Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् / ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

sa yatra yatrānilaraṃhasaṃ bhṛguścikṣepa roṣeṇa yutaḥ paraśvadham / tatastataśchinnabhujorukaṅgharā nāgā hayāḥ śūranarā nipetuḥ

ക്രോധം നിറഞ്ഞ ഭൃഗുവംശജൻ എവിടെയെവിടെയോ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ പരശു എറിഞ്ഞുവിടുമ്പോൾ, അവിടവിടെ കൈ-തുട-തോൾ മുറിഞ്ഞ ആനകളും കുതിരകളും വീരന്മാരും വീണുവീണു।

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
FormRelative adverb (देशवाचक अव्यय)
yatrawherever
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
FormRelative adverb (पुनरुक्ति for distributive sense)
anila-raṃhasamswift as the wind
anila-raṃhasam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanila (प्रातिपदिक) + raṃhasa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी/उपमान-आधारित) ‘wind-speed’; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); qualifying implied ‘paraśvadham’/his throw as wind-swift
bhṛguḥBhṛgu (Bhārgava/Paraśurāma)
bhṛguḥ:
Karta (कर्ता/Subject; apposition to ‘saḥ’)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
cikṣepathrew/cast
cikṣepa:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootkṣip (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Parasmaipada (परस्मैपद)
roṣeṇawith anger
roṣeṇa:
Karaṇa (करण/Instrument-cause)
TypeNoun
Rootroṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
yutaḥendowed/possessed
yutaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyutá (प्रातिपदिक) / √yuj (धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त) ‘joined/endowed’; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifying ‘bhṛguḥ/saḥ’
paraśvadhamaxe
paraśvadham:
Karma (कर्म/Object of ‘cikṣepa’)
TypeNoun
Rootparaśvadha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tataḥthen/from there
tataḥ:
Apādāna (अपादान/Source)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAblatival adverb (तस्मात्-अर्थे अव्यय)
tataḥfrom various places
tataḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormRepetition for distributive sense (ततो ततो)
chinna-bhuja-uru-kaṅgharāḥwith severed arms, thighs, and joints
chinna-bhuja-uru-kaṅgharāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootchinna (√chid धातु + क्त) + bhuja (प्रातिपदिक) + ūru (प्रातिपदिक) + kaṅghara (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi (बहुव्रीहि) ‘whose arms, thighs, and joints are cut’; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); qualifying the fallen beings
nāgāḥelephants
nāgāḥ:
Karta (कर्ता/Subject of ‘nipetuḥ’)
TypeNoun
Rootnāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
hayāḥhorses
hayāḥ:
Karta (कर्ता/Subject, coordinated)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
śūra-narāḥheroic men/warriors
śūra-narāḥ:
Karta (कर्ता/Subject, coordinated)
TypeNoun
Rootśūra (प्रातिपदिक) + nara (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) ‘heroic men’; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
nipetuḥfell down
nipetuḥ:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootpat (धातु) + ni-
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन); Parasmaipada (परस्मैपद)