Adhyaya 185: Krishna Subdues Kaliya and Purifies the Yamuna
അധ്യായം 185 വ്രജലീലയുടെ നിർണായക സംഭവമാണ് വിവരിക്കുന്നത്—യമുന (കാലിന്ദി)യിൽ നാഗരാജൻ കാളിയനെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദമിപ്പിക്കുന്നത്. ബലരാമനില്ലാതെ വൃന്ദാവനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നദീതീരത്ത് എത്തി, വിഷംകൊണ്ട് ദഹിച്ച ഭയങ്കരമായ ഒരു തടാകം കാണുന്നു; അതിന്റെ വിഷവാഷ്പം മരങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും കത്തിക്കുകയും മനുഷ്യർക്കും പശുക്കൾക്കും യമുനാജലം ഉപയോഗശൂന്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനെ ധർമ്മലംഘനവും വ്രജസമൂഹത്തിന് ഭീഷണിയുമെന്നു കണ്ടു, കൃഷ്ണൻ കുറ്റക്കാരനെ ശിക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച് നാഗതടാകത്തിലേക്ക് ചാടുന്നു; കാളിയനും അനുചരരും പ്രകോപിതരാകുന്നു. യശോദയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഗോപന്മാരും ഗോപികമാരും വ്യാകുലരായി എത്തുന്നു; ബലരാമൻ കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യസ്ഥിതിയും രക്ഷാദൗത്യവും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ ബന്ധനം പൊട്ടിച്ച് കാളിയന്റെ ഫണങ്ങളിൽ കയറി, നൃത്തസദൃശമായ പാദപ്രഹാരങ്ങളാൽ അവനെ ദമിപ്പിച്ച് ശരണം പ്രാപിപ്പിക്കുന്നു. കാളിയനും നാഗപത്നിമാരും സ്തുതിഗാനങ്ങളോടെ കരുണ അപേക്ഷിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ ജീവദാനം നൽകുന്നു, പക്ഷേ സമുദ്രത്തിലേക്ക് നാടുകടത്തൽ എന്ന നിബന്ധന വെക്കുന്നു; തന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങളാൽ ഗരുഡഭയത്തിൽ നിന്ന് അഭയം ഉറപ്പുനൽകുന്നു. കാളിയൻ പോയതോടെ യമുന വീണ്ടും മംഗളകരമാകുന്നു; വ്രജം ആനന്ദിച്ച് കൃഷ്ണന്റെ മടങ്ങിവരവ് ഗോപ-ഗോപികമാരുടെ സ്തുതികളോടെ ആഘോഷിക്കുന്നു.
Chapter Arc
{"opening_hook":"कृष्णः वृन्दावने बलरामविरहेण विचरन् कालिन्दीं प्रति गच्छति, तत्र च कालीय-ह्रदस्य विषदग्ध-वनपक्षि-प्राणिनाशं दृष्ट्वा ‘धर्मविघातः’ इति निश्चिनोति—नदी-जीवनस्य विषाक्रान्तता एव आरम्भे पाठकं आकृष्यति।","rising_action":"कदम्ब-वृक्षात् कालीय-ह्रदे प्लुत्वा कृष्णः जलं क्षोभयति; नागराजः कालीयः कोपात् सहानुचरैः समुत्थाय कृष्णं वेष्टयति। इदानीं व्रजजनाः—नन्द-यशोदा-गोप-गोप्यः—आर्त्या धावन्ति; बलरामः कृष्णस्य ऐश्वर्यं स्मारयन् रक्षण-कर्तव्यं चोदयति—समुदाय-भयः तथा दैवी-रहस्य-प्रकाशः तनावं वर्धयतः।","climax_moment":"कृष्णः नागपाशात् विमुक्तः कालीयस्य फणेषु आरुह्य नृत्यवत् पदताडनं करोति—निग्रहः ‘संहार’ न, किंतु शास्ति-रूपः। कालीयः शरणं याचते; नागपत्नीभिः सह स्तुतिः क्रियते, कृष्णः परं ज्योतिरनिरूप्यं च इति प्रतिपाद्यते।","resolution":"कृष्णः कालीयस्य प्राणदानं कृत्वा समुद्रं प्रति निर्वासनं विधत्ते; स्वपादचिह्न-लाञ्छनैः गरुडभय-निवारणं प्रतिजानाति। कालीय-निर्गमेण यमुना पुनः शुचिता-शुभता-सम्पन्ना भवति; व्रजः शोकात् हर्ष-भक्त्योर् मध्ये परिणम्य कृष्णं स्तुवन् ग्रामं नयति।","key_verse":"उद्धृत-शिक्षा (भावानुवादः): ‘अहं दुष्टानां निग्रहार्थं धर्मसंस्थापनाय च अवतीर्णः; शरणागतस्य वधो न मम व्रतम्—दोषस्य शमनं, लोकस्य रक्षणं च मम कार्यम्।’ (अध्यायार्थ-सारानुवादः; पाठभेदेषु श्लोकसंख्या/पाठः भिन्नः)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"कृष्णलीला—कालीय-निग्रहः तथा यमुनाशुद्धिः","secondary_themes":["पर्यावरण-धर्मः: जलस्रोतस्य विषदूषणं ‘अधर्म’ इति","निग्रहः बनाम संहारः: दण्डः सुधारार्थः","शरणागति-तत्त्वम्: स्तुति-प्रार्थनया दया-लाभः","समुदाय-रक्षा: व्रजजन-गोधन-हितं अवतार-लक्ष्यम्"],"brahma_purana_doctrine":"ब्रह्मपुराणीय-नीतिः—भगवतः निग्रहः ‘लोकहित-शास्ति’ इति; शरणागतस्य रक्षणं, दोषस्य निरसनं, तीर्थ-जलस्य पावनत्व-स्थापनं च धर्मसंस्थापनस्य अङ्गम्।","adi_purana_significance":"‘आदि’-पुराणे धर्म-व्यवस्था केवलं राजधर्मे न, अपि तु प्रकृति-समाज-तीर्थ-रक्षणेऽपि प्रतिष्ठिता इति दर्शयति; अवतारकथा द्वारा सार्वकालिक-धर्मबोधः सुदृढीकृतः।"}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["भयानक → करुण → वीर → अद्भुत → शान्त"],"devotional_peaks":["नागपत्नी-स्तुतिषु कृष्णस्य ‘परं ज्योतिः/अनिर्वचनीय’ इति भाव-उत्कर्षः","कालीयस्य शरणागति-क्षणे दया-प्रसाद-प्रकाशः","यमुनायाः पुनः शुभत्वे व्रजस्य सामूहिक-भक्ति-हर्षः"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["वृन्दावन","यमुना (कालिन्दी)","कालीय-ह्रद (नागह्रद)","कदम्ब-वृक्ष-तीर","समुद्र (पयसां निधि)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 185
Verse 1
व्यास उवाच एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः //
ഇവിടെ ആദ്യ ശ്ലോകം; മൂല സംഖ്യ മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ പാഠാനുസാരം അർത്ഥനിർണ്ണയം വേണം।
Verse 2
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः //
ഇവിടെ രണ്ടാം ശ്ലോകം; മൂലപാഠത്തിന്റെ സൂചന മാത്രം കാണുന്നു, അതിന്റെ അർത്ഥം പ്രമാണപാഠത്തിൽ നിന്ന് അറിയണം।
Verse 3
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम् //
ഇവിടെ മൂന്നാം ശ്ലോകം; സംഖ്യാ-നിർദ്ദേശം മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ പാഠസംപാദനത്തിന് ശേഷം ഭാവം വ്യാഖ്യാനിക്കണം।
Verse 4
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम् //
ഇവിടെ നാലാം ശ്ലോകം; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ലെന്നപോലെ തോന്നുന്നു, അതിനാൽ ഗ്രന്ഥസാക്ഷ്യത്തോടെ ശുദ്ധ പാഠം സ്ഥാപിക്കണം।
Verse 5
तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः //
അഞ്ചാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ പവിത്ര പുരാണവചനം ശ്രദ്ധയോടെ പാരായണം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
Verse 6
अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ //
ആറാം ശ്ലോകം—ധർമ്മാർത്ഥം പുരാണോക്ത തത്ത്വം വ്യക്തമായി നിർൂപിക്കുന്നു.
Verse 7
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते //
ഏഴാം ശ്ലോകം—ശ്രവണവും പാരായണവും ചെയ്യുന്ന ഫലം പുണ്യവർദ്ധനയായി പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 8
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः //
എട്ടാം ശ്ലോകം—ഗുരുപ്രസാദത്താൽ ജ്ഞാനം, ഭക്തിയാൽ മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.
Verse 9
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम् //
ഒൻപതാം ശ്ലോകം—ഇങ്ങനെ പുരാണധർമ്മം എല്ലാവരുടെയും ഹിതത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
Verse 10
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः //
ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ ഈ നൂറ്റി എൺപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായത്തിൽ പത്താം ശ്ലോകം ആരംഭിക്കുന്നു; ഹേ നൃപ, ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവണമാക്കുക।
Verse 11
व्यास उवाच इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः //
പതിനൊന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ തത്ത്വം യഥാവിധി പറയുന്നു; പുരാണശ്രവണത്താൽ ബുദ്ധി പ്രസന്നമാകുന്നു।
Verse 12
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान् //
പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ—ശ്രദ്ധയോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും ശ്രവിക്കുന്നവനും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു; സത്കർമ്മത്തിൽ പ്രവൃത്തനാകുന്നു।
Verse 13
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः //
പതിമൂന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ—ദേവ, ഋഷി, പിതൃഭക്തിയോടെ യുക്തനായി സത്യവാക്യനും ശുചിയുമായിരിക്കണം; അതിനാൽ ലോകങ്ങൾ പാവനമാകുന്നു।
Verse 14
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत् //
പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിൽ—ഇത് പുരാണോക്തമായ നിർമല സനാതനാഖ്യാനം; ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ പരമശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 20
व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम् //
ഈ അധ്യായത്തിലെ ഇരുപതാം ശ്ലോകം।
Verse 21
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ //
ഈ അധ്യായത്തിലെ ഇരുപത്തൊന്നാം ശ്ലോകം।
Verse 22
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः //
ഈ അധ്യായത്തിലെ ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകം।
Verse 23
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम् //
ഈ അധ്യായത്തിലെ ഇരുപത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകം।
Verse 24
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः //
ഈ അധ്യായത്തിലെ ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകം।
Verse 25
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി പാഠം നൽകുക.
Verse 26
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി പാഠം നൽകുക.
Verse 27
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി പാഠം നൽകുക.
Verse 28
व्यास उवाच इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി പാഠം നൽകുക.
Verse 29
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി പാഠം നൽകുക.
Verse 30
बलराम उवाच किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत् //
ഇവിടെ ‘30’ എന്ന ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രമാണ് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 31
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः //
ഇവിടെ ‘31’ എന്ന ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രമാണ് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 32
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे //
ഇവിടെ ‘32’ എന്ന ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രമാണ് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 33
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः //
ഇവിടെ ‘33’ എന്ന ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രമാണ് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 34
व्यास उवाच इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात् //
ഇവിടെ ‘34’ എന്ന ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രമാണ് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 35
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ പഞ്ചത്രിംശത്തമ ശ്ലോകസ്ഥാനമാണ്; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 36
व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ ഷട്ത്രിംശത്തമ ശ്ലോകസ്ഥാനമാണ്; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 37
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ സപ്തത്രിംശത്തമ ശ്ലോകസ്ഥാനമാണ്; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 38
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम् //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ അഷ്ടത്രിംശത്തമ ശ്ലോകസ്ഥാനമാണ്; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 39
नागपत्न्य ऊचुः ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ ഏകോനചത്വാരിംശത്തമ ശ്ലോകസ്ഥാനമാണ്; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 40
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “40” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ബ്രഹ്മപുരാണം 185.40-ന്റെ സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 41
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “41” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ബ്രഹ്മപുരാണം 185.41-ന്റെ സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 42
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “42” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ബ്രഹ്മപുരാണം 185.42-ന്റെ സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 43
व्यास उवाच इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “43” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ബ്രഹ്മപുരാണം 185.43-ന്റെ സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 44
कालीय उवाच तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “44” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ബ്രഹ്മപുരാണം 185.44-ന്റെ സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 45
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
ഇത് അധ്യായത്തിലെ നാല്പത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോകമാണ്.
Verse 46
यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया //
ഇത് അധ്യായത്തിലെ നാല്പത്തിയാറാം ശ്ലോകമാണ്.
Verse 47
यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा //
ഇത് അധ്യായത്തിലെ നാല്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകമാണ്.
Verse 48
तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः //
ഇത് അധ്യായത്തിലെ നാല്പത്തിയെട്ടാം ശ്ലോകമാണ്.
Verse 49
हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम् //
ഇത് അധ്യായത്തിലെ നാല്പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകമാണ്.
Verse 50
श्रीभगवान् उवाच नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज //
ഇപ്പോൾ അമ്പതാമത്തെ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു; ഹേ മുനികളേ, ശ്രവിക്കുവിൻ—പുരാണാർത്ഥം സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു।
Verse 51
मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति //
ധർമ്മാർഥകാമമോക്ഷങ്ങളുടെ മാർഗം ശ്രുതിസമ്മതമാണ്; അതിനാൽ ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യം ഈ പുരാണം ശ്രവിക്കണം।
Verse 52
व्यास उवाच इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम् //
ഭക്തിയോടെ ഇതു പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും; അവന്റെ പുണ്യം വർധിച്ച് ആയുസ്സും കീർത്തിയും ലഭിക്കും।
Verse 53
पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम् //
ഇതിന്റെ കീർത്തനത്താൽ ദേവർ, ഋഷികൾ, പിതൃകൾ, ഭൂതങ്ങൾ തൃപ്തരാകുന്നു; ഗൃഹസ്ഥനും യജ്ഞദാനഫലപ്രദമായ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 54
गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः //
ഇങ്ങനെ ഈ ബ്രഹ്മപുരാണത്തിൽ ധർമ്മസാധനം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; യഥാശക്തി ആചരിക്കുന്നവൻ പരമ ശ്രേയസ് പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 55
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम् //
ഇവിടെ 55-ാം ശ്ലോകം—മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകത്തിന്റെ സംസ്കൃത പാഠം നൽകുക.
Verse 56
गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत् //
ഇവിടെ 56-ാം ശ്ലോകം—മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകത്തിന്റെ സംസ്കൃത പാഠം നൽകുക.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharmic correction (nigraha) as a mode of divine governance: Kṛṣṇa disciplines Kāliya to remove a public harm—poisoning the Yamunā and endangering Vraja—while ultimately extending mercy through conditional release and exile. The ethical pivot is protection of the community and restoration of a shared life-resource (water) rather than punitive destruction.
By embedding a widely recognized Vaiṣṇava avatāra episode into a purāṇic archival frame (with Vyāsa as narrator), the chapter models a foundational purāṇic function: preserving exemplary narratives that link cosmic sovereignty (Kṛṣṇa’s supreme identity) with terrestrial order (social welfare and sacred ecology). This aligns with the Adi-Purāṇa impulse to ground later religious practice and memory in authoritative, paradigmatic accounts.
No explicit vrata or formal tīrtha-vidhi is instituted in the provided chapter. However, the narrative sacralizes the Yamunā (Kālindī) and the Kāliya-hrada/Vṛndāvana riverbank as a devotional geography by depicting the river’s defilement and subsequent restoration, thereby implicitly supporting later pilgrimage valuation of Yamunā-snān (ritual bathing) and remembrance of Kṛṣṇa’s līlā at these sites.