
Dvīpa-Varṣa Vibhāga and the Priyavrata–Agnīdhra Lineage (Cosmic Geography and Royal Succession)
മുൻ അധ്യായത്തിന്റെ അവസാനം നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാർ ലോകമണ്ഡലത്തിന്റെ നിർണ്ണായക വിവരണം സൂതനോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു—ദ്വീപങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ദിവ്യക്രമം. സൂതൻ വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിച്ച് സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ പുത്രനായ പ്രിയവ്രതന്റെ കഥ ആരംഭിക്കുന്നു; അവന്റെ പുത്രന്മാർ ഏഴ് ദ്വീപുകളുടെ അധിപതികളായി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നതിലൂടെ രാജാധികാരവും സൃഷ്ടിവ്യവസ്ഥയുടെ ഒരു പ്രവർത്തനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അധ്യായം ദ്വീപരാജാക്കളെയും അവരുടെ ഏഴ് പേരുള്ള വർഷങ്ങളെയും എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ്, തുടർന്ന് ജംബൂദ്വീപിൽ അഗ്നീധ്രന്റെ ഭരണവും മേരുവിനെ ചുറ്റിയുള്ള ഒൻപത് വിഭാഗങ്ങളുടെ (വർഷങ്ങളുടെ) ഭൗഗോള സ്ഥാനവും വിശദീകരിക്കുന്നു. പിന്നെ ധർമ്മചിന്ത—ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ദ്വിജന്മാർക്ക് മോക്ഷം വർണാശ്രമനിയമിത സ്വധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. തുടർന്ന് വംശാവലി: നാഭിയിൽ നിന്ന് ഋഷഭൻ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈരാഗ്യവും യോഗസിദ്ധിയും പാശുപതസദൃശ അനുഭവത്തോടെ രാജത്വത്തിൽ നിന്ന് സന്ന്യാസത്തിലേക്കുള്ള മാതൃകയായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഭരതനും പിന്നീടുള്ള രാജാക്കന്മാരും വഴി വംശം തുടരുകയും, അടുത്ത അധ്യായങ്ങൾക്ക് ഭൂഗോളവിവരണവും ധർമ്മയുക്ത ഭരണവും മോക്ഷവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पुर्वविभागे सप्तत्रिंशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवमुक्तास्तु मुनयो नैमिषीया महामतिम् / पप्रच्छुरुत्तरं सूतं पृथिव्यादिविनिर्णयम्
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിൽ സപ്തത്രിംശ അധ്യായം സമാപിച്ചു. ശ്രീകൂർമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട നൈമിഷീയ മുനിമാർ നിർണായക ഉത്തരമാഗ്രഹിച്ച് മഹാമതിയായ സൂതനോടു ഭൂമ്യാദി തത്ത്വങ്ങളുടെ നിർണ്ണയം സംബന്ധിച്ച് ചോദിച്ചു।
Verse 2
ऋषय ऊचुः कथितो भवता सूत सर्गः स्वयंभुवः शुभः / इदानीं श्रोतुमिच्छामस्त्रिलोकस्यास्य मण्डलम्
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, നിങ്ങൾ സ്വയംഭുവിന്റെ മംഗളകരമായ സൃഷ്ടിയെ വിവരിച്ചു. ഇനി ഈ ത്രിലോകത്തിന്റെ മണ്ഡലം, അതിന്റെ വിന്യാസം, ഞങ്ങൾ ശ്രവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 3
यावन्तः सागरा द्वीपास्तथा वर्षाणि पर्वताः / वनानि सरितः सूर्यग्रहाणां स्थितिरेव च
എത്ര സമുദ്രങ്ങളും ദ്വീപുകളും ഉണ്ടോ, അത്ര തന്നെ വർഷങ്ങൾ (പ്രദേശങ്ങൾ)യും പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്; അതുപോലെ വനങ്ങളും നദികളും ഉണ്ട്; സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും നിശ്ചിത സ്ഥാനങ്ങളും ക്രമവും ഉണ്ട്।
Verse 4
यदाधारमिदं कृत्स्नं येषां पृथ्वी पुरा त्वियम् / नृपाणां तत्समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि
ഓ സൂതാ! ആരുടെ ആശ്രയത്തിൽ ഈ സമസ്തവും നിലകൊണ്ടിരുന്നുവോ, ആരാൽ ഈ ഭൂമി പുരാകാലത്ത് ധരിക്കപ്പെട്ടുവോ—അത്തരം രാജാക്കന്മാരെ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്।
Verse 5
सूत उवाच वक्ष्ये देवादिदेवाय विष्णवे प्रभविष्णवे / नमस्कृत्वाप्रमेयाय यदुक्तं तेन धीमता
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവാദിദേവൻ, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു, അപ്രമേയനായ വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ചു, ആ ധീമാൻ പറഞ്ഞതിനെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിവരിക്കുന്നു।
Verse 6
स्वायंभुवस्य तु मनोः प्रागुक्तो यः प्रियव्रतः / पुत्रस्तस्याभवन् पुत्राः प्रजापतिसमा दश
മുമ്പ് പറഞ്ഞ പ്രിയവ്രതൻ സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ പുത്രനായിരുന്നു. അവനിൽ നിന്ന് പത്ത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ പ്രജാപതിമാരെപ്പോലെ സൃഷ്ടിശക്തിയിലും മഹിമയിലും സമന്മാർ ആയിരുന്നു।
Verse 7
अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च वपुष्मान् द्युतिमांस्तथा / मेधा मेधातिथिर्हव्यः सवनः पुत्र एव च
അഗ്നീധ്രനും അഗ്നിബാഹുവും; അതുപോലെ വപുഷ്മാനും ദ്യുതിമാനും; (കൂടാതെ) മേധാ, മേധാതിഥി, ഹവ്യ, സവന—ഇവരും അവന്റെ പുത്രന്മാരായിരുന്നു।
Verse 8
ज्योतिष्मान् दशमस्तेषां महाबलपराक्रमः / धार्मिको दाननिरतः सर्वभूतानुकम्पकः
അവരിൽ പത്താമൻ ജ്യോതിഷ്മാൻ—മഹാബലവും പരാക്രമവും ഉള്ളവൻ. അവൻ ധാർമ്മികൻ, ദാനനിരതൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും കരുണയുള്ളവൻ.
Verse 9
मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः / जातिस्मरा महाभागा न राज्ये दधिरे मतिम्
എന്നാൽ മേധാഗ്നിബാഹുവിന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ യോഗപരായണരായിരുന്നു. അവർ പൂർവ്വജന്മസ്മരണയുള്ള മഹാഭാഗന്മാർ; രാജ്യത്വത്തിൽ മനസ്സു വെച്ചില്ല.
Verse 10
प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद् वै सप्तद्वीपेषु सप्त तान् / जम्बुद्वीपेश्वरं पुत्रमग्नीध्रमकरोन्नृपः
രാജാ പ്രിയവ്രതൻ തീർച്ചയായും ആ ഏഴുപേരെയും ഏഴ് ദ്വീപുകളിലെ ഭരണാധിപന്മാരായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. പിന്നെ തന്റെ പുത്രൻ അഗ്നീധ്രനെ ജംബൂദ്വീപത്തിന്റെ അധിപതിയായി നിയമിച്ചു.
Verse 11
प्लक्ष्द्वीपेश्वरश्चैव तेन मेधातिथिः कृतः / शाल्मलेशं वपुष्मन्तं नरेन्द्रमभिषिक्तवान्
അവൻ മേധാതിഥിയെ പ്ലക്ഷദ്വീപത്തിന്റെ അധിപതിയാക്കി. പിന്നെ വപുഷ്മന്തനെ ശാല്മലദ്വീപത്തിന്റെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
Verse 12
ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान् प्रभुः / द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत्
പ്രഭു ജ്യോതിഷ്മന്തനെ കുശദ്വീപത്തിലെ രാജാവാക്കി. അതുപോലെ ദ്യുതിമന്തനെ ക്രൗഞ്ചദ്വീപിലെ രാജാവായി നിയമിച്ചു.
Verse 13
शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः / पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं च प्रजापतिः
പ്രിയവ്രതൻ ശാകദ്വീപത്തിന്റെ അധിപനായി ഹവ്യനെ നിയമിച്ചു; പ്രജാപതി പുഷ്കരദ്വീപത്തിന്റെ അധിപനായി സവനനെ നിയോഗിച്ചു।
Verse 14
पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत् / धातिकिश्चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ
പുഷ്കരത്തിൽ സവനനും മഹാവീതൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; ധാതികിയും—ഈ രണ്ടുപേരും അവന്റെ പുത്രന്മാർ, സത്പുത്രസമ്പന്നരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ।
Verse 15
महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः / नाम्ना तु धातकेश्चापि धातकीखण्डमुच्यते
ആ മഹാത്മാവിന്റെ നാമത്തിൽ ആ വർഷം ‘മഹാവീതം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ധാതകിയുടെ നാമത്തിൽ ആ വിഭാഗം ‘ധാതകീഖണ്ഡം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 16
शाकद्वीपेश्वरस्याथ हव्यस्याप्यभवन् सुताः / जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मणीचकः / कुसुमोत्तरो ऽथ मोदाकिः सप्तमः स्यान्महाद्रुमः
ശാകദ്വീപാധിപനായ ഹവ്യയ്ക്ക് പുത്രന്മാർ—ജലദ, കുമാര, സുകുമാര, മണീചക, കുസുമോത്തര, മോദാകി; ഏഴാമൻ മഹാദ്രുമൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 17
जलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते / कुमारस्य तु कौमारं तृतीयं सुकुमारकम्
ജലദന്റെ നാമത്തിൽ ആദ്യ വർഷം ‘ജലദം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; കുമാരന്റെ നാമത്തിൽ ‘കൗമാരം’, മൂന്നാമത് ‘സുകുമാരകം’ എന്നും വിളിക്കുന്നു।
Verse 18
मणीचकं चतुर्थं तु पञ्चमं कुसुमोत्तरम् / मोदाकं षष्ठमित्युक्तं सप्तमं तु महाद्रुमम्
‘മണീചക’ നാലാമത്തെ പുണ്യസ്ഥലമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു; അഞ്ചാമത് ‘കുസുമോത്തര’. ‘മോദാക’ ആറാമത് എന്നു പറയുന്നു; ഏഴാമത് ‘മഹാദ്രുമ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 19
क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि सुता द्युतिमतो ऽभवन् / कुशलः प्रथमस्तेषां द्वितीयस्तु मनोहरः
ക്രൗഞ്ചദ്വീപാധിപന്റെ പുത്രി ദ്യുതിമാന്റെ ഭാര്യയായി. അവരുടെ പുത്രന്മാരിൽ ആദ്യൻ കുശലൻ, രണ്ടാമൻ മനോഹരൻ.
Verse 20
उष्णस्तृतीयः संप्रोक्तश्चतुर्थः प्रवरः स्मृतः / अन्धकारो मुनिश्चैव दुन्दुभिश्चैव सप्तमः / तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः
മൂന്നാമത് (പ്രദേശം/ഭരണാധികാരി) ‘ഉഷ്ണ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു; നാലാമത് ‘പ്രവര’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘അന്ധകാര’, ‘മുനി’, ‘ദുന്ദുഭി’ എന്നും പേരുകൾ; അതിൽ ‘ദുന്ദുഭി’ ഏഴാമത്. ക്രൗഞ്ചദ്വീപത്തിൽ അവരുടെ പേരുകളാൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന മംഗളദേശങ്ങൾ ഉണ്ട്.
Verse 21
ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्तैवासन् महौजसः / उद्भेदो वेणुमांश्चैवाश्वरथो लम्बनो धृतिः / षष्ठः प्रभाकारश्चापि सप्तमः कपिलः स्मृतः
കുശദ്വീപത്തിൽ ജ്യോതിഷ്മതിന് ഏഴ് മഹാതേജസ്സും മഹാബലവും ഉള്ള പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ഉദ്ഭേദ, വേണുമാംശ, അശ്വരഥ, ലംബന, ധൃതി; ആറാമൻ പ്രഭാകാരൻ, ഏഴാമൻ കപിലൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 22
स्वनामचिह्नितान् यत्र तथा वर्षाणि सुव्रताः / ज्ञेयानि सप्त तान्येषु द्वीपेष्वेवं न यो मतः
ഹേ സുവ്രതന്മാരേ, ആ ദ്വീപുകളിൽ ‘വർഷ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ തത്തത്ത പേരുകളാൽ തന്നെ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു; അവ ഏഴെന്ന് അറിയുക. ദ്വീപങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇതുതന്നെ സ്ഥിരനിശ്ചയം.
Verse 23
शाल्मलद्वीपनाथस्य सुताश्चासन् वपुष्मतः / श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा / वैद्युतौ मानसश्चैव सप्तमः सुप्रभो मतः
ശാല്മലദ്വീപത്തിന്റെ ദീപ്തിമാനായ അധിപനിൽ നിന്ന് ഏഴ് പ്രശസ്ത പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—ശ്വേതൻ, ഹരിതൻ, ജീമൂതൻ, രോഹിതൻ, വൈദ്യുതൻ, മാനസൻ, ഏഴാമൻ ‘സുപ്രഭ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ।
Verse 24
प्लक्षद्वीपेश्वरस्यापि सप्त मेधातिथेः सुताः / ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां शिशिरश्च सुखोदयः / आनन्दश्च शिवश्चैव क्षेमकश्च ध्रुवस्तथा
പ്ലക്ഷദ്വീപാധിപനായ മേധാതിഥിക്ക് ഏഴ് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—അവരിൽ മൂത്തവൻ ശാന്തഭയൻ; പിന്നെ ശിശിരൻ, സുഖോദയൻ, ആനന്ദൻ, ശിവൻ, ക്ഷേമകൻ, ധ്രുവൻ।
Verse 25
प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै / वर्णाश्रमविभागेन स्वधर्मो मुक्तये द्विजाः
പ്ലക്ഷദ്വീപാദി പ്രദേശങ്ങളിലും ശാകദ്വീപത്തിന്റെ അതിരോടു ചേർന്ന ദേശങ്ങളിലും, വർണാശ്രമവിഭാഗപ്രകാരം ഉള്ള സ്വധർമ്മം തന്നെയാണ് ദ്വിജന്മാർക്ക് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗമെന്ന് അറിയണം।
Verse 26
जम्बुद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रास्त्वासन् महाबलाः / अग्नीध्रस्य द्विजश्रेष्ठास्तन्नामानि निबोधत
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ജംബുദ്വീപാധിപനായ അഗ്നീധ്രന് മഹാബലമുള്ള പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇനി അവരുടെ നാമങ്ങൾ അറിഞ്ഞുകൊൾക।
Verse 27
नाभिः किंपुरुषश्चैव तथा हरिरिलावृतः / रम्यो हिरण्वांश्च कुरुर्भद्राश्वः केतुमाहलकः
നാഭി, കിംപുരുഷൻ, ഹരി, ഇലാവൃതം; പിന്നെ രമ്യം, ഹിരണ്വാൻ, കുരു, ഭദ്രാശ്വം, കേതുമാഹലകം—ഇവയാണ് ജംബുദ്വീപത്തിന്റെ ഒമ്പത് വിഭാഗങ്ങളെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 28
जम्बुद्वीपेश्वरो राजा स चाग्नीध्रो महामतिः / विभज्य नवधा तेभ्यो यथान्यायं ददौ पुनः
ജംബൂദ്വീപത്തിന്റെ അധിപനായ മഹാമതി രാജാവ് അഗ്നീധ്രൻ അതിനെ ഒൻപതു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച്, ന്യായാനുസൃത ക്രമത്തിൽ വീണ്ടും അവർക്കു നൽകി।
Verse 29
नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हिमाह्वं प्रददौ पुनः / हेमकूटं ततो वर्षं ददौ किंपुरुषाय तु
നാഭിയുടെ തെക്കോട്ടു ‘ഹിമാഹ്വ’ എന്ന വർഷം വീണ്ടും നൽകി; തുടർന്ന് ‘ഹേമകൂട’ വർഷം കിംപുരുഷനു അർപ്പിച്ചു।
Verse 30
तृतीयं नैषधं वर्षं हरये दत्तवान् पिता / इलावृताय प्रददौ मेरुमध्यमिलावृतम्
പിതാവ് മൂന്നാമത്തെ ‘നൈഷധ’ വർഷം ഹരയയ്ക്ക് നൽകി; മേരുവിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള ‘ഇലാവൃത’ം ഇലാവൃതനു തന്നേ അർപ്പിച്ചു।
Verse 31
नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता / श्वेतं यदुत्तरं वर्षं पित्रा दत्तं हिरण्वते
പിതാവ് നീലാചലാശ്രിതമായ വർഷം രമ്യയ്ക്ക് നൽകി; വടക്കുള്ള ‘ശ്വേത’ വർഷം പിതാവ് ഹിരണ്വതിനു അർപ്പിച്ചു।
Verse 32
यदुत्तरं शृङ्गवतो वर्षं तत् कुरुवे ददौ / मेरोः पूर्वेण यद् वर्षं भद्राश्वाय न्यवेदयत् / गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्
ശൃംഗവതിന്റെ വടക്കുള്ള വർഷം കുരുവിനു നൽകി; മേരുവിന്റെ കിഴക്കുള്ള വർഷം ഭദ്രാശ്വനു ഏല്പിച്ചു; ഗന്ധമാദന-വർഷം കേതുമാലയ്ക്കു അർപ്പിച്ചു।
Verse 33
वर्षेष्वेतेषु तान् पुत्रानभिषिच्य नराधिपः / संसारकष्टतां ज्ञात्वा तपस्तेपे वनं गतः
ആ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നരാധിപൻ തന്റെ പുത്രന്മാരെ രാജസ്ഥാനത്ത് അഭിഷേകം ചെയ്തു; സംസാരത്തിന്റെ ദുഃഖക്ലേശം അറിഞ്ഞ് വനത്തിലേക്ക് പോയി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു।
Verse 34
हिमाह्वयं तु यस्यैतन्नाभेरासीन्महात्मनः / तस्यर्षभो ऽभवत् पुत्रो मरुदेव्यां महाद्युतिः
മഹാത്മാവായ നാഭിക്കു ‘ഹിമാഹ്വയ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ പ്രദേശം ഉണ്ടായിരുന്നു; മരുദേവിയിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന് മഹാദ്യുതിയുള്ള പുത്രൻ ഋഷഭൻ ജനിച്ചു।
Verse 35
ऋषभाद् भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः / सो ऽभिषिच्यर्षभः पुत्रं भरतं पृथिवीपतिः / वानप्रस्थाश्रमं गत्वा तपस्तेपे यथाविधि
ഋഷഭനിൽ നിന്ന് ഭരതൻ ജനിച്ചു—അവൻ വീരനും നൂറു പുത്രന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനും ആയിരുന്നു. പിന്നെ ഭൂമിപതി ഋഷഭൻ ഭരതനെ രാജസ്ഥാനത്ത് അഭിഷേകം ചെയ്ത് വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം സ്വീകരിച്ചു, വിധിപ്രകാരം തപസ്സു ചെയ്തു।
Verse 36
तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं कृशो धमनिसंततः / ज्ञानयोगरतो भूत्वा महापाशुपतो ऽभवत्
തപസ്സാൽ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച് ശരീരം മെലിഞ്ഞു, നാഡികൾ തെളിഞ്ഞു; ജ്ഞാനയോഗത്തിൽ നിരതനായി അദ്ദേഹം മഹാപാശുപതൻ—പശുപതി ശിവന്റെ പരമസിദ്ധ ഭക്തൻ—ആയിത്തീർന്നു।
Verse 37
सुमतिर्भरतस्याभूत् पुत्रः परमधार्मिकः / सुमतेस्तैजसस्तस्मादिन्द्रिद्युम्नो व्यजायत
ഭരതന് സുമതി എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം പരമധാർമ്മികൻ. സുമതിയിൽ നിന്ന് തൈജസൻ ജനിച്ചു; തൈജസനിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രിദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു।
Verse 38
परमेष्ठी सुतस्तस्मात् प्रतीहारस्तदन्वयः / प्रतिहर्तेति विख्यात उत्पन्नस्तस्य चात्मजः
പരമേഷ്ഠിയിൽ നിന്നു അതേ വംശത്തിൽ പ്രതീഹാരൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ പുത്രൻ ‘പ്രതിഹർത്താ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി ജനിച്ചു.
Verse 39
भवस्तस्मादथोद्गीथः प्रस्तावस्तत्सुतो ऽभवत् / पृथुस्ततस्ततो रक्तो रक्तस्यापि गयः सुतः
അവനിൽ നിന്നു ഭവൻ ജനിച്ചു; ഭവനിൽ നിന്നു ഉദ്ഗീഥൻ. അവന്റെ പുത്രൻ പ്രസ്ഥാവൻ. പിന്നെ പൃഥു, തുടർന്ന് രക്തൻ; രക്തന്റെ പുത്രൻ ഗയൻ ജനിച്ചു.
Verse 40
नरो गयस्य तनयस्तस्य पुत्रो विराडभूत् / तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस्तस्मादजायत
ഗയന്റെ പുത്രൻ നരൻ; അവന്റെ പുത്രൻ വിരാട്. അവനിൽ നിന്നു ധീമാനും മഹാപരാക്രമിയും ആയ മഹാവീര്യൻ ജനിച്ചു.
Verse 41
महान्तो ऽपि ततश्चाभूद् भौवनस्तत्सुतो ऽभवत् / त्वष्टा त्वष्टुश्च विरजो रजस्तस्याप्यभूत् सुतः
അതിനുശേഷം മഹാൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ ഭൗവനൻ. ഭൗവനിൽ നിന്നു ത്വഷ്ടാ, ത്വഷ്ടയിൽ നിന്നു വിരജൻ പ്രസിദ്ധനായി. വിരജന്റെ പുത്രൻ രജസ്.
Verse 42
शतजिद् रजसस्तस्य जज्ञे पुत्रशतं द्विजाः / तेषां प्रधानो बलवान् विश्वज्योतिरिति स्मृतः
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! രജസിന്റെ പുത്രൻ ശതജിത് ജനിച്ചു; അവനു നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവരിൽ മുഖ്യനും ബലവാനും ‘വിശ്വജ്യോതി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 43
आराध्य देवं ब्रह्माणं क्षेमकं नाम पार्थिवम् / असूत पुत्रं धर्मज्ञं महाबाहुमरिन्दमम्
ദേവബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിച്ച് ക്ഷേമകനെന്ന രാജാവ് ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിപ്പിച്ചു—അവൻ ധർമ്മജ്ഞൻ, മഹാബാഹു, ശത്രുദമകൻ ആയിരുന്നു।
Verse 44
एते पुरस्ताद् राजानो महासत्त्वा महौजसः / एषां वंशप्रसूतैश्च भुक्तेयं पृथिवी पुरा
ഇവർ പുരാതനകാലത്തെ രാജാക്കന്മാർ—മഹാസത്ത്വവും മഹാതേജസ്സും ഉള്ളവർ; അവരുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവരും പണ്ടുകാലത്ത് ഈ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു അനുഭവിച്ചു।
It frames the earth as a mandala of seven dvīpas, each with seven varṣas named after their rulers/sons, and then gives a focused, Meru-centered account of Jambūdvīpa divided into nine varṣas allotted to Agnīdhra’s sons—linking geography to dynastic stewardship.
Mokṣa is presented as accessible through disciplined svadharma—properly lived according to varṇa and āśrama—especially for the twice-born in specified regions, while the royal narrative simultaneously models the renunciant culmination of dharma in Ṛṣabha’s austerity and yogic attainment.
The chapter uses Ṛṣabha’s post-kingship austerity to illustrate a shared liberative horizon where Śiva-oriented ascetic-yogic ideals (Pāśupata) can function within a broadly Vaiṣṇava cosmological narrative—an early signal of the Kurma Purāṇa’s samanvaya.