Shloka 16
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः / सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः
Transliteration
ityutkvā visasarjjāśu dūtaṃ haihayabhūpatiḥ / senādhyakṣaṃ samāhūya provāca vadatāṃ varaḥ
Translation
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹൈഹയ രാജാവ് ദൂതനെ ഉടൻ വിട്ടയച്ചു. പിന്നെ സേനാധ്യക്ഷനെ വിളിച്ചു, വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് പ്രസ്താവിച്ചു।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-निपात (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव
विससर्जdismissed/sent away
विससर्ज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + सृज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
आशुquickly
आशु:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
दूतम्messenger
दूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हैहय-भूपतिःthe Haihaya king
हैहय-भूपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहैहय (प्रातिपदिक) + भूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'हैहयानां भूपतिः'
सेनाध्यक्षम्commander of the army
सेनाध्यक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक) + अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'सेनायाः अध्यक्षः'
समाहूयhaving summoned
समाहूय:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + आ + हु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव
प्रोवाचsaid/declared
प्रोवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वदताम्of speakers
वदताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formशतृ (present active participle) → 'वदत्' (speaking); षष्ठी (genitive), बहुवचन; 'वदतां' = 'of those who speak'
वरःthe best/excellent one
वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन