Adhyaya 260
Daśagrīva-boonāvaraṇa, Viṣṇv-avatāra-niyoga, Vānara-sahāya-janana, Mantharā-nirmāṇa
Upa-parva: Mārkaṇḍeya-samvāda / Rāvaṇa-avadha-upāya (Vānara-sṛṣṭi-kathā)
This chapter presents a compact chain of reported speech. Mārkaṇḍeya narrates how accomplished brahmarṣis and devarājarṣis, led by Agni, approach Brahmā seeking refuge from the disruptive power of Daśagrīva (Rāvaṇa), who is described as protected by a prior boon. Agni articulates the crisis: widespread affliction of beings and the absence of any alternative protector. Brahmā responds with a constraint-based assessment—Daśagrīva is not readily conquerable in direct battle by devas or asuras—and then identifies the appointed corrective mechanism: Viṣṇu, the foremost among combatants, has descended by Brahmā’s commission to execute the necessary work. Brahmā further instructs the assembled deities to incarnate on earth and to generate heroic sons among vānaras and ṛkṣas, endowed with strength and transformative capacities, thereby establishing a support network for Viṣṇu’s mission. The narrative then specifies particular implementations: groups of devas, gandharvas, and dānavas descend in apportioned fashion; the gandharvī Dundubhī is directed for the success of the divine objective and becomes Mantharā, a hunchbacked figure in the human world. The chapter concludes by describing the extraordinary physical and martial capacities of these offspring and notes that the divine agent subsequently instructs Mantharā in role-specific tasks, which she undertakes with purposeful movement aimed at intensifying enmity.
Chapter Arc: वनवास की कठोरता में फल-मूलाहार करते हुए भी पाण्डवों की तेजस्विता बनी रहती है, पर युधिष्ठिर का मन भीतर-भीतर जलता है—भाइयों के दुःख का कारण वह अपने ही कर्म-दोष को मानते हैं। → राजर्षि युधिष्ठिर बार-बार उसी चिंता में डूबते हैं: ‘सुख के योग्य होकर भी ये महापुरुष कष्ट क्यों भोग रहे हैं?’ इसी मानसिक भार के बीच महर्षि व्यास का आगमन होता है—उनकी वाणी युधिष्ठिर की आत्मग्लानि को धर्म-चिन्तन में रूपान्तरित करने लगती है। → व्यास दान के विषय में कठोर सत्य उद्घाटित करते हैं—पृथ्वी पर दान से बढ़कर दुष्कर कुछ नहीं, क्योंकि अर्थ की तृष्णा महान है और धन दुःख से मिलता है; फिर भी समय पर आए अतिथि को प्रसन्नचित्त, मत्सर-रहित होकर यथाशक्ति देना ही धर्म है। → व्यास युधिष्ठिर को तप और काल-स्वीकार का मार्ग दिखाते हैं: सुख-दुःख पर्याय से आते हैं; विवेकी पुरुष को प्राप्त सुख का त्यागपूर्वक उपभोग और स्वतः आए दुःख का धैर्यपूर्वक वहन करना चाहिए—कृषक की भाँति काल की प्रतीक्षा और साधना में स्थिर रहना ही विजय है। → व्यास की शिक्षा के बाद भी प्रश्न शेष रहता है—क्या युधिष्ठिर इस उपदेश को केवल सुनेंगे, या दान-तप-धैर्य को अपने राजधर्म की अग्नि बनाकर आगामी परीक्षाओं में उतारेंगे?
Shlokas
Verse 1
््स् “+(>9) #::.# #55-7 (व्रीहिद्रोणिकपर्व) एकोनषष्ट्यधिकद्वधिशततमो< ध्याय: युधिष्ठिरकी चिन्ता, व्यासजीका पाण्डवोंके पास आगमन और दानकी महत्ताका प्रतिपादन वैशम्पायन उवाच वने निवसतां तेषां पाण्डवानां महात्मनाम् | वर्षण्येकादशातीयु: कृच्छेण भरतर्षभ,वैशम्पायनजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठ जनमेजय! इस प्रकार वनमें रहते हुए उन महात्मा पाण्डवोंके ग्यारह वर्ष बड़े कष्टसे बीते
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງສາພາຣະຕະ, ເມື່ອບັນດາປານດະວະຜູ້ໃຈໃຫຍ່ພຳນັກຢູ່ໃນປ່າ, ສິບເອັດປີກໍຜ່ານໄປດ້ວຍຄວາມລຳບາກຢ່າງໜັກ.
Verse 2
फलमूलाशनास्ते हि सुखारहँ दुःखमुत्तमम् प्राप्तकालमनुध्यान्त: सेहिरे वरपूरुषा:,वे फल-मूल खाकर रहते थे। सुख भोगनेके योग्य होकर भी महान् कष्ट भोगते थे और यह सोचकर कि यह हमारे कष्टका समय है, इसे धैर्यपूर्वक सहन करना चाहिये, चुपचाप सब दु:ख झेलते थे। उनमें ऐसा विवेक इसलिये था कि वे सब-के-सब श्रेष्ठ पुरुष थे
ພວກເຂົາດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການກິນໝາກໄມ້ແລະຮາກໄມ້. ແມ່ນແທ້ວ່າຄວນໄດ້ຮັບຄວາມສຸກສະບາຍ ແຕ່ບຸລຸດຜູ້ສູງສົ່ງເຫຼົ່ານັ້ນກໍອົດທົນທຸກຍາກຢ່າງໜັກ; ຄິດວ່ານີ້ແມ່ນເວລາທີ່ກຳນົດໃຫ້ຮັບທຸກ ຈຶ່ງຮັບທຸກທຸກຢ່າງດ້ວຍຄວາມສງົບ ແລະຄວາມອົດທົນມັ່ນຄົງ—ເພາະທຸກຄົນລ້ວນເປັນບຸລຸດຜູ້ດີເລີດແທ້.
Verse 3
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिरात्मकर्मापराधजम् | चिन्तयन् स महाबाहुर्भातृणां दुःखमुत्तमम्,महाबाहु राजर्षि युधिष्ठिर सदा यही सोचते रहते थे कि “मेरे भाइयोंपर जो यह महान् दुःख आ पड़ा है, मेरी ही करनीका फल है। मेरे ही अपराधसे इन्हें कष्ट भोगना पड़ रहा है!
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາຍຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເປັນຣາຊະຣິສີ ຄິດຄຳນຶງຢູ່ເລື້ອຍໆວ່າ ຄວາມທຸກອັນໃຫຍ່ທີ່ຕົກມາເຖິງພີ່ນ້ອງຂອງພະອົງ ເກີດຈາກຄວາມຜິດໃນການກະທຳຂອງພະອົງເອງ. ພະອົງຕັດສິນວ່າຄວາມລຳບາກຂອງເຂົາເຈົ້າແມ່ນຜົນຂອງຄວາມຜິດຂອງພະອົງ ແລະຮັບໄວ້ໃນໃຈເປັນພາລະທາງທຳມະ.
Verse 4
न सुष्वाप सुखं राजा हृदि शल्यैरिवार्पिति: । दौरात्म्यमनुपश्यंस्तत् काले द्यूतोद््भवस्य हि,इसी चिन्तामें पड़े-पड़े राजा युधिष्ठिर रातमें सुखकी नींद नहीं सो पाते थे। ये बातें उनके हृदयमें चुभे हुए काँटोंके समान दुःख दिया करती थीं। जूआ खेलनेके कारणभूत शकुनि आदिकी दुष्टतापर दृष्टिपात करके तथा सूतपुत्र कर्णकी कठोर बातोंको स्मरण करके पाण्डुनन्दन युधिष्ठिर दीनभावसे लंबी साँसें लेते रहते और महान् क्रोधरूपी विषको अपने हृदयमें धारण करते थे
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາບໍ່ອາດນອນໄດ້ຢ່າງສະບາຍ ດັ່ງຫົວໃຈຖືກທິ່ມດ້ວຍໜາມແຫຼມ. ເພາະໃນເວລານັ້ນ ພະອົງຄິດຄຳນຶງເຖິງຄວາມຊົ່ວຮ້າຍທີ່ເກີດຈາກການພະນັນ—ຈິດໃຈອັນໂຫດຮ້າຍ ແລະເນ່າເປື່ອຍຂອງມັນ—ຈຶ່ງຖືກທຸກທົນກວນກະວາຍ ບໍ່ສົງົບ.
Verse 5
संस्मरन् परुषा वाच: सूतपुत्रस्य पाण्डव: । निःश्वासपरमो दीनो बिभ्रत् कोपविषं महत्,इसी चिन्तामें पड़े-पड़े राजा युधिष्ठिर रातमें सुखकी नींद नहीं सो पाते थे। ये बातें उनके हृदयमें चुभे हुए काँटोंके समान दुःख दिया करती थीं। जूआ खेलनेके कारणभूत शकुनि आदिकी दुष्टतापर दृष्टिपात करके तथा सूतपुत्र कर्णकी कठोर बातोंको स्मरण करके पाण्डुनन्दन युधिष्ठिर दीनभावसे लंबी साँसें लेते रहते और महान् क्रोधरूपी विषको अपने हृदयमें धारण करते थे
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອລະນຶກເຖິງຄຳຫຍາບຄາຍອັນແຂງກະດ້າງທີ່ກັນນະ ບຸດແຫ່ງສາຣະຖີ ເຄີຍເວົ້າໄວ້ ພານດະວະ (ຍຸທິສຖິຣະ) ກໍເສົ້າໝອງ ແລະຖອນຫາຍໃຈຍາວໆ; ແຕ່ໃນໃຈກໍຖືກພິດແຫ່ງຄວາມໂກດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ບົດນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມອັບອາຍ ແລະຄວາມຢຸດຕິທຳທີ່ຖືກລະເມີດ ອາດຝັງຢູ່ໃນໃຈດັ່ງໜາມ—ທົດສອບຄວາມອົດກັ້ນ ແລະຄວາມຍຶດໝັ້ນຕໍ່ທຳມະ ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມຖືກເນລະເທດ.
Verse 6
अर्जुनों यमजौ चोभौ द्रौपदी च यशस्विनी । स च भीमो महातेजा: सर्वेषामुत्तमो बली
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ອາຣຊຸນ, ຝາແຝດທັງສອງ, ແລະ ດຣໍປະດີຜູ້ມີກຽດສຽງ—ພ້ອມທັງ ພີມະ ຜູ້ມີຣັດສະມີແຫ່ງເຕຊະອັນໃຫຍ່—ລ້ວນເປັນຜູ້ແຂງແຮງຍິ່ງທີ່ສຸດໃນບັນດາພວກເຂົາ. ການເລົ່ານີ້ຍ້ຳໃຫ້ເຫັນຄວາມສາມາດອັນໂດດເດັ່ນ ແລະຈິດໃຈອັນມັ່ນຄົງທາງທຳມະຂອງພານດະວະ ໂດຍສະແດງວ່າພະລັງຂອງພວກເຂົາເປັນເສົາຄ້ຳໃຫ້ການອົດທົນອັນຊອບທຳ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອການຂົ່ມເຫັງ.
Verse 7
अवशिष्टमल्पकाल मन्वाना: पुरुषर्षभा:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຄິດວ່າເວລາເຫຼືອຢູ່ພຽງນ້ອຍ ບຸລຸດດັ່ງງົວຜູ້—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຄົນ—ຈຶ່ງຕັ້ງປະສົງຕາມນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມຮູ້ທັນຄວາມດ່ວນຂອງຂະນະນັ້ນ.
Verse 8
कस्यचित् त्वथ कालस्य व्यास: सत्यवतीसुत:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປຊົ່ວໜຶ່ງ ວະຍາສະ—ບຸດຂອງສັດຍະວະຕີ—ກໍມາຮອດ ເປັນຂະນະຕັດສິນທີ່ລຶກຊຶ້ງ ເມື່ອລະດັບພຣະລິດສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບເຂົ້າມາແຊກແຊງໃນກະແສເຫດການ.
Verse 9
आजगाम महायोगी पाण्डवानवलोकक: । तमागतमभिप्रेक्ष्य कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາໂຍຄີໄດ້ມາຮອດ ດ້ວຍໃຈປາຖະໜາຈະເຫັນພວກປານດະວະ. ເມື່ອເຫັນທ່ານມາຮອດ ຢຸດທິສຖິຣະ—ບຸດຂອງກຸນຕີ—ກໍເບິ່ງຜູ້ມາຢ້ຽມດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບແລະໃສ່ໃຈ ພ້ອມຈະຕ້ອນຮັບຕາມທຳມະ ແລະພິທີຕ້ອນຮັບແຂກ.
Verse 10
प्रत्युद्गम्य महात्मान प्रत्यगृह्नाद् यथाविधि । तदनन्तर किसी समय महायोगी सत्यवतीनन्दन व्यास पाण्डवोंको देखनेके लिये वहाँ आये। उन महात्माको आया देख कुन्तीनन्दन युधिष्ठिर उनकी अगवानीके लिये कुछ दूर आगे बढ़ गये और विधिपूर्वक स्वागत-सत्कारके साथ उन्हें अपने साथ लिवा लाये ।। ८-९ >॥ तमासीनमुपासीन: शुश्रूषुर्नियतेन्द्रिय:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຢຸດທິສຖິຣະໄດ້ອອກໄປຕ້ອນຮັບມະຫາລິດສີນັ້ນ ແລະຮັບເຂົ້າຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ. ຕໍ່ມາອີກຊົ່ວໜຶ່ງ ມະຫາໂຍຄີ ວະຍາສະ—ບຸດຂອງສັດຍະວະຕີ—ໄດ້ມາທີ່ນັ້ນເພື່ອເບິ່ງພວກປານດະວະ. ເມື່ອເຫັນມະຫາຕະມະມາຮອດ ຢຸດທິສຖິຣະ ບຸດຂອງກຸນຕີ ກໍເດີນອອກໄປຂ້າງໜ້າເລັກນ້ອຍເພື່ອຕ້ອນຮັບ ແລະນຳທ່ານເຂົ້າມາດ້ວຍພິທີຕ້ອນຮັບອັນຄົບຖ້ວນ. ເມື່ອວະຍາສະນັ່ງລົງແລ້ວ ຢຸດທິສຖິຣະກໍນັ່ງໃກ້ໆ ດ້ວຍຈິດໃຈສຳລວມ ຄວບຄຸມອິນຊີ ປາຖະໜາຈະຮັບໃຊ້ແລະຟັງ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການເຄົາລົບຜູ້ຮູ້ ແລະການຕ້ອນຮັບຢ່າງມີວິໄນ ກໍເປັນຮູບແບບໜຶ່ງຂອງທຳມະເຊັ່ນກັນ.
Verse 11
तानवेक्ष्य कृशान् पौत्रान् वने वन््येन जीवत:
ເມື່ອເຫັນຫລານໆຂອງທ່ານຜອມແຫ້ງ—ດຳລົງຊີວິດໃນປ່າດ້ວຍອາຫານປ່າ—ໄວສຳປາຍະນະໄດ້ພັນລະນາພາບອັນສະເທືອນໃຈນັ້ນ ເພື່ອຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມທຸກຍາກຂອງການຖືກເນລະເທດ ແລະນ້ຳໜັກທາງທຳມະທີ່ຄອບຄົວນັ້ນຕ້ອງແບກໃນຍາມວິກິດ.
Verse 12
युधिष्ठटिर महाबाहो शृणु धर्मभूतां वर,“धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ महाबाहु युधिष्ठिर! मेरी बात सुनो, संसारमें जिन्होंने तपस्या नहीं की है, वे महान् सुखकी उपलब्धि नहीं कर पाते हैं। मनुष्य बारी-बारीसे सुख और दुःख दोनोंका सेवन करता है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ ແລະເປັນຜູ້ດີເລີດໃນທຳ, ຈົ່ງຟັງຄຳຂ້າ. ຜູ້ໃດໃນໂລກນີ້ບໍ່ໄດ້ປະພຶດຕະປະສະ (ການຝຶກຝົນຕົນ) ຜູ້ນັ້ນບໍ່ອາດໄດ້ຮັບສຸກອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ມະນຸດຍ່ອມປະສົບທັງສຸກແລະທຸກ ສັບປ່ຽນກັນໄປຕາມການເວລາ».
Verse 13
नातप्ततपसो लोके प्राप्रुवन्ति महासुखम् | सुखदु:खे हि पुरुष: पर्यायेणोपसेवते,“धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ महाबाहु युधिष्ठिर! मेरी बात सुनो, संसारमें जिन्होंने तपस्या नहीं की है, वे महान् सुखकी उपलब्धि नहीं कर पाते हैं। मनुष्य बारी-बारीसे सुख और दुःख दोनोंका सेवन करता है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ, ຈົ່ງຟັງຄຳຂ້າ. ໃນໂລກນີ້ ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ປະພຶດຕະປະສະ ບໍ່ອາດໄດ້ຮັບສຸກອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ເພາະມະນຸດຍ່ອມປະສົບທັງຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກ ສັບປ່ຽນກັນໄປ».
Verse 14
& ॥ | [5 है £ | 80५, 204८ ॥/.%% (जज 00॥7₹ 7 ॥:20॥067//॥ 4 , है. ब् हि: 006५2 | ४: ३< न हानन्तं सुखं कक्षित् प्राप्नोति पुरुषर्षभ । प्रज्ञावांस्त्वेव पुरुष: संयुक्त: परया घधिया
ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ມະນຸດ, ບໍ່ມີໃຜຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກທີ່ບໍ່ຂາດຕອນ ແລະບໍ່ຖືກລົບກວນເລີຍ. ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາ—ຜູ້ປະກອບດ້ວຍການແຍກແຍະອັນສູງສຸດ—ເທົ່ານັ້ນທີ່ຮັກສາໃຈໃຫ້ຖືກທາງ ແລະມັ່ນຄົງ ທ່າມກາງຄວາມຜັນຜວນຂອງຊະຕາກຳ.
Verse 15
सुखमापतितं सेवेद् दुः:खमापतितं वहेत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຄວາມສຸກມາເອງ ຈົ່ງຮັບໄວ້ແລະຊື່ນຊົມມັນ; ເມື່ອຄວາມທຸກມາໂດຍບໍ່ໄດ້ເຊີນ ຈົ່ງອົດທົນແລະແບກຮັບມັນ».
Verse 16
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ມີສິ່ງໃດສູງກວ່າຕະປະສະ; ດ້ວຍຕະປະສະ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບສິ່ງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແທ້».
Verse 17
सत्यमार्जवमक्रोध: संविभागो दम: शम:,“महाराज! सत्य, सरलता, क्रोधका अभाव, देवता और अतिथियोंको देकर अन्न आदि ग्रहण करना, इन्द्रियसंयम, मनोनिग्रह, दूसरोंके दोष न देखना, हिंसा न करना, बाहर- भीतरकी पवित्रता रखना तथा सम्पूर्ण इन्द्रियोंको काबूमें रखना--ये पुण्यात्मा पुरुषोंके सद्गुण सबको पवित्र करनेवाले हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ຄວາມຈິງ, ຄວາມຊື່ສັດຕົງໄປຕົງມາ, ການບໍ່ໂກດ, ການແບ່ງປັນອາຫານແລະຊັບສິນ (ໂດຍສະເພາະຫຼັງຈາກບູຊາເທວະ ແລະຕ້ອນຮັບແຂກ), ການຄວບຄຸມອິນທຣີ, ແລະຄວາມສະຫງົບໃນໃຈ—ນີ້ແມ່ນຄຸນທຳອັນຊຳລະຂອງຜູ້ຊອບທຳ ທີ່ຊຳລະທັງຕົນແລະຊຸມຊົນ.»
Verse 18
अनसूयाविहिंसा च शौचमिन्द्रियसंयम: । पावनानि महाराज नराणां पुण्यकर्मणाम्,“महाराज! सत्य, सरलता, क्रोधका अभाव, देवता और अतिथियोंको देकर अन्न आदि ग्रहण करना, इन्द्रियसंयम, मनोनिग्रह, दूसरोंके दोष न देखना, हिंसा न करना, बाहर- भीतरकी पवित्रता रखना तथा सम्पूर्ण इन्द्रियोंको काबूमें रखना--ये पुण्यात्मा पुरुषोंके सद्गुण सबको पवित्र करनेवाले हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ການບໍ່ອິດສາ (ບໍ່ຈ້ອງຫາຂໍ້ຜິດຂອງຜູ້ອື່ນ) ແລະອະຫິງສາ, ຄວາມບໍລິສຸດ, ແລະການຄວບຄຸມອິນທຣີ—ນີ້ແມ່ນຄຸນທຳອັນຊຳລະຂອງຜູ້ທີ່ອຸທິດຕົນໃນກຳດີ.»
Verse 19
अधर्मरुचयो मूढास्तिर्यग्गतिपरायणा: । कृच्छाां योनिमनुप्राप्ता न सुखं विन्दते जना:,“जो लोग अधर्ममें रुचि रखनेवाले हैं, वे मूढ़ मानव पशु-पक्षी आदि तिर्यग्-योनियोंमें जन्म ग्रहण करते हैं। उन कष्टदायक योनियोंमें पड़कर वे कभी सुख नहीं पाते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ຫຼົງໄຫຼໃນອະທັມ ແລະມີໃຈພໍໃນຄວາມຜິດ ຈະເອົາຕົນໄປສູ່ທາງເປັນຢ່າງສັດ ໄດ້ເກີດໃນຍົນີຕ່ຳ (ຕິຣະຍັກ) ເຊັ່ນ ສັດປ່າ ແລະນົກ. ເມື່ອຕົກຢູ່ໃນການເກີດອັນເຈັບປວດນັ້ນ ພວກເຂົາບໍ່ພົບຄວາມສຸກເລີຍ.
Verse 20
इह यत् क्रियते कर्म तत् परत्रोपयुज्यते । तस्माच्छरीरं युञज्जीत तपसा नियमेन च,“इस लोकमें जो कर्म किया जाता है, उसका फल परलोकमें भोगना पड़ता है। इसलिये अपने शरीरको तप और नियमोंके पालनमें लगावे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກຳທີ່ເຮັດໃນໂລກນີ້ ຈະໄປມີຜົນໃນໂລກໜ້າ ແລະຜົນນັ້ນຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບປະສົບ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຝຶກຝົນແລະນຳກາຍໃຫ້ຢູ່ໃນຕະປະ (ຄວາມອົດທົນບຳເນັດ) ແລະນິຍະມະ (ການຮັກສາຂໍ້ວິນັຍ) ເພື່ອປັ້ນແຕ່ງອະນາຄົດດ້ວຍຄວາມພາກພຽນອັນຊອບທຳ.
Verse 21
यथाशक्ति प्रयच्छेत सम्पूज्याभिप्रणम्य च । काले प्राप्ते च हृष्टात्मा राजन् विगतमत्सर:,“राजन! समयपर यदि कोई अतिथि आ जाय तो क्रोधरहित और प्रसन्नचित्त होकर अपनी शक्तिके अनुसार उसे दान दे; और विधिवत् पूजन करके उसे प्रणाम करे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ແລະມີແຂກມາຮອດ ຄວນຕ້ອນຮັບດ້ວຍໃຈຍິນດີ ປາສະຈາກຄວາມໂກດ ແລະຄວາມອິດສາ; ໃຫ້ຕາມກຳລັງ, ໃຫ້ກຽດດ້ວຍການບູຊາອັນຄວນ, ແລະກ້ອມກາບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.»
Verse 22
सत्यवादी लभेतायुरनायासमथार्जवम् | अक्रोधनो5नसूयश्न निर्वतिं लभते पराम्,'सत्यवादी मनुष्य दीर्घ आयु, क्लेशशून्यता (सुख) तथा सरलता प्राप्त करता है। जो क्रोध नहीं करता और दूसरोंके दोष नहीं देखता है, उसे परमानन्दपदकी प्राप्ति होती है
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ເວົ້າຄວາມຈິງ ຍ່ອມໄດ້ອາຍຸຍືນ ຄວາມສະບາຍທີ່ປອດຈາກຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ແລະ ຄວາມຕົງຕໍ່. ຜູ້ບໍ່ໂກດ ແລະ ບໍ່ຈັບຜິດຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມບັນລຸຄວາມສະງົບສູງສຸດ ແລະ ຄວາມພໍໃຈ»។
Verse 23
दान्त: शमपर: शश्वत् परिक्लेशं न विन्दति । न च तप्यति दान्तात्मा दृष्टवा परगतां श्रियम्,“जो सदा अपनी इन्द्रियोंकों संयममें रखकर मनका निग्रह करता है, उसे कभी क्लेशका सामना नहीं करना पड़ता। जिसने अपने मनको वशमें कर लिया है, वह दूसरोंकी सम्पत्तिको देखकर संतप्त नहीं होता है”
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ສຳລວມຕົນ ແລະ ຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມສະງົບພາຍໃນ ບໍ່ຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ຜູ້ຊະນະໃຈຕົນ ບໍ່ຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມອິດສາ ເມື່ອເຫັນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຜູ້ອື່ນ»។
Verse 24
संविभक्ता च दाता च भोगवान् सुखवान् नर: । भवत्यहिंसकश्चैव परमारोग्यमश्चुते,“जो देवताओं और अतिथियोंको उनका भाग समर्पित करता है वह भोगसामग्रीसे सम्पन्न होता है। दान करनेवाला मनुष्य सुखी होता है। जो किसी भी प्राणीकी हिंसा नहीं करता उसे उत्तम आरोग्यकी प्राप्ति होती है
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ແບ່ງສັນຕາມຄວນ ແລະ ຖວາຍສ່ວນທີ່ຄວນຖວາຍ—ໂດຍສະເພາະແກ່ເທວະດາ ແລະ ແຂກ—ຍ່ອມມີປັດໃຈແຫ່ງການເສບສຸກພ້ອມພຽງ. ຜູ້ໃຫ້ທານຢູ່ຢ່າງສຸກ. ແລະ ຜູ້ບໍ່ເຮັດຮ້າຍສັດທັງປວງ ຍ່ອມໄດ້ສຸຂະພາບສູງສຸດ»។
Verse 25
मान्यमानयिता जन्म कुले महति विन्दति । व्यसनैर्न तु संयोगं प्राप्रोति विजितेन्द्रिय:,(विन्दते सुखमत्यन्तमिह लोके परत्र च ।) “जो माननीय पुरुषोंका सम्मान करता है वह महान् कुलमें जन्म पाता है। जितेन्द्रिय पुरुष कभी दुर्व्यसनोंमें नहीं फँसता है। उसे इस लोक और परलोकमें भी अत्यन्त सुखकी प्राप्ति होती है
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃຫ້ກຽດແກ່ຜູ້ຄວນໄດ້ກຽດ ຍ່ອມໄດ້ເກີດໃນຕະກູນອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ຜູ້ຊະນະອິນຊີ ບໍ່ເຂົ້າໄປພົວພັນກັບຄວາມຊົ່ວ ແລະ ໄພພິບັດ; ກົງກັນຂ້າມ ຍ່ອມໄດ້ຄວາມສຸກສູງສຸດ ທັງໃນໂລກນີ້ ແລະ ໃນໂລກໜ້າ»។
Verse 26
शुभानुशयबुद्धिह्हि संयुक्त: कालधर्मणा । प्रादुर्भवति तद्योगात् कल्याणमतिरेव स:,“जिसकी बुद्धि शुभमें ही आसक्त होती है, वह मनुष्य मृत्युको प्राप्त होनेपर उस शुभके संयोगसे कल्याणबुद्धि होकर ही उत्पन्न होता है”
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ປັນຍາຂອງຕົນເຄີຍຊິນໃນຄວາມດີ ເມື່ອມາຮ່ວມກັບກົດແຫ່ງເວລາ—ໃນຂະນະແຫ່ງຄວາມຕາຍ—ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃໝ່ດ້ວຍການຮ່ວມນັ້ນເອງ ພ້ອມຈິດໃຈອັນກຸສົນ ແລະ ມົງຄຸນ»។
Verse 27
युधिछिर उवाच भगवन् दानधर्माणां तपसो वा महामुने । किंस्विद् बहुगुणं प्रेत्य कि वा दुष्करमुच्यते,युधिष्ठिरने पूछा--भगवन्! महामुने! दानधर्म एवं तपस्या--इनमेंसे किसका फल परलोकमें अधिक माना गया है? और इन दोनोंमें कौन दुष्कर बताया जाता है
ຍຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີພຣະຄຸນ, ໂອ ມະຫາມຸນີ—ລະຫວ່າງ ທຳແຫ່ງການໃຫ້ (ທານ) ແລະ ການປະພຶດຕະປະ (ຕະປະ) ນັ້ນ ອັນໃດຖືກນັບວ່າໃຫ້ຜົນຫຼາຍກວ່າໃນປະໂລກ? ແລະໃນສອງຢ່າງນີ້ ອັນໃດຖືກກ່າວວ່າທຳໄດ້ຍາກກວ່າ?»
Verse 28
व्यास उवाच दानान्न दुष्करं तात पृथिव्यामस्ति किंचन | अर्थ च महती तृष्णा स च दुःखेन लभ्यते,व्यासजीने कहा--तात! दानसे बढ़कर दुष्कर कार्य इस पृथ्वीपर दूसरा कोई नहीं है। लोगोंको धनका लोभ अधिक होता है और धन मिलता भी बड़े कष्टसे है
ວະຍາສ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ໃນໂລກນີ້ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຍາກກວ່າການໃຫ້. ເພາະຄວາມຢາກໃນຊັບສິນຂອງມະນຸດນັ້ນໃຫຍ່ນັກ, ແລະຊັບສິນກໍໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມລຳບາກ»
Verse 29
परित्यज्य प्रियान् प्राणाम् धनार्थ हि महामते । प्रविशन्ति नरा वीरा: समुद्रमटवीं तथा,महामते! कितने ही साहसी मनुष्य रत्नोंके लिये अपने प्यारे प्राणोंका मोह छोड़कर समुद्रमें गोते लगाते हैं और धनके लिये घोर जंगलोंमें भटकते फिरते हैं
ວະຍາສ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາ, ເພື່ອຊັບສິນ ຊາຍຜູ້ກ້າຫານຫຼາຍຄົນ ລະທິ້ງແມ່ນແຕ່ຄວາມຜູກພັນຕໍ່ຊີວິດອັນຮັກຂອງຕົນ. ບາງຄົນດຳລົງລົງສູ່ທະເລ, ບາງຄົນພາກັນພະເນຈອນໃນປ່າອັນນ່າຢ້ານ—ສ່ຽງທຸກຢ່າງເພື່ອກຳໄລ»
Verse 30
कृषिगोरक्ष्यमित्येके प्रतिपद्यन्ति मानवा: । पुरुषा: प्रेष्पतामेके निर्गच्छन्ति धनार्थिन:,कुछ मनुष्य कृषि तथा गोरक्षाको अपनी जीविकाका साधन बनाते हैं, कुछ लोग धनकी इच्छासे नौकरी करनेके लिये दूर निकल जाते हैं
ວະຍາສ ກ່າວວ່າ: «ບາງຄົນຍຶດຖືການເຮັດນາ ແລະ ການລ້ຽງງົວເປັນທາງດຳລົງຊີວິດ. ບາງຄົນອື່ນ ຖືກຂັບດັນໂດຍຄວາມຢາກໄດ້ຊັບ ຈຶ່ງເດີນທາງໄກ ເພື່ອເຂົ້າຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນ»
Verse 31
तस्माद् दु:खार्जितस्यैव परित्याग: सुदुष्कर: । न दुष्करतरं दानात् तस्माद् दान॑ मतं मम,अतः दुःख सहकर कमाये हुए धनका परित्याग करना अत्यन्त कठिन है। दानसे बढ़कर दूसरा कोई दुष्कर कार्य नहीं है। इसलिये मेरे मतमें दान ही सर्वश्रेष्ठ है
ວະຍາສ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ການປະລະຊັບທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມລຳບາກນັ້ນ ຍາກຢ່າງຍິ່ງ. ບໍ່ມີສິ່ງໃດຍາກກວ່າການໃຫ້; ເພາະສະນັ້ນ ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້າ ທານແມ່ນທາງອັນສູງສຸດ»
Verse 32
विशेषस्त्वत्र विज्ञेयो न्यायेनोपार्जितं धनम् | पात्रे काले च देशे च साधुभ्य: प्रतिपादयेत्,यहाँ विशेष बात यह जाननी चाहिये कि मनुष्य न्यायसे कमाये गये धनको उत्तम देश, काल और पात्रका विचार करते हुए श्रेष्ठ पुरुषोंको दे
ພຣະວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ໃນນີ້ມີຂໍ້ພິເສດທີ່ຄວນເຂົ້າໃຈ: ຊັບສິນທີ່ຫາໄດ້ໂດຍທາງທຳ ຄວນນຳໄປໃຫ້ທານ—ໂດຍພິຈາລະນາຜູ້ຮັບທີ່ສົມຄວນ ເວລາທີ່ເໝາະ ແລະສະຖານທີ່ທີ່ເໝາະ—ແກ່ຜູ້ດີມີຄຸນທຳ»។
Verse 33
अन्यायात् समुपात्तेन दानधर्मो धनेन यः । क्रियते न स कर्तरिं त्रायते महतो भयात्,अन्यायसे प्राप्त किये हुए धनके द्वारा जो दानधर्म किया जाता है वह कर्ताकी महान् भयसे रक्षा नहीं कर पाता
ພຣະວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ທານ ແລະການປະພຶດທຳອື່ນໆ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຊັບທີ່ໄດ້ມາຈາກອະທຳ ບໍ່ອາດປົກປ້ອງຜູ້ເຮັດໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່ໄດ້. ຈຸດປະສົງດີບໍ່ອາດບັນລຸໄດ້ດ້ວຍວິທີການຊົ່ວ; ຊັບທີ່ປົນເປື້ອນບໍ່ເປັນທີ່ພຶ່ງພາແທ້ໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃຫ້»។
Verse 34
पात्रे दानं स्वल्पमपि काले दत्तं युधिष्ठिर मनसा हि विशुद्धेन प्रेत्यानन्तफलं स्मृतम्,युधिष्ठिर! यदि विशुद्ध मनसे उत्तम समयपर सत्पात्रको थोड़ा-सा भी दान दिया गया हो तो वह परलोकमें अनन्त फल देनेवाला माना गया है
ພຣະວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ແມ່ນແຕ່ທານນ້ອຍໆ ຖ້າໃຫ້ໃນເວລາທີ່ເໝາະ ແກ່ຜູ້ຮັບທີ່ສົມຄວນ ແລະຖວາຍດ້ວຍໃຈບໍລິສຸດ ກໍຖືກຈື່ຈຳວ່າ ໃຫ້ຜົນອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດຫຼັງຄວາມຕາຍ»។
Verse 35
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । ब्रीहिद्रोणपरित्यागाद् यत् फलं प्राप मुदूगल:,इस विषयमें जानकार लोग इस पुराने इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं कि मुद्गल ऋषिने एक द्रोण धानका दान करके महान् फल प्राप्त किया था
ໃນເລື່ອງນີ້ດ້ວຍ ບັນດານັກຮູ້ໄດ້ຍົກຕົວຢ່າງຈາກປະຫວັດເກົ່າແກ່: ໂດຍການໃຫ້ທານເຂົ້າພຽງແຕ່ໜຶ່ງດໂຣນາ ພຣະລິສີ ມຸດູກະລະ ໄດ້ຮັບຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ຄວາມໝາຍຄື ການສະຫຼະແລະການໃຫ້ທານດ້ວຍໃຈບໍລິສຸດ ແມ່ນແຕ່ນ້ອຍທາງວັດຖຸ ກໍອາດໃຫ້ກຸສົນອັນມະຫາສານໄດ້.
Verse 66
युधिष्ठिरमुदी क्षन्तः सेहुर्दु:खमनुत्तमम् । अर्जुन, दोनों भाई नकुल-सहदेव, यशस्विनी द्रौपदी तथा सर्वश्रेष्ठ बलवान् महातेजस्वी भीमसेन भी राजा युधिष्ठिरकी ओर देखते हुए महान्-से-महान् दुःखको चुपचाप सहते रहे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຂົາເຈົ້າຈ້ອງມອງໄປທີ່ພຣະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ແລະອົດທົນຄວາມໂສກເສົ້າອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ອາຣຈຸນ, ສອງພີ່ນ້ອງ ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ, ດຣາວປະດີຜູ້ມີກຽດສັກສີ, ແລະ ພີມະເສນ—ຜູ້ດີເລີດ ແຂງແຮງ ແລະສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍເທຊະ—ລ້ວນທົນທຸກອັນໃຫຍ່ຫຼວງໂດຍຄວາມງຽບ ໂດຍມອງໄປຫາຢຸທິສຖິຣະແຕ່ຜູ້ດຽວ.
Verse 76
वपुरन्यदिवाकार्षुरुत्साहामर्षचेष्टितै: । “अब तो वनवासका थोड़ा-सा ही समय शेष रह गया है, ऐसा समझकर नरश्रेष्ठ पाण्डवोंने उत्साह एवं अमर्षयुक्त चेष्टाओंसे अपने शरीरको किसी और ही प्रकारका बना लिया था
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກເຂົາຮູ້ວ່າ ເວລາແຫ່ງການພຳນັກປ່າຍັງເຫຼືອພຽງນ້ອຍ ພານດະວະ—ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ—ໄດ້ກະທຳດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ ແລະຄວາມເຄືອງໃຈອັນຊອບທຳ ຈົນເຫັນຄືວ່າ ກະທັ້ງຮ່າງກາຍຂອງພວກເຂົາກໍແປງໄປ ດັ່ງກັບກາຍເປັນຄົນອື່ນໂດຍສິ້ນເຊີງ.
Verse 103
तोषयन् प्रणिपातेन व्यासं पाण्डवनन्दन: । जब वे आसनपर बैठ गये तब पाण्डवोंका आनन्द बढ़ानेवाले युधिष्ठिर अपनी इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए सेवाकी इच्छासे व्यासजीके पास ही बैठ गये और उनके चरणोंमें प्रणाम करके उन्होंने महर्षिको संतुष्ट किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເພີ່ມພູນຄວາມປິຕິໃຫ້ແກ່ພານດະວະ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະິສີ ວຽາສະ ພໍໃຈ ໂດຍການກົ້ມກາບທີ່ພຣະບາດ. ເມື່ອຜູ້ອື່ນໆນັ່ງລົງໃນອາສນະແລ້ວ ຢຸທິສຖິຣະ—ຜູ້ສຳລວມອິນທຣີ ແລະມີໃຈປາຖະໜາຈະຮັບໃຊ້—ໄດ້ນັ່ງໃກ້ວຽາສະ ຖວາຍນະມັດການທີ່ພຣະບາດ ແລະດ້ວຍນັ້ນໄດ້ເຮັດໃຫ້ມະຫາິສີພໍໃຈ.
Verse 116
महर्षिरनुकम्पार्थमब्रवीद् बाष्पगद्गदम् | अपने पौत्रोंको वनवासके कष्टसे दुर्बल तथा जंगली फल-मूल खाकर जीवननिर्वाह करते देख महर्षि व्यासको बड़ी दया आयी। वे उनपर कृपा करनेके लिये नेत्रोंसे आँसू बहाते हुए गदगद कण्ठसे बोले--
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມເມດຕາສົງສານ ມະຫາິສີໄດ້ເວົ້າ ດ້ວຍສຽງທີ່ຕິດຂັດເນື່ອງຈາກນ້ຳຕາ. ເມື່ອເຫັນຫລານໆຂອງຕົນອ່ອນແຮງຈາກຄວາມລຳບາກໃນການພຳນັກປ່າ ແລະດຳລົງຊີວິດດ້ວຍຜົນໄມ້ປ່າແລະຮາກໄມ້ ພຣະິສີ ວຽາສະ ຖືກຄວາມສົງສານຄອບງຳ. ປາຖະໜາຈະປະທານພຣະກຸນ ທ່ານຈຶ່ງຮ້ອງໄຫ້ ແລະເວົ້າກັບພວກເຂົາດ້ວຍສຽງສັ່ນເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ.
Verse 146
उदयास्तमनज्ञो हि न हृष्पति न शोचति । “नरश्रेष्ठी कोई भी इस जगत्में ऐसा सुख नहीं पाता, जिसका कभी अन्त न हो। उत्तम बुद्धिसे युक्त ज्ञानवान् पुरुष ही उत्पत्ति, स्थिति और लयके अधिष्ठानरूप परमात्माको जानकर कभी हर्ष और शोक नहीं करता है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ເລື່ອງການຂຶ້ນແລະການລົງ—ຜູ້ທີ່ບໍ່ວັດຊີວິດດ້ວຍກຳໄລແລະຂາດທຶນ—ຍ່ອມບໍ່ລິ້ມລອງດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະບໍ່ຈົ່ມຈົນດ້ວຍຄວາມໂສກ. ເພາະວ່າ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ ບໍ່ມີໃຜໃນໂລກນີ້ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກທີ່ບໍ່ມີວັນສິ້ນສຸດ. ແຕ່ຜູ້ຮູ້ທັນ ມີປັນຍາລະອຽດ ຮູ້ຈັກພຣະອາດຕະມັນສູງສຸດ ເປັນຖານຮອງແຫ່ງການເກີດ ການດຳລົງ ແລະການດັບສູນ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງພົ້ນຈາກທັງຄວາມຍິນດີແລະຄວາມໂສກ.
Verse 153
कालप्राप्तमुपासीत सस्यानामिव कर्षक: । “अतः विवेकी पुरुषको उचित है कि प्राप्त हुए सुखका (त्यागपूर्वक) सेवन करे और स्वतः आये हुए दुःखका भार भी (टैर्यपूर्वक) वहन करे। जैसे किसान बीज बोकर समयके अनुसार प्रारब्धवश जितना अन्न मिलता है, उसे ग्रहण करता है; उसी प्रकार मनुष्य समय- समयपर दैववश प्राप्त हुए सुख तथा दुःखको स्वीकार करें
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຄວນຮັບເອົາ ແລະໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກສິ່ງທີ່ມາຮອດຕາມເວລາອັນຄວນ ເຫມືອນຊາວນາກັບພືດຜົນ. ເຊັ່ນຊາວນາຫວ່ານເມັດແລ້ວ ຮັບເອົາເຂົ້າທີ່ສຸກງອມຕາມລະດູ ແລະຕາມວາສະນາ, ມະນຸດຜູ້ມີວິເວກກໍຄວນຊິມຊອບຄວາມສຸກທີ່ມາເອງ (ໂດຍບໍ່ຍຶດຕິດ) ແລະອົດທົນແບກພາລະຄວາມທຸກທີ່ມາເອງ—ຮັບທັງສອງເປັນສິ່ງທີ່ເວລາແລະຊະຕາກຳຈັດສັນ.
Verse 166
नासाध्यं तपस: किंचिदिति बुद्धयस्व भारत । “भारत! तपसे बढ़कर दूसरा कोई साधन नहीं है। तपसे मनुष्य महत्पद (परमात्मा)-को प्राप्त कर लेता है। तुम इस बातको अच्छी तरह जान लो कि तपस्यासे कुछ भी असाध्य नहीं है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ຈົ່ງເຂົ້າໃຈໃຫ້ແຈ້ງ: ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ອາດສໍາເລັດໄດ້ດ້ວຍ ຕະປະ (ການບໍາເພັນພະຕະວິທີ/ຄວາມອົດທົນຂັດເກົ່າ). ຕະປະແມ່ນວິທີສູງສຸດ; ໂດຍຕະປະ ມະນຸດອາດບັນລຸສະພາບສູງສຸດ».
Verse 259
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि व्रीहिद्रौणिकपर्वणि दानदुष्करत्वक थने एकोनषष्ट्यधिकद्विशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ, ໃນວະນະປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນຕອນຍ່ອຍ ວຣີຫິດໂດຣນິກະ—ບົດທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມຍາກຂອງທານອັນແທ້ (ດານະ) ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ນີ້ແມ່ນບົດທີ 259 ເປັນການປິດຕອນຂອງເລື່ອງນັ້ນ.
Frequently Asked Questions
The problem is how to stop a powerful aggressor protected by a boon without violating the constraints that make direct defeat infeasible; the chapter frames a rule-aware solution through incarnation and alliance-building rather than unrestricted force.
The text models governance as multi-layered causality: cosmic order responds to disorder through authorized, proportionate mechanisms—delegation, embodiment, and the creation of enabling conditions—highlighting that efficacy operates within normative limits.
No explicit phalaśruti appears in this excerpted chapter; its meta-function is etiological and explanatory, situating later events within a broader causal architecture rather than promising a stated recitational benefit.