Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘സഗരദിഗ്വിജയം’ എന്ന നാല്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം. ജൈമിനി പറഞ്ഞു—ആ രാജാവ് വിധിപൂർവ്വം സപ്തദ്വീപവതിയായ ഭൂമിയെ നന്നായി പരിപാലിച്ചു; അവൻ മറ്റൊരു ധർമ്മം തന്നെയെന്നപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 2

ब्राह्मणादींस्तथा वर्णान्स्वेस्वे धर्मे पृथक्पृथक् / स्थापयित्वा यथान्यायं ररक्षाव्याहतेन्द्रियः

അവൻ ബ്രാഹ്മണാദി വർണങ്ങളെ അവരുടെ അവരുടെ ധർമ്മങ്ങളിൽ വേർതിരിച്ച് ന്യായപ്രകാരം സ്ഥാപിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അക്ഷതമായി നിലനിൽക്കേ രാജ്യത്തെ സംരക്ഷിച്ചു.

Verse 3

प्रजाश्च सर्ववर्णेषु यथाश्रेष्ठानुवर्त्तिनः / वर्णाश्चैवानुलोम्येन तद्वदर्थेषु च क्रमात्

എല്ലാ വർണങ്ങളിലുമുള്ള പ്രജകൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠരെ അനുസരിച്ചിരുന്നു; വർണങ്ങളും അനുലോമ ക്രമത്തിൽ, അതുപോലെ ധനകാര്യ-വ്യവഹാരങ്ങളിലും ക്രമമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 4

न सति स्थविरे बालं मृत्युरभयुपगच्छति / सर्ववर्णेषु भूपाले महीं तस्मिन्प्रशासति

ആ സ്ഥിരൻ (ശക്തൻ) രാജാവ് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുമ്പോൾ ബാലന്റെ അടുക്കലേക്കും മരണം അടുത്തുവരില്ല; ആ ഭൂപാലൻ ഭരണിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ വർണങ്ങളിലും നിർഭയം നിലനിന്നു.

Verse 5

स्फीतान्यपेतबाधानि तदा राष्ट्राणि कृत्स्नशः / तेष्वसंख्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यजनावृताः

അപ്പോൾ എല്ലാ രാജ്യങ്ങളും സമൃദ്ധവും ഉപദ്രവരഹിതവും ആയിരുന്നു; അവയിൽ എണ്ണമറ്റ ജനപദങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവ ചാതുർവർണ്യ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 6

ते चासंख्यागृहग्रामशतोपेता विभागशः / देशाश्चावासभुयिष्टा नृपे तस्मिन्प्रशासति

ആ രാജാവ് ഭരിച്ചപ്പോൾ അസംഖ്യമായ വീടുകളും ഗ്രാമങ്ങളുടെയും നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടങ്ങളും വിഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ദേശങ്ങളിലൊട്ടാകെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ അത്യന്തം സമൃദ്ധമായിരുന്നു।

Verse 7

अनाश्रमी द्विजः कश्चिन्न बभूव तदाभुवि / प्रजानां सर्ववर्णेषु प्रारंभाः फलदायिनः

അന്ന് ആ ഭൂമിയിൽ ഒരു ദ്വിജനും ആശ്രമരഹിതനായി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; പ്രജകളുടെ എല്ലാ വർണങ്ങളിലും ആരംഭിച്ച പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഫലദായകമായിരുന്നു।

Verse 8

स्वोचितान्येव कर्माणि प्रारभन्ते च मानवाः / पुरुषार्थोपपन्नानि कर्माणि च तदा नृणाम्

മനുഷ്യർ തങ്ങൾക്ക് യോജിച്ച കര്‍മ്മങ്ങളേ ആരംഭിച്ചിരുന്നത്; അന്ന് മനുഷ്യരുടെ കര്‍മ്മങ്ങൾ പുരുഷാർത്ഥത്തോടെ യുക്തമായി സാർത്ഥകമായിരുന്നു।

Verse 9

महोत्सवसमुद्युक्ताः पुरग्रामव्रजाकराः / अन्योन्यप्रियकामाश्च राजभक्तिसमन्विताः

പുരം, ഗ്രാമം, വ്രജം എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ മഹോത്സവങ്ങളിൽ ഉത്സാഹത്തോടെ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; അവർ പരസ്പരം പ്രിയം ആഗ്രഹിക്കുകയും രാജഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു।

Verse 10

ननिन्दितो ऽभिशस्तो वा दरिद्रो व्याधितो ऽपि वा / प्रजासु कश्चिल्लुब्धो वा कृपणो वापि नाभवत्

പ്രജകളിൽ ആരും നിന്ദിക്കപ്പെട്ടവനോ കുറ്റാരോപിതനോ ആയിരുന്നില്ല; ആരും ദരിദ്രനോ രോഗിയോയുമല്ല; ആരും ലോഭിയോ കൃപണനോ ആയിരുന്നില്ല।

Verse 11

जनाः परगुणप्रीताः स्वसंपर्काभिकाङ्क्षिणाः / गुरुषु प्रणता नित्यं सद्विद्याव्यसनादृताः

ജനങ്ങൾ പരഗുണങ്ങളിൽ പ്രീതിയുള്ളവർ, സത്സംഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ; ഗുരുക്കന്മാർക്ക് നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്ത് സദ്വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ആസക്തരായിരുന്നു।

Verse 12

परापवादभीताश्च स्वदाररतयो ऽनिशम् / निसर्गात्खलसंसर्गविरता धर्मतत्पराः

അവർ പരനിന്ദയെ ഭയന്ന് അകന്നു നിന്നു, സ്വന്തം ഭാര്യയോടേ നിത്യം അനുരക്തരായിരുന്നു; സ്വഭാവതഃ ദുഷ്ടസംഗം വിട്ട് ധർമ്മത്തിൽ തൽപരരായി നിന്നു।

Verse 13

आस्तिकाः सर्वशो ऽभूवन् प्रजास्तस्मिन्प्रशासति / एवं सुबाहुतन्ये स्वप्रतापार्जितां महीम्

അവൻ ഭരിക്കുമ്പോൾ പ്രജകൾ എല്ലാതരത്തിലും ആസ്തികരായി; ഇങ്ങനെ സുബാഹുവിന്റെ വംശത്തിൽ, തന്റെ പ്രതാപം കൊണ്ട് നേടിയ ഭൂമിയെ അവൻ ഭരിച്ചു।

Verse 14

ऋतवश्च महाभाग यथाकालानुवर्तिनः / शालिभूयिष्ठसस्याढ्या सदैव सकला मही

മഹാഭാഗാ! ഋതുക്കൾ കാലക്രമം അനുസരിച്ചു നീങ്ങി; സമസ്ത ഭൂമിയും എപ്പോഴും വിളസമൃദ്ധമായി, പ്രത്യേകിച്ച് ശാലി ധാന്യത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 15

बभूव नृपशार्दूले तस्मिन् राज्यानि शासति

ആ നൃപശാർദൂലൻ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ ഇത്തരമൊരു മംഗളസമൃദ്ധി നിലനിന്നു।

Verse 16

यस्याष्टादशमण्डलाधिपतिभिः सेवार्थमभ्यागतैः प्रख्यातोरुपराक्रमैर्नृपशतैर्मूर्द्धाभिषिक्तैः पृथक् / संविष्टैर्मणिविष्टरेषु नितरामध्यास्यमानामरैः शक्रस्येव विराजते दिवि सभा रत्नप्रभोद्भासिता

യാരുടെ സഭ ദിവ്യത്തിൽ രത്നപ്രഭയാൽ ദീപ്തമായി ശക്രന്റെ സഭപോലെ വിരാജിക്കുന്നു; അഷ്ടാദശ മണ്ഡലാധിപതികൾ സേവാർത്ഥം എത്തി, പ്രസിദ്ധ പരാക്രമമുള്ള മൂടാഭിഷിക്ത നൂറുകണക്കിന് രാജാക്കന്മാർ വേർവേറായി, മണിമയ ആസനങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്ന അമരന്മാരോടൊപ്പം ആ സഭയെ അലങ്കരിക്കുന്നു।

Verse 17

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

എല്ലാ പാർത്ഥിവരും സൂചനപ്രകാരം വിവിധ വിഷയങ്ങളിലെ സമ്മതങ്ങൾ ഉപഹാരങ്ങളോടെ പൂർത്തിയാക്കി, നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റും വേർവേറായി സൈന്യശിബിരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. ആഗ്രഹിച്ച രാജാവിനെ ദർശിക്കുവാൻ അവർ പുത്രന്മാരോടുകൂടെ ദ്വാരസ്ഥന്മാർ മുഖേന വീണ്ടും വീണ്ടും നരേശ്വരനോട് അപേക്ഷിച്ചു; അവൻ ദീർഘകാലം അന്തഃപുരത്തിൽ തന്നെ താമസിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 18

नमन्नरेद्रमुकुटश्रेणीनामतिघर्षणात् / किणीकृतौ विराजेते चरणौ तस्य भूभुजः

വണങ്ങുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെ മുകുടശ്രേണികളുടെ അതിഘർഷണത്താൽ ആ ഭൂപതിയുടെ പാദങ്ങൾ കിണിയേറ്റതുപോലെ ആയി; എന്നിരുന്നാലും ആ പാദങ്ങൾ കൂടുതൽ ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു।

Verse 19

सेवागतनरेद्रौघविनिकीर्णैः समन्ततः / रत्नैर्भाति सभा तस्य गुहा सोमे रवी यथा

സേവയ്ക്കായി വന്ന രാജസമൂഹം ചുറ്റുമെല്ലാം ചിതറിച്ച രത്നങ്ങളാൽ അവന്റെ സഭ പ്രകാശിക്കുന്നു—ഗുഹയിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും തെളിയുന്നതുപോലെ।

Verse 20

एवं स राजा धर्मेण भानुवंशशिखामणिः / अनन्यशासनामुर्वीमन्वशासदरिन्दमः

ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ്—ഭാനുവംശത്തിന്റെ ശിഖാമണി, ശത്രുദമകൻ—ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ, തന്റെ ആജ്ഞയ്ക്കേ കീഴടങ്ങുന്ന ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു।

Verse 21

इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता

ഇങ്ങനെ മഹീപതി സഗരൻ ഭൂമിയെ പാലിക്കുമ്പോൾ, പുത്രമുഖദർശനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആനന്ദത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും തളർന്നില്ല।

Verse 22

विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्

അവളില്ലാതെ അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി പലവട്ടം ചിന്തിച്ചു—“അയ്യോ, എത്ര കഷ്ടം! ഈ വംശത്തിൽ ഞാൻ തീർച്ചയായും പുത്രഹീനൻ.”

Verse 23

प्रयान्ति नूनमस्माकं पितरः पिण्डविप्लवम् / निरयादपि सत्पुत्रे संजाते पितरः किल

നിശ്ചയം നമ്മുടെ പിതൃക്കൾക്ക് പിണ്ഡ-തർപ്പണാദി കർമ്മങ്ങളുടെ അഭാവം മൂലം തടസ്സം സംഭവിക്കുന്നു; സത്പുത്രൻ ജനിച്ചാൽ പിതൃക്കൾ നരകത്തിൽ നിന്നുപോലും മോചിതരാകുമെന്നല്ലോ।

Verse 24

प्रीत्या प्रयान्ति तद्गेहं जातकर्मक्रियोत्सुकाः / महता सुकृतेनापि संप्राप्तस्य दिवं किल

അവർ പ്രീതിയോടെ അവന്റെ വീട്ടിലേക്കു വരുന്നു; ജാതകർമ്മാദി സംസ്കാരങ്ങൾ നടത്താൻ ഉത്സുകരായിരിക്കും. മഹാപുണ്യത്തോടെ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചവന്റെ വീട്ടിലും അവർ അങ്ങനെ വരുമെന്നല്ലോ।

Verse 25

अपुत्रस्यामराः स्वर्गे द्वारं नोद्धाटयन्ति हि / पिता तु लोकमुभयोः स्वर्लोकं तत्पितामहाः

പുത്രഹീനനുവേണ്ടി ദേവന്മാർ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം തുറക്കുകയില്ല; എന്നാൽ പുത്രൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ പിതാവ് ഇരുലോകങ്ങളിലും സ്ഥാനം നേടും, അവന്റെ പിതാമഹന്മാർ സ്വർലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 26

जेष्यन्ति किल सत्पुत्रे जाते वंशद्वये ऽपि च / अनपत्यतयाहं तु पुत्रिणां या भवेद्गतिः

സത്പുത്രൻ ജനിച്ചാൽ ഇരുവംശങ്ങളിലും ജയമുണ്ടാകും; എന്നാൽ ഞാൻ സന്താനഹീനനായതിനാൽ പുത്രഹീനർക്കുള്ള ഗതിയേ എനിക്കുണ്ടാകൂ।

Verse 27

न तां प्राप्क्यामि वै नूनं सुदुर्लभतरा हि सा / पदादैन्द्रात्किलाभिन्नमृद्धं राज्यमखण्डितम्

ആ ഗതി ഞാൻ തീർച്ചയായും പ്രാപിക്കില്ല; അതി ദുർലഭമാണ് അത്. ഇന്ദ്രപദത്തോട് തുല്യമായ സമൃദ്ധവും അഖണ്ഡവുമായ രാജ്യം പോലും അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ലെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 28

मम यत्तदपुण्यस्य याति निष्फलतामिह / इदं मत्पूर्वजैरेव सिंहासनमधिष्ठितम्

എന്റെ അപുണ്യകർമ്മത്തിന്റെ ഫലം ഇവിടെ നിഷ്ഫലമാകുന്നു; ഈ സിംഹാസനം എന്റെ പൂർവ്വികർ തന്നെയാണ് അധിഷ്ഠിച്ചത്।

Verse 29

अपुत्रत्वेन राज्यं च पराधीनत्वमेष्यति / तस्मादौर्वाश्रममहं गत्वा तं मुनिपुङ्गवम्

പുത്രഹീനത മൂലം രാജ്യം പോലും പരാധീനമാകും; അതിനാൽ ഞാൻ ഔർവ ഋഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നു ആ മുനിപുങ്ഗവനെ സമീപിക്കും।

Verse 30

प्रसादयिष्ये पुत्रार्थं भार्याभ्यां सहितो ऽधुना / गत्वा तस्मै त्वपुत्रत्वं विनिवेद्य महात्मने

ഇപ്പോൾ ഞാൻ രണ്ടു ഭാര്യമാരോടുകൂടെ പുത്രാർത്ഥമായി അദ്ദേഹത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കും; അവിടെ ചെന്നു ആ മഹാത്മാവിനോട് എന്റെ പുത്രഹീനത അറിയിക്കും।

Verse 31

स यद्वक्ष्यति तत्सर्वं करिष्ये नात्र संशयः / इति सञ्चिन्त्य मनसा सगरोराजसत्तमः

രാജസത്തമനായ സഗരൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു—“അവൻ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 32

इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्

ഹേ രാജാവേ, കർത്തവ്യജ്ഞനായ ഈ രാജാവ് ഔർവ ഋഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാൻ ഒരുങ്ങി. ശ്രേഷ്ഠ മന്ത്രിയോട് രാജ്യം ഏൽപ്പിച്ച് പിന്നെ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 33

प्रययौ रथमारुह्य भार्याभ्यां सहितो मुदा / जगाम रथघोषेण मेघनादातिशङ्किभिः

അവൻ സന്തോഷത്തോടെ രഥത്തിൽ കയറി, രണ്ടു ഭാര്യമാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. രഥഘോഷം മേഘനാദംപോലെ തോന്നി ജനങ്ങൾ അതിയായി വിസ്മയഭീതരായി.

Verse 34

स्तब्धेक्षणैर्लक्ष्यमाणो मार्गोपान्ते शिखण्डिभिः / प्रियाभ्यां दर्शयन्राजन्सारङ्गांस्तिमितेक्षणान्

വഴിയരികെ മയിലുകൾ നിശ്ചലദൃഷ്ടിയോടെ അവനെ നോക്കി. ഹേ രാജാവേ, അവൻ പ്രിയതമകൾക്ക് നിശ്ചലനേത്രങ്ങളുള്ള സാരംഗമൃഗങ്ങളെ കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറി.

Verse 35

क्षममूर्ध्वमुखान्सद्यः पलायनपरान्पुनः / वृक्षान्पुष्पफलोपेतान्विलोक्य मुदितो ऽभवत्

തല ഉയർത്തി നിലത്ത് നിൽക്കുകയും പിന്നെ ഉടൻ ഓടിപ്പോകാൻ തയ്യാറാകുകയും ചെയ്യുന്ന ജീവികളെ കണ്ടും, പുഷ്പഫലസമൃദ്ധമായ വൃക്ഷങ്ങളെ നോക്കിയും അവൻ ആനന്ദിച്ചു.

Verse 36

अम्लानकुसुमैः स्वादुफलैः शाद्वलभूमिकैः / सुस्निग्धपल्लवच्छायैरभितः संभृतं नगैः

ആ വനഭൂമി വാടാത്ത പുഷ്പങ്ങളും മധുരഫലങ്ങളും പച്ചപ്പുള്ള പുല്ലുനിലവും കൊണ്ടു സമൃദ്ധമായിരുന്നു; ചുറ്റും മൃദുല പല്ലവങ്ങളുടെ സ്നിഗ്ധ നിഴലുള്ള പർവതങ്ങൾ അതിനെ വളഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 37

चूताग्रपल्लवास्वादस्निग्धकण्ठपिकारवैः / श्रोत्राभिरामजनकैस्संघुष्टं सर्वतोदिशम्

മാവിൻ കൊമ്പുകളുടെ അഗ്രപല്ലവങ്ങളുടെ രുചി ആസ്വദിച്ച്, സ്നിഗ്ധ കണ്ഠത്തിൽ കൂജിക്കുന്ന കുയിലുകളുടെ സ്വരം—കാതിന് മധുരം പകരുന്നതായി—എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 38

सर्वर्तुकुसुमोपेतं भ्रमद्भ्रमरमण्डितम् / प्रसूनस्तबकानम्रबल्लरीवेल्लितद्रुमम्

ആ വനം എല്ലാ ഋതുക്കളിലെയും പുഷ്പങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായി, ചുറ്റി പറക്കുന്ന ഭ്രമരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; പുഷ്പസ്തബകങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ കുനിഞ്ഞ വള്ളികൾ വൃക്ഷങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞു നിന്നു।

Verse 39

कपियूथसमाक्रान्तव नस्पतिशतावृतम् / उन्मत्तशिखिसारङ्गकूजत्पक्षिगणान्वितम्

ആ വനം കുരങ്ങുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, നൂറുകണക്കിന് വനസ്പതികളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; ഉന്മത്ത മയിലുകളും സാരംഗമൃഗങ്ങളും കൂജിക്കുന്ന പക്ഷിസമൂഹങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 40

गायद्विद्याधरवधूगीतिकासुमनोहरम् / संचरत्किन्नरीद्वन्द्वविराजद्वनगह्वरम्

ആ വനഗഹ്വരം പാടുന്ന വിദ്യാധരവധുക്കളുടെ ഗീതങ്ങളാൽ അതിമനോഹരമായിരുന്നു; സഞ്ചരിക്കുന്ന കിന്നരീദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ അതു വിരാജിച്ചു।

Verse 41

हंससारसचक्राह्वकारण्डवशुकादिभिः / सुस्वरैरावृतोपान्तैः सरोभिः परिवारितम्

ഹംസം, സാരസം, ചക്രാഹ്വം, കാരണ്ഡവം, ശുകാദി മധുരസ്വര പക്ഷികളാൽ തീരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സരോവരങ്ങൾ അതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു।

Verse 42

सरः स्वंबुज कह्लारकुमुदोत्पलराशिषु / शनैः परिवहन्मन्दमारुतापूर्णदिङ्मुखम्

ആ സരോവരം തന്റെ കമലം, കഹ്ലാരം, കുമുദം, ഉത്പലം എന്നീ കൂട്ടങ്ങളിലൂടെ മന്ദമാരുതം പതുക്കെ ഒഴുക്കി, ദിക്കുകളെല്ലാം പരിമള-ശീതളത കൊണ്ട് നിറച്ചിരുന്നു।

Verse 43

एवंविधगुणोपेतमधिगाह्य तपोवनम् / गच्छन्रथेनाथ नृपः प्रहर्षं परमं ययौ

ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ തപോവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, രഥത്തിൽ മുന്നേറുമ്പോൾ രാജാവ് പരമാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 44

उपशान्ताशयः सो ऽथ संप्राप्याश्रममण्डलम् / भार्याभ्यां सहितः श्रीमान्वाहादवरुरोह वै

മനം ശാന്തനായ ആ ശ്രിമാൻ ആശ്രമമണ്ഡലത്തിലെത്തി, തന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാരോടൊപ്പം വാഹനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി।

Verse 45

धुर्यान्विश्रामयेत्युक्त्वा यन्तारमवनीपतिः / आससादाश्रमोपान्तं महर्षेर्भावितात्मनः

‘യോകത്തിൽ കെട്ടിയ മൃഗങ്ങൾക്ക് വിശ്രമം കൊടുക്കുക’ എന്ന് സാരഥിയോട് പറഞ്ഞ്, ഭൂപതി ആ ഭാവിതാത്മ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമസമീപത്തെത്തി।

Verse 46

स श्रुत्वा मुनिशिष्येभ्यः कृतनित्यक्रियादरम् / मुनिं द्रष्टुं विनीतात्मा प्रविवेशाश्रमं तदा

മുനിശിഷ്യന്മാരിൽ നിന്നു നിത്യകർമ്മങ്ങളോടുള്ള ഭക്തി കേട്ട്, വിനീതഹൃദയനായി മുനിയെ ദർശിക്കുവാൻ അപ്പോൾ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 47

मुनिमध्ये समासीनमृषिवृन्दैः समन्वितम् / ननाम शिरसा राजा भार्याभ्यां सहितो मुदा

ഋഷിവൃന്ദങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് മുനിമധ്യേ ഇരുന്ന മുനിയെ കണ്ട രാജാവ്, രണ്ടു ഭാര്യമാരോടുകൂടെ സന്തോഷത്തോടെ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു।

Verse 48

कृतप्रणामं नृपतिमृषिरौर्वः प्रतापवान् / उपविशेति प्रेम्णा वै सह ताभ्यां समादिशत्

പ്രണാമം ചെയ്ത നൃപതിയോട് പ്രതാപവാനായ ഋഷി ഔർവ്വൻ സ്നേഹത്തോടെ, രണ്ടു ഭാര്യമാരോടുകൂടെ ‘ഇരിക്കൂ’ എന്നു കല്പിച്ചു।

Verse 49

अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामुनिः / आतिथ्येन च वन्येन सभार्यं तमतोषयत्

മഹാമുനി അർഘ്യപാദ്യാദികളാൽ യഥാവിധി പൂജിച്ചു; വന്യമായ আতിഥ്യത്തോടെ രാജാവിനെ ഭാര്യമാരോടുകൂടെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു।

Verse 50

अथातिथ्योपविश्रान्तं प्रणम्या सीनमग्रतः / राजानमब्रवीदौर्वः शनैर्मृद्वक्षरं वचः

അതിഥിസേവനത്തിൽ വിശ്രമിച്ച രാജാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, മുന്നിൽ ഇരുന്ന് ഔർവ്വൻ മൃദുവായ അക്ഷരങ്ങളാൽ പതുക്കെ സംസാരിച്ചു।

Verse 51

कुशलं ननु ते राज्ये बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च / अपिधर्मेण सकलाः प्रजास्त्वं परिरक्षसि

നിന്റെ രാജ്യത്തിൽ പുറത്തും അകത്തും എല്ലാം ക്ഷേമമാണോ? കൂടാതെ നീ ധർമ്മപ്രകാരം സർവ്വ പ്രജകളെയും പരിരക്ഷിക്കുന്നുവോ?

Verse 52

अपि जेतुं त्रिवर्गं त्वमुपायैः सम्यगीहसे / फलन्ति हि गुणास्तुभ्यं त्वया सम्यक्प्रचोदिताः

നീ യുക്തമായ ഉപായങ്ങളാൽ ത്രിവർഗം—ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം—ജയിക്കാൻ ശരിയായി പരിശ്രമിക്കുന്നുവോ? നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ നീ ശരിയായി പ്രചോദിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഫലിക്കുന്നു.

Verse 53

दिष्ट्यात्वया जिताः सर्वे रिपवो नृपसत्तम / दिष्ट्या च सकलं राज्यं त्वया धर्मेण रक्ष्यते

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ നീ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ചു; ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ നിന്റെ സമഗ്ര രാജ്യം ധർമ്മത്തോടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 54

धर्म एव स्थितिर्येषां तेषां नास्त्यत्रविप्लवः / न तं रक्षति किं धर्मः स्वयं येनाभिरक्षितः

ധർമ്മം തന്നെയാണ് ആധാരമായുള്ളവർക്ക് ഇവിടെ കലാപമോ വിപ്ലവമോ ഇല്ല. ധർമ്മം സ്വയം സംരക്ഷിക്കുന്നവനെ മറ്റെന്ത് സംരക്ഷിക്കും?

Verse 55

पूर्वमेवाहमश्रौषं विजित्य सकलां महीम् / सबलोनगरीं प्राप्तः कृतदारो भवानिति

ഞാൻ മുമ്പേ കേട്ടിരുന്നു: നീ സർവ്വ ഭൂമിയും ജയിച്ച്, സൈന്യസഹിതം നഗരത്തിലെത്തി, വിവാഹവും കഴിച്ചുവെന്ന്.

Verse 56

राज्ञां तु प्रवरो धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् / भवन्ति सुखिनो नूनं तेनैवेह परत्र च

രാജാക്കന്മാരുടെ പരമധർമ്മം പ്രജകളെ പരിപാലിച്ച് സംരക്ഷിക്കുന്നതാണ്; അതിനാൽ അവർ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും നിശ്ചയം സുഖികളാകും।

Verse 57

स भवान्राज्य भरणं परित्यज्य मदन्तिकम् / भार्याभ्यां सहितो राजन्समायातो ऽसि मे वद

ഹേ രാജാവേ, നീ രാജ്യഭാരം ഉപേക്ഷിച്ച് രണ്ടു ഭാര്യമാരോടുകൂടെ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു; കാരണം എനിക്കു പറയുക।

Verse 58

जैमिनिरुवाच एवमुक्तस्तु मुनिना सगरो राजसत्तमः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह तं मधुरं वचः

ജൈമിനി പറഞ്ഞു—മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജശ്രേഷ്ഠനായ സഗരൻ കൈകൂപ്പി അവനോട് മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।