Shloka 30
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
भूतार्त्तवरसास्वादमाद्यत्पुंस्कोकिलारवैः / आकुलीकृतपर्यन्तसहकारवनान्तरम्
Transliteration
bhūtārttavarasāsvādamādyatpuṃskokilāravaiḥ / ākulīkṛtaparyantasahakāravanāntaram
Translation
മത്തായ ആൺകോകിലകളുടെ കൂകൽ ആ വനത്തിന് മധുരരസാസ്വാദം പകര്ന്നു; സഹകാര (മാവിൻ) വനാന്തരം അതിരുകളോളം കലരവാൽ ആകുലമായി.
Word by Word
भूत-आर्त-वर-रस-आस्वादम्having a supreme, relishable flavor
भूत-आर्त-वर-रस-आस्वादम्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक) + आस्वाद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण — “having the taste of excellent rasa that delights beings in distress / that is a supreme relish”
आद्यत्tasting, feeding on
आद्यत्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Root√अद् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle/शतृ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — “eating/tasting” (qualifying implied subject)
पुंस्-कोकिल-अरवैःby the calls of male cuckoos
पुंस्-कोकिल-अरवैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootपुंस् (प्रातिपदिक) + कोकिल (प्रातिपदिक) + अरव (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; पुल्लिङ्ग (अरव) — “by the cries/calls of male cuckoos”
आकुलीकृत-पर्यन्त-सहकार-वन-अन्तरम्the interior of the mango-grove with its borders made tumultuous
आकुलीकृत-पर्यन्त-सहकार-वन-अन्तरम्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootआकुलीकृत (कृदन्त; √कृ) + पर्यन्त (प्रातिपदिक) + सहकार (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण — “the mango-grove interior whose outskirts are made tumultuous/confused”