Shloka 58
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
समन्तात्प्रतिसंसक्ततरुवेत्रवतां शनैः / दृष्ट्वा जनैरनासाद्यो महाराजाधिराजवत्
Transliteration
samantātpratisaṃsaktataruvetravatāṃ śanaiḥ / dṛṣṭvā janairanāsādyo mahārājādhirājavat
Translation
ചുറ്റുമെല്ലാം വൃക്ഷലതകൾ പതുക്കെ ചേർന്നു മുറുകെ ചുറ്റിയതിനാൽ, ജനങ്ങൾക്ക് അവൻ മഹാരാജാധിരാജനെപ്പോലെ അപ്രാപ്യനായി തോന്നുന്നു.
Word by Word
समन्तात्on all sides, all around
समन्तात्:
Adhikarana (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक/क्रियाविशेषण (adverb): ‘चारितः/सर्वतः’
प्रति-संसक्त-तरु-वेत्र-वताम्of those possessing trees and canes closely clinging/entangled (around)
प्रति-संसक्त-तरु-वेत्र-वताम्:
Hetu/Upapada-sambandha (हेतु/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग) + संसक्त (कृदन्त; √सञ्ज्/ससज्, क्त) + तरु (प्रातिपदिक) + वेत्र (प्रातिपदिक) + वत् (प्रातिपदिक/मतुप्-प्रत्ययार्थ)
Formपुंलिङ्ग (समूह/जनसम्बन्ध), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष; ‘-वत्’ = ‘युक्त/सम्पन्न’ (possessing)
शनैःslowly, gradually
शनैः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb): ‘मन्दं/धीरेण’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having seen’
जनैःby people
जनैः:
Kartr-karana (कर्तृ-करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अनासाद्यःunapproachable, not to be reached
अनासाद्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअन्-आ-√सद् (धातु) + यत् (ण्यत्/यत्) → आसाद्य (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नकारान्त-निषेध (negative); कृदन्त-विशेषण: ‘आसाद्य’ = attainable/approachable
महा-राज-अधिराज-वत्like an emperor over great kings
महा-राज-अधिराज-वत्:
Upamana (उपमान/Simile)
TypeIndeclinable
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + अधिराज (प्रातिपदिक) + वत् (अव्यय/तुल्यवाचक)
Formअव्यय; उपमानवाचक (simile marker) ‘-वत्’ = ‘इव’