Adhyaya 100

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवीसंभवो नाम नवनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः विजित्य विष्णुना सार्धं भगवान्परमेश्वरः सर्वान्दधीचवचनात् कथं भेजे महेश्वरः

ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ‘ദേവീസംഭവം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പതാം അധ്യായം. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—“വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ഭഗവാൻ പരമേശ്വരൻ എല്ലാവരെയും ജയിച്ച ശേഷം, ദധീചിയുടെ വചനപ്രകാരം മഹേശ്വരൻ പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു?”

Verse 2

सूत उवाच दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान् ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणान् अपि

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷന്റെ അതിവിശാല യാഗത്തിൽ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ വിഷ്ണുവിനെ മുൻപാക്കി വന്ന ദേവന്മാരെയും, സമസ്ത മുനിഗണങ്ങളെയും കൂടി ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 3

भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः

അതിനുശേഷം പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) ‘ഭദ്ര’ എന്നൊരു ഗണനെ അയച്ചു. ഹേ സുവ്രതന്മാരേ, ദേവിയുടെ വിരഹം സത്യമായും ദുഃസഹമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ അടിയന്തര ദൗത്യം ഉണ്ടായി।

Verse 4

सो ऽसृजद् वीरभद्रश् च गणेशान्रोमजाञ्छुभान् गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्

അപ്പോൾ വീരഭദ്രൻ തന്റെ ദേഹരോമങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച മംഗളകരമായ ഗണസമൂഹങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഗണേശ്വരന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്കെ ആ പ്രതാപവാൻ ഭദ്രൻ രഥത്തിൽ आरोഹിച്ചു।

Verse 5

गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिर्भगवानजः गणेश्वराश् च ते सर्वे विविधायुधपाणयः

അവൻ പുറപ്പെടുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു; അവന്റെ രഥസാരഥിയായി പൂജ്യനായ അജൻ (അജന്മൻ) ഭഗവാൻ നിന്നു. നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ഗണങ്ങളുടെ എല്ലാ ഗണേശ്വരന്മാരും അവനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 6

विमानैर्विश्वतो भद्रैस् तमन्वयुरथो सुराः हिमवच्छिखरे रम्ये हेमशृङ्गे सुशोभने

അനന്തരം ദേവന്മാർ സർവതോഭദ്രമായ, മംഗളപ്രദമായ വിമാനങ്ങളിൽ അവനെ അനുഗമിച്ചു. അവർ ഹിമാലയത്തിലെ രമ്യമായ ശിഖരത്തിലെത്തി—സ്വർണശൃംഗം കൊണ്ടു ദീപ്തവും അത്യന്തം ശോഭനവുമായത്.

Verse 7

यज्ञवाटस् तथा तस्य गङ्गाद्वारसमीपतः तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः

ആ പവിത്രമായ ഗംഗാദ്വാരത്തിനടുത്ത് തന്നെ അവന്റെ യജ്ഞവാടവും ഉണ്ട്. അതേ പ്രദേശത്ത്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ‘കനഖല’ എന്ന ശുഭസ്ഥലം പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 8

दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः

പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) ദഹിപ്പാൻ അയച്ച ആ ദിവ്യ ഭഗവാൻ പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ഒരു ഉത്പാതം സംഭവിച്ചു—സകല ലോകങ്ങൾക്കും ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന അശുഭലക്ഷണം.

Verse 9

पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा मरुतश् चाप्य् अघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालयः

പർവതങ്ങൾ പിളർന്ന് തകർന്നു, വസുന്ധര ശക്തമായി കുലുങ്ങി; കാറ്റുകളും ചുഴലിക്കാറ്റുപോലെ ചുറ്റി, മകരങ്ങളുടെ ആലയമായ സമുദ്രം കലങ്ങി കവിഞ്ഞുയർന്നു.

Verse 10

अग्नयो नैव दीप्यन्ति न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश् च न प्रकाश्यन्ते न देवा न च दानवाः

അവിടെ അഗ്നികൾ ജ്വലിക്കുകയില്ല; സൂര്യനും പ്രകാശിക്കുകയില്ല; ഗ്രഹങ്ങൾ വെളിച്ചം തരുകയില്ല; ദേവന്മാരോ ദാനവന്മാരോ ദീപ്തരായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയുമില്ല।

Verse 11

ततः क्षणात् प्रविश्यैव यज्ञवाटं महात्मनः रोमजैः सहितो भद्रः कालाग्निरिवचापरः

അതിനുശേഷം ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ റോമജരോടുകൂടി ഭദ്രൻ ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—കാലാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിച്ച്, അപ്രതിരോധ്യനും ഭയങ്കരനും ആയി।

Verse 12

उवाच भद्रो भगवान् दक्षं चामिततेजसम् संपर्कादेव दक्षाद्य मुनीन्देवान् पिनाकिना

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഭദ്രൻ അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള ദക്ഷനോടു സംസാരിച്ചു; പിനാകിയായ ശിവന്റെ സാന്നിധ്യമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ദക്ഷാദി മുനികളും ദേവന്മാരും ശുദ്ധരായി ഉയർന്ന നിലയിലേക്കുയർന്നു।

Verse 13

दग्धुं संप्रेषितश् चाहं भवन्तं समुनीश्वरैः इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः

“നിന്നെ ദഹിപ്പാൻ എന്നെയും മുനീശ്വരന്മാർ അയച്ചിരിക്കുന്നു”—എന്ന് പറഞ്ഞ് ഗണപുങ്ഗവൻ ആ യജ്ഞശാലയെ ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 14

गणेश्वराश् च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः प्रस्तोत्रा सह होत्रा च दग्धं चैव गणेश्वरैः

ഗണേശ്വരന്മാർ ക്രോധത്തോടെ യൂപങ്ങൾ പിഴുതെറിഞ്ഞു; പ്രസ്തോതാവും ഹോതാവും—ഇരുവരും—ആ ഗണേശ്വരന്മാർകൊണ്ട് ദഹിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 15

गृहीत्वा गणपाः सर्वान् गङ्गास्रोतसि चिक्षिपुः वीरभद्रो महातेजाः शक्रस्योद्यच्छतः करम्

ഗണപതികൾ അവരെയെല്ലാം പിടിച്ച് ഗംഗാപ്രവാഹത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. മഹാതേജസ്വിയായ വീരഭദ്രൻ ഇന്ദ്രന്റെ ഉയർത്തിയ കൈ തടഞ്ഞു.

Verse 16

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम् भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया

ആ ധീരൻ മറ്റ് ദേവന്മാരെയും സ്തംഭിപ്പിച്ചു; ലീലയായി തന്റെ നഖത്തിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ട് ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ പിഴുതെടുത്തു.

Verse 17

निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवं न्यपातयत् तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया

മുഷ്ടികൊണ്ട് പൂഷാവിന്റെ പല്ലുകൾ തകർത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വീഴ്ത്തി; അതുപോലെ ലീലയായി കാലിന്റെ പെരുവിരൽ കൊണ്ട് ചന്ദ്രദേവനെയും അടിച്ചമർത്തി.

Verse 18

घर्षयामास भगवान् वीरभद्रः प्रतापवान् चिछेद च शिरस्तस्य शक्रस्य भगवान्प्रभोः

പ്രതാപിയായ ഭഗവാൻ വീരഭദ്രൻ അവനെ ഉരച്ചു കളഞ്ഞു; ആ പ്രഭു ഇന്ദ്രന്റെ തല അറുത്തുമാറ്റി.

Verse 19

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया जघान मूर्ध्नि पादेन वीरभद्रो महाबलः

അഗ്നിയുടെ രണ്ടു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി, ലീലയായി നാവ് പിഴുതെടുത്ത്, മഹാബലനായ വീരഭദ്രൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ ചവിട്ടി.

Verse 20

यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिछेद स्वयं प्रभुः जघान देवमीशानं त्रिशूलेन महाबलम्

സ്വയംപ്രഭു, പരമപതി ഭഗവാൻ യമന്റെ ദണ്ഡം ഛേദിച്ചു; മഹാബലനായ ദേവേശൻ ഈശാനനെ മഹാത്രിശൂലത്തോടെ വധിച്ചു।

Verse 21

त्रयस्त्रिंशत्सुरानेवं विनिहत्याप्रयत्नतः त्रयश् च त्रिशतं तेषां त्रिसाहस्रं च लीलया

ഇങ്ങനെ യാതൊരു പ്രയത്നവുമില്ലാതെ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാരെ വധിച്ച്, ലീലാഭാവത്തിൽ അവരിൽ മൂന്നു നൂറ്റി മൂന്നിനെയും, പിന്നെ മൂന്നു ആയിരത്തിനെയും പോലും വീഴ്ത്തി।

Verse 22

त्रयं चैव सुरेन्द्राणां जघान च मुनीश्वरान् अन्यांश् च देवान् देवो ऽसौ सर्वान्युद्धाय संस्थितान्

ആ ദേവൻ ദേവേന്ദ്രന്മാരിൽ മൂവരെയും, മുനീശ്വരന്മാരെയും വധിച്ചു; യുദ്ധത്തിനായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന മറ്റു ദേവന്മാരെയെല്ലാം കൂടി ആക്രമിച്ചു।

Verse 23

जघान भगवान् रुद्रः खड्गमुष्ट्यादिसायकैः अथ विष्णुर्महातेजाश् चक्रम् उद्यम्य मूर्छितः

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ഖഡ്ഗം, മുഷ്ടി മുതലായ ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു; അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു ചക്രം ഉയർത്തിയിട്ടും മൂർഛിച്ചു—പരമപതിയുടെ സന്നിധിയിൽ പശുഭാവത്തിന്റെ ശക്തിയും തടയപ്പെടുന്നു എന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 24

युयोध भगवांस्तेन रुद्रेण सह माधवः तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्

പിന്നീട് ഭഗവാൻ മാധവൻ ആ രുദ്രനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു; ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ അത്യന്തം ഘോരവും രോമഹർഷകവുമായ സമരം ഉദിച്ചു—പരമപതിയുടെ ഭയഭക്തിജനകമായ മഹിമ വെളിപ്പെടുത്തി।

Verse 25

विष्णोर्योगबलात्तस्य दिव्यदेहाः सुदारुणाः

വിഷ്ണുവിന്റെ യോഗബലപ്രഭാവത്താൽ അവന്റെ ദിവ്യദേഹങ്ങൾ അത്യന്തം പ്രചണ്ഡമായി—തേജസ്സും പരാക്രമവും കൊണ്ട് ഭയങ്കരമായി।

Verse 26

शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश् च जज्ञिरे तान्सर्वानपि देवो ऽसौ नारायणसमप्रभान्

ശംഖം-ചക്രം-ഗദ കൈകളിൽ ധരിച്ച അസംഖ്യർ ജനിച്ചു; ആ ദേവൻ അവരെല്ലാം നാരായണസമപ്രഭരായി കണ്ടു. ശൈവദർശനത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ദേവരൂപങ്ങളും ശക്തികളും മായാക്ഷേത്രത്തിലേ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; പതി ശിവൻ മാത്രമേ സ്വതന്ത്ര പരമേശ്വരൻ.

Verse 27

निहत्य गदया विष्णुं ताडयामास मूर्धनि ततश्चोरसि तं देवं लीलयैव रणाजिरे

ഗദയാൽ വിഷ്ണുവിനെ വീഴ്ത്തി അവന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു; പിന്നെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ലീലപോലെ ആ ദേവന്റെ നെഞ്ചിലും പ്രഹരിച്ചു. ഇതിലൂടെ പുരാണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു—ദേവന്മാരും പതി ശിവന്റെ ഇച്ഛാധീനർ; പാശു അനുഗ്രഹം ഉദിക്കുന്നതുവരെ പാശബന്ധത്തിൽ.

Verse 28

पपात च तदा भूमौ विसंज्ञः पुरुषोत्तमः पुनरुत्थाय तं हन्तुं चक्रमुद्यम्य स प्रभुः

അപ്പോൾ പുരുഷോത്തമൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു ഭൂമിയിൽ വീണു. പിന്നെ എഴുന്നേറ്റ്, അവനെ വധിക്കുവാൻ ആ പ്രഭു ചക്രം ഉയർത്തി।

Verse 29

क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् अतिष्ठत् पुरुषर्षभः तस्य चक्रं च यद्रौद्रं कालादित्यसमप्रभम्

ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ആ ശ്രീമാൻ പുരുഷർഷഭൻ അചഞ്ചലമായി നിന്നു. അവന്റെ ചക്രം രൗദ്രമായി കാലനും സൂര്യനും തുല്യമായ പ്രഭയിൽ ജ്വലിച്ചു—പതിയുടെ അധീനത്തിൽ പാശത്തെ അടക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 30

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा करस्थं न चचाल सः अतिष्ठत् स्तम्भितस्तेन शृङ्गवानिव निश्चलः

അദീനാത്മാവായി അവൻ സ്വയം ദൃഢപ്പെടുത്തി; കൈയിൽ പിടിച്ചിട്ടും അവൻ കുലുങ്ങിയില്ല. ആ ശക്തിയാൽ സ്തംഭിതനായി, ശൃംഗമുള്ള വൃഷഭംപോലെ സ്ഥിരവും നിശ്ചലവുമായി നിന്നു।

Verse 31

त्रिभिश् च धर्षितं शार्ङ्गं त्रिधाभूतं प्रभोस्तदा शार्ङ्गकोटिप्रसङ्गाद् वै चिछेद च शिरः प्रभोः

അപ്പോൾ മൂന്നുപേരുടെ ആക്രമണത്തിൽ പ്രഭുവിന്റെ ശാർങ്ഗധനുസ്സ് മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി പിളർന്നു. ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രസ്പർശം മാത്രത്താൽ തന്നെ പ്രഭുവിന്റെ ശിരഛേദം സംഭവിച്ചു—പതി (ശിവ)യുടെ അധീനത്തിൽ പാശബന്ധിതനായാൽ ‘പ്രഭു’വിന്റെ ബലവും നിഷ്ഫലമാകുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചനയാണിത്।

Verse 32

छिन्नं च निपपातासु शिरस्तस्य रसातले वायुना प्रेरितं चैव प्राणजेन पिनाकिना

അവന്റെ ഛിന്ന ശിരസ് വേഗത്തിൽ രസാതലത്തിലേക്ക് വീണു; പിനാകി (ശിവ)യുടെ പ്രാണജന്യമായ വായുരൂപ ശ്വാസം അതിനെ മുന്നോട്ടു തള്ളിപ്പറപ്പിച്ചു।

Verse 33

प्रविवेश तदा चैव तदीयाहवनीयकम् तत् प्रतिध्वस्तकलशं भग्नयूपं सतोरणम्

അപ്പോൾ അവൻ തന്റെ തന്നെ ആഹവനീയ അഗ്നിവേദിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അത് അപവിത്രമായി തകർന്ന് കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു—കലശങ്ങൾ തകർന്നു, യൂപം പൊട്ടി, തോരണങ്ങളോടെയുള്ള ദ്വാരശോഭയും നശിച്ചു।

Verse 34

प्रदीपितमहाशालं दृष्ट्वा यज्ञो ऽपि दुद्रुवे तं तदा मृगरूपेण धावन्तं गगनं प्रति

അഗ്നിജ്വാലകളാൽ ജ്വലിച്ച മഹാശാല കണ്ടപ്പോൾ യജ്ഞനും ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോയി. പിന്നെ അവൻ മൃഗരൂപം ധരിച്ചു ആകാശത്തേക്കു പാഞ്ഞുയർന്നു।

Verse 35

वीरभद्रः समाधाय विशिरस्कमथाकरोत् ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च जगद्गुरुम्

അപ്പോൾ വീരഭദ്രൻ സജ്ജനായി അവരെ ശിരഛേദം ചെയ്ത് ശിരസ്സില്ലാത്തവരാക്കി; തുടർന്ന് പ്രജാപതി ധർമ്മനെയും ജഗദ്ഗുരു കശ്യപനെയും കൂടി അടക്കി. ഇങ്ങനെ ഭഗവാന്റെ ഗണശക്തി യജ്ഞജന്യ അഹങ്കാരം തകർത്തു, പാശബന്ധിത പശുവിന്റെ ബന്ധനം മുറിച്ച്, പതി (ശിവൻ) സർവകർമ്മാധിപത്യത്തെ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 36

अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपुत्रं मुनीश्वरम् मुनिम् अङ्गिरसं चैव कृष्णाश्वं च महाबलः

ആ മഹാബലവാൻ പതി (ശിവൻ) അരിഷ്ടനേമി, ബഹുപുത്ര, മുനീശ്വര, അങ്ഗിരസ, കൃഷ്ണാശ്വ എന്നീ നാമങ്ങളാലും പ്രസിദ്ധൻ—‘കൃഷ്ണാശ്വ’ എന്നത് ഇന്ദ്രിയജയം, മോക്ഷമാർഗത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചെല്ലുന്ന ചിത്തവേഗം എന്നർത്ഥം।

Verse 37

जघान मूर्ध्नि पादेन दक्षं चैव यशस्विनम् चिछेद च शिरस्तस्य ददाहाग्नौ द्विजोत्तमाः

പിന്നീട് അവൻ യശസ്വിയായ ദക്ഷന്റെ മുടിയിൽ പാദപ്രഹാരം ചെയ്തു; ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ച് യജ്ഞാഗ്നിയിൽ എറിഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ പതി (ശിവൻ)യുടെ അജേയ ആജ്ഞയാൽ യജ്ഞം നശിച്ചു।

Verse 38

सरस्वत्याश् च नासाग्रं देवमातुस्तथैव च निकृत्य करजाग्रेण वीरभद्रः प्रतापवान्

പിന്നീട് പ്രതാപവാനായ വീരഭദ്രൻ നഖത്തിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ട് സരസ്വതിയുടെ മൂക്കിന്റെ അറ്റം മുറിച്ചു; അതുപോലെ ദേവമാതയുടെയും മുറിച്ചു. ഇങ്ങനെ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ അഹങ്കാരം അടക്കി।

Verse 39

तस्थौ श्रिया वृतो मध्ये प्रेतस्थाने यथा भवः एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्पद्मसंभवः

അവൻ മദ്ധ്യേ ശ്രീയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിന്നു—പ്രേതസ്ഥാനത്തിൽ (ശ്മശാനത്തിൽ) ഭവൻ (ശിവൻ) നില്ക്കുന്നതുപോലെ. അതേ സമയത്ത് ഭഗവാൻ പദ്മസംഭവൻ (ബ്രഹ്മാവ്)യും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 40

भद्रमाह महातेजाः प्रार्थयन्प्रणतः प्रभुः अलं क्रोधेन वै भद्र नष्टाश्चैव दिवौकसः

മഹാതേജസ്സുള്ള പ്രഭു ഭദ്രനോട് അരുളിച്ചെയ്തു. നമസ്കരിച്ചു അപേക്ഷിച്ചു പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭദ്രാ, ക്രോധം മതി; ദിവൗകസരായ ദേവന്മാർ ഇതിനകം നശിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 41

प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैः सह सुव्रत सो ऽपि भद्रः प्रभावेण ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

“പ്രസന്നനാകുക; റോമജരോടുകൂടെ എല്ലാം ക്ഷമിക്കൂ, ഹേ സുവ്രതാ.” പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഭദ്രനും ശുഭനായി.

Verse 42

शमं जगाम शनकैः शान्तस्तस्थौ तदाज्ञया देवो ऽपि तत्र भगवान् अन्तरिक्षे वृषध्वजः

അവൻ ക്രമേണ ശമം പ്രാപിച്ചു; ആ ആജ്ഞപ്രകാരം ശാന്തനായി നിശ്ചലമായി നിന്നു. അവിടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവനും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 43

सगणः सर्वदः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः प्रार्थितश्चैव देवेन ब्रह्मणा भगवान् भवः

അവൻ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഉള്ളവൻ; സർവദൻ—എല്ലാ വരങ്ങളും നല്കുന്നവൻ; ശർവൻ—സംഹാരകൻ; സർവലോകങ്ങളുടെ മഹേശ്വരൻ. അത്തരം ഭഗവാൻ ഭവനെ (ശിവനെ) ദേവൻ ബ്രഹ്മയും പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 44

हतानां च तदा तेषां प्रददौ पूर्ववत्तनुम् इन्द्रस्य च शिरस्तस्य विष्णोश्चैव महात्मनः

അപ്പോൾ കൊല്ലപ്പെട്ടവർക്കെല്ലാം മുൻപുപോലെ ദേഹം തിരികെ നൽകി. ഇന്ദ്രന്റെ ശിരസ്സും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു; മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ ക്ഷേമം/ആരോഗ്യവും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.

Verse 45

दक्षस्य च मुनीन्द्रस्य तथान्येषां महेश्वरः वागीश्याश्चैव नासाग्रं देवमातुस्तथैव च

മഹേശ്വരൻ ദക്ഷനുടെയും ആ മുനീന്ദ്രന്റെയും മറ്റു പലരുടെയും നാസാഗ്രം സ്പർശിച്ച്/ചിഹ്നപ്പെടുത്തി; അതുപോലെ വാഗീശിയുടെയും ദേവമാതാവിന്റെയും നാസാഗ്രവും. ഈ ദിവ്യചിഹ്നംകൊണ്ട് പ്രഭു പതി ധർമ്മാനുസാരം പശു (ജീവൻ)കളെ ബന്ധിക്കാനും മോചിപ്പിക്കാനും ഉള്ള തന്റെ പരമാധികാരം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 46

नष्टानां जीवितं चैव वराणि विविधानि च दक्षस्य ध्वस्तवक्त्रस्य शिरसा भगवान्प्रभुः

ഭഗവാൻ പ്രഭു, സർവാധിപതി പതി, നശിച്ചവർക്കു വീണ്ടും ജീവൻ നൽകി പലവിധ വരങ്ങൾ ദാനമാക്കി; മുഖം നശിച്ച ദക്ഷനു ഒരു ശിരസ് സ്ഥാപിച്ച് പുനർജീവനം നൽകി.

Verse 47

कल्पयामास वै वक्त्रं लीलया च महान् भवः दक्षो ऽपि लब्धसंज्ञश् च समुत्थाय कृताञ्जलिः

മഹാൻ ഭവൻ (ശിവൻ) ലീലാമാത്രത്തിൽ അവനു മുഖം സൃഷ്ടിച്ചു. ദക്ഷനും ബോധം ലഭിച്ച് എഴുന്നേറ്റ് കൈകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ നിന്നു.

Verse 48

तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम् स्तुतस्तेन महातेजाः प्रदाय विविधान्वरान्

അവൻ ദേവദേവേശൻ, വൃഷഭധ്വജൻ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു. ആ സ്തുതിയിൽ പ്രസന്നനായ മഹാതേജസ്വി പ്രഭു പലവിധ വരങ്ങൾ നൽകി—പതി ശിവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ പശു (ജീവൻ)യുടെ പാശം (ബന്ധനം) ശിഥിലമായി മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 49

गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्लिष्टकर्मणे देवाश् च सर्वे देवेशं तुष्टुवुः परमेश्वरम्

അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ദക്ഷനു അദ്ദേഹം ഗാണപത്യം (ഗണങ്ങളുടെ അധിപത്യം) നൽകി. തുടർന്ന് എല്ലാ ദേവന്മാരും ദേവേശൻ പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു—അവൻ തന്നെയാണ് പരമ പതി, പശു (ജീവൻ)കളുടെ പാശം അഴിക്കുന്നവൻ.

Verse 50

नारायणश् च भगवान् तुष्टाव च कृताञ्जलिः ब्रह्मा च मुनयः सर्वे पृथक्पृथगजोद्भवम्

ഭഗവാൻ നാരായണൻ കൃതാഞ്ജലിയായി നിന്നു സന്തോഷചിത്തത്തോടെ സ്തുതി ചെയ്തു. ബ്രഹ്മാവും എല്ലാ മുനിമാരും തത്തത്ത രീതിയിൽ ആ അജന്മ സ്വയംഭൂ പ്രകാശത്തെ മഹിമപ്പെടുത്തി.

Verse 51

तुष्टुवुर् देवदेवेशं नीलकण्ठं वृषध्वजम् तान् देवान् अनुगृह्यैव भवो ऽप्यन्तरधीयत

ദേവന്മാർ ദേവദേവേശനായ നീലകണ്ഠൻ, വൃഷധ്വജൻ എന്ന പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു. അവർക്കു അനുഗ്രഹം നൽകി ഭവൻ (ശിവൻ) പിന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.