Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे एकविंशति तमौध्यायः // २१// वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तो भृगुणा तथेत्युक्त्वा प्रणम्य च / रामस्तेनाभ्यनुज्ञातश्चकार गमने मनः

ഇങ്ങനെ വായുപ്രോക്തമായ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഭൃഗു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാമൻ ‘തഥേതി’ എന്നു പറഞ്ഞു നമസ്കരിച്ചു; അവന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ചതോടെ യാത്രയ്ക്കായി മനസ്സുറപ്പിച്ചു।

Verse 2

भृगुं ख्यातिं च विधिवत्परिक्रम्य प्रणम्यच / परिष्वक्तस्तथा ताभ्यामाशीर्भिराभिनन्दितः

രാമൻ വിധിപൂർവ്വം ഭൃഗുവിനെയും ഖ്യാതിയെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ചു; അവർ ഇരുവരും അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് മംഗളാശീർവാദങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ചു.

Verse 3

मुनींश्च तान्नमस्कृत्य तैः सर्वैरनुमोदितः / निश्चक्रमाश्रमात्तस्मात्तपसे कृतनिश्चयः

ആ മുനിമാരെ നമസ്കരിച്ച് എല്ലാവരുടെയും അനുമോദനം നേടി, തപസ്സിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അവൻ ആ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 4

ततो गुरुनियोगेन तदुक्तेनैव वर्त्मना / हिमवन्तं गिरिवरं ययौ रामो महामनाः

പിന്നീട് ഗുരുവിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞ അതേ വഴിയിലൂടെ, മഹാമനസ്സുള്ള രാമൻ ശ്രേഷ്ഠമായ ഹിമവാൻ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 5

सो ऽतीत्य विविधान्देशान्पर्वतान्सरितस्तथा / वनानि मुनिमुख्यानामावासांश्चात्यगाच्छनैः

അവൻ വിവിധ ദേശങ്ങളും പർവതങ്ങളും നദികളും കടന്ന്, മുനിശ്രേഷ്ഠരുടെ വനങ്ങളും ആശ്രമവാസങ്ങളും സമീപിച്ച് പതുക്കെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 6

तत्रतत्र निवासेषु मुनीनां निवसन्पथि / तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु निवसन्वा ययौ शनैः

പാതയിൽ അവൻ ഇടയ്ക്കിടെ മുനിമാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ പാർത്തു, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങളിലും പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലും താമസിച്ചു, പതുക്കെ മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 7

अतीत्य सुबहून्देशान्पश्यन्नपि मनोरमान् / आससादच लश्रेष्ठं हिमवन्तमनुत्तमम्

അനവധി മനോഹര ദേശങ്ങൾ കടന്ന് നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ആ ശ്രേഷ്ഠൻ അനുത്തമമായ ഹിമവാൻ പർവതരാജനെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 8

स गत्वा पर्वतवरं नानाद्रुमलतास्थितम् / ददर्श विपुलैः शृङ्गैरुल्लिखन्तमिवांबरम्

അവൻ നാനാവൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിലേക്ക് ചെന്നു; വിശാല ശിഖരങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ അതിനെ കണ്ടു।

Verse 9

नानाधातुविचित्रैश्च प्रदेशैरुपशोभितम् / रत्नौषधीभिरभितः स्फुरद्भिरभिशोभितम्

നാനാധാതുക്കളുടെ വിചിത്ര വർണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങളാൽ അത് ശോഭിച്ചു; ചുറ്റുമുള്ള മിനുങ്ങുന്ന രത്നൗഷധികൾ അതിനെ കൂടുതൽ ദീപ്തമാക്കി।

Verse 10

मरुत्संघट्टनाघृष्टनीरसांघ्रिपजन्मना / सानिलेनानलेनोच्छैर्दह्यमानं नवं क्वचित्

എവിടെയോ കാറ്റിന്റെ കൂട്ടിയിടിയിൽ ഉരസിപ്പോയ ഉണങ്ങിയ മുളയിൽ നിന്നുയർന്ന ദാവാഗ്നി, കാറ്റോടുകൂടെ കത്തിപ്പടർന്ന് പുതിയ വനത്തെ ഉയരെയുയരെ ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 11

क्वचिद्रविकरामर्शज्वलदर्केपलाग्निभिः / द्रवद्धिमाशिलाजातुजलशान्तदवानलम्

എവിടെയോ സൂര്യകിരണസ്പർശത്തിൽ അർക്കഇലകളുടെ തീ ജ്വലിച്ചു; എന്നാൽ ഉരുകുന്ന ഹിമശിലകളിൽ നിന്നൊഴുകിയ ജലധാരകൾ ആ ദാവാഗ്നിയെ ശമിപ്പിച്ചു।

Verse 12

स्फटिकाञ्जनदुर्वर्णस्वर्णराशिप्रभाकरैः / स्फुरत्परस्परच्छायाशरैर्द्दीप्तवनं क्वचित्

സ്ഫടികം, അഞ്ജനസദൃശമായ ഗാഢവർണം, സ്വർണ്ണരാശികളുടെ പ്രഭ എന്നിവകൊണ്ട്; പരസ്പരം മിന്നുന്ന ഛായാബാണസമ കിരണങ്ങളാൽ എവിടെയോ വനം ദീപ്തമായി।

Verse 13

उपत्यकशिलापृष्ठवालातपनिषेविभिः / तुषारक्लिन्नसिद्धौघौरुद्भासितवनं क्वचित्

ഉപത്യകയിലെ ശിലാപീഠങ്ങളിൽ സൂര്യാതപം സേവിക്കുകയും മഞ്ഞുതുള്ളികളാൽ നനഞ്ഞിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സിദ്ധസംഘങ്ങളാൽ എവിടെയോ വനം അത്ഭുതമായി ഉദ്ഭാസിതമായി।

Verse 14

क्वचिदर्काशुसंभिन्नश्चामीकरशिलाश्रितैः / यक्षौघैर्भासितोपान्तं विशद्भिरिवपावकम्

എവിടെയോ സൂര്യകിരണങ്ങളിൽ മിന്നുന്ന സ്വർണ്ണശിലകളിൽ ആശ്രയിച്ച യക്ഷസംഘങ്ങളാൽ അതിന്റെ അറ്റഭാഗം തെളിഞ്ഞ അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 15

दरीमुखविनिष्क्रान्ततरक्षूत्पतनाकुलैः / मृगयूथार्त्तसन्नादैरापूरितगुहं क्वचित्

എവിടെയോ ഗുഹാമുഖത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് ചാടുന്ന തരക്ഷുക്കളുടെ കലഹവും മൃഗകൂട്ടങ്ങളുടെ വ്യാകുല ആർ‍ത്തനാദവും കൊണ്ട് ഗുഹ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു।

Verse 16

युद्ध्यद्वराहशार्दूलयूथपैरित स्तेरम् / प्रसभोन्मृष्टकान्तोरुशिलातरुतटं क्वचित्

എവിടെയോ യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ട വരാഹ-ശാർദൂല കൂട്ടങ്ങൾ ചുറ്റിയ തീരം; അവിടെ ബലമായി ഉരച്ച് മിനുങ്ങുന്ന വിശാല ശിലകളും വൃക്ഷതടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 17

कलभोन्मेषणाकृष्टकरिणीभिरनुद्रुतैः / गवयैः खुरसंक्षुण्णशिलाप्रस्थतटङ्क्वचित्

എവിടെയോ കിടാക്കളുടെ ഉന്മേഷത്തിൽ ആകർഷിതയായ ഹസ്തിനികളെ പിന്തുടർന്ന് ഓടിയ ഗവയങ്ങളുടെ കുളമ്പാൽ ശിലാപ്രസ്ഥങ്ങളുടെ തീരം ചതഞ്ഞുപോയി.

Verse 18

वासितर्थे ऽभिसंवृद्धमदोन्मत्तमतङ्गजैः / युद्ध्यद्भिश्चूर्णितानेकगण्डशैलवनं क्वचित्

എവിടെയോ സുഗന്ധരസത്തിൽ വർധിച്ച മദത്തിൽ ഉന്മത്തമായ ആനകൾ യുദ്ധംചെയ്തുകൊണ്ട് അനേകം ഗണ്ഡശൈലങ്ങളുള്ള വനഭൂമിയെ ചൂര്ന്നുമാറ്റി.

Verse 19

बृंहितश्रवणामर्षान्मातं गानभिधावताम् / सिंहानां चरणक्षुण्णनखभिन्नोपरं क्वचित्

എവിടെയോ ഗർജ്ജനം കേട്ട് കോപത്തിൽ ഉന്മത്തമായി പാഞ്ഞെത്തുന്ന സിംഹങ്ങളുടെ പാദപ്രഹരത്തിൽ പാറകൾ ചതഞ്ഞു, നഖങ്ങളിൽ മേൽപാറ പിളർന്നു.

Verse 20

सहसा निपतत्सिंहनखनिर्भिन्नमस्तकैः / गजैराक्रन्दनादेन पूर्यमामं वनं क्वचित्

എവിടെയോ സിംഹത്തിന്റെ നഖങ്ങളിൽ പിളർന്ന തലകളോടെ ആനകൾ പെട്ടെന്ന് വീണു; അവരുടെ ആർത്തനാദം കൊണ്ട് വനം നിറഞ്ഞുപോയി.

Verse 21

अष्टपादबलाकृष्टकेसरा दारुणाखैः / भेद्यमानाखिलशिलागंभीरकुहरं क्वचित्

എവിടെയോ ഭീകര നഖങ്ങളുള്ള സിംഹങ്ങൾ, അഷ്ടപാദബലത്താൽ വലിക്കപ്പെട്ട കേശരവുമായി, എല്ലാ പാറകളും ഭേദിച്ച് ആഴമുള്ള ഗുഹാമുഖം പിളർത്തി.

Verse 22

संरब्धा नेकशबरप्रसक्तैरृयूथपैः / इतरेतरसंमर्दं विप्रभग्नदृषत्क्वचित्

അനേകം ശബരന്മാരോട് ചേർന്നു നിന്ന ഋയൂഥപന്മാരോടൊപ്പം അവർ ക്രുദ്ധരായി; പരസ്പര സംഘർഷം നടന്നു, എവിടെയോ ബ്രാഹ്മണർ പൊട്ടിച്ച കല്ലുകളുടെ അടിയും പറ്റി।

Verse 23

गिरिकुञ्जेषु संक्रीडत्करिणीमद्विपं क्वचित् / करेणुमाद्रवन्मत्तगजाकलितकाननम्

എവിടെയോ മലക്കുഞ്ചങ്ങളിൽ മദിച്ച ആന പെണ്ണാനയോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചു; എവിടെയോ മത്തഗജങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കാനം പെണ്ണാനയെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞുവന്നു।

Verse 24

स्वपत्सिंहमुखश्वासमरुत्पुर्मदरीशतम् / गहनेषु गुरुत्राससाशङ्कविहरन्मृगम्

തന്റെ കുഞ്ഞിന്റെ സിംഹമുഖ ശ്വാസവായുവിന്റെ പ്രളയത്തിൽ ഗുഹകൾ മദം നിറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി; കാട്ടിന്റെ ഗഹനത്തിൽ ആ മൃഗം വലിയ ഭയവും ആശങ്കയും കൊണ്ട് സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 25

कण्टाकश्लिष्टलाङ्गूललोमत्रुटनकातरैः / क्रीडितं चमरीयूथैर्मन्दमन्दविचारिभिः

മുള്ളുകളിൽ ഒട്ടിയ വാലിലെ രോമം പൊട്ടിപ്പോകുന്ന വേദനയിൽ കാതരരായി, മന്ദമന്ദമായി നടക്കുന്ന ചമരീ കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ ക്രീഡിച്ചു।

Verse 26

गिरिकन्दरसंसक्तकिन्नरीसमुदीरितैः / सतालनादैरुदिनैर्भृताशेषदिशामुखम्

മലക്കന്ദരങ്ങളിൽ മുഴങ്ങുന്ന കിന്നരിമാരുടെ ഗാനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന, താളനാദം ചേർന്ന ഉയർന്ന സ്വരങ്ങൾ സർവ്വ ദിക്കുകളെയും നിറച്ചു।

Verse 27

अरण्यदेवतानां च चरेतीनामितस्ततः / अलक्तकरसक्लिन्नचरणाङ्कितभूतलम्

അരണ്യദേവതകളും ചരേതികളും സഞ്ചരിച്ചിടങ്ങളൊക്കെയും അലക്തകരസത്തിൽ നനഞ്ഞ പാദമുദ്രകളാൽ ഭൂതലം അടയാളപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 28

मयूरकेकिरीवृन्दैः संगीत मधुरस्वरैः / प्रवृत्तनृत्तं परितो विततोदग्रबर्हिभिः

മധുരസ്വരത്തിൽ പാടുന്ന മയൂരക്കൂട്ടങ്ങൾ ചുറ്റും നൃത്തം തുടങ്ങി; ഉയർന്ന് വിരിഞ്ഞ പിഞ്ചുകൾ ദിക്കുകളെ നിറച്ചു.

Verse 29

जलस्थलरुहानेककुसुमोत्करवर्षिभिः / गात्राह्लादकरैर्मन्दं वीज्यमानं वनानिलैः

ജലത്തിലും നിലത്തിലും വിരിഞ്ഞ അനേകം പുഷ്പക്കൂട്ടങ്ങൾ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു; ശരീരത്തെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുന്ന മന്ദവനവായു പതുക്കെ വീശി പംഖപോലെ തഴുകി.

Verse 30

भूतार्त्तवरसास्वादमाद्यत्पुंस्कोकिलारवैः / आकुलीकृतपर्यन्तसहकारवनान्तरम्

മത്തായ ആൺകോകിലകളുടെ കൂകൽ ആ വനത്തിന് മധുരരസാസ്വാദം പകര്ന്നു; സഹകാര (മാവിൻ) വനാന്തരം അതിരുകളോളം കലരവാൽ ആകുലമായി.

Verse 31

नानापुष्पासवोन्माद्यद्भृङ्गसंगीतनादितम् / अनेकविहगारावबधिरीकृतकाननम्

നാനാപുഷ്പാസവത്തിൽ മത്തായ ഭൃംഗങ്ങളുടെ സംഗീതധ്വനിയിൽ അത് മുഴങ്ങിനിന്നു; അനേകം പക്ഷികളുടെ ആരവം ആ കാനനത്തെ ബധിരമാക്കുംപോലെ നിറച്ചു.

Verse 32

मधुद्रवार्द्राविरलप्रत्यग्रकुसुमोत्करैः / वनान्तमारुताकीर्णैरलङ्कृतमहीतलम्

മധുരസം ചോരുന്ന തേനാൽ നനഞ്ഞ വിരളമായ നവപുഷ്പകൂട്ടങ്ങളാലും, വനാന്തരവായു ചിതറിച്ച പരാഗങ്ങളാലും ഭൂതലം അലങ്കൃതമായിരുന്നു।

Verse 33

उपरिष्टान्निपततां विषमोपलसंकटे / निर्झराणां महारावैः समन्ताद्बधिरीकृतम्

മുകളിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്ന, അസമമായ പാറകൾ നിറഞ്ഞ ദുഷ്കരസ്ഥാനത്ത്, നീർച്ചാട്ടങ്ങളുടെ മഹാഗർജ്ജനത്താൽ ചുറ്റുമെല്ലാം ബധിരമായതുപോലെ തോന്നി।

Verse 34

विततानेकसंसक्तशाखाग्राविरलच्छदैः / पाटलैर्विटपच्छायैरुपशल्यसमुत्थितैः

വ്യാപിച്ചു പരസ്പരം ചേർന്ന അനേകം ശാഖാഗ്രങ്ങളിൽ വിരളമായ ഇലകളോടെ, പാടലവൃക്ഷങ്ങളുടെ വിറ്റപഛായകൾ ഉപശല്യ പുല്ലിനിടയിൽ നിന്നുയർന്നിരുന്നു।

Verse 35

कदंबनिंबहिन्तालसर्जबेधूकतिन्दुकैः / कपित्थपनसाशोकसहकारेगुदाशनैः

കദംബം, നിംബം, ഹിന്താലം, സർജം, ബേധൂകം, തിന്ദുകം, കപിത്തം, പനസം, അശോകം, സഹകാര (മാവ്), ഏഗുദം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളാൽ ആ വനഭൂമി സമൃദ്ധമായിരുന്നു।

Verse 36

नागचंपकपुन्नागकोविदारप्रियङ्गुभिः / प्रियालनीपबकुलबन्धूकाक्षतमालकैः

നാഗചമ്പകം, പുന്നാഗം, കോവിദാരം, പ്രിയംഗു, പ്രിയാലം, നീപം, ബകുലം, ബന്ധൂകം, അക്ഷതം, തമാലം എന്നീ വൃക്ഷപുഷ്പങ്ങളാൽ ആ വനം ശോഭിച്ചു।

Verse 37

द्राक्षामधूकामलकजंबूकङ्कोलजातिभिः / बिल्वार्जुनकरञ्जाम्रबीजपूराङ्घ्रिपैरपि

അത് ദ്രാക്ഷ, മധൂക, ആമലക, ജംബൂ, കങ്കോല വർഗങ്ങളാലും, ബില്വം, അർജുനം, കരഞ്ജം, മാവ്, ബീജപൂരം മുതലായ വൃക്ഷങ്ങളാലും സമൃദ്ധമായിരുന്നു।

Verse 38

पिचुलांबष्ठकनकवैकङ्कतशमीधवैः / पुत्रजीवाभयारिष्टलोहोदुंबरपिप्पलैः

അത് പിചുല, അംബഷ്ഠ, കനക, വൈകങ്കത, ശമീ, ധവ എന്നിവയും, പുത്രജീവ, അഭയ, അരിഷ്ട, ലോഹ, ഉദുംബര, പിപ്പല എന്നിവയും കൊണ്ടു ശോഭിച്ചു।

Verse 39

अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः समन्तादुपशोभितम् / निरन्तरतरुच्छायासुदूरविनिवारितैः

മറ്റു പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അത് ചുറ്റും ശോഭിച്ചു; ഇടവിടാതെ പടർന്ന മരനിഴൽ സൂര്യപ്രകാശത്തെ ദൂരത്തുതന്നെ തടഞ്ഞു।

Verse 40

समन्तादर्ककिरणैरनासादितभूतलम् / नानापक्वफलास्वादबलपुष्टैः प्लवेगमैः

ചുറ്റുമുള്ള സൂര്യകിരണങ്ങൾ ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കാത്തവിധം ആയിരുന്നു; പലവിധ പാകഫലങ്ങളുടെ രുചിയിൽ ബലവും പുഷ്ടിയും നേടിയ വാനരങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ചാടിച്ചാടിച്ചു നടന്നു।

Verse 41

आक्रान्तचकितानेकवनपङ्क्तिशताकुलम् / तत्र तत्रातिरम्यैश्च शिलाकुहरनिर्गतैः

അനേകം വനനിരകളുടെ നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടങ്ങളാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു; അവിടവിടെ സഞ്ചരിച്ച ജീവികൾ അമ്പരന്ന് വിറച്ചു; കൂടാതെ സ്ഥലസ്ഥലങ്ങളിൽ ശിലാകുഹരങ്ങളിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്ന അതിരമ്യമായ ജലധാരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 42

प्रतापविषमैराजन्ह्रास्यमानं सरिच्छतैः / सारोवरैश्च विपुलैः कुमुदोत्पलमण्डितैः

ഹേ രാജാവേ, ആ ദേശം പ്രതാപത്തിന്റെ വൈഷമ്യത്താൽ ദുഷ്കരമായിരുന്നു; നദികളുടെ ഒഴുക്കാൽ ചിലിടങ്ങളിൽ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ; വിശാല സരോവരങ്ങൾ കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു, കുമുദവും ഉത്പലവും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 43

नानाविहगसंघुष्टैः समन्तादुपशोभितम् / समासाद्यथ शैलेन्द्रं तुषारशिशिरं गिरिम्

ആ സ്ഥലം നാനാവിധ പക്ഷികളുടെ കൂജനാദങ്ങളാൽ മുഴങ്ങിയും ചുറ്റുമെങ്ങും ശോഭിച്ചും നിന്നു; പിന്നെ അവർ തുഷാരഹിമം കൊണ്ടു ശീതളമായ ആ പർവതരാജനെ സമീപിച്ചു।

Verse 44

आरुरोह भगुश्रेष्ठस्तरसा तं मुदान्वितः / तस्य प्रविश्य गहनं वनं रामो महामनाः

അപ്പോൾ ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠൻ (രാമൻ) ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ് വേഗത്തിൽ ആ പർവതം കയറി; മഹാമനസ്സുള്ള രാമൻ അതിന്റെ ഗഹനവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 45

विचचार शनै राजन्नुपशल्यमहीरुहम् / स तत्र विचरन्दिक्षु हरिणीभिः समन्ततः

ഹേ രാജാവേ, അവൻ മന്ദമായി അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു; അവിടത്തെ വൃക്ഷലതകൾ മുള്ളുകളില്ലാത്ത സൌമ്യമായവ. ദിക്കുകളിലായി നടന്നു തിരിയുമ്പോൾ അവൻ ചുറ്റുമെങ്ങും മാൻപെൺകളാൽ വളഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 46

विक्ष्यमाणो मुदं लेभे साशङ्कं मुग्धदृष्टिभिः / स तत्र कुसुमामोदगन्धिभिर्वनवायुभिः

ആ മുഗ്ധദൃഷ്ടിയുള്ള (മാൻപെൺകളെ) കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അല്പം ശങ്കയോടുകൂടിയും ആനന്ദം നേടി; അവിടെ പുഷ്പസൗരഭം നിറഞ്ഞ വനവായുക്കൾ വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 47

वीज्यमानो जहर्षे स वीक्ष्योदारां वनश्रियम् / विविधाश्च स्थरीः सूक्ष्ममुपरिक्रम्य भार्गवः

വീശിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ആ ഭാർഗവൻ ഉദാരമായ വനശ്രീ കണ്ടു ഹർഷിച്ചു; വിവിധ സ്ഥലങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി പരിക്രമിച്ച് നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 48

द्वन्द्वांश्च धातून्विविधान्पश्यन्नेवमतर्कयत् / अहो ऽयं सर्वशैलानामाधिपत्ये ऽभिषेचितः

വിവിധ ധാതുക്കളെയും ദ്വന്ദ്വങ്ങളെയും കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ മനസ്സിൽ ഇങ്ങനെ വിചാരിച്ചു—‘അഹോ! ഇവൻ സർവ്വശൈലങ്ങളുടെ അധിപത്യത്തിൽ അഭിഷിക്തനാകുന്നു.’

Verse 49

ब्रह्मणा यज्ञभाक्चैव स्थाने संप्रतिपादितः / अस्य शैलाधिराजत्वं सुव्यक्तमभिलक्ष्यते

ബ്രഹ്മൻ ഇവനെ യജ്ഞഭാഗത്തിന് അർഹനാക്കി യഥാസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു; അതിനാൽ ഇവന്റെ ശൈലാധിരാജത്വം വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 50

रवैः कीचकवेणुनां मधुरीकृतकाननः / नितंबस्थलसंसक्ततुषारनिचयैग्यम्

കീചക വേണുക്കളുടെ നാദം കൊണ്ട് അവന്റെ കാനനം മധുരമായി; നിതംബസ്ഥലത്ത് ചേർന്ന മഞ്ഞുകൂട്ടങ്ങളാൽ അവൻ ഒരേ വെളുപ്പായി തോന്നുന്നു.

Verse 51

विभातीवाहितस्वच्छपरीतधवलांशुकः / निबिडश्रितनीहारनिकरेण तथोपरि

അവൻ ശുദ്ധമായ ധവളവസ്ത്രം ധരിച്ചവനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു; അതുപോലെ മുകളിൽ ദൃഢമായി പറ്റിയ മഞ്ഞുമൂടൽക്കൂട്ടത്താലും ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 52

नानावर्णोत्तरासंगावृत्ताङ्ग इवल्क्ष्यते / चन्दनागुरुकर्पूरकस्तूरीकुङ्कुमादिभिः

ചന്ദനം, അഗരു, കർപ്പൂരം, കസ്തൂരി, കുങ്കുമം മുതലായ നാനാവർണ്ണ ലേപങ്ങളാൽ അത് പല നിറങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട അവയവങ്ങളുള്ളതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 53

अलङ्कृतागः सुव्यक्तं दृश्यते ऽही विलासिवत् / मृगेन्द्राहतदन्तीन्द्रकुंभस्थलपरिच्युतैः

അലങ്കരിച്ച ദേഹത്തോടെ അത് ഒരു വിലാസിയെപ്പോലെ വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു—സിംഹം പ്രഹരിച്ച ഗജേന്ദ്രന്റെ കുംഭസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ചിതറിയ മുത്ത്/രത്നങ്ങളാൽ।

Verse 54

स्थूलमुक्तोत्करैरेष विभाति परितो गिरिः / नानावृक्षलतावल्लीपुष्पालङ्कृतमूर्द्धजः

ഈ പർവ്വതം ചുറ്റും വലിയ മുത്തുകൂമ്പാരങ്ങളാൽ ദീപ്തമാണ്; അതിന്റെ ശിഖരം നാനാവൃക്ഷ-ലതാ-വള്ളികളുടെ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കേശംപോലെ ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 55

नीरन्ध्राञ्चितमे घौघवितानसमलङ्कृतः / नानाधातुविचित्राङ्गः सर्वरत्नविभूषितः

അത് ഇടവിടാതെ കട്ടിയാർന്ന മേഘസമൂഹങ്ങളുടെ വിതാനത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; നാനാധാതുക്കളുടെ വൈവിധ്യത്തിൽ അതിന്റെ അവയവങ്ങൾ വിചിത്രവും, സകല രത്നങ്ങളാലും വിഭൂഷിതവുമാണ്।

Verse 56

कैलासव्याजविलसत्सितच्छत्रविराजितः / गजाश्वमुखयूथैश्च समन्तात्परिवारितः

കൈലാസത്തെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന വെളുത്ത കുടയാൽ അത് വിരാജിക്കുന്നു; ചുറ്റും ആന, കുതിര മുതലായ പ്രധാന കൂട്ടങ്ങളാൽ സമന്തമായി പരിവൃതമാണ്।

Verse 57

रत्नद्वीपमहाद्वारशिलाकन्दरमन्दिरः / विविक्तगह्वरास्थानमध्यसिंहासनाश्रयः

രത്നദ്വീപത്തിന്റെ മഹാദ്വാരത്തിലെ ശിലാഗുഹാമന്ദിരത്തിൽ, ഏകാന്ത ഗഹ്വരസ്ഥാനത്തിന്റെ മദ്ധ്യസിംഹാസനം അവൻ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 58

समन्तात्प्रतिसंसक्ततरुवेत्रवतां शनैः / दृष्ट्वा जनैरनासाद्यो महाराजाधिराजवत्

ചുറ്റുമെല്ലാം വൃക്ഷലതകൾ പതുക്കെ ചേർന്നു മുറുകെ ചുറ്റിയതിനാൽ, ജനങ്ങൾക്ക് അവൻ മഹാരാജാധിരാജനെപ്പോലെ അപ്രാപ്യനായി തോന്നുന്നു.

Verse 59

दोधूयमानो विचरच्चमरीचा रुचामरैः / मयूरैरुपनृत्यद्भिर्गायद्भिश्चैव किन्नरैः

ചാമരങ്ങളുടെ ദീപ്തമായ കാന്തിയിൽ തിളങ്ങി അവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മയിലുകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, കിന്നരർ ഗാനം പാടുന്നു.

Verse 60

सत्त्वजातैरनेकैश्च सेव्यमानो विराजते / व्यक्तमेवाचलेन्द्राणामधिराज्यपदे स्थितः

അനേകം ജീവജാതികളുടെ സേവനത്താൽ അവൻ ദീപ്തമായി വിരാജിക്കുന്നു; അവൻ വ്യക്തമായി പർവ്വതേന്ദ്രന്മാരുടെ അധിരാജ്യസ്ഥാനത്ത് അധിഷ്ഠിതൻ.

Verse 61

भुनक्त्याक्रम्य वसुधां समग्रां श्रियमोजसा / एवं संचिन्तयानः स हिमाद्रिवनगह्वरे

ശക്തിയാൽ സമഗ്ര ഭൂമിയെ കീഴടക്കി അവൻ ഐശ്വര്യം അനുഭവിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ഹിമാദ്രിയുടെ വനഗഹ്വരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.

Verse 62

विचचार चिरं रामो मुदा परमया युतः / आससाद वने तस्मिन्विपुले भृगुपुङ्गवः

രാമൻ പരമാനന്ദത്തോടെ ദീർഘകാലം വിഹരിച്ചു; ആ വിശാല വനത്തിൽ ഭൃഗുപുങ്ഗവന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തി।

Verse 63

सरोवरं महाराज विपुलं विमलोदकम् / कुमुदोत्पलकह्लारनिकरैरुपसोभितम्

മഹാരാജാവേ! അവിടെ വിശാലമായ, നിർമ്മലജലമുള്ള ഒരു സരോവരം ഉണ്ടായിരുന്നു; കുമുദം, ഉത്പലം, കഹ്ലാരം എന്നീ പുഷ്പസമൂഹങ്ങൾ അതിനെ അലങ്കരിച്ചു।

Verse 64

पङ्कजैरुत्पलैश्चैव रक्तपीतैः सितासितैः / अन्यैश्च जलचैर्वक्षैः सर्वतः समलङ्कृतम्

ചുവപ്പ്, മഞ്ഞ, വെള്ള, കറുപ്പ് നിറങ്ങളിലുള്ള പദ്മ-ഉത്പലങ്ങളും മറ്റു ജലജന്യ സസ്യങ്ങളും കൊണ്ട് അത് എല്ലാടവും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 65

हंससारसदात्यूहकारण्डवशतैरपि / जीवजीवकचक्राह्वकुररभ्रमरोत्करैः

അവിടെ ഹംസങ്ങൾ, സാരസങ്ങൾ, ദാത്യൂഹങ്ങൾ, നൂറുകണക്കിന് കാരണ്ഡവങ്ങൾ; കൂടാതെ ജീവജീവക, ചക്രാഹ്വ, കുരര പക്ഷികളും ഭ്രമരസമൂഹങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 66

संघुष्यमाणं परितः सेवितं मन्दवायुना / शफरीमत्स्यसंघैश्च विचरद्भिरितस्ततः

അത് ചുറ്റുമെങ്ങും കിളിക്കൂജനാദത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; മന്ദവായു അതിനെ സ്നേഹമായി സ്പർശിച്ചു; ശഫരീ മത്സ്യക്കൂട്ടങ്ങൾ ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 67

अन्तर्जनितकल्लोलैर्नृत्यमानमिवाभितः / आससाद भृगुश्रेष्ठस्तत्सरोवरमुत्तमम्

അകത്തു നിന്നുയരുന്ന തരംഗങ്ങളാൽ ചുറ്റും നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ തോന്നിയ ആ ഉത്തമ സരോവരം ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠൻ സമീപിച്ചു.

Verse 68

नानापतत्र्रिविरुतैर्मधुरीकृतदिक्तटम् / स तस्य तीरे विपुलं कृत्वाश्रमपदं शुभम्

വിവിധ പക്ഷികളുടെ മധുര കൂജനങ്ങളാൽ ദിക്കുകളുടെ തീരങ്ങൾ മധുരമായി; അവൻ അതിന്റെ കരയിൽ വിശാലവും ശുഭവുമായ ആശ്രമസ്ഥാനം പണിതു.

Verse 69

रामो मतिमतां श्रेष्ठस्तपसे च मनो दधे / शाकमूलफलाहारो नियतं नियतेन्द्रियः

ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ തപസ്സിൽ മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ചു; ശാകം, മൂലം, ഫലം എന്നിവ ആഹാരമാക്കി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചു നിന്നു.

Verse 70

तपश्चचार देवेशं विनिवेश्यात्ममानसे / भृगूपदिष्टमार्गेण भक्त्या परमया युतः

ഭൃഗു ഉപദേശിച്ച മാർഗ്ഗപ്രകാരം, പരമഭക്തിയോടെ, ദേവേശനെ അന്തർമനസ്സിൽ നിക്ഷേപിച്ച് അവൻ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 71

पूजयामास देवेशमेकाग्रमनसा नृप / अनिकेतः स वर्षासु शिशिरे जलसंश्रयः

ഹേ നൃപാ! അവൻ ഏകാഗ്രമായ മനസ്സോടെ ദേവേശനെ പൂജിച്ചു; വാസസ്ഥലം ഇല്ലാതെ, വർഷകാലത്തും ശിശിരകാലത്തും ജലത്തെയേ ആശ്രയിച്ചു.

Verse 72

ग्रीष्मे पञ्जाग्निमध्यस्थश्चचारैवं तपश्चिरम् / रिपून्निर्जित्य कामादीनूर्मिषषट्कं विधूय च

ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു. കാമാദി ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് ഷഡൂർമികളെ നീക്കി കളഞ്ഞു.

Verse 73

द्वन्द्वैरनुद्वेजितधीस्तापदोषैरनाकुलः / यमैः सनियमैश्चैव शुद्धदेहः समाहितः

ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ കൊണ്ട് ബുദ്ധി കുലുങ്ങാത്തവൻ, താപദോഷങ്ങളാൽ കലങ്ങാത്തവൻ. യമ-നിയമങ്ങളോടെ ശുദ്ധദേഹനായി സമാഹിതനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 74

वशी चकार पवनं प्राणायामेन देहगम् / जितपद्मासनो मौनी स्थिरचित्तो महामुनिः

മഹാമുനി പ്രാണായാമംകൊണ്ട് ദേഹസ്ഥിതമായ പവനത്തെ വശപ്പെടുത്തി. പദ്മാസനത്തിൽ നിപുണൻ, മൗനവ്രതൻ, സ്ഥിരചിത്തനായി നിന്നു.

Verse 75

वशी चकार चाक्षाणि प्रत्याहारपरायणः / धारणाभिः स्थिरीचक्रे मनश्चञ्चलमात्मवान्

പ്രത്യാഹാരത്തിൽ പരായണനായി അദ്ദേഹം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വശപ്പെടുത്തി. ആത്മവാനായി ധാരണകളാൽ ചഞ്ചലമായ മനസ്സിനെ സ്ഥിരമാക്കി.

Verse 76

ध्यानेन देवदेवेशं ददर्श परमेश्वरम् / स्वस्थान्तः करणो मैत्रः सर्वबाधाविवर्जितः

ധ്യാനത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം ദേവദേവേശനായ പരമേശ്വരനെ ദർശിച്ചു. അന്തഃകരണത്തിൽ സ്വസ്ഥൻ, മൈത്രഭാവമുള്ളവൻ, എല്ലാ ബാധകളിൽ നിന്നും വിമുക്തൻ ആയിരുന്നു.

Verse 77

चिन्तयामास देवेशं ध्याने दृष्ट्वा जगद्गुरुम् / ध्येयावस्थि तचित्तात्मा निश्चलेद्रियदेहवान्

ധ്യാനത്തിൽ ജഗദ്ഗുരുവായ ദേവേശനെ ദർശിച്ച് അവൻ അവനെ തന്നെ ധ്യാനിച്ചു. ധ്യേയാവസ്ഥയിൽ ചിത്തം സ്ഥിരമായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ദേഹവും അചലമായി നിന്നു.

Verse 78

आकालावधि सो ऽतिष्ठन्निवातस्थप्रदीपवत् / जपंश्च देवदेवेशं ध्यायंश्च स्वमनीषया

കാലപരിധിവരെ അവൻ കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്തെ ദീപംപോലെ അചലമായി നിന്നു. തന്റെ ബുദ്ധിയാൽ ദേവദേവേശനെ ജപിക്കുകയും ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 79

आराधयदमेयात्मा सर्वभावस्थमीश्वरम् / ततः स निष्फलं रूपमैश्वरं यन्निरञ्जनम्

അമേയാത്മാവായ അവൻ സർവ്വഭാവങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്ന ഈശ്വരനെ ആരാധിച്ചു. തുടർന്ന് അവൻ നിർമലമായ, നിഷ്കലമായ ഐശ്വര്യരൂപം ദർശിച്ചു.

Verse 80

परं ज्योतिरचिन्त्यं यद्योगिध्येयमनुत्त मम् / नित्यं शुद्धं सदा शान्तमतीन्द्रियमनौपमम् / आनन्दमात्रमचलं व्याप्ताशेषचराचरम्

അത് പരമജ്യോതി—അചിന്ത്യം, യോഗികൾ ധ്യാനിക്കേണ്ട അനുത്തമം. അത് നിത്യം ശുദ്ധം, സദാ ശാന്തം, ഇന്ദ്രിയാതീതം, അനുപമം; ആനന്ദമാത്രസ്വരൂപം, അചലം, സർവ്വ ചരാചരങ്ങളിലും വ്യാപ്തം.

Verse 81

चिन्तयामास तद्रूपं देवदेवस्य भार्गवः / नित्यं शुद्धं सदा शान्तमतीन्द्रियमनौपमम्

ഭാർഗവൻ ദേവദേവന്റെ ആ രൂപം തന്നെ ധ്യാനിച്ചു—അത് നിത്യം ശുദ്ധം, സദാ ശാന്തം, ഇന്ദ്രിയാതീതം, അനുപമം.