Shloka 41
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
चतुः साहस्रयुक्तं वै प्राकृतं तत्कृतं युगम् / त्रेताशिष्टं प्रवक्ष्यामि द्वापरं कलिमेव च
Transliteration
catuḥ sāhasrayuktaṃ vai prākṛtaṃ tatkṛtaṃ yugam / tretāśiṣṭaṃ pravakṣyāmi dvāparaṃ kalimeva ca
Translation
നാലായിരം ചേർന്ന പ്രാകൃത കൃതയുഗം ഇതാണ്; ഇനി ത്രേതാ, ദ്വാപരം, കലിയുഗം എന്നിവയും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.
Word by Word
चतुःfour
चतुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; समासपूर्वपद-रूपेण (four)
साहस्र-युक्तम्joined with thousands (i.e., in thousands)
साहस्र-युक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसहस्र + युक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सहस्रेण युक्तम् इति तृतीया-तत्पुरुष; ‘युगम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed)
प्राकृतम्original/primary
प्राकृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘युगम्’ इत्यस्य विशेषणम्
तत्-कृतम्made by that (i.e., constituted thus)
तत्-कृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतत् (सर्वनाम) + कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तेन कृतम् इति तृतीया-तत्पुरुष; ‘युगम्’ इत्यस्य विशेषणम्
युगम्the yuga
युगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
त्रेता-शिष्टम्the portion pertaining to Tretā
त्रेता-शिष्टम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootत्रेता + शिष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; त्रेतायाः शिष्टम्/त्रेतायां शिष्टम् इति तत्पुरुष; (the remainder/portion for Tretā)
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√वच् (धातु)
Formलृट् (simple future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
द्वापरम्Dvāpara (yuga)
द्वापरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (yuga-name)
कलिम्Kali (yuga)
कलिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (yuga-name)
एवalso/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only/just)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)