Adhyaya 69
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ അനുപൂർവിയായി യദുവംശത്തിന്റെ വിപുലമായ വംശാവലി വിവരിക്കുന്നു. യദുവിന്റെ പുത്രന്മാരിൽ നിന്ന് വംശക്രമം ഹൈഹയ ശാഖയിലേക്കു നീങ്ങി, അവസാനം പ്രസിദ്ധനായ കാർത്തവീര്യ അർജുനനിലേക്കെത്തുന്നു. കാർത്തവീര്യൻ കഠിനതപസ്സിലൂടെ അത്രിവംശജനായ ദത്താത്രേയനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് വരങ്ങൾ നേടുന്നു—പ്രധാനമായി ‘സഹസ്രബാഹുത്വം’, ധർമ്മാനുസൃതമായ വിജയം-രാജ്യഭരണം, യോഗബലത്തോടെ സപ്തദ്വീപ ലോകജയം, കൂടാതെ യുദ്ധത്തിൽ നിശ്ചിത മരണം. വംശവിവരണത്തോടൊപ്പം രാജധർമ്മവും സർവ്വഭൗമത്വത്തിന്റെ പവിത്ര ന്യായീകരണവും ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे अष्टषष्टितमो ऽध्यायः // ६८// सूत उवाच यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः / विस्तरेणानुपूर्व्या च गदतो मे निबोधत
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിന്റെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ അഷ്ടഷഷ്ടിതമ അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു— ജ്യേഷ്ഠനും ഉത്തമതേജസ്സുമുള്ള യദുവിന്റെ വംശം ഞാൻ വിപുലമായി ക്രമാനുസൃതമായി പറയും; എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക।
Verse 2
यदोः पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्रजिदथ श्रेष्ठः क्रोष्टुर्नीलोञ्जिको लघुः
യദുവിന് ദേവസുതന്മാരെപ്പോലെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി— സഹസ്രജിത്, പിന്നെ ശ്രേഷ്ഠനായ ക്രോഷ്ടു, നീലൻ, ഓഞ്ജികൻ, ലഘു।
Verse 3
सहस्रजित्सुतः श्रीमाञ्छतजिन्नाम पार्थिवः / शतजित्तनयाः ख्यातस्त्रयः परमधार्मिकाः
സഹസ്രജിതന്റെ പുത്രൻ ശ്രീമാനായ ശതജിത് എന്ന രാജാവായിരുന്നു. ശതജിതന് പ്രസിദ്ധരായ മൂന്നു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി; അവർ പരമധാർമ്മികർ ആയിരുന്നു.
Verse 4
हैहयश्च हयस्छैव राजा वेणु हयस्तथा / हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्र इति श्रुतः
ഹൈഹയൻ, ഹയൻ, രാജാവ് വേണു, പിന്നെയും ഹയൻ— ഇവരായിരുന്നു. ഹൈഹയന്റെ അവകാശി ‘ധർമനേത്ര’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 5
धर्मनेत्रस्य कुन्तिस्तु संक्षेयस्तस्य चात्मजः / संज्ञेयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः
ധർമനേത്രന്റെ പുത്രൻ കുന്തി; അവന്റെ പുത്രൻ സംക്ഷേയ. സംജ്ഞേയന്റെ അവകാശി മഹിഷ്മാൻ എന്ന രാജാവായിരുന്നു.
Verse 6
आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रमेनः प्रतापवान् / वाराणस्यधिपो राजा कथितः पूर्व एव हि
മഹിഷ്മതന്റെ പ്രതാപശാലിയായ പുത്രൻ ഭദ്രമേനൻ ആയിരുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് വാരാണസിയുടെ അധിപതി രാജാവ് എന്നു മുമ്പേ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
Verse 7
भद्र सेनस्य दायादो दुर्मदो नाम पार्थिवः / दुर्मदस्यसुतो धीमान्कनको नाम विश्रुतः
ഭദ്രസേനന്റെ അവകാശി ദുർമദൻ എന്ന രാജാവായിരുന്നു. ദുർമദന്റെ ബുദ്ധിമാനായ പുത്രൻ ‘കനകൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 8
कनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकविश्रुताः / कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च
കനകന്റെ നാലു അവകാശികൾ ലോകപ്രസിദ്ധരായിരുന്നു—കൃതവീര്യൻ, കൃതാഗ്നി, കൂടാതെ കൃതവർമ്മനും.
Verse 9
कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत्कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः / जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः
നാലാമൻ കൃതൗജൻ ആയിരുന്നു; കൃതവീര്യന്റെ പുത്രൻ അർജുനൻ (കാർത്തവീര്യൻ) ജനിച്ചു. ആയിരം ഭുജങ്ങളോടെ, സപ്തദ്വീപങ്ങളുടെ അധീശ്വരനായ നൃപൻ അവൻ ഉദിച്ചു.
Verse 10
स हि वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् / दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्
ആ കാർത്തവീര്യൻ പത്തായിരം വർഷം അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു, അത്രിവംശജനായ ദത്താത്രേയനെ ആരാധിച്ചു.
Verse 11
तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्च तुरो भूरितेजसः / पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे प्रथमं वरम्
അവനു വരങ്ങൾ നല്കപ്പെട്ടു; മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ ഉടൻ വരങ്ങൾ പ്രസാദിച്ചു. അവൻ ആദ്യ വരമായി സഹസ്ര ഭുജങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചു.
Verse 12
अधर्मं ध्यायमानस्य सहसास्मान्निवारणम् / धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुपालनम्
അധർമ്മം ചിന്തിക്കുന്നവനെ നാം പെട്ടെന്ന് തടയണം. ധർമ്മത്താൽ ഭൂമിയെ ജയിച്ച്, ധർമ്മത്താൽ തന്നേ അതിനെ പരിപാലിക്കണം.
Verse 13
संग्रामांस्तु बहुञ्जित्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः / संग्रामे युध्यमानस्य वधः स्यात्प्रधने मम
അനേകം യുദ്ധങ്ങൾ ജയിച്ച് ആയിരക്കണക്കിന് ശത്രുക്കളെ വധിച്ചിട്ടും, മഹാരണമധ്യേ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ തന്നേ എന്റെ വധം സംഭവിക്കട്ടെ.
Verse 14
तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना / सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षत्रेण विधिना जिता
അവനാൽ ഈ സമസ്ത ഭൂമി—സപ്തദ്വീപങ്ങളോടും ശത്രുക്കളോടും കൂടി—സപ്തസമുദ്രങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടത്, ക്ഷാത്രവിധിപ്രകാരം ജയിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 15
तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किलयोगतः / योगो योगेश्वरस्येव प्रादुर्भवति मायया
യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അവന്റെ സഹസ്ര ഭുജങ്ങൾ യോഗബലത്താൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; യോഗേശ്വരന്റെ മായയാൽ യോഗം ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 16
तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्तयज्ञशतानि वै / कृतानि विधिना राज्ञा श्रूयते मुनिसत्तमाः
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ആ രാജാവ് ഏഴ് ദ്വീപുകളിലും വിധിപൂർവം ഏഴുനൂറ് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി എന്നു ശ്രവണമുണ്ട്.
Verse 17
सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यामन्भूरितेजसः / सर्वे काञ्चनवेदीकाः सर्वे यूपैश्च काञ्चनैः
ആ മഹാബാഹുവും അപാരതേജസ്സുമുള്ള രാജാവിന്റെ യജ്ഞങ്ങൾ എല്ലാം സ്വർണ്ണവേദികളോടെയും സ്വർണ്ണയൂപങ്ങളോടെയും ആയിരുന്നു.
Verse 18
सर्वैर्देवैर्महाभागै र्विमानस्थैरलङ्कृताः / गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः
ആ യജ്ഞങ്ങൾ വിമാനങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതരായ മഹാഭാഗ ദേവന്മാർ അലങ്കരിച്ചു; ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും അവയെ നിത്യവും ശോഭിപ്പിച്ചു.
Verse 19
तस्य राज्ञो जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तदा / चरितं तस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य च
അപ്പോൾ ഗന്ധർവനായ നാരദൻ ആ രാജാവിന്റെ ഗാഥ പാടി; ആ രാജർഷിയുടെ ചരിതവും മഹിമയും നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്.
Verse 20
न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति मानवाः / यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च
യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ്, പരാക്രമം, വേദശ്രുതി—ഇവയൊക്കെയുണ്ടായാലും മനുഷ്യർ കാർത്തവീര്യന്റെ ഗതിയെ നിശ്ചയം പ്രാപിക്കുകയില്ല.
Verse 21
द्वीपेषु सप्तसु स वै धन्वी खड्गी शारासनी / रथी राजा सानुचरो योगाच्चैवानुदृश्यते
അവൻ ഏഴ് ദ്വീപുകളിലും ധനുർധാരി, ഖഡ്ഗധാരി, ശരാസനസജ്ജനായ രഥാരൂഢ രാജാവ്; അനുചരന്മാരോടുകൂടെ യോഗബലത്താൽ ദർശനമാകുന്നു.
Verse 22
अनष्टद्रव्यता चासीन्न क्लेशो न च विभ्रमः / प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षितः
സമ്പത്ത് നശിച്ചില്ല; ക്ലേശവും ഇല്ല, വിഭ്രമവും ഇല്ല. മഹാരാജാവിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ പ്രജകൾ ധർമ്മത്തോടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 23
पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः / स सर्वरत्नभाक्स म्राट् चक्रवर्ती बभूव ह
അവൻ എൺപത്തയ്യായിരം വർഷം നരാധിപനായി വാഴ്ന്നു; സർവരത്നങ്ങളുടെ ഭാഗ്യവാനായ സമ്രാട്ട് ചക്രവർത്തിയായി.
Verse 24
स एष पशुपालो ऽभूत्क्षेत्रपालस्तथै व च / स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनो ऽभवत्
അവൻ തന്നേ പശുപാലനായി, കൃഷിഭൂമിയുടെ കാവലാളായും ആയി; മഴയായി പർജന്യനായി, യോഗിത്വം മൂലം അർജുനനായി മാറി.
Verse 25
स वे बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनेन च / भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनैव भास्करः
അവൻ സഹസ്ര ഭുജങ്ങളാലും ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാഘാതസദൃശമായ കഠിനതയാലും, ശരദ്കാല സൂര്യനെപ്പോലെ സഹസ്ര കിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തനായി തിളങ്ങുന്നു.
Verse 26
स हि नागसहक्रेण माहिष्मत्यां नराधिपः / कर्कोटकसभां जित्वा पुरीं तत्र न्यवेशयत्
ആ നരാധിപൻ നാഗസഹസ്രത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ മാഹിഷ്മതിയിൽ ചെന്നു, കർക്കോടകസഭയെ ജയിച്ച് അവിടെ തന്നെ തന്റെ പുരി സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 27
स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्कालेंबुजेक्षणः / क्रीडन्नेव सुखोद्विग्नः प्रावृट्कालं चकार ह
കമലനേത്രനായ അവൻ കളിയിലേയും സുഖോന്മാദത്തിൽ, സമുദ്രവേഗംപോലെ പ്രാവൃട്ട്കാലത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡത സൃഷ്ടിച്ചു.
Verse 28
लुलिता क्रीडता तेन हेमस्रग्दाममालिनी / ऊर्मिमुक्तार्त्तसन्नादा शङ्किताभ्येति नर्मदा
അവൻ കളിക്കുമ്പോൾ നർമദ ലുലിതയായി തരംഗിക്കുന്നു—സ്വർണമാലകളാൽ അലങ്കൃതയായി; തിരമാലമുത്തുകളുടെ നാദം മുഴക്കി, ഭയന്നവളെപ്പോലെ അടുത്തുവരുന്നു.
Verse 29
पुरा भुज सहस्रेण स जगाहे महार्मवम् / चकारोद्वृत्तवेलं तमकाले मारुतोद्धतम्
മുമ്പ് അവൻ സഹസ്രഭുജങ്ങളോടെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഇറങ്ങി; കാറ്റാൽ ഉദ്ധതമായ ആ സമുദ്രത്തിന്റെ തീരമര്യാദയെ കാലമല്ലാതെ തന്നെ മറിച്ചുമറിച്ചു.
Verse 30
तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ / भवन्ति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः
അവന്റെ സഹസ്രഭുജങ്ങൾ മഹോദധിയെ കലക്കുമ്പോൾ, പാതാളവാസികളായ മഹാസുരർ ലീനരായി നിശ്ചേഷ്ടരാകുന്നു.
Verse 31
चूर्णीकृतमहावीचिलीनमीनमहाविषम् / पतिताविद्धफेनौघमावर्त्तक्षिप्तदुस्सहम्
മഹാതരംഗങ്ങൾ ചൂർണ്ണമാക്കിയ, മീനുകളുടെ ഘോരവിഷം നിറഞ്ഞ; വീണുചിതറുന്ന നുരപ്പാച്ചിലുകളും ചുഴികളുമാൽ എറിഞ്ഞ—സഹിക്കാനാകാത്ത സമുദ്രം.
Verse 32
चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् / देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्
രാജാവ് തന്റെ സഹസ്ര ഭുജങ്ങളാൽ സമുദ്രത്തെ മഥനമെന്നപോലെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ചു; ദേവാസുരർ ചുറ്റിനിന്ന ആ സമുദ്രം ക്ഷീരോദസമുദ്രംപോലെ തോന്നി.
Verse 33
मन्दरक्षोभणभ्रान्तममृतोत्पत्ति हेतवे / सहसा विद्रुता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम्
മന്ദരമഥനത്തിന്റെ ക്ഷോഭത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പപ്പെട്ട്, അമൃതോത്പത്തിയുടെ നിമിത്തമായി; ഭീകരനായ നൃപോത്തമനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ ഭീതിയോടെ പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോയി.
Verse 34
निश्चितं नतमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः / सायाह्ने कदलीखञ्च निवातेस्तमिता इव
മഹാസർപ്പങ്ങൾ ഉറപ്പോടെ തലകുനിച്ച് നിശ്ചലമായി; സായാഹ്നത്തിൽ കാറ്റില്ലാതെ വാഴക്കൂട്ടം നിശ്ചലമാകുന്നതുപോലെ.
Verse 35
ज्यामारोप्य दृढे चापे सायकैः पञ्चभिः शतैः / लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्
ദൃഢമായ വില്ലിൽ ഞാണേറിച്ച്, അഞ്ചുനൂറ് അമ്പുകളാൽ; ലങ്കാധിപനെ മോഹിപ്പിച്ച്, ബലത്തോടെ സൈന്യസഹിതം രാവണനെ അടക്കിവച്ചു.
Verse 36
निर्जित्य वशमानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् / ततो गत्वा पुलस्त्यस्तमर्जुनं च प्रसाधयत्
ജയിച്ച് വശപ്പെടുത്തി മഹിഷ്മതിയിൽ അർജുനനെ ബന്ധിച്ചു; പിന്നെ പുലസ്ത്യൻ ചെന്നു അവനെ ശമിപ്പിച്ച് പ്രസന്നനാക്കി।
Verse 37
मुमोच राजा पौलस्त्यं पुलस्त्येना नुयाचितः / तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः
പുലസ്ത്യന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം രാജാവ് പൗലസ്ത്യനെ മോചിപ്പിച്ചു; അവന്റെ ആയിരം ഭുജങ്ങളിൽ നിന്നു ധനുസ്സിന്റെ ജ്യയുടെ ഗംഭീരധ്വനി ഉയർന്നു।
Verse 38
युगान्तेंबुदवृन्दस्य स्फुटितस्याशनेरिव / अहो मृधे महावीर्यो भार्गवस्तस्य यो ऽच्छिनत्
യുഗാന്തത്തിലെ മേഘസമൂഹം പിളർന്ന് ഇടിമിന്നലുപോലെ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ—അഹോ! യുദ്ധത്തിൽ ആ മഹാവീരൻ ഭാർഗവൻ അവന്റെ (ഭുജങ്ങൾ) ഛേദിച്ചു।
Verse 39
मृधे सहस्रं बाहुनां हेमतालवनं यथा / तृषितेन कदाचित्स भिक्षितश्चित्रभानुना
യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ ആയിരം ഭുജങ്ങൾ സ്വർണ്ണതാളവനംപോലെ തോന്നി; ഒരിക്കൽ ദാഹിച്ച ചിത്രഭാനു അവനോട് ഭിക്ഷ ചോദിച്ചു।
Verse 40
सप्तद्वीपांश्चित्रभानोः प्रादद्भिक्षां विशांपतिः / पुराणि घोषान्ग्रामांश्च पत्तनानि च सर्वशः
വിശാംപതി ചിത്രഭാനുവിന് ഭിക്ഷയായി സപ്തദ്വീപങ്ങൾ നൽകി; കൂടാതെ നഗരങ്ങൾ, ഘോഷങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, പത്തനങ്ങൾ എന്നിവയും എല്ലാടവും ദാനം ചെയ്തു।
Verse 41
जज्वाल तस्य बाणेषु चित्राभानुर्दिधक्षया / स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रतापेन महायशाः
അവന്റെ അമ്പുകളിൽ ചിത്രഭാനു ദഹിപ്പാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ജ്വലിച്ചു; ആ മഹായശസ്സുള്ള പുരുഷേന്ദ്രന്റെ പ്രതാപത്തിൽ ദഹിച്ചു.
Verse 42
ददाह कार्त्तवीर्यस्य शैलांश्चापि वनानि च / स शून्यमाश्रमं सर्वं वरुणस्यात्मजस्य वै
അവൻ കാർത്തവീര്യന്റെ പർവ്വതഭാഗങ്ങളും വനങ്ങളും ദഹിപ്പിച്ചു; വരുണന്റെ പുത്രന്റെ ആശ്രമം മുഴുവനും ശൂന്യമാക്കി.
Verse 43
ददाह सवनाटोपं चित्रभानुः स हैहयः / यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तमुत्तमम्
ആ ഹൈഹയനായ ചിത്രഭാനു യജ്ഞോത്സവത്തിന്റെ ആഡംബരം മുഴുവനും ദഹിപ്പിച്ചു; വരുണൻ പണ്ടേ ദീപ്തിമാനായ ഉത്തമ പുത്രനായി ലഭിച്ചതവനെയായിരുന്നു.
Verse 44
वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत / तत्रापवस्तदा क्रोधादर्जुनं शप्तवान्विभुः
ആ മുനി ‘വസിഷ്ഠ’ എന്ന നാമത്താലും ‘ആപവ’ എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു; അവിടെ ആ മഹാവിഭു ആപവൻ ക്രോധത്തോടെ അർജുനനെ ശപിച്ചു.
Verse 45
यस्मान्नवर्जितमिदं वनं ते मम हैहय / तस्मात्ते दुष्करं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति
ഹേ ഹൈഹയാ! നീ എന്റെ ഈ വനത്തെ വിട്ടുമാറിയില്ല; അതുകൊണ്ട് നീ ചെയ്ത ഈ ദുഷ്കരകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമായി—നിന്നെ മറ്റൊരാൾ വധിക്കും.
Verse 46
अर्जुनो नाम कैन्तेयः स च राजा भविष्यति / अर्जुनं च महावीर्यो रामः प्रहरतां वरः
കൗന്തേയൻ അർജുനൻ എന്നവൻ രാജാവാകും; മഹാവീരനായ രാമൻ, പ്രഹരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, അർജുനനെ പ്രഹരിക്കും।
Verse 47
छित्त्वा बाहुसहस्रं वै प्रमथ्य तरसा बली / तपस्वी ब्राह्मणश्चैव वधिष्यति महाबलः
ബലവാനായി അവൻ വേഗത്തോടെ ആയിരം ഭുജങ്ങൾ വെട്ടി തകർത്തുകളയും; മഹാബലനായ ആ തപസ്വി ബ്രാഹ്മണനെയും വധിക്കും।
Verse 48
तस्य रामस्तदा ह्यासीन्मृत्युः शापेन धीमतः / राज्ञा तेन वरश्चैव स्वयमेव वृतः पुरा
അപ്പോൾ ആ ധീമാന്റെ ശാപം മൂലം രാമൻ തന്നെയാണ് അവനു മരണമായത്; ആ രാജാവ് പണ്ടേ സ്വയം അവനെ വരമായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു।
Verse 49
तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः
അവന് നൂറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ അഞ്ചുപേർ മഹാരഥന്മാർ—അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണർ, ബലവാന്മാർ, ശൂരർ, ധർമാത്മാക്കൾ, യശസ്വികൾ।
Verse 50
शूरश्च शूरसेनश्च वृषास्यो वृष एव च / जयध्वजो वंशकर्त्ता अवन्तिषु विशांपतिः
ശൂരൻ, ശൂരസേനൻ, വൃഷാസ്യൻ, വൃഷൻ, ജയധ്വജൻ—ഇവർ വംശസ്ഥാപകർ; അവന്തി ദേശത്തിൽ ജനങ്ങളുടെ അധിപതികളായിരുന്നു।
Verse 51
जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजङ्घः प्रतापवान् / तस्य पुत्रशतं त्वेवं तालजङ्घा इतिश्रुतम्
ജയധ്വജന്റെ പുത്രൻ പ്രതാപശാലിയായ താലജങ്ഘൻ. അവന് നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ ‘താലജങ്ഘർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധർ.
Verse 52
तेषां पञ्च गणाः ख्याता हैहयानां महात्मनाम् / वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावन्तयस्तथा
ആ മഹാത്മാക്കളായ ഹൈഹയന്മാരിൽ അഞ്ചു ഗണങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായി—വീതിഹോത്രർ, ഭോജർ, അവന്തയർ എന്നിവരും.
Verse 53
तुण्डिकेराश्च विक्रान्तास्तालजङ्घास्तथैव च / वीतिहोत्रसुतश्चापि अनन्तो नाम पार्थिवः
തുണ്ടികേരരും വീരശാലികളായ താലജങ്ഘരും ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ വീതിഹോത്രന്റെ പുത്രനായി ‘അനന്തൻ’ എന്നൊരു രാജാവും ജനിച്ചു.
Verse 54
दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः / अनष्ट द्रव्यता चैव तस्य राज्ञो बभूव ह
അവന്റെ പുത്രൻ ദുർജയൻ ആയിരുന്നു, ശത്രുക്കളെ തളർത്തുന്നവൻ. ആ രാജാവിന് ധനം നശിക്കാത്ത അനുഗ്രഹവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 55
प्रभावेण महाराजः प्रजास्ताः पर्यपालयत् / न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं प्रतिलभेच्च सः
സ്വപ്രഭാവത്താൽ ആ മഹാരാജാവ് പ്രജകളെ പരിപാലിച്ചു. അവന്റെ ധനം നശിക്കുകയില്ല; നഷ്ടപ്പെട്ടതും അവൻ വീണ്ടും ലഭിക്കും.
Verse 56
कार्त्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः / वर्द्धन्ते विभवाश्शश्वद्धर्मश्चास्य विवर्द्धते
ഇവിടെ കാർത്തവീര്യന്റെ ജന്മകഥ ബുദ്ധിമാൻ പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അവന്റെ വൈഭവങ്ങൾ നിത്യവും വർധിക്കും; അവന്റെ ധർമ്മവും കൂടുതൽ വളരും।
Verse 57
यथा यष्टा यथा दाता तथा स्वर्गे महीपते
ഹേ മഹീപതേ! യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവൻ എങ്ങനെയോ, ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ എങ്ങനെയോ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അവന് ഫലവും അതുപോലെ തന്നെയാകും।
Frequently Asked Questions
It catalogs the Yadu-vaṃśa and a Haihaya-associated branch, moving through named successors (e.g., Sahasrajit → Śatajit → Haihaya line) and culminating in Kārtavīrya Arjuna as a paradigmatic ruler.
Dattātreya functions as the boon-granting ascetic authority: Kārtavīrya’s tapas legitimizes extraordinary sovereignty (notably the ‘thousand arms’) and frames royal power as morally conditioned by dharma and ascetic merit.
It is a Purāṇic sovereignty formula indicating universalized rule over the classical seven-dvīpa world-system; the chapter uses it to elevate the king’s status beyond a local realm into cosmographic, ideal-king territory.