Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Dvīpa-Varṣa Vibhāga and the Priyavrata–Agnīdhra Lineage

Cosmic Geography and Royal Succession

प्लक्षद्वीपेश्वरस्यापि सप्त मेधातिथेः सुताः / ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां शिशिरश्च सुखोदयः / आनन्दश्च शिवश्चैव क्षेमकश्च ध्रुवस्तथा

plakṣadvīpeśvarasyāpi sapta medhātitheḥ sutāḥ / jyeṣṭhaḥ śāntabhayasteṣāṃ śiśiraśca sukhodayaḥ / ānandaśca śivaścaiva kṣemakaśca dhruvastathā

പ്ലക്ഷദ്വീപാധിപനായ മേധാതിഥിക്ക് ഏഴ് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—അവരിൽ മൂത്തവൻ ശാന്തഭയൻ; പിന്നെ ശിശിരൻ, സുഖോദയൻ, ആനന്ദൻ, ശിവൻ, ക്ഷേമകൻ, ധ്രുവൻ।

प्लक्षद्वीपेश्वरस्यof the lord of Plakṣa-dvīpa
प्लक्षद्वीपेश्वरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootप्लक्ष-द्वीप-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (प्लक्षद्वीपस्य ईश्वरः)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), अर्थः—‘also/even’
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-विशेषण; ‘सुताः’ इत्यस्य विशेषणम्; बहुवचनार्थे
मेधातिथेःof Medhātithi
मेधातिथेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमेधातिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
सुताःsons
सुताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), बहुवचन
ज्येष्ठःthe eldest
ज्येष्ठः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘(सुतानां) ज्येष्ठः’—विशेषणरूपेण/नामरूपेण
शान्तभयःŚāntabhaya (name)
शान्तभयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशान्त-भय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (शान्तं भयम् यस्य/शान्तभयः—नाम)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
शिशिरःŚiśira (name)
शिशिरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
सुखोदयःSukhodaya (name)
सुखोदयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुख-उदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः—षष्ठी/तत्पुरुषसदृशः (सुखस्य उदयः)
आनन्दःĀnanda (name)
आनन्दः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
शिवःŚiva (name)
शिवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
क्षेमकःKṣemaka (name)
क्षेमकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षेमक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
ध्रुवःDhruva (name)
ध्रुवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नाम
तथाlikewise/also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—क्रियाविशेषण/समुच्चयार्थ (adverb/‘likewise’)

Sūta (narrator) recounting Purāṇic cosmography to the sages (Naimiṣāraṇya frame)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

P
Plakṣa-dvīpa
M
Medhātithi
Ś
Śāntabhaya
Ś
Śiśira
S
Sukhodaya
Ā
Ānanda
Ś
Śiva
K
Kṣemaka
D
Dhruva

FAQs

This verse is primarily cosmographical and genealogical; it does not directly teach Ātman-doctrine, but it situates human and royal lineages within an ordered cosmic framework that later supports dharma and spiritual instruction in the Purāṇa.

No explicit yoga practice is stated in this verse. Its function is to map sacred cosmology (dvīpas and rulers), which serves as background for later Kurma Purana teachings on devotion, dharma, and (in the Upari-bhāga) disciplines such as Pāśupata-oriented yoga and īśvara-bhakti.

The verse does not discuss Shiva–Vishnu theology directly; however, the presence of the name “Śiva” among royal heirs reflects the Purāṇa’s broader habit of integrating Śaiva auspicious terminology within a Vaiṣṇava-narrated cosmology, consistent with Kurma Purana’s synthesis.