Adhyaya 263
Jatāyu’s Resistance, Sītā’s Traces, Kabandha’s Release, and the Path to Sugrīva (Āraṇyaka-parva 263)
Upa-parva: Rāmopākhyāna (Markaṇḍeya’s Rāma Narrative) — Jatāyu Episode and Kabandha Counsel
Markaṇḍeya narrates how Jatāyu, friend of Daśaratha and brother of Sampāti, witnesses Sītā carried in Rāvaṇa’s grasp and confronts the rākṣasa-king, demanding her release. A violent engagement follows: Jatāyu wounds Rāvaṇa with talons and beak, but Rāvaṇa severs the bird’s wings/arms with a sword and ascends with Sītā. As she is borne away, Sītā drops ornaments as location-markers and releases a cloth that falls among five leading vānaras. Rāma returns after slaying the deceptive great deer, reproaches Lakṣmaṇa, and rushes back to the āśrama where they find Jatāyu mortally wounded. Jatāyu identifies himself, reports the abduction, and indicates Rāvaṇa’s southern course before dying; Rāma performs funerary honors. The brothers then proceed south through the Daṇḍaka forest, encounter the formidable Kabandha who seizes Lakṣmaṇa, and jointly disable him by severing his arms. Upon Kabandha’s death, a radiant being emerges—identified as the gandharva Viśvāvasu under a curse—who confirms Sītā’s abduction by Rāvaṇa of Laṅkā and instructs Rāma to seek Sugrīva near the Pampā lake by Ṛṣyamūka, promising that alliance will enable progress toward locating Jānakī. The being then disappears, leaving Rāma and Lakṣmaṇa in reflective astonishment.
Shlokas
Verse 1
हि आय >> () हि २ 7 > मुद्ल ऋषिको ही “मौद्वल्य” भी कहा है। (ट्रोपदीहरणपर्व) द्विषष्टयधिकद्धिशततमो< ध्याय: दुर्योधनका हें मधिडिरके पा इक आतिथ्यसत्कारसे संतुष्ट करके उन्हें पास भेजकर प्रसन्न होना जनमेजय उवाच वसत्स्वेवं वने तेषु पाण्डवेषु महात्मसु | रममाणेषु चित्राभि: कथाभिमुनिभि: सह
ຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາມຸນີ! ເມື່ອປານດະວະຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ພຳນັກຢູ່ໃນປ່າ ແລະຊື່ນຊົມກັບບັນດາມຸນີ ດ້ວຍເລື່ອງລາວຫຼາກຫຼາຍອັນນ່າອັດສະຈັນ—»
Verse 2
सूर्यदत्ताक्षयान्नेव कृष्णाया भोजनावधि । ब्राह्मणांस्तर्पमाणेषु ये चान्नार्थमुपागता:
ຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາມຸນີ ໄວສັມປາຍະນະ! ເມື່ອປານດະວະຜູ້ຊອບທຳ ພຳນັກຢູ່ໃນປ່າ ຊື່ນຊົມບັນດາມຸນີດ້ວຍການເລົ່າເລື່ອງແລະສົນທະນາຫຼາກຫຼາຍ, ແລະຈົນກວ່າ ກຣິສນາ (ດຣາວປະດີ) ຈະໄດ້ກິນ, ພວກເຂົາໄດ້ໃຫ້ອາຫານຈາກພາຊະນະອັນບໍ່ຮູ້ຈົບ (ອັກຊະຍະປາຕຣະ) ທີ່ພຣະອາທິດປະທານ ເພື່ອໃຫ້ບຣາຫມັນທີ່ມາຂໍອາຫານໄດ້ອິ່ມໃຈ; ໃນເວລານັ້ນ ບັນດາລູກຊາຍອັນຊົ່ວຮ້າຍຂອງ ທຣິຕະຣາສຕຣະ—ດຸຣຍົດຫະນະ ແລະພວກພ້ອມ—ຜູ້ເດີນຕາມຄຳແນະນຳຂອງ ດຸຫະສາສະນະ, ກັນນະ, ແລະ ສະກຸນິ, ໄດ້ປະພຶດຢ່າງໃດຕໍ່ປານດະວະ? ຂໍໃຫ້ທ່ານເລົ່າທຸກຢ່າງຕາມຄຳຖາມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ»។
Verse 3
धार्तराष्ट्रा दुरात्मान: सर्वे दुर्योधनादय: । कथ॑ तेष्वन्ववर्तन्त पापाचारा महामुने
ພຣະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວຖາມວ່າ: «ໂອ ມະຫາມຸນີ, ບຸດທັງຫມົດຂອງ ທຣິຕະຣາດ—ດຸຣະໂຍທະນະ ແລະຜູ້ອື່ນໆ—ຜູ້ມີຈິດຊົ່ວ ແລະປະພຶດບາບ—ໄດ້ປະພຶດຕໍ່ພັນດະວະຢ່າງໃດ?»
Verse 4
दुःशासनस्य कर्णस्य शकुनेश्व मते स्थिता: । एतदाचक्ष्व भगवन् वैशम्पायन पृच्छत:
ພຣະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານໄວສັມປາຍະນະ ຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ຂໍໃຫ້ທ່ານບອກຕາມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຖາມ: ໃນຍາມທີ່ພີ່ນ້ອງພັນດະວະຜູ້ຊອບທຳ ຢູ່ໃນປ່າ ເຮັດໃຫ້ພວກມຸນີຍິນດີດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຫຼາກຫຼາຍ ແລະເລີ້ຍງດູພຣາຫມະນະຜູ້ມາຢ້ຽມດ້ວຍອາຫານຈາກພາຊະນະອັກສະຍະທີ່ພຣະອາທິດປະທານ ຈົນກວ່າດຣໍປະດີຈະໄດ້ກິນ—ບຸດຂອງທຣິຕະຣາດຜູ້ຊົ່ວ ທີ່ເດີນຕາມຄຳຊີ້ນຳຂອງ ດຸຫສາສະນະ, ກັນນະ, ແລະ ສະກຸນິ ໄດ້ປະພຶດຕໍ່ພັນດະວະຢ່າງໃດ?»
Verse 5
वैशम्पायन उवाच श्र॒ुत्वा तेषां तथा वृत्ति नगरे वसतामिव । दुर्योधनो महाराज तेषु पापमरोचयत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອດຸຣະໂຍທະນະໄດ້ຍິນວ່າ ພັນດະວະທັງຫມົດ ແມ່ນແມ່ນຢູ່ໃນປ່າ ແຕ່ກໍດຳລົງຊີວິດດັ່ງຄົນເມືອງ—ຢູ່ຢ່າງພໍໃຈ ແລະຍັງສືບຕໍ່ການໃຫ້ທານກັບການສັ່ງສົມບຸນ—ໃຈຂອງເຂົາກໍເບນໄປສູ່ບາບ ປາດຖະນາຈະເຮັດຮ້າຍພວກເຂົາ.»
Verse 6
तथा तैर्निकृतिप्रज्जै: कर्णदुःशासनादिशभि: । नानोपायैरघं तेषु चिन्तयत्सु दुरात्मसु
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອພວກຄົນໃຈຊົ່ວ—ຜູ້ຊຳນານໃນການຫລອກລວງ—ພ້ອມກັບ ກັນນະ, ດຸຫສາສະນະ ແລະຜູ້ອື່ນໆ ກຳລັງຄິດຄົ້ນກົນອຸບາຍຫຼາກຫຼາຍເພື່ອນຳໄພພິບັດມາສູ່ພັນດະວະ, ໃນເວລານັ້ນເອງ ມະຫາຣິສີດຸຣະວາສາ ຜູ້ຖືພຣະທຳ ແລະເປັນຕະປະສີຜູ້ມີຊື່ສຽງໃຫຍ່ ໄດ້ມາຮອດທີ່ນັ້ນດ້ວຍຄວາມປາດຖະນາຂອງຕົນ ພ້ອມດ້ວຍສິດສະຫມື່ນຄົນ.»
Verse 7
अभ्यागच्छत् स धर्मात्मा तपस्वी सुमहायशा: । शिष्यायुतसमोपेतो दुर्वासा नाम कामत:
ໃນເວລານັ້ນເອງ ຕະປະສີຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ ຖືພຣະທຳ ແລະມີຊື່ສຽງຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ມາຮອດທີ່ນັ້ນດ້ວຍຄວາມປາດຖະນາຂອງຕົນ: ມະຫາຣິສີນາມ ດຸຣະວາສາ ພ້ອມດ້ວຍສິດສະຫມື່ນຄົນ.
Verse 8
तमागतमभिप्रेक्ष्य मुनिं परमकोपनम् | दुर्योधनो विनीतात्मा प्रश्रयेण दमेन च
ເມື່ອເຫັນມຸນີນັ້ນມາຮອດ—ຜູ້ມີຄວາມໂກດແຮງຢ່າງຍິ່ງ—ທຸຣະໂຍທະນະກໍຄວບຄຸມໃຈຕົນ ແລ້ວເຂົ້າໄປດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ ແລະຄວາມອົດກັ້ນຕົນ.
Verse 9
विधिवत् पूजयामास स्वयं किड्करवत् स्थित:
ໄວສຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: ພຣະອົງໄດ້ບູຊາດ້ວຍຕົນເອງຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ຢືນຢູ່ດັ່ງຄົນຮັບໃຊ້—ສະແດງຄວາມນອບນ້ອມມີວິໄນ ແລະຄວາມເຄົາລົບຕາມຂົນທຳນຽມ.
Verse 10
तं च पर्यचरद् राजा दिवारात्रमतन्द्रित:
ແລະພຣະຣາຊາໄດ້ປະຄອງຮັບໃຊ້ທ່ານ—ບໍ່ຂາດຕອນ ທັງກາງວັນແລະກາງຄືນ—ບໍ່ມີຄວາມເກີດຄວາມຫຍໍ້ທໍ້ ສະແດງການຮັບໃຊ້ຢ່າງຕື່ນຕົວ ແລະຫນ້າທີ່ອັນໝັ້ນຄົງ.
Verse 11
क्षुधितो5स्मि ददस्वान्नं शीघ्रं मम नराधिप
ໄວສຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າຫິວ—ຈົ່ງໃຫ້ອາຫານແກ່ຂ້າພະເຈົ້າໄວໆ» ມຸນີນັ້ນກ່າວ. ແຕ່ພໍເວົ້າແລ້ວ ທ່ານກໍໄປດັ່ງຈະອາບນ້ຳ ແລ້ວກັບມາຊ້າຫຼາຍ. ກັບມາແລ້ວກ່າວວ່າ «ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ກິນ; ມື້ນີ້ບໍ່ຫິວ» ແລ້ວກໍຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ—ເພື່ອທົດສອບຄວາມອົດທົນ ການຕ້ອນຮັບແຂກ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳມະຂອງພຣະຣາຊາ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອອາຫານຢ່າງດຽວ.
Verse 12
इत्युक्त्वा गच्छति स्नातुं प्रत्यागच्छति वै चिरात् । न भोक्ष्याम्यद्य मे नास्ति क्षुधेत्युक्त्वैत्यदर्शनम्
ໄວສຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ທ່ານກໍໄປອາບນ້ຳ ແລ້ວກັບມາພາຍຫຼັງເວລາອັນຍາວ. ເມື່ອກັບມາ ທ່ານກ່າວວ່າ «ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ກິນ; ມື້ນີ້ບໍ່ຫິວ» ແລ້ວກໍຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ.
Verse 13
अकस्मादेत्य च ब्रूते भोजयास्मांस्त्वरान्वित: । कदाचिच्च निशीथे स उत्थाय निकृतौ स्थित:
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ໆລາວກໍມາແລ້ວເວົ້າວ່າ ‘ຈົ່ງເລີ່ມລ້ຽງອາຫານໃຫ້ພວກເຮົາດຽວນີ້!’ ດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນ. ແລະບາງຄັ້ງ ໃນຍາມຄ່ຳຄືນອັນມືດສະຫງົບ ລາວກໍລຸກຂຶ້ນ ຢືນພ້ອມຈະຫລອກລວງ»។
Verse 14
वर्तमाने तथा तस्मिन् यदा दुर्योधनो नृप:
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຂະນະທີ່ເຫດການດຳເນີນໄປດັ່ງນັ້ນ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕະ! ເມື່ອພະຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ ຖືກຍຸຍົງທົດລອງຊ້ຳໆ ແຕ່ກໍບໍ່ໃຫ້ຈິດໃຈບິດເບືອນ ຫຼືຄວາມໂກດເກີດຂຶ້ນ, ມຸນີຜູ້ຍາກຈະຕ້ານທານນັ້ນກໍພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ ແລະເວົ້າວ່າ: ‘ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຈະປະທານພອນແກ່ເຈົ້າ’»។
Verse 15
विकृतिं नैति न क्रोधं तदा तुष्टो5भवन्मुनि: । आह चैन दुराधर्षो वरदो5स्मीति भारत
«ໃນຂະນະນັ້ນ ຈິດໃຈຂອງເຂົາບໍ່ບິດເບືອນ ແລະບໍ່ເກີດຄວາມໂກດ; ມຸນີຈຶ່ງພໍໃຈ. ມຸນີຜູ້ຍາກຈະຕ້ານທານນັ້ນເວົ້າກັບເຂົາວ່າ: ‘ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕະ, ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ປະທານພອນ’»។
Verse 16
दुर्वाया उवाच वरं वरय भद्रं ते यत् ते मनसि वर्तते । मयि प्रीते तु यद् धर्म्य नालभ्यं विद्यते तव
ທຸຣະວາສາ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເລືອກພອນໜຶ່ງ—ຂໍໃຫ້ຄວາມສຸກຄວາມຈະເລີນເກີດແກ່ເຈົ້າ—ຕາມຄວາມປາດຖະນາທີ່ຢູ່ໃນໃຈ. ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈແລ້ວ ສິ່ງໃດທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມທຳ ຈະບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ເຈົ້າບໍ່ອາດໄດ້ຮັບ»។
Verse 17
वैशम्पायन उवाच एतच्छुत्वा वचस्तस्य महर्षेरभावितात्मन: | अमन्यत पुनर्जातमात्मानं स सुयोधन:
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອສຸຍໂຢທະນະ (ທຸຣະໂຢທະນະ) ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳນັ້ນຂອງມະຫາຣິສີ—ຜູ້ມີຈິດໃນອັນບໍລິສຸດ ແລະຝຶກຝົນດີ—ລາວຮູ້ສຶກໃນໃຈດັ່ງກັບໄດ້ເກີດໃໝ່»។
Verse 18
प्रागेव मन्त्रितं चासीत् कर्णदुःशासनादिभि: । याचनीयं मुनेस्तुष्टादिति निश्चित्य दुर्मति:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນານກ່ອນໜ້ານັ້ນ ເລື່ອງນີ້ໄດ້ຖືກປຶກສາກັນແລ້ວກັບ ກັນນະ, ທຸຫສາສະນະ ແລະຜູ້ອື່ນໆ. ດ້ວຍຄວາມຄິດທີ່ຫຼົງຜິດ ລາວຕັດສິນໃຈວ່າ “ເມື່ອມຸນີພໍໃຈແລ້ວ ຄວນຂໍພອນ” ແລະຈຶ່ງຕັ້ງໃຈຈະໄປຂໍພອນ. ບົດນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການປຶກສາຂອງຜູ້ອະທຳ ອາດປ່ຽນໂອກາດອັນສັກສິດໃຫ້ເປັນການຮ້ອງຂໍເພື່ອຕົນ ໂດຍເຫັນຄວາມພໍໃຈຂອງຜູ້ບໍລິສຸດເປັນເຄື່ອງມື ບໍ່ແມ່ນເປົ້າໝາຍ.
Verse 19
अतिहर्षान्वितो राजन् वरमेनमयाचत । शिष्यै: सह मम ब्रह्म॒न् यथा जातो5तिथिभर्भवान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ດ້ວຍຄວາມຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ ລາວໄດ້ຂໍພອນນີ້ຈາກທ່ານນັ້ນວ່າ: ‘ໂອ ພຣາຫມະນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານພ້ອມດ້ວຍສິດຂອງທ່ານ ເປັນແຂກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ—ດັ່ງທີ່ທ່ານໄດ້ມາຮອດນີ້’ ”
Verse 20
अस्मत्कुले महाराजो ज्येष्ठ: श्रेष्ठो युधिष्ठिर: । वने वसति धर्मात्मा भ्रातृभि: परिवारित:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໃນວົງຕະກູນຂອງພວກເຮົາ ພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນພີ່ໃຫຍ່ ແລະສູງສຸດ ແມ່ນ ຢຸທິສຖິຣະ. ຜູ້ມີຈິດໃຈແຫ່ງທຳນັ້ນ ບັດນີ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ໂດຍມີພີ່ນ້ອງຂອງລາວລ້ອມຮອບ.”
Verse 21
गुणवान् शीलसम्पन्नस्तस्य त्वमतिथिर्भव । मुनि संतुष्ट हों
“ລາວເປັນຜູ້ມີຄຸນຄ່າ ແລະມີສິນທຳ; ຂໍໃຫ້ທ່ານເປັນແຂກຂອງລາວ. ແລະເມື່ອເຈົ້າຍິງນັ້ນ—ຜູ້ອ່ອນຊ້ອຍ ແລະມີຊື່ສຽງ—ໄດ້ສຳເລັດກິດຢູ່ທີ່ນັ້ນ (ໃນອາສຣົມປ່າ) ໂດຍໄດ້ລ້ຽງອາຫານແກ່ພຣາຫມະນທັງຫມົດ ແລະສາມີທັງຫ້າ, ແລ້ວນາງກິນເອງ ແລະນັ່ງພັກຢ່າງສະບາຍ—ຖ້າທ່ານຈະເມດຕາຂ້າພະເຈົ້າແທ້ ຂໍໃຫ້ທ່ານໄປທີ່ນັ້ນຕາມຄຳຂໍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.” ຄວາມຕຶງຕັນທາງຈັນຍາທຳປາກົດຊັດ: ທຳແຫ່ງແຂກ (atithi-dharma) ຖືກອ້າງອີງບໍ່ໃຊ້ດ້ວຍໃຈສຸດຈິງ ແຕ່ເປັນກົນອຸບາຍເພື່ອກົດດັນຜູ້ທຳດີ ແລະເຮັດໃຫ້ເຂົາອັບອາຍ.
Verse 22
भोजयित्वा द्विजान् सर्वान् पतींश्व वरवर्णिनी । विश्रान्ता च स्वयं भुक्त्वा सुखासीना भवेद् यदा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ເມື່ອນາງຜູ້ມີຜິວພັນງາມ ໄດ້ລ້ຽງອາຫານແກ່ພຣາຫມະນທັງຫມົດ ແລະແກ່ສາມີ(ຂອງນາງ), ແລ້ວນາງກິນເອງ ແລະພັກຜ່ອນ ນັ່ງຢູ່ຢ່າງສະບາຍ”
Verse 23
तथा करिष्ये त्वत्प्रीत्येत्येवमुक्त्वा सुयोधनम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຄວາມເມດຕາຮັກໃຫ້ເຈົ້າ ຂ້າຈະເຮັດຕາມນັ້ນແທ້»។ ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແກ່ ສຸຍໂຍທະນະ (ທຸຣະໂຍທະນະ) ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສົ່ງ ທຸຣວາສາ ກໍຈາກໄປ ດັ່ງທີ່ທ່ານມາ. ໃນຂະນະນັ້ນ ທຸຣະໂຍທະນະ ຖືວ່າຕົນໄດ້ສຳເລັດຜົນ—ພໍໃຈວ່າເປົ້າໝາຍບັນລຸ ແລະໝັ້ນໃຈໃນປະໂຫຍດຈາກພຣະລິສີຜູ້ເມດຕາ.
Verse 24
दुर्वासा अपि विप्रेन्द्री यथागतमगात् ततः । कृतार्थमपि चात्मानं तदा मेने सुयोधन:
ຕໍ່ມາ ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສົ່ງ ທຸຣວາສາ ກໍຈາກໄປ ດັ່ງທີ່ທ່ານມາ. ໃນຂະນະນັ້ນ ສຸຍໂຍທະນະ (ທຸຣະໂຍທະນະ) ເຫັນວ່າເປົ້າໝາຍຂອງຕົນສຳເລັດແລ້ວ ແລະນັບຕົນເອງວ່າໄດ້ຊັບຜົນ—ພໍໃຈວ່າຈິດປະສົງບັນລຸ.
Verse 25
करेण च कर गृह कर्णस्य मुदितो भृशम् । कर्णोडपि भ्रातृसहितमित्युवाच नृपं मुदा,वह कर्णका हाथ अपने हाथमें लेकर अत्यन्त प्रसन्न हुआ। कर्णने भी भाइयोंसहित राजा दुर्योधनसे बड़े हर्षके साथ इस प्रकार कहा
ພຣະອົງໄດ້ຈັບມືຂອງ ກັນນະ ໄວ້ໃນມືຂອງພຣະອົງ ແລະຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ຝ່າຍ ກັນນະ ກໍມີພີ່ນ້ອງຢູ່ຂ້າງກາຍ ໄດ້ກ່າວກັບພຣະຣາຊາ ທຸຣະໂຍທະນະ ດ້ວຍຄວາມປິຕິ ດັ່ງນີ້.
Verse 26
कर्ण उवाच दिष्टया काम: सुसंवृत्तो दिष्टया कौरव वर्धसे । दिष्टया ते शत्रवो मग्ना दुस्तरे व्यसनार्णवे
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ໂດຍບຸນວາສະນາ ວຽກຂອງພວກເຮົາສຳເລັດດີ. ໂດຍບຸນວາສະນາ ໂອ ກອຣະວະ ເຈົ້າກຳລັງເຈີຣິນ. ແລະໂດຍບຸນວາສະນາ ສັດຕູຂອງເຈົ້າໄດ້ຈົມລົງໃນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມວິບັດ ອັນຍາກຈະຂ້າມພົ້ນ».
Verse 27
दुर्वासःक्रो धजे वह्नौ पतिता: पाण्डुनन्दना: | स्वैरेव ते महापापैर्गता वै दुस्तरं तम:
ກັນນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດຂອງ ປານດຸ ໄດ້ຕົກລົງໃນໄຟທີ່ເກີດຈາກຄວາມໂກດຂອງ ທຸຣວາສາ. ໂດຍຄວາມປະສົງຂອງຕົນເອງ—ດ້ວຍການກະທຳອັນຊົ່ວຮ້າຍຢ່າງໜັກ—ພວກເຂົາໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ຄວາມມືດອັນຍາກຈະຂ້າມພົ້ນແທ້ໆ».
Verse 28
पाण्डव दुर्वासाकी क्रोधाग्निमें गिर गये हैं और अपने ही महापापोंके कारण वे दुस्तर नरकमें जा पड़े हैं ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ດັ່ງນັ້ນ ດຸຣະໂຢທະນະ ແລະຜູ້ອື່ນໆ ຜູ້ມີໃຈຖືກຝຶກໃນການຫລອກລວງ ໄດ້ເວົ້າກັນເຊັ່ນນັ້ນ. ພວກເຂົາຫົວເຮາະດ້ວຍໃຈຍິນດີ ແລະກັບໄປຍັງທີ່ພັກຂອງຕົນໆ»។
Verse 86
सहितो भ्रातृभि: श्रीमानातिथ्येन न्यमन्त्रयत् । परम क्रोधी दुर्वासा मुनिको आया देख भाइयों-सहित श्रीमान् राजा दुर्योधनने अपनी इन्द्रियोंको काबूमें रखकर नम्रतापूर्वक विनीतभावसे उन्हें अतिथिसत्कारके रूपमें निमन्त्रित किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພ້ອມກັບພີ່ນ້ອງ ກະສັດຜູ້ສະຫງ່າງາມ ດຸຣະໂຢທະນະ ໄດ້ເຊີນມຸນີ ດຸຣວາສາ ຜູ້ຂື້ນຊື່ເລື່ອງຄວາມໂກດຮ້າຍ ດ້ວຍການຕ້ອນຮັບແຂກຢ່າງສົມຄວນ. ພຣະອົງຄວບຄຸມອິນຊີ ແລະເວົ້າດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ ສຸພາບສຸພອນ ເຊີນທ່ານໃນນາມການຖວາຍກຽດແຂກຕາມທຳ»។
Verse 96
अहानि कतिचित् तत्र तस्थौ स मुनिसत्तम: | दुर्योधनने स्वयं दासकी भाँति उनकी सेवामें खड़े रहकर विधिपूर्वक उनकी पूजा की। मुनिश्रेष्ठ दुर्वासा कई दिनोंतक वहाँ ठहरे रहे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ມຸນີຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ ພັກຢູ່ທີ່ນັ້ນຫຼາຍມື້. ດຸຣະໂຢທະນະເອງ ຢືນຮັບໃຊ້ດັ່ງຄົນຮັບໃຊ້ຜູ້ຈົ່ງຮັກ ແລະບູຊາທ່ານຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ. ດັ່ງນັ້ນ ດຸຣວາສາ ມຸນີຜູ້ສູງສົ່ງ ຈຶ່ງພັກຢູ່ທີ່ນັ້ນຫຼາຍມື້»។
Verse 106
दुर्योधनो महाराज शापात् तस्य विशड्भशुकित: । महाराज जनमेजय! राजा दुर्योधन (श्रद्धासे नहीं, अपितु) उनके शापसे डरता हुआ दिन-रात आलस्य छोड़कर उनकी सेवामें लगा रहा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ດຸຣະໂຢທະນະ ຕົກໃຈ ແລະຫວາດກົວເນື່ອງຈາກຄຳສາບຂອງທ່ານນັ້ນ ຈຶ່ງຢູ່ຮັບໃຊ້ຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີ. ໂອ ພະມະຫາກະສັດ ຈະນະເມຊະຍະ! ກະສັດດຸຣະໂຢທະນະ ບໍ່ແມ່ນເພາະສັດທາ ແຕ່ເພາະກົວຄຳສາບ ຈຶ່ງລະທິ້ງຄວາມເກຍດຄ້ານ ແລະຮັບໃຊ້ທັງກາງວັນກາງຄືນ»។
Verse 136
पूर्ववत् कारयित्वान्न न भुड्क्ते गर्हयन् सम सः । फिर कहींसे अकस्मात् आकर कहते--'हमलोगोंको जल्दी भोजन कराओ।” कभी आधी रातमें उठकर उसे नीचा दीखानेके लिये उद्यत हो पूर्ववत् भोजन बनवाकर उस भोजनकी निन्दा करते हुए भोजन करनेसे इनकार कर देते थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນເກົ່າ ຫຼັງຈາກໃຫ້ຈັດເຮັດອາຫານແລ້ວ ທ່ານກໍບໍ່ກິນ; ພ້ອມກັບຕຳນິອາຫານນັ້ນ ທ່ານກໍຢືນຢູ່ຢ່າງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ບາງຄັ້ງ ທ່ານມາຮອດກະທັນຫັນ ແລະຮ້ອງວ່າ ‘ໃຫ້ອາຫານພວກເຮົາເດີ້!’ ບາງຄັ້ງອື່ນ ທ່ານລຸກຂຶ້ນກາງຄືນ ດ້ວຍໃຈຈະເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຂອງເຮືອນອັບອາຍ ໃຫ້ຈັດເຮັດອາຫານຄືເກົ່າ ແລ້ວກໍປະນາມຕຳນິອາຫານນັ້ນ ແລະປະຕິເສດບໍ່ກິນ»។
Verse 226
तदा त्वं तत्र गच्छेथा यद्यनुग्राह्ता मयि । “यदि आपकी मुझपर कृपा हो तो मेरी प्रार्थनासे आप वहाँ ऐसे समयमें जाइयेगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວເຈົ້າຄວນໄປທີ່ນັ້ນ—ຖ້າເຈົ້າມີໃຈເມດຕາອະນຸເຄາະຂ້ອຍ»។ ຄໍາຂໍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການເລືອກເວລາຢ່າງຈົ່ງໃຈ: ໃຫ້ໄປໃນຍາມທີ່ ດຣໍປະດີ (ກຣິສນາ) ນາງຜູ້ງາມສົດ ມີກຽດສຽງ ແລະອ່ອນໂຍນ ໄດ້ຖວາຍອາຫານແກ່ພຣາຫມະນທັງຫມົດ ແລະສາມີທັງຫ້າແລ້ວ, ແລະນາງເອງກໍໄດ້ກິນແລ້ວ ກໍາລັງນັ່ງພັກຜ່ອນຢ່າງສະບາຍ—ເພື່ອໃຫ້ການເຂົ້າພົບສອດຄ່ອງກັບຄວາມເໝາະສົມ ແລະພາລະກິດໃນເຮືອນສໍາເລັດແລ້ວ.
Verse 261
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत व्रीहिद्रीणिकपर्वमें मुदूगल-देवदूत- संवादविषयक दो सौ इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 261 ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ພາກວະນະປັຣວະ, ພາຍໃນຕອນທີ່ເອີ້ນວ່າ «ວຣີຫີດຣີນິກະປັຣວະ», ວ່າດ້ວຍບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ມຸດກະລະ ແລະ ທູດເທວະ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ຕອນສອນທາງທໍາໄດ້ຈົບລົງ ໂດຍເນັ້ນຄວາມຊອບທໍາ ແລະພະລັງທາງສິນທໍາຂອງຊີວິດທີ່ອົດທົນ ແລະບໍ່ເຫັນແກ່ຕົນ.
Verse 262
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि दुर्वासउपाख्याने द्विषष्ट्यधिकद्धिशततमो<5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກວະນະປັຣວະ—ໂດຍສະເພາະໃນຕອນທີ່ກ່ຽວກັບການພະຍາຍາມລັກພາ ດຣໍປະດີ—ບົດນີ້ໃນຕອນເລື່ອງຂອງ ດຸຣວາສາ ອັນເປັນບົດທີ 262 ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍປິດຕອນເລື່ອງ ໂດຍວາງກອບຄຸນຄ່າທາງຈິດໃຈ: ຄວາມອົດກັ້ນ, ທໍາແຫ່ງການຕ້ອນຮັບແຂກ (atithi-dharma), ແລະການປົກປ້ອງຜູ້ອ່ອນແອ ແມ່ນແມ່ນຢູ່ໃນຍາມຖືກເນລະເທດ ແລະຄວາມທຸກຍາກ.
Frequently Asked Questions
The chapter stages the conflict between coercive abduction and protective duty: Jatāyu intervenes despite likely defeat, illustrating that dharmic action may require accepting personal loss to oppose unlawful force.
Ethical resolve must be paired with practical means: honoring allies (through gratitude and rites) and converting encounters into information and alliances are presented as disciplined steps toward restoring order.
No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; its meta-function is structural—linking moral exemplarity (Jatāyu) to actionable guidance (Kabandha/Viśvāvasu) that redirects the protagonists toward alliance-based problem-solving.
Ask anything about Adhyaya 263 of the Mahabharata (Gita Press)
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata (Gita Press) in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.