്ചത്?
Verse 10
तत्राहं तत् करिष्यामि यदर्थमिदमावृतम् । फलमेतस्य तपस: कथयध्वं दिवौकस:,जिसके लिये इस तपस्याका फल ढका हुआ है, मैं उस लोकमें जाकर वह कर्म करूँगा। आपलोग मुझसे उसको बताइये
ഏതു കാരണത്താൽ ഈ തപസ്സിന്റെ ഫലം ആവൃതമായിരിക്കുന്നുവോ, ഞാൻ അവിടെ ചെന്നു അതേ കര്മ്മം ചെയ്യും. ഹേ സ്വർഗവാസികളേ! ഈ തപസ്സിന്റെ ഫലം എന്തെന്ന് എനിക്ക് പറയുവിൻ.
Verse 11
देवा ऊचु: ऋणिनो मानवा ब्रह्मन् जायन्ते येन तच्छूणु । क्रियाभिन्रह्मचर्येण प्रजया च न संशय:
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! മനുഷ്യർ ഏത് ഋണത്താൽ ഋണികളായി ജന്മിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കുക. യജ്ഞകർമ്മം, ബ്രഹ്മചര്യാനുഷ്ഠാനം, സന്താനോത്പത്തി—ഈ മൂന്നിലും എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും ഋണം ഉണ്ടെന്നതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 12
तदपाक्रियते सर्व यज्ञेन तपसा श्रुतैः । तपस्वी यज्ञकृच्चासि न च ते विद्यते प्रजा
ആ മുഴുവൻ ഋണം യജ്ഞം, തപസ്സ്, വേദാധ്യയനം എന്നിവയാൽ നീങ്ങുന്നു. നീ തപസ്വിയും യജ്ഞകർതാവും ആകുന്നു; എന്നാൽ നിനക്കു സന്താനം ഇല്ല.
Verse 13
त इमे प्रसवस्यार्थे तव लोका: समावृता: । प्रजायस्व ततो लोकानुपभोक्ष्यसि पुष्कलान्
അതുകൊണ്ടുതന്നെ സന്താനോത്പത്തിക്കായാണ് നിന്റെ ഈ ലോകങ്ങൾ ആവൃതമായിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ആദ്യം സന്താനം പ്രാപിക്ക; പിന്നെ നീ നിന്റെ സമൃദ്ധമായ പുണ്യലോകങ്ങളുടെ ഫലം പൂർണ്ണമായി അനുഭവിക്കും.
Verse 14
पुंनाम्नो नरकात् पुत्रस्त्रायते पितरं श्रुति: । तस्मादपत्यसंताने यतस्व ब्रह्मसत्तम
ശ്രുതി പറയുന്നു—‘പും’ എന്ന നരകത്തിൽ നിന്ന് പുത്രൻ പിതാവിനെ രക്ഷിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, സന്താനപരമ്പര മുറിയാതിരിക്കുവാൻ പരിശ്രമിക്ക.
Verse 15
वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा मन्दपालस्तु वचस्तेषां दिवौकसाम् । क्व नु शीघ्रमपत्यं स्याद् बहुलं चेत्यचिन्तयत्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ജനമേജയാ! ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മന്ദപാലൻ ആഴമായി ആലോചിച്ചു—എവിടെ ചെന്നാൽ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ ധാരാളം സന്താനം ലഭിക്കും എന്ന്.
Verse 16
स चिन्तयन्नभ्यगच्छत् सुबहुप्रसवान् खगान् । शार््धिकां शार््रिको भूत्वा जरितां समुपेयिवान्
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ധാരാളം സന്താനം പ്രസവിക്കുന്ന പക്ഷികളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ശാർധികൻ (ആൺപക്ഷി) രൂപം ധരിച്ചു, ശാർധികയായ ജരിതയെ സമീപിച്ച് അവളോടു സംഗമിച്ചു.
Verse 17
तस्यां पुत्रानजनयच्चतुरो ब्रह्म॒वादिन: । तानपास्य स तत्रैव जगाम लपितां प्रति
അവളിൽ അവൻ നാലു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവർ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ നിഷ്ഠരായിരുന്നു. അവരെ അവിടെയാക്കി, അവൻ അതേ സ്ഥലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ലപിതയിലേക്കു പോയി.
Verse 18
तस्मिन् गते महाभागे लपितां प्रति भारत
ഹേ ഭാരതാ! ആ മഹാഭാഗൻ ലപിതയിലേക്കു പോയശേഷം, കഥ ലപിതയെ സംബന്ധിച്ച സംഭവങ്ങളിലേക്കു തിരിയുന്നു.
Verse 19
तेन त्यक्तानसंत्याज्यानृषीनण्डगतान् वने
വനത്തിൽ മുട്ടകളുടെ ഉള്ളിലിരുന്ന ആ ഋഷിപുത്രന്മാരെ മന്ദപാലൻ ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നാലും, അവർ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവരല്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതയായ ജരിതാ ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തന്റെ പുത്രന്മാരെ വിട്ടുകളഞ്ഞില്ല. മാതൃസ്നേഹത്തിൽ വിഹ്വളയായി, സ്വന്തം മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ ആ നവജാത ശിശുക്കളെ പോറ്റി വളർത്തി.
Verse 20
न जहीौ पुत्रशोकार्ता जरिता खाण्डवे सुतान् । बभार चैतान् संजातान् स्ववृत्त्या स््नेहविप्लवा
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പുത്രശോകത്തിൽ വ്യാകുലയായ ജരിതാ ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തന്റെ പുത്രന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. മാതൃസ്നേഹത്തിൽ കുലുങ്ങി, സ്വന്തം മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ ആ നവജാതരെ താങ്ങി പോറ്റി വളർത്തി; അവരെ ഉപേക്ഷിതരെന്ന് കരുതാൻ അവൾ തയ്യാറായില്ല.
Verse 21
ततोअग्निं खाण्डवं दग्धुमायान्तं दृष्टवानृषि: । मन्दपाल शक्षरंस्तस्मिन् वने लपितया सह,उधर वनमें लपिताके साथ विचरते हुए मन्दपाल मुनिने अग्निदेवको खाण्डववनका दाह करनेके लिये आते देखा
അതിനുശേഷം ആ വനത്തിൽ ലപിതയോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന മന്ദപാല ഋഷി, ഖാണ്ഡവവനം ദഹിപ്പാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വരികയായിരുന്ന അഗ്നിദേവനെ കണ്ടു.
Verse 22
त॑ संकल्पं विदित्वाग्नेर्ज्ञात्वा पुत्रांक्ष बालकान् । सोभितुष्टाव विप्रर्षिब्राह्माणो जातवेदसम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അഗ്നിയുടെ ആ സംकल्पം അറിഞ്ഞും ആ ബാലകരെ തന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞും, ആ ബ്രാഹ്മണൻ—വിപ്രന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഋഷി—പ്രസന്നനായി ജാതവേദസായ അഗ്നിയെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 23
मन्दपाल उवाच त्वमग्ने सर्वलोकानां मुखं त्वमसि हव्यवाट्,मन्दपालने कहा--अग्निदेव! आप सब लोकोंके मुख हैं, आप ही देवताओंको हविष्य पहुँचाते हैं
മന്ദപാലൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ അഗ്നിദേവാ! നീ സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും മുഖമാണ്; നീ ഹവ്യവാഹൻ—നിന്റെ മുഖാന്തരം ആഹുതികൾ ദേവന്മാരിലേക്കെത്തുന്നു.”
Verse 24
त्वमन्त: सर्वभूतानां गूढश्वरसि पावक । त्वामेकमाहु: कवयस्त्वामाहुस्त्रिविध पुन:
മാണ്ഡപാലൻ പറഞ്ഞു— ഹേ പാവകാ! നീ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തർസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഗൂഢമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. കവിമുനികൾ നിന്നെ ഏകമായ പരമതത്ത്വമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; പിന്നെയും നിന്നെ ത്രിവിധമായി പറയുന്നു— ദിവ്യാഗ്നി, ഭൗമാഗ്നി, ജീവദേഹത്തിലെ ജഠരാഗ്നി.
Verse 25
त्वामष्टधा कल्पयित्वा यज्ञवाहमकल्पयन् । त्वया विश्वमिदं सृष्टं वदन्ति परमर्षय:
നിന്നെ അഷ്ടരൂപമായി കൽപ്പിച്ച് ജ്ഞാനികൾ നിന്നെയേ യജ്ഞവാഹകനായി സ്ഥാപിച്ചു. പരമർഷികൾ പറയുന്നു— ഈ സമസ്ത വിശ്വവും നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
Verse 26
त्वदृते हि जगत् कृत्स्नं सद्यो नश्येद् हुताशन । तुभ्यं कृत्वा नमो विप्रा: स्वकर्मविजितां गतिम्
ഹേ ഹുതാശനാ! നിന്നില്ലാതെ ഈ സമസ്ത ലോകം ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിച്ചുപോകും. അതുകൊണ്ട് വിപ്രന്മാർ നിന്നെ നമസ്കരിച്ചു, തങ്ങളുടെ കർമധർമ്മപുണ്യത്താൽ നേടിയ കല്യാണഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 27
त्वामग्ने जलदानाहुः खे विषक्तान् सविद्युत:,अग्ने! आकाशगमें विद्युतकें साथ मेघोंकी जो घटा घिर आती है, उसे भी आपका ही स्वरूप कहते हैं
ഹേ അഗ്നേ! ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന, മിന്നലോടുകൂടി മഴ പെയ്യിക്കുന്ന മേഘസമൂഹങ്ങളെയും നിന്റെ തന്നെ രൂപമെന്ന് പറയുന്നു.
Verse 28
दहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हेतय: । जातवेदस्त्वयैवेदं विश्व सृष्ट महाद्युते
പ്രളയകാലത്ത് നിന്നിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്ന ഭയങ്കര ജ്വാലകൾ സർവ്വജീവികളെയും ദഹിപ്പിച്ച് ഭസ്മമാക്കുന്നു. ഹേ മഹാദ്യുതി ജാതവേദാ! നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് ഈ സമസ്ത വിശ്വം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
Verse 29
तवैव कर्म विहितं भूतं सर्व चराचरम् । त्वया55पो विहिता: पूर्व त्वयि सर्वमिदं जगत्
പ്രഭോ! കര്മത്തിന്റെ വിധാനം നിങ്ങളുടെ കൈകളാല് തന്നെയാണ് സ്ഥാപിതമായത്; സകല ചരാചര സൃഷ്ടിയും നിങ്ങളില് നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. ആദികാലത്തില് ജലസൃഷ്ടി നിങ്ങളാണ് ആദ്യം നിര്മ്മിച്ചത്; ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് നിങ്ങളില് തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്.
Verse 30
त्वयि हव्यं च कव्यं च यथावत् सम्प्रतिष्ठितम् । त्वमेव दहनो देव त्वं धाता त्वं बृहस्पति:
നിങ്ങളില് തന്നെയാണ് യഥാവിധി ഹവ്യവും കവ്യവും—ദേവന്മാര്ക്കുള്ള ആഹുതികളും പിതൃകര്മ്മങ്ങളും—ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. ദേവാ! നിങ്ങളേ ദഹനരൂപ അഗ്നി; നിങ്ങളേ ധാതാവ്; നിങ്ങളേ ബൃഹസ്പതി.
Verse 31
वैशम्पायन उवाच एवं स्तुतस्तदा तेन मन्दपालेन पावक:
വൈശമ്പായനന് പറഞ്ഞു—രാജാവേ! മന്ദപാല മുനി ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പാവകനായ അഗ്നിദേവൻ ആ അപാരതേജസ്സുള്ള മഹർഷിയോട് അത്യന്തം പ്രസന്നനായി. പ്രീതഹൃദയത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ ഏത് അഭീഷ്ടകാര്യമാണ് ഞാൻ സാധിപ്പിക്കേണ്ടത്?”
Verse 32
तुतोष तस्य नृपते मुनेरमिततेजस: । उवाच चैन प्रीतात्मा किमिष्टं करवाणि ते
വൈശമ്പായന് പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ആ അപാരതേജസ്സുള്ള മുനിയുടെ സ്തുതിയാല് അഗ്നിദേവന് അത്യന്തം തൃപ്തനായി. പ്രീതാത്മാവായി അവനോട് പറഞ്ഞു—“നിന്റെ ഏത് അഭീഷ്ടകാര്യമാണ് ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടത്?”
Verse 33
तमब्रवीन्मन्दपाल: प्राउ्जलिहव्यवाहनम् । प्रदहन् खाण्डवं दावं मम पुत्रान् विसर्जय,तब मन्दपालने हाथ जोड़कर हव्यवाहन अग्निसे कहा--“भगवन्! आप खाण्डववनका दाह करते समय मेरे पुत्रोंको बचा दें”
അപ്പോൾ മന്ദപാലൻ കൈകൂപ്പി ഹവ്യവാഹനനായ അഗ്നിയോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ഖാണ്ഡവവനം ദഹിപ്പുമ്പോൾ എന്റെ പുത്രന്മാരെ വിട്ടയക്കുക; അവരെ രക്ഷിക്കണം.”
Verse 34
तथेति तत् प्रतिश्रुत्य भगवान् हव्यवाहन: । खाण्डवे तेन कालेन प्रजज्वाल दिधक्षया,“बहुत अच्छा” कहकर भगवान् हव्यवाहनने वैसा करनेकी प्रतिज्ञा की और उस समय खाण्डववनको जलानेके लिये वे प्रज्वलित हो उठे
“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു ഭഗവാൻ ഹവ്യവാഹനൻ (അഗ്നി) അങ്ങനെ ചെയ്യാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; അന്നേ സമയത്ത് ഖാണ്ഡവവനം ദഹിപ്പിക്കാനുള്ള നിശ്ചയത്തോടെ അവൻ പ്രജ്വലിച്ചു.
Verse 176
बालान् स तानण्डगतान् सह मात्रा मुनिर्वने । जरिताके गर्भसे चार ब्रह्मवादी पुत्रोंको मुनिने जन्म दिया। अंडेमें पड़े हुए उन बच्चोंको मातासहित वहीं छोड़कर वे मुनि वनमें लपिताके पास चले गये
വനത്തിൽ മুনি ജരിതയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് നാല് ബ്രഹ്മവാദികളായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. ആ ശിശുക്കൾ മുട്ടകളിൽ തന്നെ അടഞ്ഞുകിടന്നിരുന്നു; അവരെ അമ്മയോടുകൂടെ അവിടെ വിട്ടിട്ട് മুনি വനത്തിലൂടെ ലപിതയുടെ അടുക്കൽ പോയി.
Verse 183
अपत्यस्नेहसंयुक्ता जरिता बह्गचिन्तयत् । भारत! महाभाग मन्दपाल मुनिके लपिताके पास चले जानेपर संतानके प्रति स्नेहयुक्त जरिताको बड़ी चिन्ता हुई
മക്കളോടുള്ള സ്നേഹബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ജരിത അത്യന്തം ആശങ്കപ്പെട്ടു; മുനി മാണ്ഡപാലൻ പോയശേഷം അവളുടെ മനസ് വീണ്ടും വീണ്ടും കുട്ടികളുടെ ക്ഷേമത്തിലേക്കു തിരിഞ്ഞു.
Verse 223
पुत्रान् प्रति वदन् भीतो लोकपालं महौजसम् । अग्निदेवके संकल्पको जानकर और अपने पुत्रोंकी बाल्यावस्थाका विचार करके ब्रह्मर्षि मन्दपाल भयभीत होकर महातेजस्वी लोकपाल अग्निसे अपने पुत्रोंकी रक्षाके लिये निवेदन करते हुए (ईश्वरकी भाँति) उनकी स्तुति करने लगे
അഗ്നിദേവന്റെ സംकल्पം അറിഞ്ഞും, തന്റെ പുത്രന്മാരുടെ ബാല്യാവസ്ഥ ഓർത്തും ബ്രഹ്മർഷി മാണ്ഡപാലൻ ഭീതനായി; അപ്പോൾ മഹൗജസ്സായ ലോകപാലനായ അഗ്നിയോട് പുത്രരക്ഷയ്ക്കായി വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചു, ദൈവത്തെപ്പോലെ അവനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 227
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपव॑के अन्तर्गत मयदर्शनपर्वमें मयदानवकी रक्षाविषयक दो सौ सत्ताईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിനകത്തുള്ള മയദർശനപർവത്തിൽ, മയദാനവന്റെ രക്ഷയെ സംബന്ധിക്കുന്ന ഇരുനൂറ്റി ഇരുപത്തേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 228
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि मयदर्शनपर्वणि शार्ज़ुकोपाख्यानेडष्टाविंशत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत मयदर्शनपर्वमें शा्ड्ुकोपाख्यानविषयक दो सौ अद्वाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിലെ മയദർശനപർവത്തിൽ ശാർങ്ഗകോപാഖ്യാനം എന്ന ഇരുനൂറ്റി ഇരുപത്തെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 266
गच्छन्ति सह पत्नीभि: सुतैरपि च शाश्वतीम् । हुताशन! आपके बिना सम्पूर्ण जगत् तत्काल नष्ट हो जायगा। ब्राह्मणलोग आपको नमस्कार करके अपनी पत्नियों और पुत्रोंके साथ कर्मानुसार प्राप्त की हुई सनातन गतिको प्राप्त होते हैं
അവർ ഭാര്യമാരോടും പുത്രന്മാരോടും കൂടെ ശാശ്വത ഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു. ഹുതാശനേ! നിനക്കില്ലാതെ സർവ്വജഗത്തും ക്ഷണത്തിൽ നശിച്ചുപോകും. ബ്രാഹ്മണർ നിന്നെ നമസ്കരിച്ചു, ഭാര്യാ-പുത്രസഹിതം, കർമാനുസാരമായി ലഭിക്കുന്ന സനാതന ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 303
त्वमश्विनौ यमौ मित्र: सोमस्त्वमसि चानिल: । आपट्ीमें हव्य और कव्य यथावत् प्रतिष्ठित हैं। देव! आप ही दग्ध करनेवाले अग्नि
നീ തന്നെയാണ് അശ്വിനീകുമാരദ്വയം; നീ തന്നെയാണ് യമദ്വയം; നീ തന്നെയാണ് മിത്രൻ, സോമൻ, അനിലൻ. ഹേ ദേവാ! ഹവ്യവും കവ്യവും—ഇരണ്ടും—നിനക്കുള്ളിൽ യഥാവിധി പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. നീ തന്നെയാണ് ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നി; ധാരണ-പോഷണം ചെയ്യുന്ന ധാതാവ്; ബുദ്ധിയുടെ അധിപനായ ബൃഹസ്പതിയും നീ തന്നേ.