Shloka 92
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
एष त्रेतायुगे धर्मस्त्रेतासंध्यां निबोधत / त्रेतायुगस्वभावानां संध्या पादेन वर्त्तते / संध्यापादः स्वभावस्तु सोंऽशपदेन तिष्ठति
Transliteration
eṣa tretāyuge dharmastretāsaṃdhyāṃ nibodhata / tretāyugasvabhāvānāṃ saṃdhyā pādena varttate / saṃdhyāpādaḥ svabhāvastu soṃ'śapadena tiṣṭhati
Translation
ഇതാണ് ത്രേതായുഗധർമ്മം; ഇനി ത്രേതാ-സന്ധ്യയെ അറിയുക. ത്രേതായുഗസ്വഭാവങ്ങളുടെ സംധ്യ ഒരു പാദംകൊണ്ട് നടക്കുന്നു; ആ സംധ്യാപാദസ്വഭാവം അംശപദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
Word by Word
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता) / Topic (निर्देश)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (demonstrative)
त्रेता-युगेin the Tretā age
त्रेता-युगे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; काल-अधिकरण
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/वर्ण्य
त्रेता-संध्याम्the Tretā twilight (junction period)
त्रेता-संध्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक) + संध्या (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object)
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि√बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन; आदेश (command)
त्रेता-युग-स्वभावानाम्of the natures/characteristics of the Tretā age
त्रेता-युग-स्वभावानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक) + स्वभाव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)
संध्याthe twilight/junction
संध्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
पादेनby a quarter/part
पादेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrumental)
वर्ततेexists/continues
वर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
संध्या-पादःthe twilight-quarter (portion of the junction)
संध्या-पादः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
स्वभावःnature/character
स्वभावः:
Karta (कर्ता) / Predicate-noun (विधेय)
TypeNoun
Rootस्वभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विधेय-सम्बन्ध
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सःthat/it
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अंश-पदेनby a fractional step/portion
अंश-पदेन:
Karana (करण) / Prakara (प्रकार)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग ‘पद’ (here instrumental), तृतीया, एकवचन; करण/प्रकार
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन