Shloka 6
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
ते चासंख्यागृहग्रामशतोपेता विभागशः / देशाश्चावासभुयिष्टा नृपे तस्मिन्प्रशासति
Transliteration
te cāsaṃkhyāgṛhagrāmaśatopetā vibhāgaśaḥ / deśāścāvāsabhuyiṣṭā nṛpe tasminpraśāsati
Translation
ആ രാജാവ് ഭരിച്ചപ്പോൾ അസംഖ്യമായ വീടുകളും ഗ്രാമങ്ങളുടെയും നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടങ്ങളും വിഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ദേശങ്ങളിലൊട്ടാകെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ അത്യന്തം സമൃദ്ധമായിരുന്നു।
Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)
असंख्यcountless
असंख्य:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootअसंख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifier)
गृहhouse
गृह:
Samasa-anga (समासाङ्ग/member)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग (compound member)
ग्रामvillage
ग्राम:
Samasa-anga (समासाङ्ग/member)
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग
शतhundred
शत:
Samasa-anga (समासाङ्ग/member)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्याशब्द; समासाङ्ग
उपेताःendowed with
उपेताः:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootउप-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘युक्त/समन्वित’ अर्थे
विभागशःby divisions; separately
विभागशः:
Adhikarana (अधिकरण/locative sense-adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविभाग (प्रातिपदिक) + शस् (अव्ययीभावार्थे)
Formअव्यय; ‘-शः’ प्रत्ययान्त (distributive adverb)
देशाःregions
देशाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात
आवासdwelling
आवास:
Samasa-anga (समासाङ्ग/member)
TypeNoun
Rootआवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग
भूयिष्ठाःmostly consisting of dwellings; very populous
भूयिष्ठाः:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootभूयिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अतिशयार्थक (superlative-like: ‘mostly/very many’)
नृपेwhen the king
नृपे:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तस्मिन्in him; in that (king)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
प्रशासतिwas ruling
प्रशासति:
Kriya (क्रिया/verb)
TypeVerb
Rootप्र-शास् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन