Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे अमावस्याश्राद्धे पितृविचयोनामाष्टाविंशति तमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच चतुर्युगानि यान्यासन्पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / तेषां निसर्गं तत्त्वं च श्रोतुमिच्छामि विस्तरात्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത പൂർവഭാഗത്തിലെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ, അമാവാസ്യാശ്രാദ്ധത്തിൽ ‘പിതൃവിചയ’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തെട്ടാം അധ്യായം. ഋഷി പറഞ്ഞു—സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവവും തത്ത്വവും ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 2

सूत उवाच पृथिव्यादिप्रसंगेन यन्मया प्रागुदीरितम् / तेषां चतुर्युगं ह्येतत्तद्वक्ष्यामि निबोधत

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പൃഥ്വി മുതലായ വിഷയപ്രസംഗത്തിൽ ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതിന്റെ തന്നെയാണിത്; അവയുടെ ചതുര്യുഗത്തെ ഇപ്പോൾ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുക.

Verse 3

संख्ययेह प्रसंख्याय विस्तराच्चैव सर्वशः / युगं च युगभेदश्च युगधर्मस्तथैव च

ഇവിടെ ഞാൻ സംഖ്യാമാനപ്രകാരം, വിശാലമായി എല്ലാതരത്തിലും, യുഗവും യുഗഭേദവും യുഗധർമ്മവും കൂടി വിവരിക്കും.

Verse 4

युगसंध्यांशकश्चैव युगसंधानमेव च / षट्प्रकाशयुगाख्यैषा ता प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः

യുഗസന്ധ്യയുടെ അംശവും യുഗസന്ധാനവും കൂടി; ‘ഷട്പ്രകാശ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ യുഗക്രമങ്ങളെ ഞാൻ തത്ത്വമായി പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 5

लौकिकेन प्रमाणेन निष्पाद्याब्दं तु मानुषम् / तेनाब्देन प्रसंख्यायै वक्ष्यामीह वतुर्युगम् / निमेषकाल तुल्यं हि विद्याल्लघ्वक्षरं च यत्

ലൗകിക പ്രമാണപ്രകാരം മനുഷ്യവർഷം നിശ്ചയിച്ച്, ആ വർഷമാനത്തിൽ കണക്കാക്കി ഇവിടെ ഞാൻ ചതുര്യുഗത്തെ വിവരിക്കും; ‘ലഘ്വക്ഷര’മെന്നത് നിമേഷകാലത്തോട് തുല്യമെന്നു അറിയുക.

Verse 6

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते

പതിനഞ്ച് നിമേഷം ഒരു കാഷ്ഠാ; മുപ്പത് കാഷ്ഠാ ഒരു കലാ; മുപ്പത് കലാ ഒരു മുഹൂർത്തം; അങ്ങനെ മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങളാൽ സമമായ രാത്രി-പകലുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 7

अहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ

സൂര്യനാണ് മനുഷ്യരുടെ ലൗകിക പകലും രാത്രിയും വിഭജിക്കുന്നത്.

Verse 8

तत्राहः कर्मचेष्टायां रात्रिः स्वप्नाय कल्पते / पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः

അവിടെ പകൽ കര്‍മചേഷ്ടയ്ക്കും, രാത്രി സ്വപ്നത്തിനുമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പിതൃലോകത്തിൽ രാത്രി-പകൽ ചേർന്നത് ഒരു മാസം; പിന്നെ അവയുടെ വിഭജനവും പറയുന്നു.

Verse 9

कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी / त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु सः स्मृतः

അവർക്കു കൃഷ്ണപക്ഷം പകലുപോലെയും, ശുക്ലപക്ഷം സ്വപ്നരൂപമായ രാത്രിപോലെയും. മനുഷ്യരുടെ മുപ്പത് മാസങ്ങൾ ചേർന്നതിനെ പിതൃകളുടെ ഒരു മാസമായി സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 10

शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै / पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते

മാസങ്ങളിൽ മൂന്നു നൂറും കൂടാതെ അറുപതും—ആകെ 360 മാസം—മനുഷ്യഗണന പ്രകാരം പിതൃകളുടെ ഒരു സംവത്സരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

मानुषे णैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् / पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै

മനുഷ്യ അളവിൽ വരുന്ന നൂറു വർഷങ്ങൾ, ഇവിടെ പിതൃകളുടെ മൂന്നു വർഷങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 12

दश चैवाधिका मासाः पितृसंख्येह संज्ञिताः / लौकिकेनैव मानेन हृब्दो यो मानुषः स्मृतः

പിതൃഗണനയിൽ പത്ത് മാസങ്ങളും അതിലധികവും എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ‘മാനുഷ’ കാലം എന്നു പ്രസിദ്ധമായത് ലോകിക അളവുപ്രകാരം തന്നെയാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 13

एतद्दिव्यमहोरात्रं शास्त्रे स्यान्निश्चयो गतः / दिव्ये रात्र्यहनी वर्ष प्रविभागस्तयोः पुनः

ശാസ്ത്രത്തിൽ ഈ ദിവ്യ അഹോരാത്രത്തിന്റെ നിശ്ചയം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ ദിവ്യ രാത്രി–പകൽ അനുസരിച്ച് വീണ്ടും വർഷങ്ങളുടെ വിഭജനം നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

Verse 14

अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् / ये ते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्यानं तयोः पुनः

അവിടെ പകൽ ഉത്തരായണവും രാത്രി ദക്ഷിണായണവും ആകുന്നു. ആ ദിവ്യ രാത്രി–പകൽ എത്രയെന്ന കണക്കു വീണ്ടും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 15

त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिप्यो मासस्तु स स्मृतः / यन्मानुषं शतं विद्धि दिव्या मासास्त्रयस्तु ते

മുപ്പത് വർഷങ്ങൾ ഒരു ദിവ്യ മാസമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യരുടെ നൂറു വർഷം മൂന്നു ദിവ്യ മാസങ്ങളാണെന്ന് അറിയുക.

Verse 16

दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः / त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु / दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्त्तितः

ഇങ്ങനെ പത്ത് (ദിവ്യ) ദിവസങ്ങൾ—ഇതാണ് ദിവ്യവിധിയെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യരുടെ മൂന്നു നൂറ്റി അറുപത് വർഷങ്ങൾ ഒരു ദിവ്യ സംവത്സരമെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 17

त्रीणि वर्ष सहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः / त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः

പ്രമാണപ്രകാരം മനുഷ്യരുടെ മൂവായിരം വർഷങ്ങൾ, അതിനോടൊപ്പം കൂടി മുപ്പത് വർഷങ്ങൾ—ഇതിനെ സപ്തർഷി-വത്സരം എന്നു കരുതുന്നു.

Verse 18

नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु / अन्यानि नवतिश्चैव ध्रुवः संवत्सरः स्मृतः

മനുഷ്യവർഷങ്ങളിൽ ഒമ്പതിനായിരം വർഷവും, പിന്നെ മറ്റൊരു തൊണ്ണൂറ് വർഷവും—ഇതിനെ ‘ധ്രുവ സംവത്സരം’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 19

षड्विंशतिसहस्राणि वर्षाणि मानुषाणि तु / वर्षाणां तु शतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः

മനുഷ്യവർഷങ്ങളിൽ ഇരുപത്താറായിരം വർഷം; അതിൽ നൂറു വർഷം ദിവ്യമായ അളവെന്നു അറിയുക—ഇത് ദിവ്യവിധിയായി സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 20

त्रीण्येव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु

മനുഷ്യവർഷങ്ങളിൽ മൂന്നു നിയുതം (മൂന്നു ലക്ഷം വർഷം)—എന്നു അവർ പറഞ്ഞു.

Verse 21

षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्याया / दिव्यवर्षसहस्र तु प्राहुः संख्याविदो जनाः

എണ്ണത്തിൽ അറുപതിനായിരം ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; സംഖ്യാവിദർ ഇതിനെ ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 22

इत्येवमृषिभिर्गीतं दिव्यया संख्याया त्विह / दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम्

ഇങ്ങനെ ഋഷിമാർ ഇവിടെ ദിവ്യസംഖ്യയിൽ പാടിയിരിക്കുന്നു; ദിവ്യപ്രമാണം കൊണ്ടുതന്നെ യുഗങ്ങളുടെ സംഖ്യാവിന്യാസം നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 23

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽबुवन् / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुष्टयम्

ഭാരതവർഷത്തിൽ കവികൾ നാല് യുഗങ്ങൾ പറഞ്ഞു—കൃതം, ത്രേതാ, ദ്വാപരം, കലി—ഇതാണ് ചതുഷ്ടയം.

Verse 24

पूर्व कृतयुकं नाम ततस्त्रेती विधीयते / द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कल्पयेत्

ആദ്യം കൃതയുഗം എന്നു വിളിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ത്രേതാ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ ദ്വാപരം, കലി—ഇവയാണ് യുഗങ്ങൾ എന്നു കൽപ്പിക്കുന്നു.

Verse 25

चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां च कृत युगम् / तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशः संध्याया समः

കൃതയുഗം നാലായിരം വർഷമെന്ന് പറയുന്നു; അതിന്റെ സന്ധ്യ അത്ര തന്നെ നൂറ് വർഷം, സന്ധ്യാംശവും സന്ധ്യയ്‌ക്ക് തുല്യം.

Verse 26

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु / एकन्यायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च

മറ്റുള്ള മൂന്ന് യുഗങ്ങളിലും, സന്ധ്യയും സന്ധ്യാംശവും ഉൾപ്പെടുത്തി, അതേ നിയമപ്രകാരം ആയിരങ്ങളും നൂറുകളും പ്രയോഗിക്കുന്നു.

Verse 27

त्रीणि द्वे च सहस्राणि त्रेताद्वापरयोः क्रमात् / त्रिशती द्विशती संध्ये संध्यांशौ चापि तत्समौ

ക്രമമായി ത്രേതായുഗം മൂവായിരം, ദ്വാപരയുഗം രണ്ടായിരം വർഷം; അവയുടെ സന്ധ്യകൾ യഥാക്രമം മുന്നൂറും ഇരുനൂറും വർഷം, സന്ധ്യാംശങ്ങളും അത്ര തന്നെ.

Verse 28

कलिं वर्षसरस्रं तु युगमाहुर्द्विजोत्तमाः / तस्यैकशतिका संध्या संध्यांशः संध्यया समः

ദ്വിജോത്തമർ പറയുന്നു: കലിയുഗം ഒരു സഹസ്ര വർഷമാണ്. അതിന്റെ സന്ധ്യ നൂറു വർഷം; സന്ധ്യാംശവും സന്ധ്യയ്‌ക്ക് സമം.

Verse 29

तेषां द्वादशसाहस्री युगसंख्या प्रकीर्त्तिता / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैव चतुष्टयम्

അവയുടെ യുഗസംഖ്യ ദ്വാദശ സഹസ്രമെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്. കൃതം, ത്രേതാ, ദ്വാപരം, കലി—ഇവ നാലും ചേർന്നതാണ് ചതുഷ്ടയം.

Verse 30

अत्र संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः / कृतस्य तावद्वक्ष्यामि वर्षाणि च निबोधत

ഇവിടെ മനുഷ്യപ്രമാണപ്രകാരം വർഷങ്ങൾ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇനി കൃതയുഗത്തിന്റെ വർഷങ്ങൾ ഞാൻ പറയും; ശ്രദ്ധിച്ച് ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 31

सहस्राणां शतान्याहुश्चतुर्दश हि संख्याया / चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम्

സഹസ്രങ്ങളുടെ ശതങ്ങളിൽ എണ്ണം പതിനാലെന്ന് പറയുന്നു; കൂടാതെ നാല്പതിനായിരവും മറ്റു (വർഷങ്ങളും) ചേർന്ന് കൃതയുഗം ആകുന്നു.

Verse 32

तथा शतसहस्राणि वर्षाणि दशसंख्याया / अशीतिश्च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य सः

അതുപോലെ പത്ത് ശതസഹസ്ര വർഷങ്ങളും എൺപത് സഹസ്ര വർഷങ്ങളും—ഇതാണ് ത്രേതായുഗത്തിന്റെ കാലം.

Verse 33

सप्तैव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषेण तु / विंशतिश्च सहस्रामि कालः स द्वापरस्य च

മാനവവർഷഗണന പ്രകാരം ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ കാലം ഏഴ് നിയുതങ്ങളും ഇരുപത് സഹസ്ര വർഷങ്ങളും ആണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 34

तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया / षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु

അതുപോലെ കലിയുഗത്തിന്റെ കാലം എണ്ണത്തിൽ മൂന്ന് ലക്ഷം വർഷവും അറുപത് സഹസ്ര വർഷവും (ആകെ 3,60,000) എന്നാണ് പറയുന്നത്।

Verse 35

एवं चतुर्युगे काल ऋतैः संध्यांशकैः स्मृतः / नियुतान्येव षडिंशान्निरसानि युगानि वै

ഇങ്ങനെ കൃതാദി യുഗങ്ങളുടെ സന്ധ്യയും സന്ധ്യാംശവും ഉൾപ്പെടുത്തി ചതുര്യുഗത്തിന്റെ കാലം സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; യുഗങ്ങളുടെ അളവ് പതിനാറ് നിയുതങ്ങൾ (നിരാസ) എന്നും പറയുന്നു।

Verse 36

चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुता नीह संख्यया / विंशतिश्च सहस्राणि स संध्यांशश्चतुर्युगः

ഇവിടെ എണ്ണത്തിൽ നാല്പത്തിമൂന്ന് നിയുതങ്ങളും ഇരുപത് സഹസ്ര വർഷങ്ങളും—ഇതാണ് ചതുര്യുഗത്തിന്റെ സന്ധ്യാംശം എന്ന് പറയുന്നു।

Verse 37

एवं चतुर्युगाख्यानां साधिका ह्येकसप्ततिः / कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते

ഇങ്ങനെ കൃത, ത്രേത തുടങ്ങിയ യുഗങ്ങളോടുകൂടിയ ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണം എഴുപത്തൊന്നിനെക്കാൾ അധികമായതിനെ ‘മന്വന്തര’ എന്ന് പറയുന്നു।

Verse 38

मन्वन्तरस्य संख्यां तु वर्षाग्रेण निबोधत / त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण प्रकीर्त्तिताः

മന്വന്തരത്തിന്റെ സംഖ്യ വർഷപ്രമാണത്തിൽ അറിയുക; മനുഷ്യഗണനയിൽ അത് മുപ്പത് കോടി വർഷങ്ങളെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 39

सप्त षष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु / विशतिश्च सहस्राणि कालो ऽयं साधिकं विना

ഇതോടൊപ്പം അറുപത്തേഴു നിയുതങ്ങളും ഇരുപതിനായിരവും കൂടി വരുന്നു; അധികഭാഗമില്ലാതെ ഇതുതന്നെയാണ് ഈ കാലം.

Verse 40

मन्वन्तरस्य संख्यैषा संख्या विद्भिर्द्विजैः स्मृता / मन्वन्तरस्य कालो ऽयं युगैः सार्द्धं च कीर्त्तितः

ഇതാണ് മന്വന്തരത്തിന്റെ സംഖ്യ എന്ന് പണ്ഡിത ദ്വിജന്മാർ സ്മരിച്ചിരിക്കുന്നു; മന്വന്തരത്തിന്റെ ഈ കാലം യുഗങ്ങളോടുകൂടിയും കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 41

चतुः साहस्रयुक्तं वै प्राकृतं तत्कृतं युगम् / त्रेताशिष्टं प्रवक्ष्यामि द्वापरं कलिमेव च

നാലായിരം ചേർന്ന പ്രാകൃത കൃതയുഗം ഇതാണ്; ഇനി ത്രേതാ, ദ്വാപരം, കലിയുഗം എന്നിവയും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 42

युगपत्समयेनार्थो द्विधा वक्तुं न शक्यते / क्रमागतं मया ह्येतत्तुभ्यं नोक्त युग द्वयम्

ഒരേ സമയത്ത് അർത്ഥം രണ്ടുവിധമായി പറയാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ ക്രമമായി വന്ന ഈ കാര്യത്തെ ഞാൻ നിന്നോട് യുഗദ്വയമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ല.

Verse 43

ऋषिवंशप्रसंगेन व्याकुलत्वात्तथैव च / अत्र त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये

ഋഷിവംശപ്രസംഗം മൂലം വ്യാകുലനായി, ഇവിടെ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആദിയിൽ മനുവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന സപ്തർഷികളും (പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു).

Verse 44

श्रौत स्मार्त्त च ते धर्म ब्रह्मणानुप्रचौदितम् / दाराग्निहोत्रसंबन्धमृग्यजुः सामसंहितम्

അവരുടെ ശ്രൗതവും സ്മാർത്തവും ആയ ധർമ്മങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവാൽ പ്രേരിതമായവ—ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം, അഗ്നിഹോത്രബന്ധം, കൂടാതെ ഋഗ്-യജുഃ-സാമ സംഹിതകളോടുകൂടി.

Verse 45

इत्यादिलक्षणं श्रौतं धर्म सप्तर्षयो ऽब्रुवन् / परंपरागतं धर्म स्मार्त्तं चाचारलक्षणम्

ഇത്തരത്തിലുള്ള ലക്ഷണങ്ങളുള്ള ശ്രൗതധർമ്മം സപ്തർഷികൾ പ്രസ്താവിച്ചു; കൂടാതെ പരമ്പരാഗതവും ആചാരലക്ഷണമുള്ളതുമായ സ്മാർത്തധർമ്മവും (വിവരിച്ചു).

Verse 46

वर्णाश्रमाचारयुतं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् / सत्येन ब्रह्मचर्येण श्रुतेन तपसा च वै

സ്വായംഭുവ മനു വർണാശ്രമാചാരയുക്തമായ ധർമ്മം പ്രസ്താവിച്ചു—സത്യം, ബ്രഹ്മചര്യം, ശ്രുതി (വേദം), തപസ്സ് എന്നിവയാൽ തന്നെ.

Verse 47

तेषां तु तप्ततपसा आर्षेणोपक्रमेण तु / सप्तर्षीणां मनोश्चैव ह्याद्ये त्रेतायुगे तथा

അവരുടെ ദീപ്തമായ തപസ്സും ആർഷോപക്രമവും അനുസരിച്ച്, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആദിയിൽ സപ്തർഷികളുടെയും മനുവിന്റെയും കാര്യത്തിലും (അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു).

Verse 48

अबुद्धिपूर्वकं तेषामक्रियापूर्वमेव च / अभिव्यक्तास्तु ते मन्त्रास्तारकाद्यैर्निदर्शनैः

അവരുടെ മന്ത്രങ്ങൾ ബുദ്ധിപൂർവമായതുമല്ല, ക്രിയയ്ക്ക് മുമ്പേ ഉണ്ടായതുമല്ല; താരകാദി ലക്ഷണങ്ങളാൽ അവ പ്രസ്ഫുടമായി.

Verse 49

आदिकल्पे तु देवानां प्रादुर्भूतास्तु याः स्वयम् / प्राणाशेष्वथ सिद्धीनामन्यासां च प्रवर्त्तनम्

ആദികൽപ്പത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് സ്വയം ഉദ്ഭവിച്ച സിദ്ധികൾ, പ്രാണക്ഷയം വരുമ്പോൾ മറ്റു സിദ്ധികളുടെയും പ്രവൃത്തിയെ ഉണർത്തി.

Verse 50

आसन्मन्त्रा व्यतीतेषु ये कल्पेषु सहस्रशः / ते मन्त्रा वै पुनस्तेषां प्रतिभायामुपस्थिताः

കഴിഞ്ഞ ആയിരക്കണക്കിന് കല്പങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ, അവ തന്നേ വീണ്ടും അവരുടെ പ്രതിഭയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 51

ऋचो यजूंषि सामानि मन्त्रश्चाथर्वणानि तु / सप्तर्षिभिस्तु ते प्रोक्ताः स्मार्त्तं धर्मं मनुर्जगौ

ഋക്, യജുസ്, സാമം, അതർവമന്ത്രങ്ങൾ—ഇവയെ സപ്തർഷിമാർ പ്രസ്താവിച്ചു; സ്മാർത്തധർമ്മം മനു പാടിപ്പറഞ്ഞു.

Verse 52

त्रेतादौ संहिता वेदाः केवला धर्मसेतवः / संरोधादायुषश्चैव वर्त्स्यन्ते द्वापरेषु वै

ത്രേതായുഗാരംഭത്തിൽ വേദങ്ങൾ സംഹിതാരൂപത്തിൽ മാത്രം, ധർമ്മത്തിന്റെ പാലങ്ങളായി നിലകൊണ്ടു; ആയുസ്സ് ചുരുങ്ങുന്നതിനാൽ ദ്വാപരത്തിൽ അവ (വിഭജിതമായി) പ്രചരിക്കും.

Verse 53

ऋषयस्तपसा वेदान्द्वापरादिष्वधीयते / अनादिनिधिना दिव्याः पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा

ഋഷിമാർ തപസ്സിലൂടെ ദ്വാപരാദി യുഗങ്ങളിൽ വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്യുന്നു. അനാദിനിധി-സ്വരൂപനായ സ്വയംഭൂ മുൻപേ ദിവ്യ ഋഷികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 54

सधर्माः सव्रताः सांगा यथाधर्मं युगेयुगे / विक्रियन्ते समानार्था वेदवादा यथायुगम्

ധർമ്മവും വ്രതവും വേദാംഗങ്ങളുമൊത്ത് വേദവാക്യങ്ങൾ യുഗംതോറും ധർമ്മാനുസാരം പ്രചരിക്കുന്നു. അർത്ഥം ഒരേതായിരുന്നാലും യുഗാനുസാരം അവ രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു.

Verse 55

आरंभयज्ञाः क्षत्राश्च हविर्यज्ञा विशस्तथा / परिचारयज्ञाः शूद्रास्तु जपयज्ञा द्विजोत्तमाः

ക്ഷത്രിയർ ആരംഭ-യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; വൈശ്യർ ഹവിർ-യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ശൂദ്രർ പരിചാര-യജ്ഞത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർ ജപ-യജ്ഞം ചെയ്യുന്നു.

Verse 56

तदा प्रमुदिता वर्णास्त्रेतायां धर्मपालिताः / क्रियावन्तः प्रजावन्तः समृद्धाः सुखिनस्तथा

അപ്പോൾ ത്രേതായുഗത്തിൽ ധർമ്മം കാത്ത വർണങ്ങൾ ആനന്ദിതരായിരുന്നു—കർമ്മനിഷ്ഠർ, സന്താനസമ്പന്നർ, സമൃദ്ധർ, സുഖികളുമായിരുന്നു.

Verse 57

ब्राह्मणाननुर्त्तन्ते क्षत्रियाः क्षत्रियान्विशः / वैश्यानुवर्त्तिनः शुद्राः परस्परमनुव्रताः

ക്ഷത്രിയർ ബ്രാഹ്മണരെ അനുഗമിക്കുന്നു; വൈശ്യർ ക്ഷത്രിയരെ. ശൂദ്രർ വൈശ്യരെ അനുഗമിക്കുന്നു—എല്ലാവരും പരസ്പരം ഒരാളുടെ വ്രതം മറ്റൊരാൾ പാലിക്കുന്നവരാണ്.

Verse 58

शुभाः प्रवृत्तयस्तेषां धर्मा वर्णाश्रमास्तथा / संकल्पितेन मनसा वाचोक्तेन स्वकर्मणा

അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ ശുഭമായിരുന്നു; വർണാശ്രമധർമ്മങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ—മനസ്സിലെ സംकल्पത്താൽ, വാക്കിലെ ഉച്ചാരണത്താൽ, സ്വകർമത്താൽ।

Verse 59

त्रेतायुगे च विफलः कर्मारंभः प्रसिद्ध्यति / आयुर्मेधा बलं रूपमारोग्यं धर्मशीलता

ത്രേതായുഗത്തിൽ ഫലമില്ലാത്ത കർമാരംഭവും പ്രസിദ്ധമായി; ആയുസ്സ്, മേധ, ബലം, രൂപം, ആരോഗ്യവും ധർമ്മശീലതയും വർധിച്ചു।

Verse 60

सर्वसाधारणा ह्येते त्रेतायां वै भवं त्युत / वर्णाश्रमव्यवस्थानं तेषां ब्रह्मा तदाकरोत्

ഹേ ഭവാ! ത്രേതായുഗത്തിൽ ഇവ എല്ലാം സർവ്വസാധാരണമായിരുന്നു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവർക്കായി വർണാശ്രമവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 61

पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्मा स्तानप्यपालयन् / परस्परविरोधेन मनुं ताः पुनरभ्ययुः

പിന്നെയും ആ പ്രജകൾ മോഹവശാൽ ആ ധർമ്മങ്ങളെ പാലിച്ചില്ല; പരസ്പരവിരോധം മൂലം അവർ വീണ്ടും മനുവിനെ സമീപിച്ചു।

Verse 62

पुनः स्वायंभुवो दृष्ट्वा याथातथ्यं प्रजापतिः / ध्यात्वा तु शतरूपायां पुत्रौ स उदपादयत्

വീണ്ടും സ്വായംഭുവ പ്രജാപതി യാഥാർത്ഥ്യം കണ്ടു, ശതരൂപയിൽ ധ്യാനിച്ച് രണ്ട് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 63

प्रियव्रतो त्तानपादौ प्रथमौ तौ मोहीक्षितौ / ततः प्रभृति राजान उत्पन्ना दण्डधारिणः

പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും—ഇരുവരും ആദ്യരാജാക്കന്മാരായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു; അതിനുശേഷം ദണ്ഡധാരികളായ രാജാക്കന്മാർ ഉദിച്ചു।

Verse 64

प्रजानां रञ्जनाच्चैव राजानस्ते ऽभवन्नृपाः / प्रच्छन्न पापास्तैर्ये च न शक्यास्तु नराधिपैः

പ്രജകളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചതിനാൽ അവർ ‘നൃപ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരായി; മറ്റുനരാധിപന്മാർക്ക് അടക്കാനാകാത്ത മറഞ്ഞ പാപങ്ങളും അവർ അടക്കി.

Verse 65

धर्मराजः स्मृतस्तेषां शास्ता वैवस्वतो यमः / वर्णानां प्रविभागाश्च त्रेतायां संप्रकीर्त्तिताः

അവർക്കായി വൈവസ്വത യമൻ ‘ധർമ്മരാജൻ’ എന്നും ‘ശാസ്താ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെട്ടു; ത്രേതായുഗത്തിൽ വർണ്ണവിഭാഗങ്ങളും പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 66

संभृताच्च तदा मन्त्रा ऋषिभिर्ब्रह्मणः सुतैः / यज्ञाः प्रवर्त्तिताश्चैव तदा ह्येव तु दैवतैः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ ഋഷിമാർ മന്ത്രങ്ങളെ സമാഹരിച്ചു; അതേ സമയത്ത് ദേവന്മാർ യജ്ഞങ്ങളെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു.

Verse 67

यामशुक्रार्जितैश्चैव सर्वसाधन संभृतैः / सार्द्धं विश्वभुजा चैव देवेन्द्रेण महौजसा

യാമനും ശുക്രനും സമ്പാദിച്ച, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളാലും സമൃദ്ധമായവയോടെ, വിശ്വഭുജനോടും മഹൗജസ്സായ ദേവേന്ദ്രനോടും കൂടി (അവർ ചേർന്നു).

Verse 68

स्वायंभुवेंऽतरे देवैर्यज्ञस्तैः प्राक्प्रवर्त्तितः / सत्यं जपस्तपो दानं त्रेताया धर्म उच्यते

സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ദേവന്മാർ മുൻപേ യജ്ഞം പ്രചരിപ്പിച്ചു; ത്രേതായുഗത്തിൽ സത്യം, ജപം, തപസ്, ദാനം തന്നെയാണ് ധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 69

तदा धर्म्मसहस्रान्ते ऽहिंसाधर्मः प्रवर्त्तते / जायन्ते च तदा शूरा आयुष्मन्तो महाबलाः

അപ്പോൾ ധർമ്മസഹസ്രത്തിന്റെ അവസാനം അഹിംസാധർമ്മം പ്രചരിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ശൂരന്മാരും ദീർഘായുസ്സുള്ള മഹാബലന്മാരും ജനിക്കുന്നു.

Verse 70

व्यस्तदण्डा महाभागा धर्मिष्ठा ब्रह्मवादिनः / पद्मपत्रायताक्षाश्च पृथूरस्काः सुसंहताः

അവർ ദണ്ഡം മാറ്റിവെച്ച മഹാഭാഗ്യവർ, ധർമ്മനിഷ്ഠരും ബ്രഹ്മവാദികളും ആകുന്നു; പദ്മപത്രംപോലെ നീണ്ട കണ്ണുകൾ, വിശാലവക്ഷം, ദൃഢമായ ശരീരം ഉള്ളവർ.

Verse 71

सिंहातङ्का महासत्त्वा मत्तमातङ्गगमिनः / महाधनुर्द्धराश्चैव त्रेतायां चक्रवर्त्तिनः

അവർ സിംഹത്തെപ്പോലെ ഭയമില്ലാത്ത പരാക്രമികൾ, മഹാസത്ത്വമുള്ളവർ, മത്തനായ ആനയെപ്പോലെ നടപ്പുള്ളവർ; മഹാധനുസ്സു ധരിക്കുന്നവർ, ത്രേതായുഗത്തിൽ ചക്രവർത്തിമാരാകുന്നു.

Verse 72

सर्वलक्षणसम्पूर्मा न्यग्रोधपरिमण्डलाः / न्यग्रोधौ तु स्मृतौ बाहू व्यामो न्यग्रोध उच्यते

അവർ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പൂർണ്ണർ, ‘ന്യഗ്രോധ-പരിമണ്ഡല’ (വടവൃക്ഷസമമായ അളവ്) ഉള്ളവർ; രണ്ട് ഭുജങ്ങളും ‘ന്യഗ്രോധ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു, ഒരു വ്യാമവും ‘ന്യഗ്രോധ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 73

व्यामे नैवोछ्रयो यस्य सम ऊर्द्धं तु देहिनः / समोछ्रयपरीणाहो ज्ञेयो न्यग्रोधमण्डलः

ദേഹധാരിയുടെ മേൽഭാഗത്ത് വ്യാപ്തിയും ഉയരവും സമമായും, ഉയരവും പരിസരവും സമമായും ഉള്ളതിനെ ‘ന്യഗ്രോധമണ്ഡലം’ എന്നു അറിയണം.

Verse 74

चक्रं रथो मणिर्भार्या निधिरश्वो गजस्तथा / सप्तैतानि च रत्नानि सर्वेषां चक्रवर्तिनाम

ചക്രം, രഥം, മണി, ഭാര്യ, നിധി, അശ്വം, ഗജം—ഇവ ഏഴും എല്ലാ ചക്രവർത്തിമാരുടെയും ഏഴ് രത്നങ്ങളാകുന്നു.

Verse 75

चक्रं रथो मणिः खड्गश्चर्मरत्नं च पञ्चमम् / केतुर्निधिश्च सप्तैव प्राणहीनानि चक्षते

ചക്രം, രഥം, മണി, ഖഡ്ഗം, അഞ്ചാമതായി ചർമ്മരത്നം, കേതു, നിധി—ഇവ ഏഴും പ്രാണഹീനങ്ങളെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 76

भार्या पुरोहितश्चैव सेनानी रथकृच्च यः / मन्त्र्यश्वः कलभश्चैव प्राणिनः सप्त कीर्त्तिताः

ഭാര്യ, പുരോഹിതൻ, സേനാനി, രഥകാരൻ, മന്ത്രി, അശ്വം, കലഭം (യുവ ഗജം)—ഇവ ഏഴും പ്രാണികളായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 77

रत्नान्येतानि दिव्यानि संसिद्धानि महात्मनाम् / चतुर्दश विधेयानि सर्वेषां चक्रवर्त्तिनाम्

ഈ ദിവ്യ രത്നങ്ങൾ മഹാത്മാക്കൾക്കു സിദ്ധമായവയാണ്; എല്ലാ ചക്രവർത്തിമാർക്കും ഇവ പതിനാലു വിധത്തിലുള്ള വിധേയങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 78

विष्णोरंशेन जायन्ते पृथिव्यां चक्रवर्त्तिनः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

വിഷ്ണുവിന്റെ അംശത്താൽ തന്നെയാണ് ഭൂമിയിൽ ചക്രവർത്തിമാർ ജനിക്കുന്നത്; ഇവിടെ എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും—അതീതത്തിലും അനാഗതത്തിലും—അങ്ങനെ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 79

भूतभव्यानि यानीह वर्त्तमानानि यानि च / त्रेतायुगे च तान्यत्र जायन्ते चक्रवर्त्तिनः

ഇവിടെ ഭൂതവും ഭവ്യവും, അതുപോലെ വർത്തമാനവും ആയ എല്ലാം—ത്രേതായുഗത്തിൽ അവിടെ ചക്രവർത്തിമാരായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 80

भद्राणीमानि तेषां वै भवन्तीह महीक्षिताम् / अत्यद्भुतानि चत्वारि बलं धर्मः सुखं धनम्

ആ ഭൂപാല രാജാക്കന്മാർക്ക് ഇവിടെ ഇവ മംഗളങ്ങളായി ലഭിക്കുന്നു; അത്യദ്ഭുതമായ നാലു—ബലം, ധർമ്മം, സുഖം, ധനം.

Verse 81

अन्योन्यस्याविरोधेन प्राप्यन्ते तु नृपैः समम् / अर्थो धर्मश्च कामश्च यशो विजय एव च

പരസ്പരവിരോധമില്ലാതെ രാജാക്കന്മാർ ഇവയെല്ലാം ഒരുപോലെ പ്രാപിക്കുന്നു—അർത്ഥം, ധർമ്മം, കാമം, യശസ്സ്, വിജയം കൂടി.

Verse 82

ऐश्वर्येणाणिमाद्येन प्रभुशक्त्या तथैव च / श्रुतेन तपसा चैव मुनीनभिभवन्ति वै

ഐശ്വര്യത്താൽ—അണിമാദി സിദ്ധികളാൽ—പ്രഭുശക്തിയാൽ, കൂടാതെ ശ്രുതി-ജ്ഞാനവും തപസ്സും കൊണ്ടും, അവർ നിശ്ചയമായി മുനിമാരെയും അതിക്രമിക്കുന്നു.

Verse 83

बलेन तपसा चैव देवदानवमानवान् / लक्षणैश्चैव जायन्ते शरीरस्थैरमानुषैः

ബലവും തപസ്സും മൂലം ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, മനുഷ്യർ—ശരീരസ്ഥിതമായ അതിമാനുഷ ലക്ഷണങ്ങളോടെ—ജനിക്കുന്നു।

Verse 84

केशाःस्निग्धा ललाटोच्चा जिह्वा चास्य प्रमार्जिनी / ताम्रप्रभोष्टनेत्राश्च श्रीवत्साश्चैद्ध्वरोमशाः

അവരുടെ മുടി മിനുസമുള്ളത്, നെറ്റി ഉയർന്നത്, നാവ് ശുദ്ധീകരക; അധരങ്ങളും കണ്ണുകളും താമ്രപ്രഭ, വക്ഷസ്സിൽ ശ്രീവത്സചിഹ്നം, ദേഹത്തിൽ ഘനരോമം.

Verse 85

आजानुबाहवस्छैव तदाम्रहस्ताः कटौ कृशाः / न्यग्रोधपरिणाहाश्च सिंहस्कन्धास्तु मेहनाः

അവരുടെ ഭുജങ്ങൾ മുട്ടുവരെ നീളം, കൈകൾ താമ്രവർണ്ണം, അരക്കെട്ട് സുന്ദരമായി ക്ഷീണം; വക്ഷസ്സിന്റെ വ്യാപ്തി ന്യഗ്രോധവൃക്ഷംപോലെ, തോളുകൾ സിംഹസ്കന്ധംപോലെ, മഹാബലവാന്മാർ.

Verse 86

गजेद्रगतयश्चैव महाहनव एव च / पादयोश्चक्रमत्स्योन्तु शङ्खपद्मौ तुहस्तयोः

അവരുടെ നടപ്പ് ഗജേന്ദ്രനെപ്പോലെ, താടികൾ വിശാലം; പാദങ്ങളിൽ ചക്രവും മത്സ്യചിഹ്നവും, കൈകളിൽ ശംഖവും പദ്മവും ചിഹ്നങ്ങളായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 87

पञ्चाशीतिसहस्राणि ते राजन्त्यजरा नृपाः / असंगगतयस्तेषां चतस्रश्चक्रवर्त्तिनाम्

ആ അജര രാജാക്കന്മാർ എൺപത്തയ്യായിരം വർഷം രാജ്യം വാഴുന്നു; ചക്രവർത്തികൾക്കുള്ള അവരുടെ നാല് ‘അസംഗ’ (തടസ്സമില്ലാത്ത) ഗതികളും പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 88

अन्तरिक्षे समुद्रि च पाताले पर्वतेषु च / इज्या दानं तपः सत्यं त्रेतायां धर्म उच्यते

അന്തരിക്ഷത്തിലും സമുദ്രത്തിലും പാതാളത്തിലും പർവതങ്ങളിലും ത്രേതായുഗധർമ്മമായി പറയുന്നത്—യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്, സത്യം.

Verse 89

तदा प्रवर्त्तते धर्मो वर्णाश्रमविभागशः / मर्यादास्थापनार्थं च दण्डनीतिः प्रवर्त्तते

അപ്പോൾ ധർമ്മം വർണ്ണാശ്രമവിഭാഗപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; മર્યാദ സ്ഥാപിക്കാനായി ദണ്ഡനീതിയും പ്രാബല്യത്തിൽ വരുന്നു.

Verse 90

त्दृष्टपुष्टाः प्रजाः सर्वा अरोगाः पूर्णमानसाः / एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतायुगविधौस्मृतः

അപ്പോൾ എല്ലാ പ്രജകളും ദൃഷ്ടിയിൽ പുഷ്ടരായി, രോഗരഹിതരായി, പൂർണ്ണമനസ്സോടെ ഇരിക്കും; ത്രേതായുഗവിധിയിൽ വേദം ഒന്ന് തന്നെയെങ്കിലും നാലു പാദങ്ങളുള്ളതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 91

त्रीणि वर्षसहस्राणि तदा जीवन्ति मानवाः / पुत्रपौत्रसमाकीर्णा म्रियन्ते च क्रमेण तु

അപ്പോൾ മനുഷ്യർ മൂവായിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നു; പുത്രപൗത്രന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്കെ, ക്രമമായി മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 92

एष त्रेतायुगे धर्मस्त्रेतासंध्यां निबोधत / त्रेतायुगस्वभावानां संध्या पादेन वर्त्तते / संध्यापादः स्वभावस्तु सोंऽशपदेन तिष्ठति

ഇതാണ് ത്രേതായുഗധർമ്മം; ഇനി ത്രേതാ-സന്ധ്യയെ അറിയുക. ത്രേതായുഗസ്വഭാവങ്ങളുടെ സംധ്യ ഒരു പാദംകൊണ്ട് നടക്കുന്നു; ആ സംധ്യാപാദസ്വഭാവം അംശപദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.