Adhyaya 4
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
Upa-parva: Ajñātavāsa-nīti (Guidance for Incognito Service in a Royal Household)
This chapter presents a planning dialogue as the Pandavas prepare for ajñātavāsa. Yudhiṣṭhira outlines logistical measures: safeguarding ritual fires through the family priest, directing certain attendants toward Dvāravatī, sending Draupadī’s women toward Pāñcāla, and standardizing the public account that the Pandavas have dispersed from Dvaitavana. Dhaumya then delivers an extended nīti discourse on how to reside safely in a king’s residence: avoid overfamiliarity and conspicuous privilege; do not volunteer counsel unless asked; restrain speech, laughter, and displays of confidence; avoid entanglement with the inner quarters; follow instructions without hesitation across conditions; maintain truthfulness and composure; and cultivate usefulness without provoking jealousy or suspicion. The unit closes with Yudhiṣṭhira acknowledging the guidance and requesting Dhaumya to execute the immediate rites of departure; Vaiśaṃpāyana notes Dhaumya’s ritual performance (agnihotra-related actions, oblations for prosperity and success) and the group’s departure with Draupadī in front.
Chapter Arc: अज्ञातवास की कठोर शर्तें सामने हैं—एक वर्ष तक पहचान छिपानी है; पाण्डव अपने-अपने वेश और सेवाकार्य चुनने को बाध्य हैं, और द्रौपदी के लिए भी सुरक्षित आश्रय तय करना है। → युधिष्ठिर नीति-निर्देश देते हैं: राजा से बिना पूछे उपदेश न देना, मौन रहकर सेवा करना, सदा सावधान रहना, और यह मानकर चलना कि ‘मैं राजा का प्रिय नहीं’—तभी हित और प्रिय दोनों साधे जा सकते हैं। साथ ही धौम्य, रसोइये, पाकशालाध्यक्ष, द्रौपदी की परिचारिकाएँ और सेवकों (इन्द्रसेन आदि) की अलग-अलग व्यवस्था तय होती है, ताकि किसी एक स्थान पर सबका संदेह न जगे। → अंततः छहों (पाँच पाण्डव और द्रौपदी) अग्नि और तपस्वी ब्राह्मणों की प्रदक्षिणा कर, याज्ञसेनी को अग्र में रखकर प्रस्थान करते हैं—यह क्षण उनके संकल्प, त्याग और जोखिम का सार्वजनिक (परंतु गुप्त) उद्घोष बन जाता है। → वीरों के चले जाने पर धौम्य अग्निहोत्र सामग्री सहित पाञ्चाल-देश की ओर प्रस्थान करते हैं; इन्द्रसेन आदि सेवक आदेशानुसार रथ-अश्वों की रक्षा करते हुए सुरक्षित ठिकाने (यादवों की नगरी/आश्रय) की ओर चले जाते हैं। इस प्रकार अज्ञातवास की ‘लॉजिस्टिक्स’ और आचार-संहिता स्थापित हो जाती है। → अब प्रश्न यह है कि विराट-नगर में ये छद्मवेश कितने दिन टिकेंगे—और कौन-सा संयोग सबसे पहले उनकी पहचान को संकट में डालेगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २६ श्लोक मिलाकर कुल २५३ “लोक हैं।) #++ # ० ()) अपन असल ३. इस प्रसंगमें अर्जुनने अपनेको षण्ढक और बृहन्नला कहा है। षण्ढक शब्दका अर्थ है नपुंसक। अर्जुन इस समय उर्वशीके शापसे नपुंसक हो गये थे। बृहन्नलाका मूल शब्द बृहन्नल है। विद्वानोंने 'रर और “ल” को एक-सा माना है; अतः बृहन्नलका अर्थ बृहन्नर अर्थात् श्रेष्ठ या महान् मानव है। भगवान् नारायणके सखा होनेके कारण अर्जुन नरश्रेष्ठ हैं ही। २. परिचारिकाका एक अर्थ है सेविका और दूसरा अर्थ है सब ओर विचरण करनेवाली। इस प्रकार अर्जुनने गूढ़ अभिप्राययुक्त परिचारिका शब्दद्वारा अपनेको द्रौपदीका पति सूचित किया है। - नकुलने अपना नाम ग्रन्थिक बताया और अपनेको अश्वोंका अधिकारी कहा है। ग्रन्थिकका अर्थ है आयुर्वेद तथा अध्वर्युविद्यासम्बन्धी ग्रन्थोंको जाननेवाला। श्रुतिमें अश्विनीकुमारोंको देवताओंका वैद्य तथा अध्वर्यु कहा गया है। 'अश्विनौ वै देवाना भिषजावश्चिनावध्वर्यू” | नकुल अश्विनीकुमारोंके पुत्र हैं; अतः उनका अपनेको ग्रन्थिक कहना उपयुक्त ही है। “नास्ति श्वो येषां ते अश्वा: जिनके कलतक जीवित रहनेकी आशा न हो
ຢຸທິສະຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຈົ້າແຕ່ລະຄົນ ໄດ້ກ່າວແລ້ວວ່າ ເມື່ອພັກຢູ່ໃນເຮືອນຂອງພຣະຣາຊາວິຣາຕະ ຈະຮັບໜ້າທີ່ໃດແນວໃດ. ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ກ່າວແລ້ວ ຕາມດຸລຍະພິນິດຂອງຕົນ ວ່າສິ່ງໃດຄວນເຮັດ. ເບິ່ງຄືວ່າ ນີ້ແມ່ນຄຳຕັດສິນຂອງຊະຕາກຳ.»
Verse 2
पुरोहितो5यमस्माकमन्निहोत्राणि रक्षतु । सूदपौरोगवीै: सार्द्ध द्रपदस्य निवेशने
ຢຸທິສະຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ປຸໂຣຫິດປະຈຳຕະກູນຂອງພວກເຮົາ ຄຸ້ມຄອງໄຟອັກນິໂຫຕຣະອັນສັກສິດ. ພ້ອມກັບພໍ່ຄົວ ແລະຜູ້ຄຸ້ມຄອງເຮືອນຄົວ ໃຫ້ທ່ານໄປພັກຢູ່ໃນພຣະຣາຊວັງຂອງພຣະຣາຊາດຣຸປະດະ ແລະຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຮັກສາໃຫ້ໄຟພິທີຂອງພວກເຮົາດຳລົງຕໍ່ເນື່ອງ.»
Verse 3
इस प्रकार श्रीमह्य भारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें यगुधिछ्ठिर आदिकी परस्पर मन्त्रणाविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ
ຢຸທິສະຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ອິນທຣະເສນ ແລະບໍລິວານອື່ນໆ ນຳແຕ່ລົດສົງຄາມໄປ ແລ້ວຮີບໄປດວາຣະວະຕີ—ນີ້ແມ່ນຄຳແນະນຳທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ພິຈາລະນາແລ້ວ.» ໄວຊັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກເຂົາປຶກສາກັນແລ້ວ ແລະແບ່ງຫນ້າທີ່ແຕ່ລະຄົນແຍກກັນ ພວກເຂົາໄດ້ເຊີນປຸໂຣຫິດ ດໂຫມຍະ; ແລະທ່ານກໍໄດ້ກ່າວຄຳຊີ້ນຳແກ່ພວກເຂົາອີກດ້ວຍ.
Verse 4
इमाश्ष नारयों द्रौपद्या: सर्वाश्ष॒ परिचारिका: । पाञ्जालानेव गच्छन्तु सूदपौरोगवै: सह,और ये जो द्रौपदीकी सेवा करनेवाली स्त्रियाँ हैं, वे सब रसोइयों और पाकशालाध्यक्षके साथ पांचालदेशको ही चली जायाँ इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि पाण्डवप्रवेशपर्वणि धौम्योपदेशे चतुर्थो5ध्याय: ।।
ຢຸທິສະຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ບັນດາແມ່ຍິງທີ່ຮັບໃຊ້ດຣາວປະດີ—ທັງຜູ້ຕິດຕາມແລະສາວໃຊ້—ພາກັນກັບໄປດິນແດນປານຈາລະ ພ້ອມກັບພໍ່ຄົວ ແລະຜູ້ຄຸ້ມຄອງເຮືອນຄົວ.»
Verse 5
सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्राज्ञायन्त पाण्डवा: । गता ह्[स्मानपाहाय सर्वे द्वैतववनादिति,वहाँ सब लोग यही कहें--“हमें पाण्डवोंका कुछ भी पता नहीं है। वे सब द्वैतवनसे ही हमें छोड़कर न जाने कहाँ चले गये”
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຈົ້າທຸກຄົນຈົ່ງເວົ້າຢ່າງນີ້: ‘ພວກເຮົາບໍ່ຮູ້ຫຍັງເລີຍກ່ຽວກັບພວກປານດະວະ. ພວກເຂົາທັງໝົດໄດ້ປະຖິ້ມພວກເຮົາໄວ້ ແລະອອກໄປຈາກປ່າດວຍຕະວະນະ—ບໍ່ມີໃຜຮູ້ວ່າໄປໃສ’».
Verse 6
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इस प्रकार आपसमें एक-दूसरेकी सलाह लेकर और अपने पृथक्-पृथक् कर्म बतलाकर पाण्डवोंने पुरोहित धौम्यकी भी सम्मति ली। तब पुरोहित धौम्यने उन्हें इस प्रकार सलाह दी
ໄວຊັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອພວກປານດະວະໄດ້ປຶກສາກັນແລ້ວ ແລະບອກໜ້າທີ່ຂອງແຕ່ລະຄົນ ພວກເຂົາຍັງໄດ້ໄປຂໍ ແລະໄດ້ຮັບຄວາມເຫັນຊອບຈາກປຸໂຣຫິດປະຈຳຕະກູນ ທ່ານທໍາຍະ. ແລ້ວປຸໂຣຫິດທໍາຍະໄດ້ໃຫ້ຄໍາແນະນໍາແກ່ພວກເຂົາດັ່ງນີ້».
Verse 7
धौग्य उवाच विहितं पाण्डवा: सर्व ब्राह्मणेषु सुहृत्सु च । याने प्रहरणे चैव तथैवाग्निषु भारत
ທໍາຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພວກປານດະວະ! ພວກເຈົ້າໄດ້ເຂົ້າໃຈດີ ແລະຈັດການໄວ້ຖືກຕ້ອງຕາມຄໍາສອນ ທັງໃນເລື່ອງທີ່ພຶງປະພຶດຕໍ່ພຣາຫມັນ ແລະມິດສະຫາຍຜູ້ຫວັງດີ, ທັງໃນເລື່ອງພາຫະນະ, ອາວຸດ, ແລະໄຟບູຊາອັນສັກສິດ, ໂອ ພາຣະຕະ».
Verse 8
त्वया रक्षा विधातव्या कृष्णाया: फाल्गुनेन च | विदितं वो यथा सर्व लोकवृत्तमिदं तव
ທໍາຍະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຈົ່ງຈັດໃຫ້ມີການປົກປ້ອງ ນາງກຣິສນາ (ດຣອບະດີ) ແລະ ຟານກຸນະ (ອາຣຊຸນ) ກໍຕ້ອງປົກປ້ອງເຊັ່ນກັນ. ພວກເຈົ້າຮູ້ດີແລ້ວເຖິງວິຖີຂອງໂລກ—ການປະພຶດຂອງຄົນທົ່ວໄປ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງລະວັງ ແລະຈັດການຄວາມປອດໄພຂອງນາງໃຫ້ເໝາະສົມ».
Verse 9
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्धिरनुरागत: । एष धर्मश्ष कामश्न अर्थशक्षैव सनातन:
ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງໃດໜຶ່ງຈະຮູ້ກັນຢູ່ແລ້ວ ມິດສະຫາຍຜູ້ຫວັງດີ ດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຄວາມຜູກພັນ ກໍຄວນຍັງເວົ້າຄໍາທີ່ເປັນປະໂຫຍດ. ນີ້ແມ່ນທາງແຫ່ງທັມມະອັນນິລັນດອນ; ແລະໂດຍທາງນີ້ ທັງກາມະ (ຄວາມປາຖະໜາອັນຊອບທໍາ) ແລະ ອັດຖະ (ຄວາມຜາສຸກທາງວັດຖຸ) ກໍບັນລຸໄດ້ເຊັ່ນກັນ.
Verse 10
अतो5हमपि वक्ष्यामि हेतुमत्र निबोधत । हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीम्पहम्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍເຫດ—ຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີໃນທີ່ນີ້. ໂອ ເຈົ້າຊາຍທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບອກເຖິງການຢູ່ໃນພະລາຊວັງ: ຄວນປະພຶດຕົນແນວໃດເມື່ອຢູ່ໃນຮາຊະຕະກູນ. ຖ້າປະພຶດຕາມນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ກາງຮາຊະວົງ ກໍຈະຂ້າມພົ້ນຄວາມຜິດພາດຫຼາຍປະການທີ່ເກີດຂຶ້ນທີ່ນັ້ນໄດ້. ເພາະແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາ ການຢູ່ໃນພະລາຊວັງກໍຍາກຢ່າງຍິ່ງ».
Verse 11
यथा राजतकुले प्राप्य सर्वान् दोषांस्तरिष्यथ । दुर्वसं चैव कौरव्य जानता राजवेश्मनि
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເຂົ້າໄປໃນຮາຊະຄອບຄົວແລ້ວ ພວກເຈົ້າຈະຂ້າມພົ້ນຄວາມຜິດພາດທັງປວງທີ່ເກີດຂຶ້ນທີ່ນັ້ນໄດ້ແນວໃດ. ໂອ ກົວຣະວະຍະ, ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາ ການຢູ່ໃນພະລາຊວັງກໍຍາກຢ່າງຍິ່ງ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີນະ ຄໍາແນະນໍາອັນຮອບຄອບທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວ ກ່ຽວກັບການປະພຶດທີ່ຖືກຕ້ອງໃນຮາຊະເຮືອນ».
Verse 12
अमानितैरमननितैर्वा अज्ञातै: परिवत्सरम् ततश्नतुर्दशे वर्षे चरिष्पथ यथासुखम्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ຈະໄດ້ຮັບການຫຍັບຫຍາມ ຫຼື ການຍົກຍ້ອງກໍຕາມ ຈົ່ງອົດທົນທັງປວງ ແລະຢູ່ໃນຄວາມປິດບັງ ບໍ່ໃຫ້ຜູ້ໃດຮູ້ ໃຫ້ຄົບໜຶ່ງປີ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນປີທີ່ສິບສີ່ ພວກເຈົ້າຈະສາມາດເດີນທາງໄປມາຢ່າງເສລີ ແລະຢ່າງສຸກສະບາຍ ຕາມປາຖະໜາຂອງຕົນ».
Verse 13
दृष्टद्वारो लभेद् द्रष्टं राजस्वेषु न विश्वसेत् । तदेवासनमन्विच्छेद् यत्र नाभिपतेत् पर:
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ຖ້າຈະເຂົ້າເຝົ້າພະລາຊາ ຄວນເຂົ້າພົບຍາມປະຕູກ່ອນ ແລະຂໍອະນຸຍາດໃຫ້ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າ. ຢ່າໄວ້ໃຈກະສັດຢ່າງເຕັມທີ. ສໍາລັບຕົນເອງ ຈົ່ງເລືອກບ່ອນນັ່ງທີ່ບໍ່ມີຜູ້ອື່ນຈະມາອ້າງສິດ ຫຼືມານັ່ງທັບ».
Verse 14
यो न यान॑ न पर्यड्कं न पीठं न गजं रथम् | आरोहेत् सम्मतो$5स्मीति स राजवसतिं वसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ຄິດວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຄົນທີ່ກະສັດໂປດ’ ແຕ່ກໍບໍ່ເຄີຍຂຶ້ນຂີ່ພາຫະນະຂອງກະສັດ, ບໍ່ຂຶ້ນນອນເທິງຕຽງ, ບໍ່ນັ່ງເທິງບ່ອນນັ່ງ, ບໍ່ຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງ ຫຼື ລົດຮົບຂອງພະອົງ—ມີແຕ່ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະຢູ່ໃນພະລາຊວັງໄດ້ຢ່າງປອດໄພ ແລະຖືກກົດລະບຽບ».
Verse 15
यत्र यत्रैनमासीनं शड्केरन् दुष्टचारिण: । न तत्रोपविशेद् यो वै स राजवसतिं वसेत्,जिन-जिन स्थानोंपर बैठनेसे दुराचारी मनुष्य संदेह करते हों, वहाँ-वहाँ जो कभी नहीं बैठता, वही राजभवनमें रह सकता है
ທ່ານ ທໍາຍະ ກ່າວວ່າ: «ບ່ອນໃດກໍຕາມທີ່ຄົນຊົ່ວຈະເກີດຄວາມສົງໄສເມື່ອເຫັນເຂົານັ່ງ ບ່ອນນັ້ນບໍ່ຄວນນັ່ງເລີຍ. ມີແຕ່ຜູ້ທີ່ຫຼີກເວັ້ນບ່ອນທີ່ເຮັດໃຫ້ຖືກສົງໄສເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະຢູ່ໃນພະລາຊວັງໄດ້ຢ່າງປອດໄພ».
Verse 16
न चानुशिष्याद् राजानमपृच्छन्तं कदाचन । तृष्णी त्वेममुपासीत काले समभिपूजयेत्,बिना पूछे राजाको कभी कर्तव्यका उपदेश न दे। मौनभावसे ही उसकी सेवा करे और उपयुक्त अवसरपर राजाकी प्रशंसा भी करे
ທ່ານ ທໍາຍະ ກ່າວວ່າ: «ຢ່າໄດ້ສອນສັ່ງກະສັດເມື່ອພະອົງບໍ່ໄດ້ຖາມ. ແຕ່ຈົ່ງຮັບໃຊ້ຢ່າງເຄົາລົບໃນຄວາມສງົບ ແລະໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມ ຈົ່ງຖວາຍກຽດ ແລະຄໍາສັນລະເສີນແກ່ພະອົງ».
Verse 17
असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिन: । तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा,झूठ बोलनेवाले मनुष्योंके प्रति राजालोग दोषदृष्टि कर लेते हैं। इसी प्रकार वे मिथ्यावादी मन्त्रीका भी अपमान करते हैं
ກະສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເບິ່ງຜູ້ທີ່ເວົ້າບໍ່ຈິງດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ແລະຈັບຜິດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ພວກເຂົາຍ່ອມດູໝິ່ນທີ່ປຶກສາຜູ້ເວົ້າມຸສາ. ຄໍານີ້ເນັ້ນຄໍາເຕືອນທາງຈັນຍາບັນແລະການເມືອງວ່າ ຄວາມຈິງໃຈແມ່ນສິ່ງຈໍາເປັນ—ທັງສໍາລັບປະຊາຊົນ ແລະຍິ່ງກວ່ານັ້ນສໍາລັບອໍາມາດ ເພາະຄວາມນ່າເຊື່ອຖືຂອງເຂົາເປັນຖານຂອງຄວາມໄວ້ວາງໃຈຂອງກະສັດ ແລະການປົກຄອງທີ່ດີ.
Verse 18
नैषां दारेषु कुर्वीत मैत्रीं प्राज्ञ. कदाचन । अन्तःपुरचरा ये च द्वेष्टि यानहिताश्न ये
ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນຜູກມິດສະນິດສະໜົມກັບເມຍຂອງຄົນອື່ນເລີຍ. ຜູ້ທີ່ເຄື່ອນໄຫວໃນຫ້ອງໃນ ແລະຜູ້ທີ່ດ້ວຍຄວາມອາຄາດພະຍາບາດ ມຸ່ງຫາການເສຍຫາຍຂອງຜູ້ອື່ນ ຄວນຖືກລະວັງໄວ້.
Verse 19
बुद्धिमान् पुरुषको चाहिये कि वह राजाओंकी रानियोंसे मेल-जोल न करे और जो रनिवासमें आते-जाते हों, राजा जिनसे द्वेष रखते हों तथा जो लोग राजाका अहित चाहनेवाले हों, उनसे भी मैत्री स्थापित न करे ।।
ທ່ານ ທໍາຍະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຮອບຄອບຄວນຫຼີກເວັ້ນການຄົບຫາສະນິດສະໜົມກັບມະເຫສີຂອງກະສັດ. ຢ່າຜູກມິດກັບຜູ້ທີ່ເຂົ້າອອກຫ້ອງໃນ, ກັບຜູ້ທີ່ກະສັດບໍ່ພໍໃຈ, ຫຼືກັບຜູ້ທີ່ປາຖະໜາອັນຕະລາຍແກ່ກະສັດ. ແມ່ນແຕ່ວຽກນ້ອຍທີ່ສຸດກໍຄວນເຮັດຫຼັງຈາກແຈ້ງໃຫ້ກະສັດຮູ້ກ່ອນ. ຜູ້ທີ່ປະພຶດເຊັ່ນນີ້ໃນລານຫຼວງ ຈະບໍ່ເກີດຄວາມເສຍຫາຍໃນທີ່ໃດເລີຍ».
Verse 20
गच्छन्नपि परां भूमिमपृष्टो हनियोजित: । जात्यन्ध इव मन्येत मर्यादामनुचिन्तयन्
ແມ່ນແຕ່ເມື່ອໄປຮອດແລ້ວເຫັນບ່ອນນັ່ງອັນມີກຽດ ຖ້າກະສັດຍັງບໍ່ຖາມ ແລະບໍ່ສັ່ງໃຫ້ນັ່ງ ກໍຄວນລະລຶກມາລະຍາດໃນລາຊະສຳນັກ ແລະຖືຕົນເອງດັ່ງຄົນຕາບອດແຕ່ເກີດ—ເຮັດປານວ່າບໍ່ເຫັນບ່ອນນັ່ງນັ້ນ—ຢືນຄອຍພຣະອະນຸຍາດ. ຄຳສອນນີ້ຍ້ຳເນັ້ນຄວາມຖ່ອມຕົນມີວິໄນ ແລະການຮັກສາລະບຽບລາຊະສຳນັກເປັນທຳມະ.
Verse 21
नहि पुत्र न नप्तारं न भ्रातरमरिंदमा: । समतिक्रान्तमर्यादं पूजयन्ति नराधिपा:,क्योंकि शत्रुविजयी राजालोग मर्यादाका उल्लंघन करनेवाले अपने पुत्र, नाती-पोते और भाईका भी आदर नहीं करते
ໂອ ຜູ້ປະຫານສັດຕູເອີຍ! ບັນດາກະສັດບໍ່ຍົກຍ້ອງແມ່ນແຕ່ລູກ ຫຼືຫຼານ ຫຼືອ້າຍນ້ອງຂອງຕົນ ຖ້າຜູ້ນັ້ນລ່ວງເກີນຂອບເຂດແຫ່ງມາລະຍາດ. ຄວາມເກັງກາຂອງລາຊະສຳນັກຖືກກຳນົດໂດຍທຳມະ ແລະລະບຽບຂອງປະຊາຊົນ ບໍ່ແມ່ນໂດຍເລືອດຊາດຢ່າງດຽວ.
Verse 22
यत्नाच्चोपचरेदेनमग्निवद् देववत् त्विह । अनुतेनोपचीर्णो हि हन्यादेव न संशय:
ທ່ານທ້າວມະຍະ (Dhaumya) ກ່າວວ່າ: “ໃນໂລກນີ້ ຄວນຮັບໃຊ້ກະສັດດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງຢ່າງຍິ່ງ—ຢ່າເຂົ້າໃກ້ເກີນໄປ ເພາະຮູ້ວ່າພຣະອົງເຜົາໄໝ້ດັ່ງໄຟ; ແລະຢ່າດູໝິ່ນ ເພາະຮູ້ວ່າພຣະອົງດັ່ງເທວະ ມີອຳນາດທັງໃນການຂັດຂວາງແລະໃນການໂປດປານ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຂະຫຍັນຮັບໃຊ້ພຣະອົງ. ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ: ຜູ້ໃດຮັບໃຊ້ກະສັດດ້ວຍການປະຈົບປະແຈງອັນມຸສາ ແລະກົດລະບຽບຫຼອກລວງ ຍ່ອມຖືກພຣະອົງປະຫານໃນວັນໃດວັນໜຶ່ງແນ່ນອນ.”
Verse 23
यद् यद् भर्तानुयुञ्जीत तत् तदेवानुवर्तयेत् प्रमादमवलेपं च कोप॑ च परिवर्जयेत्,राजा जिस-जिस कार्यके लिये आज्ञा दे, उसीका पालन करे। लापरवाही, घमंड और क्रोधको सर्वथा त्याग दे
ທ່ານທ້າວມະຍະ (Dhaumya) ກ່າວວ່າ: “ວຽກໃດທີ່ນາຍສັ່ງ ກໍຈົ່ງປະຕິບັດວຽກນັ້ນແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວດ້ວຍຄວາມຊື່ສັດ. ຈົ່ງຫຼີກເວັ້ນໃຫ້ໝົດຈົນທັງຄວາມປະມາດ ຄວາມຈອງຫອງ ແລະຄວາມໂກດ.”
Verse 24
समर्थनासु सर्वासु हितं च प्रियमेव च । संवर्णयेत् तदेवास्य प्रियादपि हितं॑ भवेत्
ໃນທຸກໂອກາດທີ່ຕ້ອງຕັດສິນວ່າສິ່ງໃດຄວນເຮັດ ແລະສິ່ງໃດບໍ່ຄວນເຮັດ ຄວນເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ທັງເປັນປະໂຫຍດ ແລະນ່າຟັງ. ຖ້າບໍ່ອາດໄດ້ທັງສອງ ກໍຈົ່ງຍອມລະຖ້ອຍຄຳທີ່ຫວານ ແລະເວົ້າແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດ—ຢ່າເວົ້າຄຳຫວານທີ່ຂັດກັບປະໂຫຍດເດັດຂາດ.
Verse 25
अनुकूलो भवेच्चास्य सर्वार्थेषु कथासु च । अप्रियं चाहित॑ यत् स्थात् तदस्मै नानुवर्णयेत्
ໃຫ້ເຂົາປະພຶດຕົນໃຫ້ຖືກໃຈພະຣາຊາໃນທຸກເລື່ອງ ແລະໃນການສົນທະນາດ້ວຍ. ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ອາດເຮັດໃຫ້ພະອົງບໍ່ພໍໃຈ ແລະເປັນໂທດ ຢ່າໄດ້ເລົ່າ ຫຼືຍົກຂຶ້ນກ່າວຊ້ຳໆຕໍ່ໜ້າພະອົງເລີຍ.
Verse 26
नाहमस्य प्रियो5स्मीति मत्वा सेवेत पण्डित: । अप्रमत्तश्न सततं हित॑ कुर्यात् प्रियं च यत्
ຄົນມີປັນຍາຄວນຮັບໃຊ້ໂດຍຄິດວ່າ “ເຮົາບໍ່ແນ່ວ່າເປັນຄົນທີ່ພະຣາຊາຮັກ.” ຈົ່ງລະວັງຕົນຢູ່ເທື່ອງໆ ບໍ່ໃຫ້ປະມາດ; ແລະຈົ່ງເຮັດແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ພະອົງ ພ້ອມທັງສິ່ງທີ່ພະອົງພໍໃຈ.
Verse 27
नास्यानिष्टानि सेवेत नाहितै: सह संवदेत् । स्वस्थानान्न विकम्पेत स राजवसतिं वसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: “ຢ່າໄດ້ເສບສິ່ງໃດທີ່ພະຣາຊາບໍ່ພໍໃຈ; ຢ່າໄດ້ສົນທະນາກັບຜູ້ທີ່ເປັນປໍລະປັກ ຫຼືມີໃຈຮ້າຍ. ຢ່າໄດ້ຫວັ່ນໄຫວຈາກຕໍາແໜ່ງແລະໜ້າທີ່ຂອງຕົນ. ຜູ້ທີ່ປະພຶດຕົນມີວິໄນແບບນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະຢູ່ໃນພະຣາຊວັງໄດ້ຢ່າງປອດໄພ.”
Verse 28
दक्षिणं वाथ वाम॑ वा पाश्वमासीत पण्डित: । रक्षिणां ह्यात्तशस्त्राणां स्थानं पश्चात् विधीयते
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: “ຄົນມີປັນຍາຄວນນັ່ງຢູ່ຂ້າງຂວາ ຫຼືຂ້າງຊ້າຍຂອງພະຣາຊາ; ເພາະບ່ອນຂ້າງຫຼັງພະອົງນັ້ນ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງທະຫານອົງຄະລັກທີ່ຖືອາວຸດ.”
Verse 29
नित्यं हि प्रतिषिद्ध तु पुरस्तादासनं महत् | न च संदर्शने किज्चित् प्रवृत्तमपि संजयेत्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: “ຕໍ່ໜ້າພະຣາຊາ ການຕັ້ງບ່ອນນັ່ງສູງໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດກໍຕາມ ເປັນຂໍ້ຫ້າມຢ່າງເຂັ້ມງວດເສມອ. ແລະຖ້າຕໍ່ໜ້າພະເນດພະອົງມີການແຈກຈ່າຍ—ເຊັ່ນ ລາງວັນ ຫຼືຄ່າແຮງ—ຢ່າໄດ້ຮີບເຂົ້າໄປຮັບເອົາເອງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບການເອີ້ນ.”
Verse 30
अपि होतद् दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम् । न मृषाभिहितं राज्ञां मनुष्येषु प्रकाशयेत्
ທ່ານ ດໍກະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ໃນຫມູ່ຄົນທຸກຍາກ ຄວາມຫຍາບຄາຍອວດອົງບໍ່ຮູ້ອາຍ ກໍຖືກເຫັນວ່ານ່າຊັງທີ່ສຸດ; ແລ້ວໃນກໍລະນີຂອງກະສັດ ຈະຍິ່ງເທົ່າໃດ. ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນເປີດເຜີຍຕໍ່ຄົນອື່ນ ຄໍາບໍ່ຈິງໃດໆທີ່ຖືກອ້າງວ່າເປັນຄໍາຂອງກະສັດ»។
Verse 31
असूयन्ति हि राजानो नराननृतवादिन: । तथैव चावमन्यन्ते नरान् पण्डितमानिन:
ກະສັດທັງຫຼາຍ ແທ້ຈິງແລ້ວ ຍ່ອມເກີດຄວາມຂຸ່ນເຄືອງຕໍ່ຄົນທີ່ເວົ້າຄໍາບໍ່ຈິງ. ແລະໃນທໍານອງດຽວກັນ ພຣະອົງຍັງດູຖູກຜູ້ທີ່ພຽງແຕ່ຫຼົງຄິດວ່າຕົນເປັນບັນດິດ. ຄໍາສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ໃນລານຫຼວງຄວນຫຼີກທັງຄໍາຕົວະ ແລະການອວດອ້າງປັນຍາຢ່າງຫຼອກລວງ; ເພາະທັງສອງຢ່າງນໍາພາຄວາມບໍ່ພໍໃຈຂອງກະສັດ ແລະທໍາລາຍກຽດສັກຂອງຕົນ.
Verse 32
शूरोअस्मीति न दृप्तः स्याद् बुद्धिमानिति वा पुनः । प्रियमेवाचरन् राज्ञ: प्रियो भवति भोगवान्
ຢ່າໄດ້ຫຍິ່ງຍະໂສວ່າ «ຂ້ອຍເປັນວິລະຊົນ» ຫຼື «ຂ້ອຍເປັນຄົນສະຫຼາດ». ຜູ້ໃດປະພຶດແຕ່ການງານທີ່ເຮັດໃຫ້ກະສັດພໍໃຈຢູ່ເສມອ ຜູ້ນັ້ນແຫຼະຈຶ່ງເປັນຜູ້ທີ່ກະສັດຮັກ ແລະໄດ້ເສວຍສຸກໃນອໍານາດວາສນາ.
Verse 33
ऐश्वर्य प्राप्य दुष्प्रापं प्रियं प्राप्प च राजतः । अप्रमत्तो भवेद् राज्ञ: प्रियेषु च हितेषु च
ເມື່ອໄດ້ຮັບອໍານາດວາສນາອັນຍາກຈະໄດ້ ແລະໄດ້ຮັບພຣະກະສັດເມດຕາປານີແລ້ວ ຄວນເປັນຜູ້ບໍ່ປະມາດ ມີສະຕິຢູ່ເສມອ ແລະອຸທິດຕົນໃນການງານທີ່ທັງເປັນທີ່ພໍໃຈ ແລະເປັນປະໂຫຍດແກ່ກະສັດ. ຄໍາສອນນີ້ເນັ້ນວ່າ ຄວາມຮັ່ງມີອັນຫາຍາກ ແລະຄວາມໃກ້ຊິດກັບພຣະອົງ ຕ້ອງອາໄສຄວາມປະພຶດທີ່ລະມັດລະວັງ ການຮັບໃຊ້ດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີ ແລະການໃສ່ໃຈຕໍ່ສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແທ້ແກ່ພຣະອົງ—ບໍ່ແມ່ນການປະຕິບັດເພື່ອຄວາມສຸກສ່ວນຕົວເທົ່ານັ້ນ.
Verse 34
यस्य कोपो महाबाध: प्रसादश्ष महाफल: । कस्तस्य मनसापीच्छेदनर्थ प्राज्ञसम्मत:
«ຜູ້ໃດທີ່ຄວາມໂກດຂອງພຣະອົງນໍາພາມາຊຶ່ງພິບັດໃຫຍ່ ແລະຄວາມໂປດປານີຂອງພຣະອົງໃຫ້ຜົນອັນໃຫຍ່—ຜູ້ມີປັນຍາຄົນໃດຈະປາດຖະໜາ ແມ່ນແຕ່ໃນໃຈ ທີ່ຈະເຮັດຮ້າຍກະສັດເຊັ່ນນັ້ນ?»
Verse 35
नचोष्ठी न भुजौ जानू न च वाक्यं समाक्षिपेत् । सदा वातं च वाचं च छीवन॑ चाचरेच्छनै:
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ຢູ່ຕໍ່ໜ້າພະຣາຊາ ບໍ່ຄວນກະດຸກກະດິກຢ່າງໄຮ້ເຫດ—ບໍ່ໃຫ້ຂະບົມປາກ, ແຂນ ຫຼື ເຂົ່າ ເຄື່ອນໄຫວໂດຍບໍ່ຈໍາເປັນ. ບໍ່ຄວນປາກໄວ ຫຼື ເວົ້າເລື່ອງເປົ່າ. ໃຫ້ເວົ້າຢ່າງພອດດີ ອ່ອນໂຍນ ແລະ ຊ້າໆ; ແມ່ນແຕ່ການຖົ່ມນໍ້າລາຍ ແລະ ການປ່ອຍລົມກໍໃຫ້ເຮັດຢ່າງງຽບໆ ແລະ ລະມັດລະວັງ ບໍ່ໃຫ້ຜູ້ອື່ນຮູ້.»
Verse 36
हास्यवस्तुषु चान्यस्य वर्तमानेषु केषुचित् । नातिगाढढं प्रहष्येत न चाप्युन्मत्तवद्धसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອມີເລື່ອງນ່າຂຳກ່ຽວກັບຄົນອື່ນເກີດຂຶ້ນ ຢ່າສະແດງຄວາມຍິນດີເກີນຄວນ ແລະ ຢ່າຫົວເຮາະດັງຄືຄົນບ້າ. ແຕ່ກໍຢ່າຢືນຢັນຢ່າງແຂງທື່ນ ເຫມືອນຄົນບໍ່ຮູ້ສຶກ ໂດຍອ້າງຄວາມອົດທົນຢ່າງສຸດຂີດ. ເມື່ອໃຈມີຄວາມປິຕິ ໃຫ້ປາກສະແດງພຽງຮອຍຍິ້ມອ່ອນໆ ທີ່ຖືກກັ້ນໄວ້; ດ້ວຍການປະພຶດທີ່ສົມດຸນນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບກຽດສັກສີ ແລະ ຄວາມເຄົາລົບ.»
Verse 37
न चातिधैर्येण चरेद् गुरुतां हि व्रजेत् ततः । स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयेत प्रसादजम्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ຢ່າດໍາເນີນຕົນດ້ວຍຄວາມເຂັ້ມງວດ ຫຼື ການຂັງຕົນແຂງກະດ້າງເກີນໄປ; ເພາະຈາກນັ້ນອາດເສຍກຽດສັກສີ ແລະ ກາຍເປັນຄົນໜັກໜ່ວງ ທີ່ເຂົ້າໃກ້ຍາກ. ເມື່ອໃຈພໍໃຈ ໃຫ້ສະແດງພຽງຮອຍຍິ້ມອ່ອນໆ ທີ່ເກີດຈາກຄວາມສະງົບພາຍໃນ—ບໍ່ແຕກຫົວເຮາະດັງໆ ຕໍ່ເລື່ອງຂຳຂັນຂອງຄົນອື່ນ ແລະ ບໍ່ປະພຶດດັ່ງຄົນໂງ່.»
Verse 38
लाभे न हर्षयेद् यस्तु न व्यथेद् योडवमानित: । असम्मूढश्न यो नित्यं स राजवसतिं वसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດບໍ່ລິ້ນລົມດ້ວຍຄວາມຍິນດີເມື່ອໄດ້ລາບ, ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເມື່ອຖືກດູຖູກ, ແລະ ດໍາລົງຢູ່ດ້ວຍສະຕິປັນຍາບໍ່ຫຼົງມົວເປັນນິດ—ຜູ້ນັ້ນແຫຼະຈຶ່ງຢູ່ໃນພະຣາຊວັງໄດ້ຢ່າງສຸກສະບາຍ.»
Verse 39
राजानं राजपुत्रं वा संवर्णयति य: सदा | अमात्य: पण्डितो भूत्वा स चिरं तिष्ठते प्रिय:
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: «ອຳມາດຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ທີ່ເວົ້າສັນລະເສີນພະຣາຊາ ຫຼື ພະຣາຊະບຸດຢູ່ເປັນນິດ ຈະຖືກນັບວ່າເປັນຄົນຮູ້ທັນ; ແລະ ເມື່ອເປັນທີ່ຮັກຂອງຜູ້ປົກຄອງ ກໍສາມາດຢືນຢູ່ໃນຕໍາແໜ່ງໄດ້ຍາວນານ.»
Verse 40
प्रगृहीतश्च॒ यो5मात्यो निगृहीतस्त्वकारणै: । न निर्वदति राजानं लभते सम्पदं पुन:
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ລັດຖະມົນຕີຜູ້ເຄີຍໄດ້ຮັບພຣະກະລຸນາຈາກພຣະມະຫາກະສັດ ຕໍ່ມາຖືກລົງໂທດໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ ຖ້າລາວບໍ່ກ່າວຮ້າຍຫຼືດ່າທໍາພຣະມະຫາກະສັດ ລາວຈະໄດ້ຮັບຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເກົ່າຄືນອີກ. ຜູ້ມີປັນຍາທີ່ດໍາລົງຊີວິດໂດຍອາໄສພຣະອຸປະຖໍາຂອງກະສັດ ຫຼືຢູ່ໃນອານາຈັກຂອງພຣະອົງ ຄວນເວົ້າແຕ່ຄຸນງາມຄວາມດີຂອງກະສັດ ທັງຕໍ່ໜ້າແລະລັບຫຼັງ.
Verse 41
प्रत्यक्ष च परोक्षं च गुणवादी विचक्षण: । उपजीवी भवेद् राज्ञो विषये योडपि वा भवेत्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: ທັງຕໍ່ໜ້າແລະລັບຫຼັງ ຜູ້ມີປັນຍາຮອບຄອບຄວນເວົ້າແຕ່ຄຸນງາມຄວາມດີຂອງກະສັດ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ຫາກິນຢູ່ໃຕ້ພຣະອຸປະຖໍາຂອງກະສັດ ຫຼືຢູ່ໃນອານາເຂດຂອງພຣະອົງ ກໍຄວນຮັກສາຄໍາເວົ້າອັນຈົ່ງຮັກພັກດີນີ້. ຄຸນທໍາຊັດເຈນ: ຜູ້ອາໄສຄວນມີຄວາມກະຕັນຍູ ແລະຮູ້ຈັກຢັ້ງຄໍາ. ບໍ່ຄວນຕອບແທນພຣະອຸປະຖໍາດ້ວຍຄໍາຕໍ່ວ່າ ແມ່ນແຕ່ເຄີຍຖືກລົງໂທດຢ່າງບໍ່ຍຸດຕິທໍາ; ເພາະຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີອັນໝັ້ນຄົງອາດນໍາໃຫ້ກັບຄືນສູ່ກຽດສັກເກົ່າໄດ້.
Verse 42
अमात्यो हि बलाद् भोक्तुं राजानं प्रार्थयेत यः । न स तिष्ठेच्चिरं स्थानं गच्छेच्च प्राणसंशयम्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: ຖ້າລັດຖະມົນຕີຜູ້ໃດປາຖະໜາຈະຊົມໃຊ້ອໍານາດໂດຍບັງຄັບກະສັດ ໃຫ້ຕົກຢູ່ໃຕ້ອໍານາດຂອງຕົນ ຜູ້ນັ້ນຈະບໍ່ຢືນຢູ່ໃນຕໍາແໜ່ງໄດ້ດົນ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ບໍ່ຊ້າກໍຈະຕົກຢູ່ໃນອັນຕະລາຍແມ່ນແຕ່ຕໍ່ຊີວິດຂອງຕົນ.
Verse 43
श्रेयः सदा55त्मनो दृष्ट्वा परं राज्ञा न संवदेत् विशेषयेच्च राजानं योग्यभूमिषु सर्वदा
ເມື່ອເຫັນວ່າຄວາມຜາສຸກແລະຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນເປັນສິ່ງສໍາຄັນ ບໍ່ຄວນຄົ້ນຫາການເຂົ້າຂ້າງກະສັດເປັນນິດເພື່ອຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ຫຼືເວົ້າຈາສະໜິດສະໜົມໂດຍບໍ່ຈໍາເປັນ. ແຕ່ຄວນເລືອກສະຖານທີ່ແລະໂອກາດທີ່ເໝາະສົມ ແລ້ວຈຶ່ງຍົກຍ້ອງປະກາດຄວາມເລີດລໍ້າຂອງກະສັດຢ່າງຖືກການ—ເພື່ອໃຫ້ຄໍາແນະນໍາຢູ່ໃນທໍາ ແລະຄວາມສຳພັນກັບພຣະຣາຊາຄົງຄວາມສົງ່າງາມ.
Verse 44
अम्लानोबलवाउछूरश्छायेवानुगत: सदा । सत्यवादी मृदुर्दान्त: स राजवसतिं वसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະກ່າວວ່າ: “ມີແຕ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ທໍ້ຖອຍ ແຂງແຮງ ແລະມີຄວາມພາກພຽນ—ຜູ້ຕາມກະສັດຢູ່ເສມືອນເງົາ, ເວົ້າຄວາມຈິງ, ປະພຶດອ່ອນໂຍນ, ແລະຮູ້ຈັກຂົ່ມໃຈ—ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະຢູ່ທົນໄດ້ໃນພຣະຣາຊສໍານັກ.”
Verse 45
अन्यस्मिन् प्रेष्यमाणे तु पुरस्ताद् यः समुत्पतेत् । अहं कि करवाणीति स राजवसतिं वसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອມີການສົ່ງຄົນອື່ນໄປເຮັດວຽກ ຜູ້ໃດລຸກຂຶ້ນທັນທີ ກ້າວອອກໄປຂ້າງໜ້າກ່ອນ ແລະຖາມວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າຄວນເຮັດຫຍັງ?’—ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນພະລາຊວັງ».
Verse 46
आन्तरे चैव बाहों च राज्ञा यश्चाथ सर्वदा । आदिट्टो नैव कम्पेत स राजवसतिं वसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່ກະສັດສັ່ງໃຫ້ເຮັດທັງວຽກພາຍໃນ (ປົກປ້ອງຊັບສິນ ແລະເຂດນາງໃນ) ແລະວຽກພາຍນອກ (ປະຫານສັດຕູ ແລະຊິງໄຊ) ແລ້ວບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ—ບໍ່ດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ຫຼືຄວາມຢ້ານ—ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນເຮືອນກະສັດ».
Verse 47
यो वै गृहेभ्य: प्रवसन् प्रियाणां नानुसंस्मरेत् । दुःखेन सुखमन्विच्छेत् स राजवसतिं वसेत्
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດອອກຈາກເຮືອນໄປຢູ່ແດນໄກ ແຕ່ບໍ່ມົວຄິດຮອດຄົນຮັກ ແລະຄວາມສຸກສະບາຍທີ່ປາຖະໜາ ແລະຍອມທົນທຸກເພື່ອສືບຫາຄວາມສຸກໃນພາຍໜ້າ—ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນຢືນຢູ່ໃນລານຫຼວງ».
Verse 48
समवेषं न कुर्वीत नोच्चै: संनिहितो वसेत् । न मन्त्र बहुधा कुयदिवं राज्ञ: प्रियो भवेत्
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຢ່າແຕ່ງກາຍລຽນແບບກະສັດ; ຢ່າຢູ່ໃກ້ຊິດເກີນໄປ; ຢ່ານັ່ງບ່ອນສູງຕໍ່ໜ້າພຣະອົງ; ແລະຢ່ານໍາຄໍາປຶກສາລັບທີ່ກະສັດໄດ້ກ່າວກັບຕົນໄປເລົ່າໃຫ້ຜູ້ອື່ນ. ດ້ວຍຄວາມສຳລວມ ແລະການຮັກສາຄວາມລັບເຊັ່ນນີ້ ຄົນຈຶ່ງເປັນທີ່ຮັກຂອງຜູ້ປົກຄອງ».
Verse 49
न कर्मणि नियुक्त: सन् धनं किज्चिदपि स्पृशेत् । प्राप्रोति हि हरन् द्रव्यं बन्धनं यदि वा वधम्
ທ່ານທໍາມະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຖືກແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເຮັດວຽກ ຢ່າແຕະຕ້ອງຊັບສິນແມ່ນແຕ່ນ້ອຍນິດ; ເພາະຜູ້ທີ່ລັກຂົນຊັບສິນໄປ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໂທດຈໍາຄຸກ ຫຼືໂທດປະຫານໃນວັນໃດວັນໜຶ່ງ».
Verse 50
यान॑ वस्त्रमलड्कारं यच्चान्यत् सम्प्रयच्छति । तदेव धारयेन्नित्यमेवं प्रियतरो भवेत्
ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ພະຣາຊາປະທານ—ພາຫະນະສໍາລັບຂີ່, ເຄື່ອງນຸ່ງ, ເຄື່ອງປະດັບ ຫຼືຂອງອື່ນໆ—ຄວນນໍາໃຊ້ ຫຼືນຸ່ງຫົ່ມຂອງນັ້ນເປັນນິດ. ດ້ວຍການຮັບພຣະກຸນແລະໃຊ້ພຣະອະນຸເຄາະຢ່າງສະເໝີ ຜູ້ນັ້ນຈະຍິ່ງເປັນທີ່ຮັກຂອງພະຣາຊາ.
Verse 51
एवं संयम्य चित्तानि यत्नतः पाण्डुनन्दना: । संवत्सरमिमं तात तथाशीला बुभूषत । अथ स्वविषयं प्राप्प यथाकामं करिष्यथ
ທ່ານທ້າວທໍາຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກຫຼານຂອງພານດຸ, ຈົ່ງພາກພຽນດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ ເພື່ອຂັບຄຸມໃຈຂອງພວກເຈົ້າ. ລູກເອີຍ, ຈົ່ງຢູ່ໃຫ້ຄົບປີນີ້ດ້ວຍວິໄນ ຮັກສາຄວາມປະພຶດຕາມທີ່ກໍານົດ. ແລ້ວເມື່ອໄດ້ຄືນສູ່ແຜ່ນດິນຂອງຕົນ ຈຶ່ງຈະເຮັດຕາມໃຈໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຢຸດທິສະຖິຣ, ໃຫ້ພານດະວະທົນປີນີ້ດ້ວຍການຂັບຄຸມຕົນ ແລະມຸ່ງຫວັງຈະໄດ້ອໍານາດຄືນ».
Verse 52
युधिछिर उवाच अनुशिष्टा: सम भद्रं ते नैतद् वक्तास्ति कश्नन । कुन्तीमृते मातरं नो विदुरं वा महामतिम्
ຢຸດທິສະຖິຣາກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ, ຂໍໃຫ້ຄວາມສຸກສະຫວັດດີຈົ່ງມີແດ່ທ່ານ. ທ່ານໄດ້ສອນພວກເຮົາຢ່າງດີຍິ່ງ. ນອກຈາກແມ່ຂອງພວກເຮົາ ກຸນຕີ ແລະ ວິດຸຣະຜູ້ມີປັນຍາໃຫຍ່ ແລ້ວ, ບໍ່ມີໃຜອື່ນທີ່ຈະກ່າວຄໍາເຊັ່ນນີ້ໃຫ້ພວກເຮົາໄດ້».
Verse 53
यदेवानन्तरं कार्य तद् भवान् कर्तुमर्हति । तारणायास्य दुःखस्य प्रस्थानाय जयाय च,अब हमें इस दुःखसागरसे पार होने, यहाँसे प्रस्थान करने और विजय पानेके लिये जो कर्तव्य आवश्यक हो, उसे आप पूर्ण करें
«ສິ່ງໃດທີ່ຕ້ອງເຮັດຕໍ່ໄປໃນທັນທີ, ທ່ານເປັນຜູ້ຄວນເຮັດໃຫ້ສໍາເລັດ—ເພື່ອຊ່ວຍພວກເຮົາຂ້າມພົ້ນທຸກຂ໌ນີ້, ອອກເດີນທາງຈາກທີ່ນີ້, ແລະໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ».
Verse 54
वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्ततो राज्ञा धौम्यो5थ द्विजसत्तम: | अकरोद् विधिवत सर्व प्रस्थाने यद् विधीयते
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພະຣາຊາກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ທ່ານທໍາຍະ ຜູ້ເປັນພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ ໄດ້ປະຕິບັດທຸກຢ່າງຕາມພິທີກໍາ ທີ່ຄວນເຮັດໃນຍາມອອກເດີນທາງ, ໃຫ້ສໍາເລັດຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມທໍານຽມ».
Verse 55
तेषां समिध्य तानग्नीन् मन्त्रवच्च जुहाव सः । समृद्धिवृद्धिलाभाय पृथिवीविजयाय च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວໄດ້ຈຸດໄຟບູຊາອັນສັກສິດເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາແລ້ວ ກໍໄດ້ຖວາຍອາຫຸຕິດ້ວຍມົນຕຣາແຫ່ງເວດ ເພື່ອຂໍໃຫ້ເກີດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ການເຕີບໃຫຍ່ ການໄດ້ຮັບອໍານາດອັນຊອບທໍາ ແລະ ຊະນະເໜືອແຜ່ນດິນ. ການກະທໍານີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມສໍາເລັດບໍ່ແມ່ນຜົນຂອງກໍາລັງດິບ ແຕ່ເປັນຜົນຂອງພິທີກໍາອັນມີວິໄນ ຄວາມປາຖະໜາອັນຖືກທໍາ ແລະ ການສອດຄ່ອງກັບລະບຽບສັກສິດ.
Verse 56
अग्नीन् प्रदक्षिणीकृत्य ब्राह्मणांश्न तपोधनान् । याज्ञसेनीं पुरस्कृत्य षडेवाथ प्रवव्रजु:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກເຂົາໄດ້ເດີນວຽນຂວາຮອບໄຟບູຊາອັນສັກສິດ ແລະ ບຣາຫມັນນັກບໍາເພັນຕະປະຜູ້ອຸດົມດ້ວຍຄວາມເພັງພຽນ ແລ້ວໃຫ້ຍາຊະເນນີ (ດຣາອຸປະດີ) ຢູ່ນໍາໜ້າ ພວກເຂົາກໍອອກເດີນທາງ. ມີພຽງຫົກຄົນເທົ່ານັ້ນທີ່ລຸກຈາກທີ່ນັ່ງແລ້ວໄປພ້ອມກັນ—ເປັນການກະທໍາທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຕາມພິທີ ແລະ ຄວາມສໍາລວມມີວິໄນ.
Verse 57
गतेषु तेषु वीरेषु धौम्यो5थ जपतां वर: । अग्निहोत्राण्युपादाय पाउ्चालानभ्यगच्छत
ເມື່ອວີລະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ອອກເດີນທາງໄປແລ້ວ ທ່ານດໂຫມຍະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນການຈະປະ (japa) ແລະ ການສະດຸດສະດອງພິທີບູຊາ—ໄດ້ຍົກເອົາໄຟອັກນິໂຫຕຣະອັນສັກສິດ ແລ້ວໄປສູ່ແດນປານຈາລະ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍໍ້າໃຫ້ເຫັນການຮັກສາພິທີເວດຢ່າງລະມັດລະວັງ ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມພະເລີນພະໄພແລະອັນຕະລາຍທາງການເມືອງ: ທຳມະຖືກພາຕໍ່ໄປດ້ວຍຄວາມຕໍ່ເນື່ອງອັນມີວິໄນ ບໍ່ແມ່ນຖືກປະຖິ້ມໃນຍາມວິກິດ.
Verse 58
इन्द्रसेनादयश्वैव यथोक्ता: प्राप्प यादवान् । रथानश्चांश्व॒ रक्षन्त: सुखमूषु: सुसंवृता:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອິນດຣະເສນະ ແລະ ຜູ້ຮັບໃຊ້ອື່ນໆ ໄດ້ຮັບຄໍາສັ່ງຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລ້ວໄປຮອດພວກຍາດະວະ. ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາຢູ່ຢ່າງປອດໄພມີການຄຸ້ມຄອງດີ ແລະ ພັກອາໄສຢ່າງສະບາຍ ພ້ອມທັງເຝົ້າຮັກສາລົດຮົບແລະມ້າ—ປະຕິບັດໜ້າທີ່ທີ່ຖືກມອບໝາຍຢ່າງຊື່ສັດ.
Frequently Asked Questions
Maintaining integrity and safety while serving under concealment: behaving truthfully and respectfully without revealing identity, provoking suspicion, or creating courtly conflict.
In a royal household, minimize conspicuousness: speak only when appropriate, avoid overfamiliarity and sensitive spaces, follow orders promptly, and sustain composure so that service remains useful yet non-threatening.
No explicit phalaśruti is stated; the implied result is pragmatic—security, continuity of concealment, and successful completion of the incognito year enabling later restoration.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.