Adhyaya 138

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल २६ श्लोक हैं) ऑपन-माजल छा अकाल सप्तत्रिशर्दाधिकशततमोब< ध्याय: द्रोणका शिष्योंद्वारा द्रपदपर आक्रमण करवाना

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! പാണ്ഡവന്മാരെയും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പൂർണ്ണമായി നിപുണരായതായി കണ്ട ഗുരു ദ്രോണൻ, ഗുരുദക്ഷിണ സ്വീകരിക്കേണ്ട സമയം വന്നതായി മനസ്സിൽ കരുതി, തന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി ഒരു നിശ്ചയം ചെയ്തു.

Verse 2

ततः शिष्यात्‌ समानीय आचार्यो<5र्थमचोदयत्‌ । द्रोण: सर्वानशेषेण दक्षिणार्थ महीपते,जनमेजय! तदनन्तर आचार्यने अपने शिष्योंको बुलाकर उन सबसे गुरुदक्षिणाके लिये इस प्रकार कहा--

അതിനുശേഷം ആചാര്യൻ ദ്രോണൻ ശിഷ്യന്മാരെ വിളിച്ചുകൂട്ടി, മഹീപതേ ജനമേജയാ, ഒരാളെയും ഒഴിവാക്കാതെ എല്ലാവരോടും ഗുരുദക്ഷിണയെക്കുറിച്ച് ആവശ്യപ്പെട്ടു സംസാരിച്ചു.

Verse 3

पज्चालराजं ट्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्धनि । पर्यानयत भद्र व: सा स्थात्‌ परमदक्षिणा

“ശിഷ്യന്മാരേ! യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിൽ തന്നെ പാഞ്ചാലരാജൻ ദ്രുപദനെ പിടിച്ചു എന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവരിക. നിങ്ങൾക്ക് മംഗളം വരട്ടെ. അതുതന്നെ എനിക്ക് പരമമായ ഗുരുദക്ഷിണയായിരിക്കും.”

Verse 4

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे रथैस्तूर्ण प्रहारिण: । आचार्य धनदानार्थ द्रोणेन सहिता ययु:

അപ്പോൾ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ്, വേഗത്തിൽ പ്രഹരിക്കുന്ന ആ രാജകുമാരന്മാർ എല്ലാവരും ഗുരുദക്ഷിണ നൽകുവാൻ ആചാര്യ ദ്രോണനോടൊപ്പം രഥങ്ങളിൽ കയറി അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 5

ततो5भिजग्मु: पञ्चालान्‌ निध्नन्तस्ते नरर्षभा: । ममृदुस्तस्य नगर द्रुपदस्य महौजस:

അതിനുശേഷം ആ നരശ്രേഷ്ഠർ പാഞ്ചാലന്മാരുടെ മേൽ കുതിച്ചു ചെന്നു അവരെ വധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; മഹൗജസ്വിയായ ദ്രുപദന്റെ നഗരത്തെയും അവർ ചവിട്ടിമെതിച്ചു തകർത്തു।

Verse 6

दुर्योधनश्व कर्णश्न युयुत्सुश्न महाबल: । दुःशासनो विकर्णश्रव जलसंध: सुलोचन:

ദുര്യോധനനും കർണനും, മഹാബലനായ യുയുത്സുവും; കൂടാതെ ദുഃശാസനൻ, വികർണൻ, ജലസന്ധൻ, സുലോചനൻ—ഇവരും (അവരിൽ) ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 7

एते चान्ये च बहवः कुमारा बहुविक्रमा: । अहं पूर्वमहं पूर्वमित्येवं क्षत्रियर्षभा:

ഇവരും മറ്റും അനേകം മഹാവിക്രമശാലികളായ രാജകുമാരന്മാരും ‘ഞാൻ ആദ്യം, ഞാൻ ആദ്യം’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ക്ഷത്രിയരിൽ വൃഷഭസമരായി മുന്നോട്ട് തള്ളിപ്പോയി।

Verse 8

तदनन्तर दुर्योधन, कर्ण, महाबली युयुत्सु, दुःशासन, विकर्ण, जलसंध तथा सुलोचन-- ये और दूसरे भी बहुत-से महापराक्रमी नरश्रेष्ठ क्षत्रियशिरोमणि राजकुमार “पहले मैं युद्ध करूँगा, पहले मैं युद्ध करूँगा” इस प्रकार कहते हुए पंचालदेशमें जा पहुँचे और वहाँके निवासियोंको मारते-पीटते हुए महाबली राजा द्रुपदकी राजधानीको भी रौंदने लगे || ५-- ७ ।। ततो वररथारूढा: कुमारा: सादिभि: सह । प्रविश्य नगरं सर्वे राजमार्गमुपाययु:,उत्तम रथोंपर बैठे हुए वे सभी राजकुमार घुड़सवारोंके साथ नगरमें घुसकर वहाँके राजपथपर चलने लगे

അതിനുശേഷം ഉത്തമ രഥങ്ങളിൽ കയറിയ ആ രാജകുമാരന്മാർ എല്ലാവരും അശ്വാരോഹികളോടൊപ്പം നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് രാജമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ നീങ്ങിത്തുടങ്ങി।

Verse 9

तस्मिन्‌ काले तु पाउ्चाल: श्रुत्वा दृष्टयवा महद्‌ बलम्‌ । भ्रातृभि: सहितो राजंस्त्वरया निर्ययौ गृहात्‌

അന്ന് പാഞ്ചാലരാജൻ യജ്ഞസേനൻ (ദ്രുപദൻ) കൗരവരുടെ ആക്രമണവാർത്ത കേട്ടും അവരുടെ മഹാസൈന്യത്തെ സ്വന്തം കണ്ണാൽ കണ്ടും, ഹേ ജനമേജയ, സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ അതിവേഗം രാജമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 10

ततस्तु कृतसंनाहा यज्ञसेनसहोदरा: । शरवर्षाणि मुज्चन्त: प्रणेदु: सर्व एव ते,महाराज यज्ञसेन (ट्रुपद) और उनके सब भाइयोंने कवच धारण किये। फिर वे सभी लोग बाणोंकी बौछार करते हुए जोर-जोरसे गर्जना करने लगे

അതിനുശേഷം യജ്ഞസേനൻ (ദ്രുപദൻ)യും അവന്റെ സഹോദരന്മാരും കവചം ധരിച്ചു പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധരായി; പിന്നെ, ഹേ മഹാരാജാ, അവർ എല്ലാവരും അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഉച്ചത്തിൽ ഗർജ്ജിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 11

ततो रथेन शुभ्रेण समासाद्य तु कौरवान्‌ | यज्ञसेन: शरान्‌ घोरान्‌ ववर्ष युधि दुर्जय:

അതിനുശേഷം യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുവാൻ ദുഷ്കരനായ യജ്ഞസേനൻ (രാജാവ് ദ്രുപദൻ) ദീപ്തമായ രഥം കയറി കൗരവരെ സമീപിച്ചു; പിന്നെ रणഭൂമിയിൽ ഭയങ്കരമായ അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 12

वैशम्पायन उवाच पूर्वमेव तु सम्मन्त्रय पार्थो द्रोणमथाब्रवीत्‌ | दर्पोद्रेकात्‌ कुमाराणामाचार्य द्विजसत्तमम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! രാജകുമാരന്മാർ തങ്ങളുടെ ബലവും പരാക്രമവും കൊണ്ടുള്ള ദർപ്പം അതിയായി വളർന്നിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) മുൻകൂട്ടി ആലോചിച്ച് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ആചാര്യ ദ്രോണനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 13

एषां पराक्रमस्यान्ते वयं कुर्याम साहसम्‌ | एतैरशक्य: पाज्चालो ग्रहीतुं रणमूर्थनि

‘ഗുരുദേവാ! ഇവർ തങ്ങളുടെ പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിച്ച ശേഷം ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ സാഹസിക കൃത്യം ചെയ്യും. യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ പാഞ്ചാലരാജനെ ഇവർക്കു പിടികൂടാൻ കഴിയില്ല’ എന്നതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.’

Verse 14

एवमुकक्‍्त्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभि: सहितो5नघ: । अर्धक्रोशे तु नगरादतिष्ठद्‌ बहिरेव स:,यों कहकर पापरहित कुन्तीनन्दन अर्जुन अपने भाइयोंके साथ नगरसे बाहर ही आधे कोसकी दूरीपर ठहर गये थे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നിർമലനായ കുന്തീപുത്രൻ അർജുനൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നഗരത്തിന് പുറത്തുതന്നെ അർദ്ധക്രോശ ദൂരത്ത് നിലകൊണ്ടു।

Verse 15

द्रुपद: कौरवान्‌ दृष्टवा प्राधावत समन्ततः । शरजालेन महता मोहयन्‌ कौरवीं चमूम्‌

കൗരവരെ കണ്ട രാജാവ് ദ്രുപദൻ എല്ലാദിക്കുകളിലും നിന്ന് പാഞ്ഞുകയറി; മഹത്തായ അമ്പുവല വിരിച്ചു കൗരവസേനയെ മോഹിതരാക്കി സ്തംഭിപ്പിച്ചു।

Verse 16

तमुद्यतं रथेनैकमाशुकारिणमाहवे । अनेकमिव संत्रासान्मेनिरे तत्र कौरवा:

രഥത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കായി, യുദ്ധത്തിൽ അതിവേഗം മുന്നേറുന്ന അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവിടെയുള്ള കൗരവർ ഭയത്താൽ അവനെ അനേകരെന്നപോലെ കരുതി।

Verse 17

ट्रुपदस्य शरा घोरा विचेरु: सर्वतो दिशम्‌ । ततः शड्खाश्न भेर्यश्व मृदड़ाश्न सहस्रश:

ദ്രുപദന്റെ ഭയങ്കര അമ്പുകൾ എല്ലാദിക്കുകളിലും പാഞ്ഞു. മഹാരാജാവേ, അവന്റെ വിജയം കണ്ടപ്പോൾ പാഞ്ചാലരുടെ വസതികളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ശംഖുകളും ഭേരികളും മൃദംഗങ്ങളും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി; മഹാത്മാക്കളായ പാഞ്ചാലരുടെ സിംഹനാദം ഉയർന്നു, ധനുര്ജ്യകളുടെ മഹാ ടങ്കാരം ആകാശത്തെ തൊട്ട് ദൂരദൂരത്തേക്ക് പ്രതിധ്വനിച്ചു।

Verse 18

प्रावाद्यन्त महाराज पाञ्चालानां निवेशने । सिंहनादश्न संजज्ञे पाज्चालानां महात्मनाम्‌

മഹാരാജാവേ, പാഞ്ചാലരുടെ വസതിയിൽ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി; മഹാത്മാക്കളായ പാഞ്ചാലരുടെ സിംഹനാദം ഉയർന്നു।

Verse 19

दुर्योधनो विकर्णश्न सुबाहुर्दीर्घलोचन:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദുര്യോധനൻ, വികർണൻ, സുബാഹു, ദീർഘലോചനൻ, ദുഃശാസനൻ എന്നിവർ ക്രോധാവേശത്തോടെ അമ്പുവർഷം തുടങ്ങി. അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ എളുപ്പം കീഴടക്കാനാകാത്ത രഥധാരിയായ മഹാധനുർധരൻ ദ്രുപദരാജാവ്, അവരുടെ ശരങ്ങളാൽ അത്യന്തം വേദനിച്ചു കുത്തേറ്റിട്ടും, ഉടൻതന്നെ അവരുടെ സകല സൈന്യങ്ങളെയും അമർത്തി പീഡിപ്പിച്ചു. അലയുന്ന അഗ്നിബ്രാൻഡിന്റെ ചക്രംപോലെ എല്ലാദിക്കിലും ചുറ്റി, ദുര്യോധനൻ, വികർണൻ, മഹാബലി കർണൻ, അനേകം വീര രാജകുമാരന്മാർ എന്നിവരെയും അവരുടെ വിവിധ ദളങ്ങളെയും അമ്പുകളാൽ ‘തൃപ്തിപ്പെടുത്തി’ മുന്നേറി.

Verse 20

दुःशासनश्न संक़्रुद्ध: शरवर्षैरवाकिरन्‌ । सो35तिविद्धो महेष्वास: पार्षतो युधि दुर्जय:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദുഃശാസനൻ ക്രോധത്തോടെ അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ ദുര്ജയനായ മഹാധനുർധരൻ പാർഷതൻ (ദ്രുപദൻ), അത്യന്തം വേദനിപ്പിക്കുന്ന വിധം കുത്തേറ്റിട്ടും, ആ പ്രഹരം സഹിച്ച് മുന്നോട്ടു നീങ്ങി.

Verse 21

व्यधमत्‌ तान्यनीकानि तत्क्षणादेव भारत । दुर्योधनं विकर्ण च कर्ण चापि महाबलम्‌

ഹേ ഭാരതാ! അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവൻ അവരുടെ വ്യൂഹങ്ങളെ തകർത്തു, ദുര്യോധനനെയും വികർണനെയും മഹാബലി കർണനെയും കൂടി പ്രഹരിച്ചു.

Verse 22

नानानृपसुतान्‌ वीरान्‌ सैन्यानि विविधानि च । अलातचक्रवत्‌ सर्व चरन्‌ बाणैरतर्पयत्‌

അലാതചക്രംപോലെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ച്, അവൻ അനേകം വീര രാജകുമാരന്മാരെയും വിവിധ സൈന്യങ്ങളെയും അമ്പുകളാൽ ‘തൃപ്തിപ്പെടുത്തി’.

Verse 23

(दुःशासनं च दशभिर्विकर्ण विंशकै: शरै: | शकुनिं विंशकैस्ती&णैर्दशभिर्मर्म भेदिभि: ।।

അതിനുശേഷം നഗരത്തിലെ എല്ലാവരും മുശലുകളും ദണ്ഡുകളും എടുത്ത് കൗരവന്മാരുടെ മേൽ പാഞ്ഞുവീണു; മഴ ചൊരിയുന്ന മേഘങ്ങൾപോലെ അവർ പ്രഹാരങ്ങളുടെ വർഷം ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 24

सबालवृद्धास्ते पौरा: कौरवानभ्यायुस्तदा । श्र॒ुत्वा सुतुमुलं युद्ध कौरवानेव भारत

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ നഗരവാസികൾ, ബാലന്മാരിൽ നിന്ന് വൃദ്ധന്മാർ വരെ, എല്ലാവരും കൗരവർക്കെതിരെ പാഞ്ഞുചെന്നു. ഹേ ഭാരത (ജനമേജയ)! അവിടെ ഭീകരമായ തുമുലയുദ്ധം നടക്കുന്നു എന്നു കേട്ടതോടെ കൗരവർ കലങ്ങി അസ്തവ്യസ്തരായി.

Verse 25

द्रवन्ति सम नदन्ति सम क्रोशन्त: पाण्डवान्‌ प्रति । (पाञज्चालशरभिन्नाड़ो भयमासाद्य वै वृष: । कर्णो रथादवप्लुत्य पलायनपरो5 भवत्‌ ।।

അവർ പാണ്ഡവരുടെ നേരെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഒരുമിച്ച് നിലവിളിച്ചു, കരഞ്ഞു, കൂകി വിളിച്ചു. പാഞ്ചാലരുടെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ശരീരം കീറിപ്പോയ വൃഷൻ (കർണൻ) ഭയാക്രാന്തനായി; രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടി ഇറങ്ങി ഓടിപ്പോകാൻ ഒരുങ്ങി. പാണ്ഡവർ പീഡിതരുടെ രോമാഞ്ചം വരുത്തുന്ന ആർ‍ത്തനാദം കേട്ടു.

Verse 26

अभिवाद्य ततो द्रोणं रथानारुरुहुस्तदा । युधिष्ठिरं निवार्याशु मा युध्यस्वेति पाण्डवम्‌

പിന്നീട് അവർ ദ്രോണാചാര്യനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് വേഗത്തിൽ രഥങ്ങളിൽ കയറി. അതേ നിമിഷം അർജുനൻ പാണ്ഡുനന്ദന യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ തടഞ്ഞ്—“നീ യുദ്ധം ചെയ്യരുത്” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 27

माद्रेयौ चक्ररक्षौ तु फाल्गुनश्व॒ तदाकरोत्‌ सेनाग्रगो भीमसेन: सदाभूद्‌ गदया सह

ആ സമയത്ത് ഫാൽഗുണൻ (അർജുനൻ) മാദ്രീപുത്രന്മാരായ നകുലനെയും സഹദേവനെയും തന്റെ രഥചക്രങ്ങളുടെ രക്ഷകരാക്കി. ഭീമസേനൻ എപ്പോഴും ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച് സേനയുടെ മുൻനിരയിൽ നിന്നു.

Verse 28

तदा शत्रुस्वनं श्र॒त्वा भ्रातृभि: सहितो5नघ: । अयाज्जवेन कौन्तेयो रथेनानादयन्‌ दिश:

അപ്പോൾ ശത്രുക്കളുടെ ഗർജ്ജനം കേട്ട്, അനഘനായ കൗന്തേയൻ അർജുനൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം മഹാവേഗത്തിൽ മുന്നേറി; അവന്റെ രഥത്തിന്റെ മുഴക്കം എല്ലാ ദിക്കുകളെയും മുഴങ്ങിച്ചു.

Verse 29

जीप नो सहज अत णिरिवानक ततः :स्वनाम्‌ | भीमसेनो :

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഭീമസേനൻ മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കേ പാഞ്ചാലരുടെ മഹാസേന ഉയർന്ന തിരകളാൽ കലങ്ങിയ മഹാസമുദ്രംപോലെ ഗർജിച്ചു. മഹാബാഹു ഭീമൻ ദണ്ഡസദൃശമായ ആയുധം ധരിച്ചു, യമരാജനെപ്പോലെ ആ മഹാസേനയിൽ കുതിച്ചു കയറി—സമുദ്രത്തിൽ മകരം പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ. ഗദാധാരി ഭീമൻ തന്നേ ആനപ്പടയ്‌ക്കുമേൽ പാഞ്ഞുകയറി, അപ്രതിരോധ്യ ബലത്തോടെ അതിനെ ഭേദിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 30

प्रविवेश महासेनां मकर: सागर यथा । स्वयमभ्यद्रवद्‌ भीमो नागानीकं॑ गदाधर:

ഗദാധാരി ഭീമൻ മകരം സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ മഹാസേനയിൽ കയറിപ്പോയി; പിന്നെ സ്വയം മുന്നോട്ട് ചെന്നു ആനപ്പടയ്‌ക്കുമേൽ നേരെ പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 31

स युद्धकुशलः पार्थों बाहुवीयेण चातुल: । अहनत्‌ कुञ्जरानीकं गदया कालरूपधृत्‌

ആ പാർഥൻ യുദ്ധകൗശലത്തിൽ നിപുണനും ഭുജബലത്തിൽ അതുലനുമായിരുന്നു. കാലരൂപം ധരിച്ചു, ഗദാപ്രഹാരങ്ങളാൽ ആനപ്പടയുടെ സംഹാരം ആരംഭിച്ചു।

Verse 32

ते गजा गिरिसंकाशा: क्षरन्तो रुधिरं बहु भीमसेनस्य गदया भिन्नमस्तकपिण्डका:

പർവ്വതസദൃശമായ ആ ആനകൾ ധാരാളം രക്തം വാർന്നു കൊണ്ടിരുന്നു; ഭീമസേനന്റെ ഗദാപ്രഹാരത്തിൽ അവരുടെ തലച്ചട്ടികൾ തകർന്നു ചിതറിയിരുന്നു।

Verse 33

पतन्ति द्विरदा भूमौ वज़घातादिवाचला: । गजानश्चान्‌ रथांश्वैव पातयामास पाण्डव:

വജ്രാഘാതം ഏറ്റതുപോലെ ആ ദ്വിരദങ്ങൾ നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു; അവരുടെ ശക്തി നിർജ്ജീവമായി. ആ പാണ്ഡവൻ യുദ്ധാവേശത്തിൽ ആനകളെയും കുതിരകളെയും രഥങ്ങളെയും കൂടി വീഴ്ത്തി।

Verse 34

पदातींश्व रथांश्चैव न्यवधीदर्जुनाग्रज: । गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान्‌ वने

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അർജുനന്റെ അഗ്രജൻ പദാതികളെയും രഥയോദ്ധാക്കളെയും വധിച്ച് അവരെ പിന്നോട്ടോടിച്ചു; വനത്തിൽ ഗോപാലൻ ദണ്ഡംകൊണ്ട് പശുക്കൂട്ടത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 35

चालयन्‌ रथनागांश्व॒ संचचाल वृकोदर: । भीमसेनकी गदासे मस्तक फट जानेके कारण वे पर्वतोंके समान विशालकाय गजराज लोहूके झरने बहाते हुए वज़्के आघातसे (पंख कटे हुए) पहाड़ोंकी भाँति पृथ्वीपर गिर पड़ते थे। अर्जुनके बड़े भाई पाण्डुनन्दन भीमने हाथियों

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—വൃക്കോദരൻ ഭീമൻ രഥങ്ങളെയും ഗജങ്ങളെയും അശ്വങ്ങളെയും കുലുക്കിക്കൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാഞ്ഞുകയറി. ഭീമസേനന്റെ ഗദാഘാതത്തിൽ പർവ്വതസദൃശമായ മഹാഗജരാജന്മാരുടെ തല പിളർന്നു; രക്തധാരകൾ ഒഴുകി, വജ്രാഘാതത്തിൽ ചിറകു മുറിഞ്ഞ പർവ്വതങ്ങൾപോലെ അവർ ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു. പാണ്ഡുനന്ദന ഭീമൻ ആനകളെയും കുതിരകളെയും രഥങ്ങളെയും നിലംപതിപ്പിക്കുകയും പദാതികളെയും രഥയോദ്ധാക്കളെയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. വനത്തിൽ ഗോപാലൻ ദണ്ഡംകൊണ്ട് പശുക്കൂട്ടത്തെ ഓടിക്കുന്നതുപോലെ, ഭീമസേനൻ രഥയോദ്ധാക്കളെയും ഗജസമൂഹങ്ങളെയും തുരത്തി നിരന്തരം പിന്തുടർന്നു.

Verse 36

पार्षत॑ शरजालेन क्षिपन्नागात्‌ स पाण्डव: । हयौघांश्ष रथौघांक्ष॒ गजौघांश्व॒ समन्‍तत:ः

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ പാണ്ഡവൻ അമ്പുകളുടെ ജാലം എറിഞ്ഞുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ മുന്നേറി, എല്ലാദിക്കിലും കുതിരക്കൂട്ടങ്ങൾ, രഥസമൂഹങ്ങൾ, ഗജസമൂഹങ്ങൾ എന്നിവയെ പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 37

पातयन्‌ समरे राजन्‌ युगान्ताग्निरिव ज्वलन्‌ | वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! उस समय द्रोणाचार्यका प्रिय करनेके लिये उद्यत हुए पाण्डुनन्दन अर्जुन द्रुपदपर बाणसमूहोंकी वर्षा करते हुए उनपर चढ़ आये। वे रणभूमिमें घोड़ों

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, ആ സമരത്തിൽ അർജുനൻ യുഗാന്താഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച് ശത്രുക്കളെ വീഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് മുന്നേറി. ദ്രോണാചാര്യന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാൻ ദ്രുപദനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞെത്തി, അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞ് എല്ലാദിക്കിലും കുതിര, രഥ, ഗജസമൂഹങ്ങളെ സംഹരിച്ചു.

Verse 38

शरैनननाविधैस्तूर्ण पार्थ संछाद्य सर्वश: । सिंहनादं मुखै: कृत्वा समयुध्यन्त पाण्डवम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ അമ്പുകളാൽ പരിക്കേറ്റ പാഞ്ചാല യോദ്ധാക്കളും വീരൻ സഞ്ജയനും ഉടൻ തന്നെ നാനാവിധ അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞ് പാർത്ഥനെ എല്ലാടത്തുനിന്നും മൂടി. സിംഹനാദം മുഴക്കി അവർ പാണ്ഡവനോടു നേരിട്ടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 39

तद्‌ युद्धमभवद्‌ घोर सुमहाद्भुतदर्शनम्‌ । सिंहनादस्वनं श्रुत्वा नामृष्पतत्‌ पाकशासनि:,वह युद्ध अत्यन्त भयानक और देखनेमें बड़ा ही अद्भुत था। शत्रुओंका सिंहनाद सुनकर इन्द्रकुमार अर्जुन उसे सहन न कर सके

ആ യുദ്ധം അതിഘോരമായി, ദർശനത്തിന് മഹാദ്ഭുതമായി മാറി. ശത്രുക്കളുടെ ഇടിമുഴക്കമുള്ള സിംഹനാദം കേട്ടപ്പോൾ, പാകശാസകനായ ഇന്ദ്രന്റെ പുത്രൻ അർജുനൻ അത് സഹിക്കാനായില്ല.

Verse 40

ततः किरीटी सहसा पाञ्चालान्‌ समरे<द्रवत्‌ । छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव,उस युद्धमें किरीटधारी पार्थने बाणोंका बड़ा भारी जाल-सा बिछाकर पांचालोंको आच्छादित और मोहित-सा करते हुए उनपर सहसा आक्रमण किया

അപ്പോൾ കിരീടധാരിയായ അർജുനൻ പെട്ടെന്നു തന്നെ സമരത്തിൽ പാഞ്ചാലന്മാരുടെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി. മഹത്തായ അമ്പുജാലം വിരിച്ചു അവരെ മൂടി, അവരെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നിച്ചു.

Verse 41

शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्‌ संदधानस्य चानिशम्‌ | नान्तरं ददृशे किंचित्‌ कौन्तेयस्य यशस्विन:

യശസ്വിയായ കുന്തീപുത്രൻ അർജുനൻ അതിവേഗത്തിൽ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിക്കുകയും, ഇടവിടാതെ പുതുപുതിയ അമ്പുകൾ ചേർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്പ് വില്ലിൽ വെക്കുന്നതും വിടുന്നതും തമ്മിൽ ഒരു ചെറുവിടവുമില്ലെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 42

(न दिशो नान्तरिक्षं च तदा नैव च मेदिनी । अदृश्यत महाराज तत्र किंचन संयुगे ।।

മഹാരാജാവേ! ആ യുദ്ധത്തിൽ അപ്പോൾ ദിക്കുകളോ ആകാശമോ ഭൂമിയോ—ഒന്നും തന്നെ വ്യക്തമായി കാണാനായില്ല; യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഒന്നും ദൃശ്യമല്ലായിരുന്നു. ബലവാനായ ഗാണ്ഡീവധാരി അർജുനൻ തന്റെ അമ്പുകളാൽ ഘോരമായ അന്ധകാരം പരത്തിയതുപോലെ ആയി.

Verse 43

त्वरमाणोभिदुद्राव महेन्द्र शम्बरो यथा । महता शरवर्षेण पार्थ: पाउ्चालमावृणोत्‌

അപ്പോൾ പാഞ്ചാലരാജൻ ദ്രുപദൻ അതിവേഗത്തിൽ അർജുനന്റെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി—ശംബരൻ ഒരിക്കൽ മഹേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനെ ആക്രമിച്ചതുപോലെ. എന്നാൽ കുന്തീനന്ദനൻ പാർത്ഥൻ മഹത്തായ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് പാഞ്ചാലരാജനെ മൂടിക്കളഞ്ഞു.

Verse 44

ततो हलहलाशब्द आसीत्‌ पाञ्चालके बले । जिघृक्षति महासिंहो गजानामिव यूथपम्‌

അപ്പോൾ പാഞ്ചാല സൈന്യത്തിൽ വലിയ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു. ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ നായകനെ പിടിക്കുവാൻ മഹാസിംഹം പാഞ്ഞുചേരുന്നതുപോലെ, അർജുനൻ ദ്രുപദനെ പിടിക്കുവാൻ ഉത്സുകനായി മുന്നേറി; അതേ നിമിഷം പാഞ്ചാല നിരകളിൽ കലഹം പടർന്നു.

Verse 45

दृष्टवा पार्थ तदा5<यान्तं सत्यजित्‌ सत्यविक्रम: । पाज्चालं वै परिप्रेप्सुर्धनं॑ जयमुपाद्रवत्‌

അപ്പോൾ പാർഥൻ അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ട സത്യവിക്രമനായ സത്യജിത്, പാഞ്ചാലരാജനെ കാക്കാനും ധനഞ്ജയനെ തടയാനും അർജുനനിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്നു. ഇന്ദ്രനും ബലിയും പോലെ അർജുനനും പാഞ്ചാലവീരൻ സത്യജിത്തും യുദ്ധത്തിനായി മുഖാമുഖം നിന്നപ്പോൾ, ഇരുസൈന്യങ്ങളും ക്ഷോഭത്തിൽ വിറച്ചു.

Verse 46

ततस्त्वर्जुनपाञ्चालौ युद्धाय समुपागतौ । व्यक्षोभयेतां तौ सैन्यमिन्द्रवैरोचनाविव

പിന്നീട് അർജുനനും പാഞ്ചാലരാജനും യുദ്ധത്തിനായി പരസ്പരം മുന്നേറി. ഇന്ദ്രനും വൈരോചനനും പോലെ ആ ഇരുവരും സകല സൈന്യത്തെയും ക്ഷോഭത്തിലാക്കി.

Verse 47

ततः सत्यजितं पार्थो दशभिर्मर्मभेदिभि: । विव्याध बलवद्‌ गाढं तदद्भुतमिवा भवत्‌,तब अर्जुनने दस मर्मभेदी बाणोंद्वारा सत्यजितपर बलपूर्वक गहरा आघात करके उन्हें घायल कर दिया। यह अद्भुत-सी बात हुई

അപ്പോൾ പാർഥൻ സത്യജിത്തിനെ പത്തു മർമ്മഭേദി അമ്പുകളാൽ ശക്തിയായി ആഴത്തിൽ കുത്തി. ആ കാഴ്ച അത്ഭുതംപോലെ തോന്നി.

Verse 48

ततः शरशतै: पार्थ पाज्चाल: शीघ्रमार्दयत्‌ । पार्थस्तु शरवर्षेण छाद्यमानो महारथ:

പിന്നീട് പാഞ്ചാലവീരൻ വേഗത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകളാൽ പാർഥനെ പീഡിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ മഹാരഥനായ അർജുനൻ അമ്പുവർഷത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടിട്ടും ധനുസ്സിന്റെ പ്രത്യഞ്ച ശരിയാക്കി മഹാവേഗത്തിൽ അമ്പുകൾ വിടാൻ തുടങ്ങി; സത്യജിത്തിന്റെ ധനുസ്സ് മുറിച്ചിട്ട് ദ്രുപദരാജാവിനോട് അടുക്കി നീങ്ങി.

Verse 49

वेग॑ चक्रे महावेगो धनुज्यामवमृज्य च । ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा राजानमभ्ययात्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— മഹാവേഗനായ പാർത്ഥൻ അർജുനൻ വേഗം കൂട്ടി. ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാ തുടച്ച് ശരിയാക്കി, മഹാബലത്തോടെ അമ്പുകൾ വിടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നെ സത്യജിത്തിന്റെ ധനുസ്സ് മുറിച്ച്, രാജാവ് ദ്രുപദനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറി.

Verse 50

अथान्यद्‌ धनुरादाय सत्यजिद्‌ वेगवत्तरम्‌ | साश्वंं ससूतं सरथं पार्थ विव्याध सत्वर:,तब सत्यजितने दूसरा अत्यन्त वेगशाली धनुष लेकर तुरंत ही घोड़े, सारथि एवं रथसहित अर्जुनको बींध डाला

പിന്നീട് സത്യജിത്ത് മറ്റൊരു, കൂടുതൽ വേഗമുള്ള ധനുസ്സ് എടുത്തു; ഉടൻ തന്നെ കുതിരകളോടും സാരഥിയോടും രഥത്തോടും കൂടിയ പാർത്ഥ അർജുനനെ അമ്പുകളാൽ ഭേദിച്ചു.

Verse 51

सतं न ममृषे पार्थ: पाज्चालेनार्दितो युधि । ततस्तस्य विनाशार्थ सत्वरं व्यसृजच्छरान्‌

യുദ്ധത്തിൽ പാഞ്ചാല വീരന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ പീഡിതനായ പാർത്ഥ അർജുനൻ അത് സഹിച്ചില്ല. അതിനാൽ അവന്റെ വിനാശത്തിനായി അവൻ വേഗത്തിൽ അമ്പുകളുടെ മഴ വിട്ടു.

Verse 52

हयान्‌ ध्वजं धनुर्मुष्टिमुभौ तौ पार्ष्णिसारथी । स तथा भियद्यमानेषु कार्मुकेषु पुन: पुन:

അർജുനൻ സത്യജിത്തിന്റെ കുതിരകളെയും ധ്വജത്തെയും ധനുസ്സിനെയും ധനുസ്സ് പിടിച്ച കൈയെയും തകർത്തു; കൂടാതെ പാർശ്വരക്ഷകനെയും സാരഥിയെയും—ഇരുവരെയും അശക്തരാക്കി. ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ധനുസ്സുകൾ തകർന്നും കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടും വന്നപ്പോൾ സത്യജിത്ത് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടി. അവൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖനായതു കണ്ട പാഞ്ചാലരാജാവ് ദ്രുപദൻ പാണ്ഡുനന്ദന അർജുനന്റെ മേൽ മഹാവേഗത്തിൽ അമ്പുവർഷം തുടങ്ങി; അപ്പോൾ വിജയവീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ അവനോടു ഭീകരയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 53

हयेषु विनियुक्तेषु विमुखो5भवदाहवे । स सत्यजितमालोक्य तथा विमुखमाहवे

കുതിരകൾ നിർവീര്യമാക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖനായി. സത്യജിത്ത് ഇങ്ങനെ സമരത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നതു കണ്ട പാഞ്ചാലരാജാവ് ദ്രുപദൻ പാണ്ഡുനന്ദന അർജുനന്റെ മേൽ അതിവേഗത്തിൽ അമ്പുവർഷം തുടങ്ങി; അപ്പോൾ വിജയവീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ അവനോടു ഭീകരസമരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 54

वेगेन महता राजन्नभ्यवर्षत पाण्डवम्‌ | तदा चक्रे महद्‌ युद्धमर्जुनो जयतां वर:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അവൻ മഹാവേഗത്തോടും ബലത്തോടും കൂടി പാണ്ഡവന്റെ മേൽ അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞു. അപ്പോൾ ജയവീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ മഹായുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 55

तस्य पार्थो धनुश्कछित्त्वा ध्वजं चोव्यामपातयत्‌ | पजञ्चभिस्तस्य विव्याथ हयान्‌ सूतं च सायकै:

അപ്പോൾ പാർഥനായ അർജുനൻ അവന്റെ വില്ല് മുറിച്ചു, പതാകയും നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി; പിന്നെ അഞ്ചു അമ്പുകളാൽ അവന്റെ കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വേദനിപ്പിച്ചു.

Verse 56

तत उत्सृज्य तच्चापमाददानं शरावरम्‌ । खड्गमुद्धृत्य कौन्तेय: सिंहनादमथाकरोत्‌

പിന്നീട് ആ മുറിഞ്ഞ വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു വില്ലും അമ്പറയും എടുക്കാൻ അവൻ നീങ്ങുമ്പോൾ, കൗന്തേയനായ അർജുനൻ വാൾ ഊരി സിംഹനാദം മുഴക്കി.

Verse 57

पाञ्चालस्य रथस्येषामाप्लुत्य सहसापतत्‌ । पाञज्चालरथमास्थाय अवित्रस्तो धनंजय:

അപ്പോൾ ഭയമില്ലാത്ത ധനഞ്ജയൻ പാഞ്ചാലരാജന്റെ രഥദണ്ഡത്തിലേക്ക് പെട്ടെന്ന് ചാടി വീണു; പാഞ്ചാലരഥത്തിൽ കയറി അവരെ തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി.

Verse 58

विक्षोभ्याम्भोनिधिं पार्थस्तं नागमिव सो5ग्रहीत्‌ । ततस्तु सर्वपाञज्चाला विद्रवन्ति दिशो दश

പാർഥനായ അർജുനൻ, കലങ്ങിയ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് സർപ്പത്തെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ, അവനെ പിടിച്ചു കീഴടക്കി. പിന്നെ ഭീതിയേറ്റ എല്ലാ പാഞ്ചാലരും പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 59

दर्शयन्‌ सर्वसैन्यानां स बाद्दोर्बलमात्मन: । सिंहनादस्वनं कृत्वा निर्जनाम धनंजय:,समस्त सैनिकोंको अपना बाहुबल दिखाते हुए अर्जुन सिंहनाद करके वहाँसे लौटे

സകല സൈന്യങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ തന്റെ ഭുജബലം പ്രകടിപ്പിച്ച് ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) സിംഹനാദം മുഴക്കി; പിന്നെ ആ സ്ഥലം നിർജനമാക്കി അവിടെ നിന്ന് പിന്മാറി.

Verse 60

आयान्तमर्जुनं दृष्टवा कुमारा: सहितास्तदा । ममृदुस्तस्य नगर टद्रुपदस्य महात्मन:,अर्जुनको आते देख सब राजकुमार एकत्र हो महात्मा ट्रपदके नगरका विध्वंस करने लगे

അർജുനൻ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ രാജകുമാരന്മാർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി മഹാത്മാവായ ദ്രുപദന്റെ നഗരത്തെ ആക്രമിച്ച് നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 61

अर्जुन उवाच सम्बन्धी कुरुवीराणां द्रुपदो राजसत्तम: । मा वधीस्तद्धलं भीम गुरुदानं प्रदीयताम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“ഭീമാ! രാജശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രുപദൻ കുരുവീരന്മാരുടെ ബന്ധുവാണ്. അതിനാൽ അവന്റെ സൈന്യത്തെ സംഹരിക്കരുത്. ഗുരുദക്ഷിണയായി ദ്രോണനു രാജാവ് ദ്രുപദനെയേ ഏല്പിക്കൂ.”

Verse 62

वैशमग्पायन उवाच भीमसेनस्तदा राजन्नर्जुनेन निवारित: । अतृप्तो युद्धधर्मेषु न्‍्यवर्तत महाबल:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാ ജനമേജയ! അപ്പോൾ അർജുനൻ തടഞ്ഞതിനാൽ മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ, യുദ്ധധർമ്മത്തിൽ തൃപ്തിയാകാതിരുന്നിട്ടും, പിന്മാറി.

Verse 63

ते यज्ञसेन द्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्थनि । उपाजहु: सहामात्यं द्रोणाय भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ जनमेजय! उन पाण्डवने यज्ञसेन द्रुपदको मन्त्रियोंसहित संग्रामभूमिमें बंदी बनाकर द्रोणाचार्यको उपहारके रूपमें दे दिया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! പാണ്ഡവർ യുദ്ധഭൂമിയുടെ മുൻനിരയിൽ യജ്ഞസേനനായ ദ്രുപദനെ മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ പിടികൂടി ദ്രോണാചാര്യനു ഉപഹാരമായി സമർപ്പിച്ചു.

Verse 64

भग्नदर्प हृतधनं तं तथा वशमागतम्‌ | स वैरं मनसा ध्यात्वा द्रोणो द्रुपदमब्रवीत्‌

അവന്റെ അഹങ്കാരം തകർന്നു, ധനം കവർന്നെടുത്തു, അവൻ പൂർണ്ണമായി വശത്തിലായി. അപ്പോൾ ദ്രോണൻ മനസ്സിൽ പഴയ വൈരം ധ്യാനിച്ച് രാജാവ് ദ്രുപദനോട് പറഞ്ഞു—

Verse 65

विमृद्य तरसा राष्ट्र पुरं ते मृदितं मया । प्राप्प जीवं रिपुवशं सखिपूर्व किमिष्यते

“രാജാവേ! ഞാൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ നിന്റെ രാജ്യത്തെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു; നിന്റെ നഗരത്തെ പൊടിയാക്കി. ഇപ്പോൾ നീ ശത്രുവിന്റെ വശത്തിൽ, ജീവൻ മാത്രം പിടിച്ചു ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. പറയുക—ഇപ്പോൾ ആ പഴയ സൗഹൃദം തന്നെയോ തേടുന്നത്?”

Verse 66

एवमुक्‍्त्वा प्रहस्यैनं किंचित्‌ स पुनरब्रवीत्‌ । मा भे: प्राणभयाद्‌ वीर क्षमिणो ब्राह्मणा वयम्‌

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദ്രോണൻ അല്പം ചിരിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“വീരാ! ജീവഭയത്താൽ ഭയപ്പെടേണ്ട; ഞങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷമാശീലരാണ്.”

Verse 67

आश्रमे क्रीडितं यत्‌ तु त्वया बाल्ये मया सह । तेन संवर्द्धित: स्नेह: प्रीतिश्न क्षत्रियर्षभ

“ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠാ! ബാല്യത്തിൽ നീ എന്നോടൊപ്പം ആശ്രമത്തിൽ കളിച്ചിരുന്ന ആ കളികളാൽ നിനക്കുള്ള എന്റെ സ്നേഹവും പ്രീതിയും ഏറെ വർദ്ധിച്ചു.”

Verse 68

प्रार्थयेयं त्वया सख्यं पुनरेव जनाधिप । वरं ददामि ते राजन्‌ राज्यस्यार्धमवाप्रुहि

“ജനാധിപാ! ഞാൻ വീണ്ടും നിന്നോടു സൗഹൃദം അപേക്ഷിക്കുന്നു. രാജാവേ! ഞാൻ നിന്നെ ഒരു വരം നൽകുന്നു—ഈ രാജ്യത്തിന്റെ പകുതി എന്നിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്ക.”

Verse 69

अराजा किल नो राज्ञ: सखा भवितुमहसि । अतः: प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन मया तव,'यज्ञसेन! तुमने कहा था--जो राजा नहीं है, वह राजाका मित्र नहीं हो सकता; इसीलिये मैंने तुम्हारा राज्य लेनेका प्रयत्न किया है

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—“യജ്ഞസേന! രാജാവല്ലാത്തവന് രാജാവിന്റെ സുഹൃത്ത് ആകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് നീ പറഞ്ഞിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ രാജ്യം ഉറപ്പാക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചത്।”

Verse 70

राजासि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे । सखायं मां विजानीहि पाउ्चाल यदि मन्यसे,“गंगाके दक्षिण प्रदेशके तुम राजा हो और उत्तरके भूभागका राजा मैं हूँ। पांचाल! अब यदि उचित समझो तो मुझे अपना मित्र मानो”

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—“ഭാഗീരഥിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ നീ രാജാവാണ്; വടക്കേ പ്രദേശത്തിന്റെ രാജാവ് ഞാൻ. പാഞ്ചാലാ, യുക്തമെന്ന് തോന്നിയാൽ എന്നെ നിന്റെ സുഹൃത്തായി അറിയുക।”

Verse 71

दुपद उवाच अनाश्षर्यत्रिदं ब्रह्मन्‌ विक्रान्तेषु महात्मसु । प्रीये त्वयाहं त्वत्तश्न॒ प्रीतिमिच्छामि शाश्व॒तीम्‌

ദ്രുപദൻ പറഞ്ഞു—“ബ്രാഹ്മണാ! നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള വിക്രമശാലികളായ മഹാത്മാക്കളിൽ ഇത്തരമൊരു ഉദാരത അത്ഭുതമല്ല. ഞാൻ നിങ്ങളിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്; നിങ്ങളോടൊപ്പം ശാശ്വതമായ സൗഹൃദവും സ്നേഹവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു।”

Verse 72

वैशग्पायन उवाच एवमुक्त: स तं॑ द्रोणो मोक्षयामास भारत । सत्कृत्य चैनं प्रीतात्मा राज्यार्ध प्रत्यपादयत्‌

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—“ഭാരതാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദ്രോണൻ അവനെ വിട്ടയച്ചു; സന്തുഷ്ടഹൃദയത്തോടെ ആദരിച്ച് രാജ্যের പകുതി അവനു തിരികെ നൽകി।”

Verse 73

माकन्दीमथ गज्जायास्तीरे जनपदायुताम्‌ । सो<ध्यावसद्‌ दीनमना: काम्पिल्यं च पुरोत्तमम्‌

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—“അതിനുശേഷം അവൻ ദുഃഖിതഹൃദയത്തോടെ ഗംഗാതീരത്തിലെ അനേകം ജനപദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ മാകന്ദിയിലും, നഗരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ കാംപില്യത്തിലും വസിച്ചു തുടങ്ങി।”

Verse 74

दक्षिणांश्नापि पञज्चालान्‌ यावच्चर्मण्वती नदी । द्रोणेन चैवं ट्रपद: परिभूयाथ पालित:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദ്രോണൻ ഇങ്ങനെ രാജാവ് ദ്രുപദനെ കീഴടക്കി അപമാനിച്ചിട്ടും, ചർമണ്വതീ നദിവരെ ദക്ഷിണ പാഞ്ചാലത്തിന്റെ അധികാരം അവനോടേ തന്നെ വിട്ടുകൊടുത്തു; അവനെ അവിടെയേ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 75

क्षात्रेण च बलेनास्य नापश्यत्‌ स पराजयम्‌ | हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्ेण स बलेन तु

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ദ്രുപദന് തന്റെ ക്ഷാത്രബലത്താലും യുദ്ധശക്തിയാലും ദ്രോണന്റെ പരാജയം കാണാനായില്ല. ബ്രാഹ്മണബലം—തപസ്സിന്റെയും തേജസ്സിന്റെയും ശക്തി—അതിൽ താൻ ഹീനനെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ദ്രോണനെ ജയിക്കാനാകുന്ന മഹാബലവാനായ പുത്രനെ നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു. അതേസമയം ദ്രോണൻ ഉത്തര പാഞ്ചാലത്തിലെ അഹിച്ഛത്ര രാജ്യം തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി.

Verse 76

पुत्रजन्म परीप्सन्‌ वै पृथिवीमन्वसंचरत्‌ । अहिच्छत्रं च विषयं द्रोणग: समभिपद्यत

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പുത്രജന്മം ആഗ്രഹിച്ചു ദ്രുപദൻ ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു. അതിനിടയിൽ ദ്രോണപുത്രൻ അശ്വത്ഥാമ അഹിച്ഛത്ര എന്ന ദേശവും രാജ്യവും കൈവശപ്പെടുത്തി.

Verse 77

एवं राजन्नहिच्छत्रा पुरी जनपदायुता । युधि निर्जित्य पार्थेन द्रोणाय प्रतिपादिता

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഇങ്ങനെ അനേകം ജനപദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ അഹിച്ഛത്രാ നഗരിയെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച പാർഥൻ (അർജുനൻ) ഗുരുദക്ഷിണയായി വിധിപൂർവ്വം ദ്രോണനു സമർപ്പിച്ചു.

Verse 136

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपववके अन्तर्गत यम्भवपर्वमें अस्त्र- कौशलदर्शनविषयक एक सौ छत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിന്റെ ആദിപർവത്തിലെ സംഭവപർവത്തിൽ അസ്ത്രകൗശലപ്രദർശനത്തെ സംബന്ധിക്കുന്ന നൂറ്റിമുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 137

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि द्रुपदशासने सप्तत्रिंशदाधिकशततमो<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിലെ സംഭവപർവത്തിൽ “ദ്രുപദശാസനം” എന്ന നൂറ്റിമുപ്പത്തേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 183

धनुर्ज्यातलशब्दश्न संस्पृश्य गगनं महान्‌ | द्रपदके भयंकर बाण सब दिशाओंमें विचरने लगे। महाराज! उनकी विजय होती देख पांचालोंके घरोंमें शंख

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ധനുസ്സിന്റെ ജ്യകളുടെ മഹത്തായ ടങ്കാരം ഉയർന്നു, ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പാഞ്ഞു. മഹാരാജാവേ! അവരുടെ വിജയം കണ്ടപ്പോൾ പാഞ്ചാലരുടെ വീടുകളിൽ ശംഖം, ഭേരി, മൃദംഗം മുതലായ സഹസ്ര വാദ്യങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി. മഹത്തായ ആത്മബലസമ്പന്നരായ പാഞ്ചാല സൈനികർ പ്രചണ്ഡമായി സിംഹനാദം ചെയ്തു; അതോടൊപ്പം ധനുസ്സിന്റെ ജ്യകളുടെ ഗംഭീരധ്വനി ആകാശമാകെ വ്യാപിച്ച് എല്ലാടവും പ്രതിധ്വനിച്ചു.