Shloka 33
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
Devanagari script
मन्दरक्षोभणभ्रान्तममृतोत्पत्ति हेतवे / सहसा विद्रुता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम्
Transliteration
mandarakṣobhaṇabhrāntamamṛtotpatti hetave / sahasā vidrutā bhītā bhīmaṃ dṛṣṭvā nṛpottamam
Translation
മന്ദരമഥനത്തിന്റെ ക്ഷോഭത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പപ്പെട്ട്, അമൃതോത്പത്തിയുടെ നിമിത്തമായി; ഭീകരനായ നൃപോത്തമനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ ഭീതിയോടെ പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോയി.
Word by Word
मन्दर-Mandara (mountain)
मन्दर-:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्दर (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; member in compound; whole compound in नपुंसक द्वितीया एकवचन
क्षोभण-churning, agitation
क्षोभण-:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षोभण (प्रातिपदिक; √क्षुभ् धातु से)
Formसमासाङ्ग; ‘churning/agitation’; whole compound in नपुंसक द्वितीया एकवचन
भ्रान्तम्whirled, confused, agitated
भ्रान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभ्रान्त (कृदन्त; √भ्रम् धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; qualifies implied object (e.g., ocean)
अमृत-nectar, ambrosia
अमृत-:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; member in compound
उत्पत्तिarising, production
उत्पत्ति:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootउत्पत्ति (प्रातिपदिक; √पद्/√पत् with ut-; lexical)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषसमासाङ्ग (‘amṛta-utpatti’); in whole phrase with हेतवे
हेतवेfor the purpose/cause
हेतवे:
Sampradana/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootहेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
विद्रुताhaving fled, running away
विद्रुता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविद्रुत (कृदन्त; √द्रु धातु, वि-उपसर्ग)
Formभूतकर्मणि/कर्तरि कृदन्त (PPP used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; with ‘भीता’ (fem. subject implied)
भीताfrightened
भीता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभीत (कृदन्त; √भी धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भीमम्terrible, formidable
भीमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; qualifies ‘नृपोत्तमम्’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (कृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
नृपोत्तमम्the best king
नृपोत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृपोत्तम (प्रातिपदिक; नृप+उत्तम)
Formसमास: तत्पुरुष (षष्ठी/कर्मधारय sense: ‘best of kings’); पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन