Shloka 13
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
एतद्दिव्यमहोरात्रं शास्त्रे स्यान्निश्चयो गतः / दिव्ये रात्र्यहनी वर्ष प्रविभागस्तयोः पुनः
Transliteration
etaddivyamahorātraṃ śāstre syānniścayo gataḥ / divye rātryahanī varṣa pravibhāgastayoḥ punaḥ
Translation
ശാസ്ത്രത്തിൽ ഈ ദിവ്യ അഹോരാത്രത്തിന്റെ നിശ്ചയം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ ദിവ്യ രാത്രി–പകൽ അനുസരിച്ച് വീണ്ടും വർഷങ്ങളുടെ വിഭജനം നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
Word by Word
एतत्this
एतत्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally
दिव्य-महः-रात्रम्the divine day-and-night (a full day-night unit)
दिव्य-महः-रात्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) + महस्/अहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (day-and-night as a unit) with adjective दिव्य-
शास्त्रेin the scripture
शास्त्रे:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative
स्यात्would be / is said to be
स्यात्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
निश्चयःcertainty, determination
निश्चयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
गतःhas been reached/established
गतः:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicative complement/विधेय)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; used predicatively with निश्चयः
दिव्येin the divine (measure)
दिव्ये:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; qualifying (implicit) अहोरात्रे/काले
रात्रि-अहनीnight and day
रात्रि-अहनी:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक) + अहन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्वन्द्वे द्विवचन-रूपम्), प्रथमा/द्वितीया (1/2), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (night and day)
वर्षyear
वर्ष:
सम्बन्ध/परिमाण (Measure relation/परिमाण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; used as measure ‘year’
प्रविभागःdivision, allocation
प्रविभागः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रविभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
तयोःof the two (night and day)
तयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6), द्विवचन; genitive ‘of those two’
पुनःagain, further
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb