Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३७// वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः / समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ (വായുപ്രോക്തം) മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ഭാർഗവചരിതം—മുപ്പത്തേഴാം അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—കൃഷ്ണൻ അന്തർധാനം ചെയ്തപ്പോൾ, മഹായശസ്സനായ രാമൻ കൃഷ്ണാനുഭാവത്താൽ താനെ അത്യന്തം ഉന്മേഷിതനായി കരുതി।

Verse 2

अकृतव्रणसंयुक्तः प्रदीप्ताग्निरिव ज्वलन् / समायातो भार्गवो ऽसीपुरीं महिष्मतीं प्रति

മുറിവുകളില്ലാത്ത ദേഹത്തോടെ, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായി, ഭാർഗവൻ അസിപുരിയായ മഹിഷ്മതിയിലേക്കു എത്തി।

Verse 3

यत्र पापहरा पुण्या नर्मदा सरितां वरा / पुनाति दर्शनादेव प्राणिनः पापिनो ह्यपि

എവിടെ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ പുണ്യനദിയായ നർമദ പാപഹാരിണിയായി ഒഴുകുന്നുവോ; അവളുടെ ദർശനം മാത്രത്താൽ പോലും പാപികളായ ജീവികളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 4

पुरा त्रय हरेणापि निविष्टेन महात्मना / त्रिपुरस्य विनाशाय कृतो यत्नो महीपते

ഹേ മഹീപതേ! പുരാതനകാലത്ത് മഹാത്മാവായ ഹരിയും ത്രിപുരനാശത്തിനായി ദൃഢമായി പരിശ്രമം ചെയ്തു।

Verse 5

तत्र किं वर्ण्यते पुण्यं नृणां देवस्वरूपिणाम् / सदृष्ट्वा नर्मदां भूप भर्गवः कुलनन्दनः

ഹേ ഭൂപാ! അവിടെ ദേവസ്വരൂപികളായ മനുഷ്യരുടെ പുണ്യം എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കാം? നർമദയെ ദർശിച്ച് ഭാർഗവൻ, കുലനന്ദനൻ, ആനന്ദിച്ചു।

Verse 6

नमश्चकार सुप्रीतः शत्रुसाधनतत्परः / नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं हरदेहसमुद्भवे

ശത്രുനിഗ്രഹത്തിൽ തത്പരനായ അവൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു—“ഹരിദേഹത്തിൽ നിന്നുയർന്ന നർമദേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.”

Verse 7

क्षिप्रं नाशय शत्रून्मे वरदा भव शोभने / इत्येवं स नमस्कृत्य नर्मदां पापनाशिनीम्

“ഹേ ശോഭനേ! എന്റെ ശത്രുക്കളെ വേഗം നശിപ്പിക്കേണമേ; വരദയായി ഇരിക്കേണമേ.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു പാപനാശിനിയായ നർമദയെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 8

दूतं प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्यार्जुनं प्रति / दूत राजात्वया वाच्यो यदहं वच्मि ते ऽनघ

പിന്നീട് അവൻ കാർത്തവീര്യാർജുനനോടു ദൂതനെ അയച്ചു പറഞ്ഞു—“ഹേ നിർമല ദൂതാ, ഞാൻ പറയുന്നതു തന്നേ രാജാവിനോട് പറയുക.”

Verse 9

न संदेहस्त्वया कार्यो दूतः क्वापि न बध्यते / यद्बलं तु समाश्रित्य जमदग्निमुनिं नृपः

നിനക്ക് സംശയം വേണ്ട; ദൂതനെ എവിടെയും ബന്ധിക്കാറില്ല. ഏതു ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് ആ രാജാവ് ജമദഗ്നി മുനിയെ സമീപിച്ചതോ.

Verse 10

तिरस्त्वं कृतवान्मूढ तत्पुत्रो योद्धुमागतः / शीघ्रं निर्गच्छ मन्दात्मन्युद्धं रामाय देहि तत्

ഹേ മൂഢാ! നീ അവനെ അപമാനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ യുദ്ധത്തിനായി വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മന്ദാത്മാ, വേഗം പുറത്തേക്കിറങ്ങി ആ യുദ്ധം രാമനു നൽകുക.

Verse 11

भार्गवं त्वं समासाद्य गच्छ लोकान्तरं त्वरा / इत्येवमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य वचस्तथा

‘ഭാർഗവ രാമനെ നേരിട്ട്, വേഗത്തിൽ മറ്റൊരു ലോകത്തിലേക്ക് പോകുക.’ എന്നു പറഞ്ഞ്, രാജാവ് അവന്റെ വാക്കുകൾ അതുപോലെ കേട്ടു.

Verse 12

शीघ्रमागच्छ भद्रं ते विलंबो नेह शस्यते / तेनैवमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्

വേഗം വരിക, നിനക്ക് മംഗളം; ഇവിടെ താമസം ശോഭിക്കുന്നതല്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ദൂതൻ ഹൈഹയ ഭൂപതിയിലേക്കു പോയി.

Verse 13

रामोदितं तत्सकलं श्रावयामास संसदि / स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः

അവൻ സഭയിൽ രാമൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം മുഴുവനായി ശ്രവിപ്പിച്ചു. ആ രാജാവ് അത്രേയഭക്തനും മഹാബലപരാക്രമശാലിയും ആയിരുന്നു.

Verse 14

चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् / कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी

ആ വാക്ക് കേട്ട് അവൻ ക്രോധിച്ചു ദൂതനെ ഉത്തരവുമായി അയച്ചു. കാർത്തവീര്യൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ എന്റെ ഭുജബലത്താൽ തന്നെ, ദത്തന്റെ ദത്താനുസാരം, ഈ ഭൂമിയെ നേടിയതാണ്।

Verse 15

जिता प्रसह्य भूपालान्बद्ध्वानीय निजं पुरम् / तद्बलं मयि वर्त्तेत युद्धं दास्ये तवाधुना

ഞാൻ രാജാക്കളെ ബലമായി ജയിച്ച് ബന്ധിച്ച് എന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. അവരുടെ ശക്തി എന്നിലേ നിലനില്ക്കട്ടെ; ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യും।

Verse 16

इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः / सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹൈഹയ രാജാവ് ദൂതനെ ഉടൻ വിട്ടയച്ചു. പിന്നെ സേനാധ്യക്ഷനെ വിളിച്ചു, വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 17

सज्जं कुरु महाभाग सैन्यं मे वीरसंमतः / योत्स्ये रामेण भृगुणा विलंबो मा भवत्विति

ഹേ മഹാഭാഗാ, വീരന്മാർ അംഗീകരിക്കുന്നവനേ! എന്റെ സൈന്യം സജ്ജമാക്കുക. ഭൃഗുവംശീയനായ രാമനോടു ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യും; താമസം വരരുത്।

Verse 18

एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः / सैन्यं सज्जं विधायाशु चतुरङ्ग न्यवेदयत्

ഇങ്ങനെ കല്പന ലഭിച്ച പ്രതാപശാലിയായ മഹാവീര സേനാധ്യക്ഷൻ ഉടൻ ചതുരംഗ സൈന്യം സജ്ജമാക്കി രാജാവിനെ അറിയിച്ചു।

Verse 19

सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा / सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते

സൈന്യം സജ്ജമാണെന്ന് കേട്ട് രാജാവ് കാർത്തവീര്യൻ ആനന്ദിച്ചു; സൂതൻ കൊണ്ടുവന്ന തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി പ്രജാധിപനായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 20

तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः / अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे

ആ രാജാവിനെ ചുറ്റി സാമന്തന്മാരും മണ്ഡലേശ്വരന്മാരും അനേക അക്ഷൗഹിണി സേനകളോടെ വലംവെച്ച് ഉപസ്ഥിതരായി.

Verse 21

नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यन्दनपत्तयः / असंख्याता महाराज सैन्ये सागरसन्निभे

മഹാരാജാവേ! സമുദ്രസദൃശമായ ആ സൈന്യത്തിൽ ആനകൾ കോടികളായി ഉണ്ടായിരുന്നു; കുതിര, രഥ, പടയാളികൾ അസംഖ്യമായിരുന്നു.

Verse 22

दृश्यन्ते तत्र भूपाला नानावंशसमुद्भवाः / महावीरा महाकाया नानायुद्धविशारदाः

അവിടെ വിവിധ വംശങ്ങളിൽ ജനിച്ച ഭൂപാലന്മാർ ദൃശ്യമായി—മഹാവീരന്മാർ, മഹാകായന്മാർ, പലവിധ യുദ്ധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ.

Verse 23

नानाशस्त्रास्त्रकुशला नानावाहगता नृपाः / नानालङ्कारसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः

ആ നൃപന്മാർ പലവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, പലവിധ വാഹനങ്ങളിൽ ആരൂഢർ; നാനാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതർ, ഉത്സാഹമത്തർ, ദാനഗുണംകൊണ്ട് വിഭൂഷിതർ ആയിരുന്നു.

Verse 24

महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः / नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः

മഹാമാത്രന്മാർ അലങ്കരിച്ച ദേശങ്ങൾ ദീപ്തമായി; അനേകം ഗജങ്ങൾ തിളങ്ങി. പല കുലങ്ങളിൽ ജനിച്ച, പവനവേഗത്തിൽ പായുന്ന അശ്വങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 25

प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः / स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च

ഹേ ഭൂപാലാ! സാരഥിമാർ മുതലായവർ പരിശീലിപ്പിച്ച അശ്വങ്ങൾ ചാടിപ്പായ்ந்து ശോഭിച്ചു. ജവന അശ്വങ്ങൾ ചേർത്ത അതിദീർഘ രഥങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 26

चक्रनिर्घोषयुक्तानि प्रावृण्मेघोपमानि च / पदातयस्तु राजन्ते खड्गचर्मधरा नृप

ചക്രങ്ങളുടെ ഘോഷം നിറഞ്ഞ ആ രഥങ്ങൾ പ്രാവൃട്ട്‌മേഘങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി. ഹേ നൃപാ! വാളും പരിചയും ധരിച്ച പടയാളികളും ദീപ്തമായി നിന്നു.

Verse 27

अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः / यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै

‘ഞാൻ മുമ്പെ, ഞാൻ മുമ്പെ’ എന്ന ‘അഹംപൂർവ’ ഭാവത്തോടെ നിറഞ്ഞവരായി, കാർത്തവീര്യാർജുനന്റെ സൈന്യം സത്യമായി നീങ്ങിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ.

Verse 28

तदा प्राच्छादितं व्योम रजसा च दिशो दश / नानावादित्रनिर्घोषैर्हयानां ह्रेषितैस्तथा

അപ്പോൾ ആകാശവും പത്തു ദിക്കുകളും പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ടു; നാനാവാദ്യങ്ങളുടെ ഘോഷവും അശ്വങ്ങളുടെ ഹ്രേഷിതവും കൂടെ മുഴങ്ങി.

Verse 29

गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् / मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते

ഹേ രാജൻ, ആനകളുടെ ഗർജ്ജനങ്ങളാൽ ആകാശമണ്ഡലം നിറഞ്ഞു; വഴിയിൽ രാജേന്ദ്രൻ, ഹേ ഭൂപതേ, വിപരീത അപശകുനങ്ങൾ കണ്ടു।

Verse 30

शकुनानि रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च / मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्

അവന്റെ യുദ്ധത്തിൽ മരണദൂതന്മാരെപ്പോലെ അപശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അഴിഞ്ഞ മുടിയോടെ, മുറിഞ്ഞ മൂക്കോടെ, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ദിഗംബരയായ സ്ത്രീയെയും കണ്ടു।

Verse 31

कृष्णवस्त्रपरीधानां वनितां स ददर्श ह / कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम्

അവൻ കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടു; കൂടാതെ മലിനവസ്ത്രം, വീണത്, തകർന്നത്, നഗ്നൻ, കാഷായവസ്ത്രധാരിയെയും കണ്ടു।

Verse 32

अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् / गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्

അവൻ അവയവഹീനനും ദുഷിതമനസ്സുള്ളവനുമായ ഒരാളെ കണ്ടു; കൂടാതെ ഗോധ, മുയൽ, ശല്യം (മുള്ള്/അമ്പ്), ശൂന്യകുംഭം, ജലചര മൃഗവും കണ്ടു।

Verse 33

कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखण्डकम् / स्वदक्षिणे शृगालं च कुर्वन्तं भैर्वं रवम्

അവൻ പരുത്തി, ആമ, എണ്ണ, ഉപ്പ്, അസ്ഥിഖണ്ഡം എന്നിവ കണ്ടു; കൂടാതെ തന്റെ വലതുവശത്ത് ഭൈരവനെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായി കുരയ്ക്കുന്ന കുറുക്കനെയും കണ്ടു।

Verse 34

रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ / दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्

രോഗിയെയും പുംല്കസനെയും വൃഷഭത്തെയും ശ്യേനവും ഭല്ലൂകവും കണ്ടിട്ടും അവൻ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു; കാലപാശം മൂടിയവനായി നിർവശനായി.

Verse 35

नर्मदोत्तरतीरस्थो ह्यकृतव्रणसंयुतः / वटच्छायासमासीनो रामो ऽपश्यदुपागतम्

നർമദയുടെ ഉത്തര തീരത്ത്, മുറിവുകളില്ലാതെ, വടവൃക്ഷത്തിന്റെ നിഴലിൽ ഇരുന്ന രാമൻ അടുത്തെത്തിയവനെ കണ്ടു.

Verse 36

कार्त्तवीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् / सहस्राक्षौहिणीयुक्तं दृष्ट्वा बभूव ह

ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് കാർത്തവീര്യനെ—അനവധി രാജാക്കന്മാർ ചുറ്റിനിന്നും സഹസ്ര അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്തോടെ യുക്തനുമായവനെ—കണ്ട് അവൻ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 37

अद्य मे सिद्धिमायातं कार्यं चिरसमीहितम् / यद्दृष्टिगोचरो जातः कार्तवीर्यो नृपाधमः

ഇന്ന് എന്റെ ദീർഘകാലമായി ആഗ്രഹിച്ച കാര്യം സിദ്ധിച്ചു; കാരണം ആ അധമരാജാവ് കാർത്തവീര്യൻ എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 38

इत्येवमुक्त्वा चोत्थाय धृत्वा परशुमायुधम् / व्यञ्जृभतारिनाशायसिंहः क्रुद्धो यथा तथा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എഴുന്നേറ്റ്, പരശുവിനെ ആയുധമായി ധരിച്ചു; ശത്രുനാശത്തിനായി ക്രുദ്ധസിംഹംപോലെ ഗർജിച്ചു.

Verse 39

दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाय च / चकंपिरे भृशं सर्वे मृत्योरिव शरीरिणः

സൈനികവധത്തിനായി ഉയർന്നുനിന്ന രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ, ദേഹധാരികളായ എല്ലാവരും മരണത്തിന്റെ മുന്നിൽപോലെ ഭയത്തോടെ വിറച്ചു।

Verse 40

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् / ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

ക്രോധം നിറഞ്ഞ ഭൃഗുവംശജൻ എവിടെയെവിടെയോ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ പരശു എറിഞ്ഞുവിടുമ്പോൾ, അവിടവിടെ കൈ-തുട-തോൾ മുറിഞ്ഞ ആനകളും കുതിരകളും വീരന്മാരും വീണുവീണു।

Verse 41

यथा गजेन्द्रो मदयुक्समन्ततो नालं वनं भर्द्दयति प्रधावन् / तथैव रामो ऽपि मनोनिलौजा विमर्द्दयामास नृपस्य सेनाम्

മദോന്മത്തനായ ഗജേന്ദ്രൻ ഓടിക്കൊണ്ട് ചുറ്റുമുള്ള നാളവനം ചവിട്ടിത്തകർക്കുന്നതുപോലെ, മനോവേഗംപോലെ പ്രബലനായ രാമൻ രാജാവിന്റെ സൈന്യത്തെ തകർത്തു।

Verse 42

दृष्ट्वा तमित्थं प्रहरन्तमोजसा रामं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठम् / उद्यम्य चापं महदास्थितो रथं सृज्यं च कृत्वा किलमन्स्यराजः

യുദ്ധത്തിൽ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ഇങ്ങനെ ശക്തിയായി പ്രഹരിക്കുന്നതു കണ്ടു, മാനസ്യരാജൻ മഹാധനുസ്സുയർത്തി രഥമേറി അമ്പുവിടാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 43

आकृष्य वाणाननलोग्रतेजसः समाकिरन्भार्गवमाससाद / दृष्ट्वा तमायान्तमथो महात्मा रामो गृहीत्वा धनुषं महोग्रम्

അഗ്നിപോലെ ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള അമ്പുകൾ വലിച്ചെടുത്തു അവൻ ഭാര്ഗവനെ അമ്പുവർഷത്തിൽ മൂടി അടുത്തെത്തി; അവൻ വരുന്നതു കണ്ട മഹാത്മാ രാമൻ മഹോഘ്രധനുസ്സ് കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 44

वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् / स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्

കോപാവേശത്തോടെ അവൻ വായവ്യ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് മംഗളബാണവർഷം തടഞ്ഞു. പിന്നെ അതിബലവാനും ധീരനുമായ രാജാവ് രാമനോടു പർവതാസ്ത്രം എറിഞ്ഞു.

Verse 45

तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः / रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः

വായവ്യവും ഇഷ്വസ്ത്രവിധാനവും നന്നായി അറിഞ്ഞ രാമൻ ആ അതിബലമുള്ള അസ്ത്രത്തെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. പിന്നെ അതിന്റെ പ്രചണ്ഡശക്തി അറിഞ്ഞ് രാമൻ മത്സ്യരാജനെ വിവിധ അസ്ത്രസമൂഹങ്ങളാൽ ആക്രമിച്ചു.

Verse 46

किरन्तमाजौ प्रसभं सुमोच नारायणास्त्रं विधिमन्त्रयुक्तम् / नारायणास्त्रे भृगुणा प्रयुक्ते रामेण राजन्नृपतेर्वधाय

യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രമായി അമ്പുകൾ ചൊരിയുന്നവനെതിരെ രാമൻ വിധി-മന്ത്രയുക്തമായ നാരായണാസ്ത്രം വിട്ടു. രാജാവേ, ഭൃഗു നൽകിയ ആ നാരായണാസ്ത്രംകൊണ്ട് രാമൻ ആ നൃപനെ വധിക്കുവാൻ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 47

दिशस्तु सर्वाः सुभृशं हि तेजसा प्रजज्वलुर्मत्स्यपतिश्चकंपे / रामस्तु तस्याथ विलक्ष्य कम्पं बाणैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्

ആ തേജസ്സാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും അത്യന്തം ജ്വലിച്ചു; മത്സ്യപതിയും വിറച്ചു. അവന്റെ വിറയൽ കണ്ട രാമൻ നാല് അമ്പുകളാൽ അവന്റെ വാഹനങ്ങളെ വീഴ്ത്തി.

Verse 48

शरेण चैकेन ध्वजं महात्मा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन / बाणेन चैकेन प्रसह्य सारथिं निपात्य भूमौ रथमार्द्दयत्त्रिभिः

മഹാത്മാവ് ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് ധ്വജം മുറിച്ചു; രണ്ട് അമ്പുകളാൽ വില്ലും ഛേദിച്ചു. പിന്നെ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് ബലമായി സാരഥിയെ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി, മൂന്ന് അമ്പുകളാൽ രഥം തകർത്തു.

Verse 49

त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि / स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्

രഥം ഉപേക്ഷിച്ച് നിലത്തു നിന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം മഴു കൊണ്ട് മംഗളന്റെ തലയിൽ വേഗത്തിൽ വെട്ടി. തല പിളർന്ന് രക്തം ഛർദ്ദിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ബോധരഹിതനായി വീഴുകയും നിമിഷനേരം കൊണ്ട് മരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 50

तत्सैन्यमस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् / तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रवंशसमुद्भवे

അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യം അസ്ത്രത്താൽ വെന്തുരുകി നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ചാരമായി നശിച്ചു. ചന്ദ്രവംശത്തിൽ ജനിച്ച ആ രാജാവ് വീണപ്പോൾ...

Verse 51

मङ्गले नृपतिश्रेष्ठे रामो हर्षमुपागतः

രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മംഗളൻ വീണപ്പോൾ രാമൻ (പരശുരാമൻ) അതീവ സന്തുഷ്ടനായി.