Adhyaya 59

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्त मध्यमभागे तृतीय उपाद्धातपादे ऽष्टपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५८// बृहस्पतिरुवाच ऋषयस्त्वेव मुक्तास्तु परं हर्षमुपागताः / परं शुश्रूषया भूयः पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപാദ്ധാതപാദത്തിലെ അഷ്ടപഞ്ചാശത്തമ അധ്യായം (58) സമാപ്തമായി. ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഋഷിമാർ മോചിതരായി പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു; കൂടുതൽ ശ്രവിക്കാനുള്ള ആകാംക്ഷയാൽ തുടർന്ന് വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 2

ऋषय ऊचुः वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च ब्रूहि नः परिपृच्छताम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—വംശങ്ങളുടെ ക്രമാനുസാരമായി, അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ സ്ഥിതിയും അവരുടെ പ്രഭാവവും ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക; ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു.

Verse 3

एवमुक्तस्ततस्तैस्तु तदासौ लोमहर्षणः / शृण्वतामुत्तराख्याने ऋषीणां वाक्य कोविदः

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അന്ന് ലോമഹർഷണൻ—ഋഷിവചനങ്ങളിൽ നിപുണൻ—കേൾക്കുന്ന ഋഷികൾക്കു മുന്നിൽ തുടർആഖ്യാനം പറയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 4

अख्यानकुशलो भूयः परं वाक्यमुवाच ह / ब्रुवतो मे निबोधंश्च ऋषिराह यथा मम

ആഖ്യാനത്തിൽ നിപുണനായ അവൻ വീണ്ടും ഉത്തമവചനം പറഞ്ഞു—“ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ ഗ്രഹിക്കുവിൻ; ഋഷി എനിക്കു പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ.”

Verse 5

वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च क्रमतो मे निबोधत

വംശങ്ങളുടെ ക്രമാനുസാരമായി, അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ സ്ഥിതിയും പ്രഭാവവും ക്രമമായി എന്നിൽ നിന്നു ഗ്രഹിക്കുവിൻ.

Verse 6

वरुणस्य सपत्नीकान् स्तुता देवी उदाहृता / तस्याः पुत्रौ कलिर्वैद्यः स्तुता च सुरसुंदरी

വരുണന്റെ സഹധർമ്മിണിയായി ‘സ്തുതാ’ എന്ന ദേവി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. അവൾക്കു രണ്ടു സന്താനങ്ങൾ—കലി (വൈദ്യൻ)യും ‘സ്തുതാ’ എന്ന സുരസുന്ദരിയും.

Verse 7

कलिपुत्रौ महावीर्यौं जयश्च विजयश्च ह / वैद्यपुत्रौ घृणिश्चैव मुनिश्चैव महाबलौ

കലിയുടെ രണ്ടു മഹാവീര്യപുത്രന്മാർ—ജയനും വിജയനും; വൈദ്യന്റെ പുത്രന്മാർ ഘൃണി, മുനി—മഹാബലവാന്മാർ.

Verse 8

प्रत्तानामनु कामानामन्योन्यस्य प्रभक्षिणौ / भक्ष्यित्वा तावन्योन्यं विनाशं समवाप्नुतः

നൽകപ്പെട്ട ആഗ്രഹങ്ങളെ പിന്തുടർന്ന് അവർ പരസ്പരം ഒരുത്തനെ മറ്റൊന്ന് വിഴുങ്ങി; തമ്മിൽതമ്മിൽ ഭക്ഷിച്ച് ഒടുവിൽ വിനാശം പ്രാപിച്ചു.

Verse 9

कलिः सुरायाः संज्ञेयस्तस्य पुत्रो मदः स्मृतः / स्मृता हिंसा कलेर्भार्या श्रेष्ठा या निकृतस्मृतिः

കലിയെ ‘സുരാ’ (മദ്യം) എന്ന നാമത്തിൽ അറിയണം; അവന്റെ പുത്രൻ ‘മദ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. കലിയുടേ ഭാര്യ ‘ഹിംസ’; അവൾ ‘നികൃതി’ (കപടം) എന്ന രൂപത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠയായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 10

प्रसूतान्ये कलेः पुत्राश्चत्वारः पुरुषादकाः / नाके विघ्नश्च विख्यातो भद्रमोविधमस्तथा

കലിയ്ക്ക് മറ്റൊരു നാലു പുത്രന്മാർ പിറന്നു; അവർ മനുഷ്യഭക്ഷകർ—നാകേ, പ്രസിദ്ധനായ വിഘ്ന, ഭദ്രമ, വിധമ.

Verse 11

अशिरस्कतया विघ्नो नाकश्चैवाशरीरवान् / भद्रमश्चैकहस्तो ऽभूद्विधमश्चैकपात्स्मृतः

വിഘ്നൻ തലരഹിതൻ; നാകേ ശരീരരഹിതൻ; ഭദ്രമൻ ഏകഹസ്തൻ; വിധമൻ ഏകപാദൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

भद्रमस्य तथापत्नी तामसी पूतना तथा / रेवती विधमस्यापि तयोः पुत्राः सहस्रशः

ഭദ്രന്റെ ഭാര്യകൾ താമസിയും പൂതനയും; വിധമന്റെ ഭാര്യ രേവതി—അവർക്കു പുത്രന്മാർ സഹസ്രങ്ങളായി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 13

नाकस्य शकुनिः पत्नी विघ्नस्य च अयो मुखी / राक्षसास्तु महावीर्याः संध्याद्वयविचारिमः

നാകന്റെ ഭാര്യ ശകുനി; വിഘ്നന്റെ ഭാര്യ അയോമുഖി; ആ രാക്ഷസർ മഹാവീര്യമുള്ളവർ, ഇരുസന്ധ്യകളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവർ.

Verse 14

रेवतीपूतनापुत्रा नैऋता नामतः स्मृताः / ग्रहस्ते राक्षसाः सर्वे बालानां तु विशेषतः

രേവതിയും പൂതനയും ജനിപ്പിച്ച പുത്രന്മാർ ‘നൈഋത’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധർ; അവർ എല്ലാവരും രാക്ഷസ-ഗ്രഹങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ബാലരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവർ.

Verse 15

स्कन्दस्तेषामधिपतिर्ब्रह्मणो ऽनुमतः प्रभुः / बृहस्पतेर्या भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी

അവരുടെ അധിപതി സ്കന്ദൻ; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുവാദത്തോടെ പ്രഭുവായവൻ. ബൃഹസ്പതിയുടെ സഹോദരി അവൾ—ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ, ബ്രഹ്മചാരിണി.

Verse 16

योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता चरते सदा / प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च

അവൾ യോഗസിദ്ധ; സർവ്വജഗത്തിലും അസക്തയായി സദാ സഞ്ചരിക്കുന്നു. വസുക്കളിൽ എട്ടാമനായ പ്രഭാസന്റെ ഭാര്യ അവൾ തന്നേ.

Verse 17

विश्वकर्मा सुरस्तस्या जातः शिल्पिप्रजापतिः / त्वष्टा विराजो रूपाणि धर्मपौत्र उदारधीः

ആ സുറന്റെ വംശത്തിൽ വിശ്വകർമ്മൻ ജനിച്ചു—ശില്പികളുടെ പ്രജാപതി. കൂടാതെ ത്വഷ്ടാവ് വിരാജന്റെ രൂപങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ; ധർമ്മന്റെ പൗത്രൻ; ഉദാരബുദ്ധിയുള്ളവൻ.

Verse 18

कर्त्ता शिल्पिसहस्राणां त्रिदशानां तु योगतः / यःसर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह

യോഗശക്തിയാൽ അദ്ദേഹം ത്രിദശന്മാരിലെ ആയിരം ശില്പികളുടെ കർത്താവാണ്; എല്ലാ ദേവതകൾക്കും വിമാനം നിർമ്മിച്ചവൻ.

Verse 19

मानुषाश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः / प्रह्रादी विश्रुता तस्य पत्नी त्वष्टुर्विरोचना

ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശില്പം കൊണ്ടു മനുഷ്യരും ഉപജീവിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ‘പ്രഹ്രാദീ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ വിരോചനാ ആയിരുന്നു.

Verse 20

विरोचनस्य भगिनी माता त्रिशिरसस्तथा / देवाचार्यस्य महतो विश्वरूपस्य धीमतः

അവൾ വിരോചനന്റെ സഹോദരിയും ത്രിശിരസിന്റെ മാതാവും ആയിരുന്നു; അതുപോലെ മഹത്തായ ധീമാനായ ദേവാചാര്യൻ വിശ്വരൂപന്റെ മാതാവും അവൾ തന്നേ.

Verse 21

विश्वकर्मात्मजश्वैव विश्वकर्मा मयः स्मृतः / सुरेणुरिति विख्याता स्वसा तस्य यवीयसी

വിശ്വകർമ്മന്റെ പുത്രനും ‘മയ’ എന്ന പേരിൽ വിശ്വകർമ്മനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ ഇളയ സഹോദരി ‘സുരേണു’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു.

Verse 22

त्वाष्ट्री या सवितुर्भार्या पुनः संज्ञेति विश्रुता / प्रासूत सा महाभागं मनुं ज्येष्ठं विवस्वतः

ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രിയും സവിതാവിന്റെ ഭാര്യയുമായ, വീണ്ടും ‘സഞ്ജ്ഞാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ അവൾ, വിവസ്വാന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനായ മഹാഭാഗ മനുവിനെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 23

यमौ प्रासूत च पुनर्यमं च यमुनां च ह / सा तु गत्वा कुरून्देवी वडवा रूपधारिणी

വീണ്ടും അവൾ യമനെയും യമുനയെയും—ഇരട്ടകളായി—പ്രസവിച്ചു. പിന്നെ ആ ദേവി കുരുദേശത്തേക്ക് പോയി വഡവാ (കുതിരിമാത) രൂപം ധരിച്ചു।

Verse 24

सवितुश्चास्य रूपस्य नासिकाभ्यां तु तौ स्मृतौ / प्रासूत सा महाभाग त्वन्तरिक्षे ऽश्विनौ किल

ആ (വഡവാ-രൂപ) സവിതാവിന്റെ ആ രൂപത്തിലെ രണ്ടു നാസികകളിൽ നിന്നാണ് അവർ (അശ്വിനികുമാരന്മാർ) ജനിച്ചതെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ മഹാഭാഗ്യവതി അന്തരീക്ഷത്തിൽ അശ്വിനൗയെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 25

नासत्यं चैव दस्रं च मार्त्तण्डस्यात्मजावुभौ / ऋषय ऊचुः कस्मान्मार्त्तण्ड इत्येष विवस्वानुदितो बुधैः

അവർ ഇരുവരും—നാസത്യനും ദസ്രനും—മാർത്താണ്ഡന്റെ പുത്രന്മാർ. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: ‘പണ്ഡിതർ ഈ വിവസ്വാനെ “മാർത്താണ്ഡൻ” എന്നു വിളിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?’

Verse 26

किमर्थं सासुरूपा वै नासिकाभ्यामसूयत / एतद्वेदितुमिच्छामो सर्वं नो ब्रूहि पृच्छताम्

ആ വഡവാ-രൂപിണി (ദേവി) എന്തുകൊണ്ട് നാസികകളിൽ നിന്നു തന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചു? ഇത് അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു—എല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 27

सूत उवाच चिरोत्पन्नमतिर्भिन्नमण्डं त्वष्ट्रा विदारितम् / गर्भवधं भ्रान्तः कश्यपो विद्रुतो भवेत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ഉദിച്ച ആ അണ്ഡം പിളർന്നു; ത്വഷ്ടാവ് അതിനെ വിച്ഛേദിച്ചു. ഗർഭവധമെന്ന ഭ്രമത്തിൽ കശ്യപൻ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയി.

Verse 28

अण्डे द्विधाकृते त्वण्डं दृष्ट्वा त्वष्टेदमब्रवीत् / नैतन्न्यूनं भवादण्डं मार्त्तण्डस्त्वं भवानघ

അണ്ഡം രണ്ടായി പിളർന്നത് കണ്ട ത്വഷ്ടാവ് പറഞ്ഞു—“ഈ അണ്ഡം ഹീനമാകരുത്; ഹേ നിർമലനേ, നീ ‘മാർത്താണ്ഡൻ’ ആകുക.”

Verse 29

न खल्वयं मृतोंऽडस्थ इति स्नेहात्पिताब्रवीत् / तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नामान्वर्थमुदाहरन्

“അണ്ഡത്തിനുള്ളിലുള്ളവൻ മരിച്ചിട്ടില്ല”—എന്ന് സ്നേഹത്തോടെ പിതാവ് പറഞ്ഞു. ആ വാക്ക് കേട്ട് അവർ അർത്ഥാനുസൃതമായ നാമം ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 30

यन्मार्त्तण्डो भवेत्युक्तस्त्वण्डात्सोंडे द्विधाकृते / तस्माद्विवस्वान्मार्त्तण्डः पुराणज्ञैर्विभाव्यते

അണ്ഡം രണ്ടായി പിളർന്നപ്പോൾ “നീ മാർത്താണ്ഡൻ ആകുക” എന്ന് പറഞ്ഞതിനാൽ, പുരാണജ്ഞർ വിവസ്വാനെ ‘മാർത്താണ്ഡൻ’ എന്നു വിചാരിക്കുന്നു.

Verse 31

ततः प्रजाः प्रवक्ष्यामि मार्त्तण्डस्य विवस्वतः / विजज्ञे सवितुर्भार्या संज्ञा पुत्रांस्तु त्रीन्पुनः

ഇനി ഞാൻ മാർത്താണ്ഡനായ വിവസ്വാന്റെ സന്തതിയെ പറയുന്നു. സവിതാവിന്റെ ഭാര്യ സംജ്ഞ വീണ്ടും മൂന്നു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 32

मनुं यमीं यमं चैव छाया सा तपती तथा / शनैश्चरं तथैवैते मार्त्तण्डस्यात्मजाः स्मृताः

മനു, യമീ, യമൻ, ഛായ, തപതീ, ശനൈശ്ചരൻ—ഇവരെല്ലാം മാർത്താണ്ഡൻ (സൂര്യൻ)ന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 33

विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायिण्यां महायशाः / तस्य संज्ञाभवद्भार्या त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः

മഹായശസ്സുള്ള വിവസ്വാൻ കശ്യപനിൽ നിന്ന് ദാക്ഷായിണിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു. വിവസ്വാന്റെ ഭാര്യ ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രിയായ ദേവി സഞ്ജ്ഞയായിരുന്നു.

Verse 34

सुरेणुरिति विख्याता पुनः संज्ञेति विश्रुता / सा तु भार्या भगवतो मार्त्तण्डस्यातितेजसः

അവൾ ‘സുരേണു’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി; പിന്നെ ‘സഞ്ജ്ഞ’ എന്ന പേരിലും വിശ്രുതയായി. അവളാണ് അതിതേജസ്സുള്ള ഭഗവാൻ മാർത്താണ്ഡന്റെ ഭാര്യ.

Verse 35

न खल्वये मृतो ह्यण्डे इति स्नेहात्तमब्रवीत् / अजानन्कश्यपः स्नेहात् मार्त्तण्ड इति चोच्यते

സ്നേഹത്താൽ അവൾ അവനോട്—“ഇവൻ അണ്ഡത്തിൽ മരിച്ചിട്ടില്ല” എന്നു പറഞ്ഞു. കശ്യപനും സ്നേഹവശാൽ അറിയാതെയേ അവനെ ‘മാർത്താണ്ഡ’ എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 36

तेजस्त्वभ्यधिकं तस्य नित्यमेव विवस्वतः / येनापि तापयामास त्रील्लोङ्कान्कश्यपात्मजः

വിവസ്വാന്റെ തേജസ് നിത്യവും അത്യധികമായിരുന്നു; ആ തേജസ്സാൽ കശ്യപപുത്രൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ചൂടിൽ തപിപ്പിച്ചു.

Verse 37

त्रीण्यपत्यानि संज्ञायां जनयामास वै रविः / द्वौ सुतौ तु महावीर्यौं कन्यैका विदितैव च

സഞ്ജ്ഞയുടെ ഗർഭത്തിൽ രവി മൂന്നു സന്താനങ്ങളെ ജനിപ്പിച്ചു—രണ്ട് മഹാവീര്യ പുത്രന്മാരും ഒരു പ്രസിദ്ധയായ കന്യയും।

Verse 38

मनुर्वैवस्वतो ज्येष्ठः श्राद्धदेवः प्रजापतिः / ततो यमो यमी चैव यमजौ संबभूवतुः

ജ്യേഷ്ഠൻ വൈവസ്വത മനു, ശ്രാദ്ധദേവ പ്രജാപതി; തുടർന്ന് യമനും യമിയും—ഈ യമജ ഇരട്ടകൾ ജനിച്ചു.

Verse 39

असह्यतेजस्तद्रूपं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः / असहन्ती स्वकां छायां सवर्णां निर्ममे पुनः

വിവസ്വാന്റെ സഹിക്കാനാകാത്ത തേജസ്സുള്ള രൂപം കണ്ട സഞ്ജ്ഞ സഹിക്കാതെ, തനിക്കു സമവർണ്ണമായ സ്വന്തം ഛായയെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 40

महाभागा तु सा नारी तस्याश्छायासमुद्गता / प्राञ्जलिः प्रयता भूत्वा पुनः संज्ञामभाषत

അവളുടെ ഛായയിൽ നിന്നുയർന്ന ആ മഹാഭാഗ്യവതി സ്ത്രീ, കൈകൂപ്പി ശുദ്ധചിത്തയായി വീണ്ടും സഞ്ജ്ഞയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 41

वदस्व किं मया कार्यं सा संज्ञा तामथाब्रवीत् / अहं यास्यापि भद्रं ते स्वमेव भवनं पितुः

അവൾ ചോദിച്ചു: ‘എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം?’ അപ്പോൾ സഞ്ജ്ഞ പറഞ്ഞു: ‘നിനക്കു മംഗളം; ഞാൻ എന്റെ പിതാവിന്റെ സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്കു പോകുന്നു.’

Verse 42

त्वयेह भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया / इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी

നീ ഇവിടെ എന്റെ ഭവനത്തിൽ സംശയമില്ലാതെ പാർക്കണം; ഈ രണ്ടു ബാലന്മാരും എനിക്കുള്ളവർ, ഈ ശ്രേഷ്ഠവർണ്ണിനിയായ കന്യയും എനിക്കുള്ളവൾ.

Verse 43

भर्त्तव्या नैवमाख्येयमिदं भगवते त्वया / इमौ च बालकौ मह्यं तथेत्युक्ता तथा च सा

ഇത് പാലിക്കേണ്ടതാണ്; ഈ കാര്യം നീ ഭഗവാനോട് ഇങ്ങനെ പറയരുത്. ‘ഈ രണ്ടു ബാലന്മാർ എനിക്കുള്ളവർ’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ ‘തഥാ’ എന്നു പറഞ്ഞു, അവളും അതുപോലെ സമ്മതിച്ചു.

Verse 44

त्वष्टुः समीपमगमद्व्रीडितेव तपस्विनी / पिता तामागतां दृष्ट्वा क्रुद्धः संज्ञामथाब्रवीत्

അവൾ ലജ്ജിച്ച തപസ്വിനിയെപ്പോലെ ത്വഷ്ടാവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു; പിതാവ് അവൾ വന്നതു കണ്ടു ക്രോധത്തോടെ സഞ്ജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 45

भर्त्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः / अगमद्वडवा भूत्वाच्छाद्य रूपमनिन्दिता

‘ഭർത്താവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോകുക’ എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും നിയോഗിക്കപ്പെട്ട അവൾ, കുറ്റമറ്റവൾ, തന്റെ രൂപം മറച്ച് കുതിരപ്പെൺ (വഡവ) രൂപം ധരിച്ചു പോയി.

Verse 46

उत्तरान्सा कुरून्गत्वा तृणान्यथ चचार सा / द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्त्य ताम्

അവൾ ഉത്തരകുരുക്കളിലേക്കു പോയി പുല്ല് മേയാൻ തുടങ്ങി; രണ്ടാമത്തെ സഞ്ജ്ഞയെക്കുറിച്ച് ‘ഇവളെ തിരിച്ചറിയണം’ എന്നു ചിന്തിച്ച് അവളെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.

Verse 47

आदित्यो जनयामास पुत्रावादित्यवर्चसौ / पूर्वजस्य मनोस्तुल्यौ सादृश्येन तु तौ प्रभू

ആദിത്യൻ ആദിത്യവർചസ്സോടെ ദീപ്തരായ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. രൂപസാദൃശ്യത്തിൽ അവർ പൂർവ്വജനായ മനുവിനോട് തുല്യർ; ഇരുവരും പ്രഭുക്കൾ.

Verse 48

श्रुतश्रवा मनुस्ताभ्यां सावर्णिर्वै भविष्यति

അവരിരുവരിൽ നിന്നു ‘ശ്രുതശ്രവാ’ എന്ന മനു നിശ്ചയമായും ‘സാവർണി’യായി ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകും.

Verse 49

श्रुतकर्मा तु विज्ञेयो ग्रहो वै यः शनैश्चरः / मनुरेवाभवत्सो ऽपि सावर्णिरिति चोच्यते

‘ശ്രുതകർമ്മാ’ എന്നത് ‘ശനൈശ്ചരൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രഹമാണ്. അവൻ തന്നെയാണ് മനുവായും അവതരിച്ചത്; ‘സാവർണി’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 50

संज्ञा तु पार्थिवी सा वै स्वस्य पुत्रस्य वै तदा / चकाराभ्यधिकं स्नेहं त तथा पूर्वजेषु वै

അപ്പോൾ പാർത്ഥിവീ സഞ്ജ്ഞാ തന്റെ പുത്രനോടു അത്യധിക സ്നേഹം കാണിച്ചു; അതുപോലെ പൂർവ്വജന്മാരോടും.

Verse 51

मनुस्तच्छाक्षमत्सर्वं यमस्तद्वै न चाक्षमत् / बहुशो जल्पमानस्तु सापत्न्यादतिदुःखितः

മനു അതെല്ലാം സഹിച്ചു; എന്നാൽ യമൻ അത് സഹിച്ചില്ല. സഹപത്നീഭാവം മൂലമുള്ള അതിദുഃഖത്തിൽ അവൻ പലവട്ടം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 52

तां वै रोषाच्च बालाच्च भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / यदा संतर्जयामास च्छायां वैवस्वतो यमः

കോപവും ബാല്യഭാവവും വശമായി, ഭാവിയിലെ ഫലബലത്താൽ, വൈവസ്വത യമൻ ഛായയെ കഠിനമായി ശാസിച്ചു ഭീഷണിപ്പെടുത്തി.

Verse 53

सा शशाप ततः क्रोधात्सार्णिजननी यमम् / यदा तर्जयसे ऽकस्मात्पितृभार्यां यशस्विनीम्

അപ്പോൾ കോപത്തോടെ സാർണി ജനനി യമനെ ശപിച്ചു—“നീ എന്തിന് അപ്രതീക്ഷിതമായി യശസ്വിനിയായ പിതൃഭാര്യയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി ശാസിക്കുന്നു?”

Verse 54

तस्मात्तवैष चरमः पतिष्यति न संशयः / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः

“അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഈ അവസാന അവയവം തീർച്ചയായും വീഴും—സംശയമില്ല.” ആ ശാപം കൊണ്ട് യമന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം വേദനിച്ചു.

Verse 55

मनुना सह धर्मात्मा पितुः सर्वं न्यवेदयत् / भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर्विनिर्जितः

ധർമ്മാത്മാവായ യമൻ മനുവിനോടൊപ്പം പിതാവിനോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു; ശാപഭയത്തിൽ അത്യന്തം വിറച്ച അവൻ സഞ്ജ്ഞയുടെ വാക്കുകളാൽ ശമിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 56

तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः / बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति

“അവളുടെ നേരെ എന്റെ കാൽ ഉയർന്നു; എന്നാൽ അവളുടെ ദേഹത്തിൽ പതിച്ചില്ല. ബാല്യത്താലോ മോഹത്താലോ അങ്ങനെ സംഭവിച്ചെങ്കിൽ, ദയവായി ക്ഷമിക്കണം.”

Verse 57

शप्तो ऽहमस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर / तव प्रसादो नस्त्रातुमेतस्मान्महतो भयात्

ഹേ ലോകേശാ! തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ മാതാവ് എന്നെ ശപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ നിന്റെ പ്രസാദം മാത്രമേ കഴിയൂ.

Verse 58

विवस्वानेवमुक्तस्तु यमं प्रोवाच वै प्रभुः / असंशयं पुत्र महद्भविष्यत्यत्र कारणम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പ്രഭു വിവസ്വാൻ യമനോട് പറഞ്ഞു—മകനേ, സംശയമില്ല; ഇവിടെ ഒരു മഹത്തായ കാരണമുണ്ടാകും.

Verse 59

येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम् / न शक्यमेतन्मिथ्य तु कर्त्तुं मातुर्वचस्तव

ധർമ്മജ്ഞനും സത്യവാദിയും ആയ നിന്നെ ഏതു കാരണത്താൽ ക്രോധം പിടിച്ചുവോ, അതിനാൽ നിന്റെ മാതാവിന്റെ വാക്കിനെ അസത്യമാക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 60

कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति च महीं तव / ततः पादं महाप्राज्ञ पुनः सांप्राप्स्यसे सुखम्

കൃമികൾ നിന്റെ മാംസം എടുത്തുകൊണ്ട് ഭൂമിയിലേക്കു പോകും; അതിനുശേഷം, മഹാപ്രാജ്ഞാ, നീ വീണ്ടും സുഖത്തോടെ നിന്റെ പാദം പ്രാപിക്കും.

Verse 61

कृतमेवं वचः सत्यं मातुस्तव भविष्यति / शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि

ഇങ്ങനെ നിന്റെ മാതാവിന്റെ വാക്ക് സത്യമായി നിറവേറും; ശാപപരിഹാരത്താൽ നീയും രക്ഷപ്പെടും.

Verse 62

आदित्यस्त्वब्रवीत्संज्ञां किमर्थं तनयेषु तु / तुल्येष्वभ्यधिकस्नेह एकस्मिन्क्रियते त्वया

ആദിത്യൻ സഞ്ജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു—പുത്രന്മാർ സമാനരായിരിക്കെ നീ ഒരുവനോടു മാത്രം എന്തുകൊണ്ട് അധിക സ്നേഹം കാണിക്കുന്നു?

Verse 63

सा तत्परिहरन्ती वै नाचचक्षे विवस्वतः / आत्मना स समाधाय योगात्तत्त्वमपश्यत

അവൾ അത് ഒഴിവാക്കി വിവസ്വതനെ നോക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അപ്പോൾ അവൻ ആത്മാവിനെ സമാധിയിൽ സ്ഥാപിച്ച് യോഗബലത്തിൽ തത്ത്വം ദർശിച്ചു.

Verse 64

तां शप्तुकामो भगवान्नाशाय कुपितः प्रभुः / सा तत्सर्वं यथा तत्त्वमाचचक्षे विवस्वतः

ഭഗവാൻ പ്രഭു കോപിച്ച് അവളെ ശപിച്ച് നശിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ അവൾ എല്ലാം യഥാർത്ഥമായി വിവസ്വതനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 65

विवस्वांस्तु यथा श्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्ययात् / त्वष्टा तु तं यथान्यायमर्चयित्वा विभावसुम्

ഇത് കേട്ട് വിവസ്വാൻ കോപത്തോടെ ത്വഷ്ടാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; ത്വഷ്ടാ വിധിപ്രകാരം വിഭാവസുവിനെ പൂജിച്ച് ആദരിച്ചു.

Verse 66

निर्दग्धुकामं रोषेण सांत्वयामास वै शनैः / तवातितेजसा युक्तमिदं रूपं न शोभते

കോപത്തോടെ ദഹിപ്പിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ചവനെ അവൻ പതുക്കെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു—നിന്റെ അതിതേജസ്സോടുകൂടിയ ഈ രൂപം ശോഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 67

असहन्ती तु तत्संज्ञा वने चरति शाद्वले / द्रक्ष्यते तां भवनद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम्

ആ അവസ്ഥ സഹിക്കാനാകാതെ അവൾ പച്ചപ്പുള്ള പുല്മേടുകളുള്ള വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു. ഇന്ന് നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ശുഭാചാരിണിയായ ഭാര്യയെ ദർശിക്കും.

Verse 68

श्लाघ्ययौवनसंपन्नां योगमास्थाय गोपते / अनुकूलं भवेदेवं यदि स्यात्समयो मतः

ഹേ ഗോപതേ! പ്രശംസനീയമായ യൗവനസമ്പത്തോടുകൂടെ യോഗം ആശ്രയിക്കൂ; സമയം യുക്തമെന്നു കരുതിയാൽ എല്ലാം അനുകൂലമാകും.

Verse 69

रूपं निवर्त्तयेयं ते ह्याद्यं श्रेष्ठमरिन्दम / रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा

ഹേ അരിന്ദമാ! നിന്റെ ഇന്നത്തെ ശ്രേഷ്ഠരൂപം ഞാൻ വീണ്ടും പുനഃസ്ഥാപിക്കും; കാരണം നിന്റെ രൂപം വിവസ്വാന്റേതായിരുന്നു, തിര്യക്‌, ഊർദ്ധ്വം, അധഃ—എല്ലാദിക്കിലും വ്യാപിച്ചിരുന്നതു.

Verse 70

तेनासौ पीडिता देवी रूपेण तु दिवस्पतेः / तस्मात्ते समचक्रं तु वर्तते रूपमद्भुतम्

ദിവസ്പതിയുടെ ആ രൂപം മൂലം ആ ദേവി പീഡിതയായി; അതുകൊണ്ടു നിനക്കായി അത്ഭുതകരമായ സമചക്രരൂപം നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 71

अनुज्ञातस्ततस्त्वष्ट्रा रूपनिर्वर्त्तनाय वै / ततो ऽभ्युपागमत्त्वष्टा मार्त्तण्डस्य विवस्वतः

അപ്പോൾ ത്വഷ്ടാവ് രൂപപരിവർത്തനത്തിനായി അനുമതി നൽകി; പിന്നെ ത്വഷ്ടാവ് മാർത്താണ്ഡനായ വിവസ്വാന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.

Verse 72

भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै / तं निर्मूलित तेजस्कं तेजसापहृतेन तु

ഭ്രമിയെ കയറ്റി അവന്റെ തേജസ് നിശ്ചയമായി ക്ഷയിപ്പിച്ചു; സ്വന്തം തേജസ് അപഹരിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ അവൻ തേജസ്സില്ലാത്തവനായി മൂലത്തോടെ തന്നെ നശിച്ചു.

Verse 73

कान्तां प्रभाकरो द्रष्टुमियेष शुभदर्शनः / ददर्श योगमास्थाय स्वां भार्यां वडवां तथा

ശുഭദർശനനായ പ്രഭാകരൻ തന്റെ കാന്തയെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; യോഗം ആശ്രയിച്ച് തന്റെ ഭാര്യയെ വഡവാ-രൂപത്തിൽ കണ്ടു.

Verse 74

अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च / अश्वरूपेण मार्त्तण्डस्तां मुखे समभावयत्

സകലഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യയായ, തേജസ്സും നിയമവും കൊണ്ട് ആവൃതയായ അവളെ മാർത്താണ്ഡൻ അശ്വരൂപം ധരിച്ചു അവളുടെ മുഖത്തിൽ സമഭാവത്തോടെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 75

मैथुनान्तनिविष्टा च परपुंसो ऽभिशङ्कया / सा तं निःसारयामास नोभ्यां शुक्रं विवस्वतः

മൈഥുനാന്തത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കെ, പരപുരുഷനെന്ന സംശയത്താൽ, അവൾ വിവസ്വാന്റെ ശുക്രം നാസാരന്ധ്രങ്ങളിലൂടെ പുറത്താക്കി.

Verse 76

देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ / नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वादशमूर्तितः

അതിൽ നിന്ന് രണ്ട് ദേവന്മാർ ജനിച്ചു—വൈദ്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ അശ്വിനികൾ; നാസത്യനും ദസ്രനും എന്ന പേരിൽ, ദ്വാദശമൂർത്തികളിൽ (ആദിത്യരിൽ) സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 77

मार्त्तण्डस्य सुतावेतावष्टमस्य प्रजापतेः / तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः

മാർത്താണ്ഡന്റെ അഷ്ടമ പ്രജാപതിയുടെ ഈ രണ്ടു സന്താനങ്ങൾ; ഭാസ്കരൻ അവളെ തന്റെ കാന്തിമയ രൂപത്തിൽ ദർശിപ്പിച്ചു.

Verse 78

स तां दृष्ट्वा तदा भार्यां तुतो षैतामुवाच ह / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः

അവൻ അപ്പോൾ ഭാര്യയെ കണ്ടു സന്തുഷ്ടനായി അവളോടു പറഞ്ഞു; എന്നാൽ യമൻ ആ ശാപം മൂലം അത്യന്തം പീഡിതചിത്തനായി.

Verse 79

धर्मेण रञ्जयामास धर्मराजस्ततस्तु सः / सो ऽलभत्कर्मणां तेन शुभेन परमां द्युतिम्

പിന്നീട് ധർമ്മരാജൻ ധർമ്മംകൊണ്ട് അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; ആ ശുഭകർമ്മം മൂലം അവൻ പരമ ദ്യുതി പ്രാപിച്ചു.

Verse 80

पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमेव च / मनुः प्रजापतिस्त्वेष सावर्णिः स महायशाः

പിതൃകളുടെ ആധിപത്യവും ലോകപാലത്വവും; ഈ മഹായശസ്സുള്ള സാവർണി മനുവാണ് പ്രജാപതി.

Verse 81

भाव्यः सो ऽनागते तस्मिन्मनुः सावर्णिकेन्तरे / मेरुपृष्ठे तपो घोरमद्यापि चरते प्रभुः

വരാനിരിക്കുന്ന ആ സാവർണിക മന്വന്തരത്തിൽ അവൻ തന്നെയാണ് മനു ആകുക; പ്രഭു മേരുവിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ഇന്നും ഘോര തപസ്സ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 82

भ्राता शनैश्चरस्तत्रग्रहत्वं स तु लब्धवान् / त्वष्टा तु तेन रूपेण विष्णोश्चक्रमकल्पयत्

അവിടെ ഭ്രാതാവായ ശനൈശ്ചരൻ ഗ്രഹത്വം പ്രാപിച്ചു. ത്വഷ്ടാവ് അതേ രൂപത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രം നിർമ്മിച്ചു.

Verse 83

महामहो ऽप्रतिहतं दानवान्प्रतिवारणम् / यवीयसी तयोर्या तु यमुनाच यशस्विनी

മഹാമഹോ അപ്രതിഹതൻ, ദാനവരെ തടയുന്നവൻ. അവരുടെ ഇളയവൾ യശസ്വിനിയായ യമുനയായിരുന്നു.

Verse 84

अभवत्सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी / यस्तु ज्येष्ठो महातेजाः सर्गो यस्येति सांप्रतम्

ലോകപാവനിയായ യമുന നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായി. ജ്യേഷ്ഠനായ മഹാതേജസ്വിയുടെ സൃഷ്ടിക്രമം ഇപ്പോൾ പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 85

विस्तरं तस्य वक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / इदं तु जन्म देवानां शृणुयाद्वा पठेच्च वा

വൈവസ്വത മനുവിന്റെ വിവരണം ഞാൻ വിശാലമായി പറയും. ദേവന്മാരുടെ ഈ ജന്മം ആരെങ്കിലും കേൾക്കുകയോ വായിക്കുകയോ ചെയ്താൽ.

Verse 86

वैवस्वतस्य पुत्राणां सप्तानां तु महौजसाम् / आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच्च महद्यशः

വൈവസ്വതന്റെ മഹൗജസ്സുള്ള ഏഴ് പുത്രന്മാരുടെ ഈ കഥ—ആപത്തിൽപ്പെട്ടവൻ മോചിതനായി മഹായശസ് പ്രാപിക്കും.