Adhyaya 61
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
Upa-parva: Vijaya-anuśaṅga (Aftermath of Victory and Camp-Entry Episode)
Sañjaya reports that the Pāṇḍavas and allied warriors return from the field toward encampment, accompanied by leading archers such as Yuyutsu and Sātyaki, with Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin, and the Draupadeyas proceeding to their respective quarters. The victors enter Duryodhana’s camp, now emptied of its former splendor and described through similes of a city without festival and a lake bereft of its great beings—an image of depleted sovereignty. Survivors and attendants, marked by austerity and mourning, approach with folded hands. Upon arrival, Kṛṣṇa addresses Arjuna: he instructs him to set down the Gāṇḍīva and inexhaustible quivers and to dismount first. After Arjuna complies, Kṛṣṇa dismounts; immediately thereafter the divine banner’s emblem (the celestial monkey) withdraws, and Arjuna’s chariot—previously burned by numerous celestial weapons, including Brahmāstra-energy deployed by Droṇa and Karṇa—finally ignites and collapses into ash. Arjuna, astonished, asks Kṛṣṇa for an explanation. Kṛṣṇa states that the chariot had already been destroyed by weapon-fire but was held together in battle by Kṛṣṇa’s sustaining presence; once released, it disintegrates. Kṛṣṇa embraces and congratulates Yudhiṣṭhira, affirming the achieved victory and urging prompt attention to post-conflict duties. Yudhiṣṭhira acknowledges Kṛṣṇa’s unique capacity to bear the Brahmāstra’s force and recalls Vyāsa’s maxim linking dharma, Kṛṣṇa, and victory. The Pāṇḍavas recover wealth and royal implements from the camp, then, for auspicious reasons and safety, encamp outside by the sacred river Amoghavatī. Finally, Kṛṣṇa departs swiftly toward Nāgasāhvaya (Hāstinapura) with Dāruka as charioteer, tasked to console Gāndhārī, bereaved of her sons.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है—भीमसेन ने गदा-युद्ध में दुर्योधन को वैसे ही गिरा दिया जैसे सिंह मदोन्मत्त वनगज को धराशायी कर दे। रणभूमि में एक क्षण को सन्नाटा और अगले ही क्षण उफनता हर्ष फैल जाता है। → पाण्डव-पक्ष (विशेषतः पांचाल और सृंजय) उल्लास में सिंहनाद करता है, पर उसी उल्लास के बीच दुर्योधन की चेतना-सी लौटती है। वह पीड़ा में तड़पते हुए भी कृष्ण की ओर तीखी दृष्टि करता है और वाणी के बाण चलाने लगता है—पुराने अपराधों की स्मृति (विष-प्रयोग, लाक्षागृह, द्यूतसभा में द्रौपदी का अपमान) युद्ध-समाप्ति के क्षण को भी नैतिक मुकदमे में बदल देती है। → अर्ध-उठे शरीर और कटे सर्प-पूँछ जैसी छटपटाहट के साथ दुर्योधन कृष्ण पर उग्र वचन-वर्षा करता है; वहीं भीम की विजय-ध्वनि के पीछे छिपा कठोर सत्य उभरता है—यह केवल शत्रु का पतन नहीं, वर्षों के अधर्म का प्रतिफल है। → दुर्योधन अपने पक्ष, अपने ‘अनुचित’ कर्मों और दूसरों के दोषों पर तर्क करता हुआ भी अंततः पराजय की वास्तविकता स्वीकारने की ओर बढ़ता है। उसके कथन पूर्ण होते ही दिव्य पुष्प-वर्षा होती है—रणभूमि में एक अलौकिक संकेत कि निर्णायक घड़ी आ चुकी है। → दुर्योधन की कटु वाणी और कृष्ण की ओर उठी चुनौती के बाद प्रश्न हवा में लटकता है—अब अंतिम निर्णय किसके ‘धर्म’ को मान्यता देगा: नियमों की शुष्कता या न्याय की अनिवार्यता?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ८६३ “लोक मिलाकर कुल ५६३ श्लोक हैं।) फल रत () आज अत+- एकषेष्टितमो< ध्याय: पाण्डव-सैनिकोंद्वारा भीमकी स्तुति
ທຣິຕຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: «ສັນຈະຍະ, ເມື່ອດຸຣະໂຍທະນະຖືກພີມະເສນະສັງຫານໃນສະໜາມຮົບແລ້ວ ພວກປານດະວະ ແລະ ພວກສຶຣັນຈະຍະ ໄດ້ເຮັດຫຍັງ?»
Verse 2
संजय उवाच हतं दुर्योधन दृष्टवा भीमसेनेन संयुगे । सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं यथा
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະອົງມະຫາກະສັດ, ເມື່ອເຫັນດຸຣະໂຍທະນະຖືກພີມະເສນະສັງຫານໃນກາງສົງຄາມ—ດັ່ງສິງໂຕລົງມືລົ້ມຊ້າງປ່າທີ່ຄືກຄືນດ້ວຍລະດູມັດ—ຂ້າພະອົງຂໍທູນດັ່ງນີ້»។
Verse 3
पज्चाला सृज्जयाश्वैव निहते कुरुनन्दने,कुरुनन्दन दुर्योधनके मारे जानेपर पांचाल और सूंजय तो अपने दुपट्टे उछालने और सिंहनाद करने लगे। हर्षमें भरे हुए इन पाण्डववीरोंका भार यह पृथ्वी सहन नहीं कर पाती थी
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຈົ້າຊາຍແຫ່ງກຸຣຸຖືກສັງຫານ ແລະເມື່ອຮູ້ກັນວ່າດຸຣະໂຍທະນະ—ຜູ້ສືບສາຍກຸຣຸ—ໄດ້ຕາຍແລ້ວ, ພວກປັນຈາລະ ແລະ ພວກສຶຣັນຈະຍະ ກໍລຸກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມປິຕິ, ໂຍນຜ້າຄຸມບ່າຂຶ້ນ ແລະຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງສິງໂຕ. ຄວາມຍິນດີຂອງວີຣະຊົນປານດະວະນັ້ນໃຫຍ່ຫຼວງຈົນດິນແມ່ດູເໝືອນຈະຮັບນໍ້າໜັກພວກເຂົາບໍ່ໄຫວ.
Verse 4
आविद्धयन्ुत्तरीयाणि सिंहनादांश्व नेदिरे नैतान् हर्षसमाविष्टानियं सेहे वसुन्धरा
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາໂຍນຜ້າຄຸມບ່າຂຶ້ນສູ່ອາກາດ ແລະຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງສິງໂຕ. ວີຣະຊົນເຫຼົ່ານີ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ ຈົນແມ່ດິນເອງກໍເໝືອນຈະຮັບນໍ້າໜັກພວກເຂົາບໍ່ໄຫວ»។
Verse 5
ध्नुंष्यन्ये व्याक्षिपन्त ज्याश्वाप्यन्ये तथाक्षिपन् दध्मुरन्ये महाशड्खानन्ये जषघ्नुश्न दुन्दुभीन् ५ ।।
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ບາງຄົນດຶງຄັນທະນູໃຫ້ດັງກັງວານ; ບາງຄົນດຶງແລະປ່ອຍສາຍທະນູ. ບາງຄົນເປົ່າສັງຂ໌ໃຫຍ່ໆ ແລະອີກຫຼາຍຄົນຕີກອງຮົບ (ດຸນດຸບີ) ໃຫ້ກ້ອງກັງວານ.
Verse 6
चिक्रीडुश्व तथैवान्ये जहसुश्न॒ तवाहिता: । अन्र॒ुवंश्षासकृद् वीरा भीमसेनमिदं वच:,आपके बहुत-से शत्रु भाँति-भाँतिके खेल खेलने और हास-परिहास करने लगे। कितने ही वीर भीमसेनके पास जाकर इस प्रकार कहने लगे--
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຄົນອື່ນໆດ້ວຍ—ຄູ່ອາຄາດຂອງເຈົ້າ—ໄດ້ເລີ່ມຫຼິ້ນຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ ແລະຫົວເຮາະເຢາະຢັນ. ອີກຄັ້ງແລ້ວອີກຄັ້ງ ນັກຮົບບາງຄົນເຂົ້າໄປໃກ້ ພີມະເສນ (ວຶກໂກດະຣະ) ແລະເວົ້າຄໍາເຫຼົ່ານີ້ກັບລາວ»។
Verse 7
दुष्करं भवता कर्म रणेडद्य सुमहत् कृतम् कौरवेन्द्र रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງກຸຣຸ, ມື້ນີ້ໃນສະໜາມຮົບ ເຈົ້າໄດ້ກະທໍາການງານອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ແລະຍາກຢິ່ງ. ເພາະເຈົ້າໄດ້ສັງຫານ ດຸຣະໂຢທະນະ ໃນການຮົບ—ຜູ້ທີ່ໄດ້ອອກແຮງຈົນສຸດໃນການປະລະດ້ວຍຄອນ—ແລະໄດ້ສະແດງວິລະກໍາອັນນ່າຢ້ານ ແລະຍາກຈະບັນລຸ»។
Verse 8
इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वध॑ परमसंयुगे । त्वया कृतममन्यन्त शत्रोर्वधमिमं जना:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃນການປະທະອັນສູງສຸດນັ້ນ ຜູ້ຄົນພາກັນເຫັນວ່າ ການສັງຫານທີ່ເຈົ້າໄດ້ກະທໍາ ເທົ່າກັບອິນທຣະສັງຫານ ວຶດຣະ; ເຂົາເຫັນໃນການທໍາລາຍສັດຕູນີ້ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຊະນະພຽງຢ່າງດຽວ ແຕ່ເປັນກິດຈະກໍາອັນພິເສດ ດຸດດັ່ງມີຂະໜາດແຫ່ງສາກົນ»។
Verse 9
चरन्तं विविधान् मार्गान् मण्डलानि च सर्वशः । दुर्योधनमिमं शूरं को5न्यो हन्याद् वृकोदरात्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອລາວເຄື່ອນໄຫວຕາມທາງຮົບຫຼາກຫຼາຍ ແລະວົນວຽນທຸກທິດທາງດ້ວຍການເຄື່ອນໄຫວເປັນວົງມົນ—ນອກຈາກ ພີມະ (ວຶກໂກດະຣະ) ແລ້ວ ຜູ້ໃດອື່ນຈະສາມາດສັງຫານ ດຸຣະໂຢທະນະ ຜູ້ກ້າຫານນີ້ໄດ້?»
Verse 10
वैरस्य च गतः पार त्वमिहान्यै: सुदुर्गमम् । अशक्यमेतदन्येन सम्पादयितुमीदूशम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ຂ້າມພົ້ນຄວາມອາຄາດ ແລະເຖິງຝັ່ງອັນໄກແທ້ໆ; ຢູ່ນີ້ເຈົ້າໄດ້ສໍາເລັດສິ່ງທີ່ຍາກຢິ່ງສໍາລັບຜູ້ອື່ນ. ວິລະກໍາແບບນີ້ ບໍ່ອາດຖືກທໍາໃຫ້ສໍາເລັດໂດຍຜູ້ໃດອື່ນ»។
Verse 11
“आप वैरके समुद्रसे पार हो गये, जहाँ पहुँचना दूसरे लोगोंके लिये अत्यन्त कठिन है। दूसरे किसीके लिये ऐसा पराक्रम कर दिखाना सर्वथा असम्भव है ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ຂ້າມທະເລແຫ່ງຄວາມອາຄາດ ແລະໄປຮອດຝັ່ງທີ່ຜູ້ອື່ນເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ. ສໍາລັບຄົນອື່ນ ການສະແດງວິລະກໍາເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນເປັນໄປບໍ່ໄດ້ໂດຍສິ້ນເຊີງ. ໂອ້ ວິລະບຸລຸດ—ດັ່ງຊ້າງເຈົ້າຜູ້ເມົາ—ຢູ່ແນວໜ້າຂອງສົງຄາມ ເຈົ້າໄດ້ໂຊກດີ ຍໍ້ຫົວຂອງດຸຣຍໂອທະນະໃຕ້ຝ່າຕີນຂອງເຈົ້າ»។
Verse 12
सिंहेन महिषस्येव कृत्वा सड्भरमुत्तमम् | दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयानघ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ກໍ່ການຈູ່ໂຈມອັນສົງ່າງາມ ແລະຮຸນແຮງ—ດັ່ງສິງໂຕໃສ່ຄວາຍ—ແລະໂດຍໂຊກດີ ເຈົ້າໄດ້ດື່ມເລືອດຂອງດຸຫະຊາສະນະ, ໂອ້ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ»។
Verse 13
“अनघ! जैसे सिंहने भैंसेका खून पी लिया हो, उसी प्रकार आपने महान् युद्ध ठानकर दुःशासनके रक्तका पान किया है, यह भी सौभाग्यकी ही बात है ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ດັ່ງສິງໂຕດື່ມເລືອດຄວາຍ, ເຈົ້າໄດ້ຕັ້ງໃຈເຮັດສົງຄາມໃຫຍ່ ແລະດື່ມເລືອດຂອງດຸຫະຊາສະນະ; ນີ້ກໍເປັນເລື່ອງໂຊກດີອີກດ້ວຍ. ຜູ້ໃດທີ່ໄດ້ກະທໍາຜິດຕໍ່ພະຣາຊາຜູ້ທໍາມະທຳ ຢຸທິສະຖິຣະ—ເຈົ້າໄດ້ວາງຝ່າຕີນຂອງເຈົ້າເທິງຫົວຂອງພວກເຂົາທັງປວງ ໂດຍວິລະກໍາຂອງເຈົ້າເອງ; ດ້ວຍຊະຕາ ແລະດ້ວຍການກະທໍາຂອງເຈົ້າ ນີ້ແມ່ນເຫດໃຫ້ຊື່ນຊົມຢ່າງແທ້ຈິງ»។
Verse 14
अमित्राणामधिष्ठानाद् वधाद् दुर्योधनस्य च । भीम दिष्टया पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद् यश:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ພີມະ! ໂດຍການສ້າງອໍານາດເຫນືອສັດຕູ ແລະໂດຍການສັງຫານດຸຣຍໂອທະນະ, ໂດຍໂຊກດີ ຊື່ສຽງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງເຈົ້າໄດ້ແຜ່ກວ້າງໄປທົ່ວແຜ່ນດິນ»។
Verse 15
एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति वन्दिन: । तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນ, ເມື່ອວຣິຕຣະຖືກສັງຫານ, ພວກນັກສັນລະເສີນໄດ້ຊື່ນຊົມ ແລະສັນລະເສີນພະສັກຣະ (ອິນທຣະ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ, ໂອ້ ພາຣະຕະ, ພວກເຮົາຊື່ນຊົມ ແລະສັນລະເສີນເຈົ້າ—ຜູ້ທີ່ໄດ້ລົ້ມລົງສັດຕູຂອງຕົນ»។
Verse 16
दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि न: । अद्यापि न विकृष्यन्ते तानि तद् विद्धि भारत
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ! ຂົນຕາມກາຍຂອງພວກເຮົາທີ່ລຸກຊັນໃນຍາມທີ່ດຸຣຍົດຫະນະຖືກສັງຫານ ບັດນີ້ກໍຍັງບໍ່ທັນສົງລົງ. ຈົ່ງຮູ້ໄວ້ວ່າ ເປັນດັ່ງນັ້ນແທ້».
Verse 17
इत्यब्रुवन् भीमसेनं वातिकास्तत्र सड़ता: । तान् हृष्टान् पुरुषव्याप्रान् पज्चालान् पाण्डवै: सह
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ບັນດາທູດຂ່າວທີ່ຊຸມນຸມຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ພີມະເສນ. ພວກເຂົາໄດ້ພັນລະນາພານຈາລະ—ວີລະບຸລຸດດຸດດັ່ງເສືອທີ່ກໍາລັງຮື້ນເຮີງ—ຍືນຮ່ວມກັນກັບພວກປານດະວະ.
Verse 18
ब्रुवतो5सदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदन: । प्रशंसा करनेवाले वीरगण वहाँ एकत्र होकर भीमसेनसे उपर्युक्त बातें कह रहे थे। भगवान् श्रीकृष्णने जब देखा कि पुरुषसिंह पांचाल और पाण्डव अयोग्य बातें कह रहे हैं, तब वे वहाँ उन सबसे बोले-- ।।
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ບັນດາວີລະບຸລຸດຜູ້ສັນລະເສີນກໍາລັງເວົ້າຢູ່ນັ້ນ ມະທຸສູດະນະ (ພຣະກຣິດສະນະ) ກໍໄດ້ກ່າວຂຶ້ນ. ເມື່ອພຣະອົງເຫັນວ່າ ພານຈາລະແລະປານດະວະ—ດຸດດັ່ງສິງໃນຫມູ່ບຸລຸດ—ກໍາລັງເວົ້າສິ່ງບໍ່ຄວນ ພຣະອົງຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ທຸກຄົນວ່າ: «ບໍ່ສົມຄວນເດີ ໂອ ກະສັດ, ຈະຟັນສັດຕູທີ່ຖືກສັງຫານແລ້ວອີກ…»
Verse 19
तदैवैष हत: पापो यदैव निरपत्रप:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ຄົນບາບນັ້ນຖືກຟັນລົງໃນຂະນະນັ້ນເອງ—ໃນຍາມທີ່ເຂົາກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມອາຍແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ».
Verse 20
बहुशो विदुरद्रोणकृपगाज्रेयसृज्जयै:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ຫຼາຍຄັ້ງຫຼາຍຄາວ ໂດຍວິດຸຣະ, ໂດຣນະ, ກຣິປະ ແລະ ສຣິນຈະຍະ—ຜູ້ທີ່ລືຊາກັນທົ່ວໄປ—…»
Verse 21
नैष योग्योउ्द्य मित्र वा शत्रुर्वा पुरुषाधम:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຊາຍຕໍ່າຊ້າທີ່ສຸດນີ້ ບໍ່ຄວນ—ຈະເປັນມິດຫຼືສັດຕູກໍຕາມ—ສໍາລັບການປະລອງອັນຄວນຄ່າໃດໆ».
Verse 22
किमनेनाति भुग्नेन वाग्भि: काष्ठसधर्मणा । रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຄໍາເວົ້າທີ່ແຕກຫັກຢ່າງຫນັກ ດັ່ງໄມ້ແຫ້ງນີ້ ຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດ? ຂຶ້ນລົດສົງຄາມໃຫ້ໄວ ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຜ່ນດິນ; ພວກເຮົາໄປກັນ».
Verse 23
दिष्टया हतो<यं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धव: । “यह नराधम अब किसी योग्य नहीं है। न यह किसीका मित्र है और न शत्रु। राजाओ! यह तो सूखे काठके समान कठोर है। इसे कटुवचनोंद्वारा अधिक झुकानेकी चेष्टा करनेसे क्या लाभ? अब शीघ्र अपने रथोंपर बैठो। हम सब लोग छावनीकी ओर चलें। सौभाग्यसे यह पापात्मा अपने मन्त्री
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂຊກດີແທ້ ຄົນບາບນັ້ນຖືກສັງຫານແລ້ວ—ພ້ອມທັງລັດຖະມົນຕີ, ຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະ ພັນທະມິດຂອງລາວ»។ ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາເຢາະຢັນອັນແຂງກ້ານັ້ນຈາກກຣິສນະ ກະສັດທຸຣະໂຍທະນະ…
Verse 24
अमर्षवशमापतन्न उदतिष्ठद् विशाम्पते । स्फिग्देशेनोपविष्ट: स दोर्भ्या विष्टभ्य मेदिनीम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກຄວາມໂກດອັນທົນບໍ່ໄດ້ຄອບງໍາ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນບໍ່ລຸກຂຶ້ນ; ແຕ່ກັບນັ່ງຫນັກລົງໃສ່ສະໂພກ ແລະ ຄ້ຳພື້ນດິນດ້ວຍແຂນທັງສອງ.
Verse 25
प्रजानाथ! श्रीकृष्णके मुखसे यह आक्षेपयुक्त वचन सुन राजा दुर्योधन अमर्षके वशीभूत होकर उठा और दोनों हाथ पृथ्वीपर टेककर चूतड़के सहारे बैठ गया ।।
ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາຕໍາໜິອັນກ່າວຫານັ້ນຈາກພຣະໂອກາດຂອງ ສຣີກຣິສນະ ກະສັດທຸຣະໂຍທະນະຖືກຄວາມໂກດອັນທົນບໍ່ໄດ້ຄອບງໍາ. ລາວລຸກຂຶ້ນ ແລ້ວຄ້ຳມືທັງສອງລົງພື້ນ ນັ່ງລົງອີກຄັ້ງໂດຍພຶງສະໂພກ. ຂົນຄິ້ວຂມວດແນ່ນ ລາວຈ້ອງໄປທີ່ ວາສຸເທວະ; ຮ່າງກາຍຂອງກະສັດຍັງຍົກຂຶ້ນເພີງຄື່ງ ຢູ່ກາງທາງລະຫວ່າງການອົດກັ້ນ ແລະ ການປະທຸ.
Verse 26
प्रहृष्मनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवा: । संजयने कहा--महाराज! जैसे कोई मतवाला जंगली हाथी सिंहके द्वारा मारा गया हो
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ພວກປານດະວະພ້ອມກັບພຣະກຣິດສະນະ ມີໃຈຍິນດີຢູ່ພາຍໃນ ເມື່ອເຫັນດຸຣະໂຍທະນະຖືກພີມະເສນະສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ ດັ່ງຊ້າງປ່າບ້າຄັ້ງໜຶ່ງຖືກສິງໂຕລົ້ມລົງ; ແລະພວກເຂົາກໍບໍ່ໄດ້ຄິດເຖິງຄວາມເຈັບປວດອັນນ່າຢ້ານ ທີ່ຈະຕັດຊີວິດນັ້ນເລີຍ.
Verse 27
कंसदासस्य दायाद न ते लज्जास्त्यनेन वै
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ ທາຍາດແຫ່ງກັມສະດາສະ! ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ອາຍຈິງໆ ເນື່ອງດ້ວຍສິ່ງນີ້ບໍ?”
Verse 28
ऊरू भिन्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्या प्रयच्छता
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂດຍຜູ້ໜຶ່ງທີ່ຫລອກລວງປ້ອນ “ຄວາມຈື່ຈຳ” ອັນຜິດໃຫ້ພີມະ—ຍຸຍົງວ່າ “ຈົ່ງຟັນທີ່ຂາອ່ອນ!”—ແນວທາງຂອງການປະລະກັນຖືກນຳໄປດ້ວຍການບິດເບືອນ.
Verse 29
घातयित्वा महीपालानूजुयुद्धानू सहस्रश:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເຮັດໃຫ້ກະສັດນັບພັນ—ຜູ້ຮົບຢ່າງຕົງໄປຕົງມາ ໜ້າຕໍ່ໜ້າ—ຕ້ອງຕາຍແລ້ວ (ເຂົາ/ພວກເຂົາກໍຍັງດຳເນີນຕໍ່)។
Verse 30
जिह्नौरुपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा । “सरलतासे धर्मानुकूल युद्ध करनेवाले सहस्रों भूमिपालोंको बहुत-से कुटिल उपायोंद्वारा मरवाकर न तुम्हें लज्जा आती है और न इस बुरे कर्मसे घृणा ही होती है ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ອາຍ ແລະບໍ່ຮູ້ສຶກຂະຍະຂະຍອງດອກບໍ? ດ້ວຍອຸບາຍຄົດຄຽວຫຼາຍປະການ ເຈົ້າໄດ້ເຮັດໃຫ້ກະສັດນັບພັນ—ຜູ້ຮົບຢ່າງຕົງຕາມທຳມະ—ຕ້ອງຕາຍ; ແຕ່ເຈົ້າກໍບໍ່ອາຍ ແລະບໍ່ລະອາຍຕໍ່ກຳມະຊົ່ວນີ້. ມື້ແລ້ວມື້ເລົ່າ ເຈົ້າຍັງກໍ່ການຂ້າຟັນອັນໃຫຍ່ຫຼວງໃສ່ວີລະຊົນ.”
Verse 31
अश्वत्थाम्न: सनामान हत्वा नागं सुदुर्मते
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ສັງຫານຊ້າງທີ່ຊື່ «ອັສວັດຖາມັນ» ແລ້ວ, ໂອ ຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ, ພວກເຂົາກໍໄດ້ປະກາດມັນ ໂດຍອາໄສຊື່ທີ່ຮ່ວມກັນເພື່ອຫຼອກລວງ—ເປັນການກະທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມແຈ້ງຊັດແຫ່ງທຳມະຂຸ່ນມົວ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ທ່າມກາງແຮງກົດດັນຂອງສົງຄາມ.
Verse 32
स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລະນັກຮົບຜູ້ກ້າແຂງນັ້ນ ຖືກຈູ່ໂຈມໂດຍ ທຣິສຕະຍຸມນະ ຜູ້ໂຫດຮ້າຍ—ເປັນການກະທຳທີ່ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນຄວາມຄຸກຄາມຂອງສົງຄາມ ຄວາມແນ່ວແນ່ອັນແຂງກ້າ ອາດກົດທັບຂໍ້ຍັບຍັ້ງອັນອ່ອນໂຍນແຫ່ງຈັນຍາ.
Verse 33
वधार्थ पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिमेव च
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເພື່ອສັງຫານບຸດຂອງປານດຸ, ລາວຍັງໄດ້ຂໍ ‘ສັກຕິ’ (śakti) ອາວຸດເທວະນັ້ນເອງ».
Verse 34
छिन्नहस्त: प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນ ບູຣິສຣະວາ ຜູ້ກ້າແຂງ, ມືຖືກຕັດຂາດ, ກໍໄດ້ໄປສູ່ຈຸດຈົບຂອງຕົນ—ຕົກສູ່ຄວາມຕາຍ ຫຼັງຈາກຖືກທຳໃຫ້ພິການໃນສະໜາມຮົບ».
Verse 35
त्वयाभिसृष्टेन हतः शैनेयेन महात्मना । “बलवान भूरिश्रवाका हाथ कट गया था और वे आमरण अनशनका व्रत लेकर बैठे हुए थे। उस दशामें तुमसे ही प्रेरित होकर महामना सात्यकिने उनका वध किया ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂດຍການຍຸຍົງຂອງເຈົ້າ, ຊາຍເນຍະ (ສາຕະຍະກິ) ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ສັງຫານລາວ. ຖ້ອຍຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄຳແນະນຳແລະການຍຸຍົງ ອາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ໜຶ່ງກາຍເປັນຜູ້ຮ່ວມຮັບຜິດທາງທຳມະໃນການຂ້າຂອງອີກຜູ້ໜຶ່ງ, ໂດຍສະເພາະເມື່ອເຫຍື່ອຢູ່ໃນສະພາບອ່ອນໄຫວ ແລະຖືວຣະຕະອັນເຂັ້ມງວດ.
Verse 36
व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रस्थ वै पुन: । पुनश्न पतिते चक्रे व्यसनार्त: पराजित:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ເມື່ອອັສວະເສນະ—ຜູ້ຂີ່ຢູ່ເທິງພະຍານາກ—ຖືກຟັນຕົກລົງ ແລະ ຈັກກະກໍຕົກຫາຍໄປອີກຄັ້ງ ເຂົາຖືກຄວາມວິບັດກົດທັບ ແລະ ຢືນຢູ່ໃນຄວາມພ່າຍແພ້.
Verse 37
यदि मां चापि कर्ण च भीष्मद्रोणौ च संयुतौ
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຖ້າພວກເຂົາຈະມາປະຈັນໜ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍ—ພ້ອມກັບກັນນະ—ແລະ ພີສະມະ ກັບ ໂດຣນະ ທີ່ຮ່ວມໃຈເປັນໜຶ່ງ…»
Verse 38
त्वया पुनरनार्येण जिद्ममार्गेण पार्थिवा:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ໂດຍເຈົ້າ—ຜູ້ປະພຶດຢ່າງບໍ່ສົມຄວນ ບໍ່ມີກຽດ ແລະ ດຳເນີນຕາມທາງຄົດຄ້ຽວ—ບັນດາກະສັດຈຶ່ງຖືກນຳໃຫ້ຫຼົງທາງເຊັ່ນນີ້.»
Verse 39
वायुदेव उवाच हतस्त्वमसि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धव:
ວາຍຸເທວະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ອົງສາມີຂອງຄັນທາຣີ, ເຈົ້າຖືກສັງຫານແລ້ວ—ພ້ອມດ້ວຍອ້າຍນ້ອງ, ລູກຊາຍ, ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງທັງປວງ.»
Verse 40
सगण: ससुद्दच्चैव पाप॑ मार्गमनुष्ित: । तवैव दुष्कृतैर्वीरी भीष्मद्रोणी निपातितौ
«ພ້ອມດ້ວຍພວກພ້ອມພັນຂອງເຈົ້າ ແລະ ດ້ວຍໃຈອັນແຂງກ້າ, ເຈົ້າໄດ້ດຳເນີນຕາມທາງບາບ. ເນື່ອງຈາກກຳຊົ່ວຂອງເຈົ້າເອງ, ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ພີສະມະ ແລະ ໂດຣນະ ຈຶ່ງຖືກໂຄ່ນລົງ.»
Verse 41
कर्णश्र निहतः संख्ये तव शीलानुवर्तक: । भगवान् श्रीकृष्ण बोले--गान्धारीनन्दन! तुमने पापके रास्तेपर पैर रखा था; इसीलिये तुम भाई
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ກັນນະກໍຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ ເພາະເຂົາເດີນຕາມນິສັຍຂອງເຈົ້າ. ແລະເຈົ້າ—ຜູ້ຫຼົງຜິດ—ແມ່ນຂ້ອຍອ້ອນວອນແລ້ວ ກໍບໍ່ຍອມໃຫ້ສ່ວນມໍລະດົກຂອງບິດາທີ່ຄວນໄດ້»។
Verse 42
विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवा:
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ພິດແກ່ພີມເສນ; ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພານດະວະທັງໝົດກໍຕົກຢູ່ໃນອັນຕະລາຍ»។
Verse 43
प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते । सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຫຼົງຜິດຢ່າງຫນັກ! ເຈົ້າໄດ້ຈຸດໄຟເຮືອນຂີ້ຍາງ ເພື່ອເຜົາແມ່ຂອງເຂົາ. ແລະໃນສະພາຫຼວງ ຍາຊະເສນີ (ດຣອບະດີ) ກໍຖືກລາກອອກມາໃນການພະນັນ ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມທີ່ນາງມີປະຈໍາເດືອນ»។
Verse 44
तदैव तावद् दुष्टात्मन् वध्यस्त्वं निरपत्रप । सुदुर्मते! तुमने जब भीमसेनको विष दिया, समस्त पाण्डवोंको उनकी माताके साथ लाक्षागृहमें जला डालनेका प्रयत्न किया और निर्लज्ज! दुष्टात्मन्! द्यूतक्रीड़ाके समय भरी सभामें रजस्वला द्रौपदीको जब तुमलोग घसीट लाये, तभी तुम वधके योग्य हो गये थे ।।
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ໃຈຊົ່ວ! ຜູ້ບໍ່ຮູ້ອາຍ! ຕັ້ງແຕ່ເຈົ້າໃຫ້ພິດແກ່ພີມເສນ, ພະຍາຍາມເຜົາພານດະວະທັງໝົດພ້ອມແມ່ຂອງເຂົາໃນເຮືອນຂີ້ຍາງ, ແລະໃນເວລາພະນັນ ກໍລາກດຣອບະດີຜູ້ກໍາລັງມີປະຈໍາເດືອນເຂົ້າກາງສະພາ—ໃນຂະນະນັ້ນເຈົ້າກໍເປັນຜູ້ສົມຄວນຖືກປະຫານແລ້ວ»។
Verse 45
निकृत्या यत् पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे | तुमने द्यूतक्रीड़ाके जानकार सुबलपुत्र शकुनिके द्वारा उस कलाको न जाननेवाले धर्मज्ञ युधिष्ठिरको, जो छलसे पराजित किया था, उसी पापसे तुम रणभूमिमें मारे गये हो ।।
ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເພາະເຈົ້າເອົາຊະນະຜູ້ອື່ນດ້ວຍການຫຼອກລວງ ດັ່ງນັ້ນເຈົ້າຈຶ່ງຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ. ແລະເພາະຈະຍະດຣະຖະຜູ້ບາບໄດ້ທໍາໃຫ້ກຣິສນາ (ດຣອບະດີ) ທຸກທໍລະມານໃນປ່າ; ແລະເພາະຄວາມຜິດຂອງເຈົ້າເອງ ການສັງຫານອະພິມັນຍຸອັນເປັນບາບໄດ້ເກີດຂຶ້ນ—ດັ່ງນັ້ນເຈົ້າກໍຖືກຟັນລົງໃນສະໜາມຮົບ»។
Verse 46
यातेषु मृगयां चैव तृणबिन्दोरथाश्रमम् | अभिमन्युश्व यद् बाल एको बहुभिराहवे
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພວກເຂົາໄປລ່າສັດ ແລ້ວຕໍ່ມາໄປຫາອາສຣົມຂອງ ຕຣິນະບິນດຸ ຈົ່ງຈື່ຈຳດ້ວຍວ່າ ອະພິມັນຍຸ—ຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ—ໄດ້ຢືນຢັນຢູ່ຜູ້ດຽວໃນສົງຄາມ ຕໍ່ສູ້ກັບຫຼາຍຄົນ».
Verse 47
(कुर्वाणं कर्म समरे पाण्डवानर्थकाड्क्षिणम् । यच्छिखण्ड्यवधीद् भीष्म मित्रार्थे न व्यतिक्रम: ।।
ເຈົ້າຍັງເວົ້າຊ້ຳໆວ່າ: «ການກະທຳຜິດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນພວກເຮົາເຮັດ».
Verse 48
बृहस्पतेरुशनसो नोपदेश: श्रुतस्त्वया
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ຄຳສອນຂອງ ບຣິຫັສປະຕິ ແລະ ອຸສະນະສ (ສຸກຣະ)».
Verse 49
वृद्धा नोपासिताश्वैव हित॑ वाक््यं न ते श्रुतम् तुमने बृहस्पति और शुक्राचार्यके नीतिसम्बन्धी उपदेशको नहीं सुना है, बड़े-बूढ़ोंकी उपासना नहीं की है और उनके हितकर वचन भी नहीं सुने हैं ।।
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ແລະບໍ່ໄດ້ຟັງຄຳເວົ້າອັນເປັນປະໂຫຍດຂອງພວກເຂົາ. ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ຄຳສອນວ່າດ້ວຍນິຕິການປົກຄອງ ແລະຄວາມປະພຶດຊອບ ທີ່ ບຣິຫັສປະຕິ ແລະ ສຸກຣາຈາຣຍະ ໄດ້ສອນ. ຖືກຄວາມໂລບອັນແຮງກ້າ ແລະຕັນຫາຄອບງຳ ເຈົ້າຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງມັນ».
Verse 50
दुर्योधन उवाच अधीतं विधिवद् दत्तं भू: प्रशास्ता ससागरा
ດຸຣະໂຍທະນະກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍໄດ້ຮຽນຕາມພິທີທີ່ກຳນົດ; ຂ້ອຍໄດ້ໃຫ້ທານຕາມແບບພິທີ; ແລະແຜ່ນດິນ—ພ້ອມທັງທະເລທັງຫຼາຍ—ກໍຖືກຂ້ອຍປົກຄອງ».
Verse 51
यदि क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुपश्यताम्
ທຸຣະໂຢທະນະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າຜູ້ທີ່ເປັນແຕ່ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງກະສັດຕຣິຍະ—ແມ່ນແຕ່ອ້າງວ່າຢືນຢູ່ໃນຖານະນັກຮົບ—ກໍບໍ່ໄດ້ເບິ່ງແລະຮັກສາທຳຂອງຕົນ (svadharma) ຢ່າງແທ້ຈິງ…»
Verse 52
देवाह्ा मानुषा भोगा: प्राप्ता असुलभा नृपै:
ທຸຣະໂຢທະນະ ປະກາດວ່າ ຕົນໄດ້ບັນລຸຄວາມສຸກສົມບູນທີ່ຄວນແກ່ທັງເທວະແລະມະນຸດ—ເປັນຄວາມເພີດເພີນທີ່ແມ່ນແຕ່ກະສັດກໍຍາກຈະໄດ້—ເປີດເຜີຍຄວາມທະນົງໃນຄວາມສຳເລັດໂລກີ ແລະການຍຶດຕິດຕໍ່ລາງວັນອັນບໍ່ຖາວອນ ທ່າມກາງຄວາມພັງທະລາຍຂອງທຳໃນສົງຄາມ.
Verse 53
ससुहत् सानुगश्नैव स्वर्ग गन्ताहमच्युत
ທຸຣະໂຢທະນະ ປະກາດດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈອັນທ້າທາຍວ່າ ຕົນຈະໄປຮອດສະຫວັນພ້ອມມິດສະຫາຍແລະຜູ້ຕິດຕາມ. ເມື່ອເອີ້ນອະຈະຍຸຕະ (ກຣິສນະ) ລາວວາງຄວາມຕາຍໃນສະໜາມຮົບບໍ່ໃຫ້ເປັນຄວາມພ່າຍແພ້ ແຕ່ເປັນຈຸດຈົບທີ່ນັກຮົບກະສັດຕຣິຍະເລືອກເອົາ ເພື່ອຊອກຫາການຮັບຮອງທາງທຳ ຜ່ານອຸດົມຄະຕິແຫ່ງກຽດສັກສີຂອງກະສັດຕຣິຍະ ແລະລາງວັນສະຫວັນທີ່ສັນຍາໄວ້ແກ່ຜູ້ຕາຍໃນການຮົບ.
Verse 54
यूयं निहतसंकल्पा: शोचन्तो वर्तयिष्यथ । अच्युत! मैं सुहदों और सेवकोंसहित स्वर्गलोकमें जाऊँगा और तुमलोग भग्नमनोरथ होकर शोचनीय जीवन बिताते रहोगे || ५३ ह ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຈົ້າຈະມີຊີວິດຕໍ່ໄປ ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈທີ່ແຕກສະລາຍ ແລະຈະຜ່ານວັນເວລາໃນຄວາມໂສກເສົ້າ. ໂອ ອະຈະຍຸຕະ! ຂ້າຈະໄປສູ່ໂລກສະຫວັນພ້ອມມິດສະຫາຍແລະຜູ້ຮັບໃຊ້, ແຕ່ພວກເຈົ້າ—ຄວາມຫວັງພັງທະລາຍ—ຈະດຳລົງຊີວິດອັນນ່າສົງສານ.» (ລາວເພີ່ມອີກວ່າ:) «ຂ້າບໍ່ເສົ້າໃຈທີ່ພີມະເຕະຫົວຂ້າດ້ວຍຕີນ; ເພາະອີກບໍ່ດົນ ກາ ນົກວ່າວ ແລະນົກແຮ້ ກໍຈະວາງຕີນລົງເທິງຮ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ.» ສັນຊະຍະ ສືບຕໍ່ວ່າ: ເມື່ອຄຳເວົ້າເຫຼົ່ານີ້ຂອງກະສັດແຫ່ງກຸຣຸຜູ້ມີປັນຍາ ສິ້ນສຸດລົງ…
Verse 55
अवादयन्त गन्धर्वा वादित्र॑ं सुमनोहरम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກຄັນທະຣະວະ (Gandharva) ໄດ້ບັນເລງເຄື່ອງດົນຕີອັນງາມຫູຢ່າງຍິ່ງ ໃຫ້ສຽງອັນດຶງດູດເຕັມໄປທົ່ວສະຖານທີ່—ເປັນການປະກອບອັນເປັນມົງຄຸນ ແລະເໜືອໂລກ ທ່າມກາງເຫດການອັນໜັກໜ່ວງຂອງສົງຄາມ.
Verse 56
जगुश्नाप्सरसो राज्ञो यश:सम्बद्धमेव च | गन्धर्वगण अत्यन्त मनोहर बाजे बजाने लगे और अप्सराएँ राजा दुर्योधनके सुयशसम्बधी गीत गाने लगीं ।।
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ນາງອັບສະຣາທັງຫຼາຍເລີ່ມຂັບຮ້ອງບົດເພງທີ່ຜູກພັນກັບກຽດສັກສີຂອງພະຣາຊາ ແລະຝູງຄັນທະວະທັງຫຼາຍກໍຕີດົນຕີອັນໄພເພາະຢ່າງຍິ່ງ. ໃນຂະນະນັ້ນ ພວກສິດທະກໍຮ້ອງຂຶ້ນວ່າ «ດີແທ້! ດີແທ້ ໂອ້ ພະຣາຊາ!» ແລ້ວລົມອ່ອນໆ ຊື່ນໃຈ ມີກິ່ນຫອມບໍລິສຸດ ກໍພັດມາ. ແສງສະຫວ່າງແຜ່ໄປທົ່ວທິດ ແລະຟ້າກໍສ່ອງປະກາຍດັ່ງໄພທູນ.
Verse 57
ववौ च सुरभिर्वायु: पुण्यगन्धो मृदुः सुख: । व्यराजंश्व दिश: सर्वा नभो वैदूर्यसंनिभम्
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ລົມຫອມໆໄດ້ພັດມາ—ມີກິ່ນອັນສັກສິດ ອ່ອນໂຍນ ແລະຊື່ນໃຈ. ທິດທັງປວງສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຮັດສະໝີ ແລະຟ້າກໍສະຫວ່າງດັ່ງໄວດູຣະ (lapis-lazuli). ພາບນັ້ນຊີ້ເຖິງລາງມົງຄຸນ ແລະການຮັບຮອງຈາກໂລກອື່ນ ດັ່ງກັບວ່າລະບຽບແຫ່ງທຳມະໄດ້ປາກົດຄວາມສະງົບຊົ່ວຄາວທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ.
Verse 58
अत्यद्भुतानि ते दृष्टवा वासुदेवपुरोगमा: । दुर्योधनस्य पूजां तु दृष्टवा ब्रीडामुपागमन्,श्रीकृष्ण आदि सब लोग ये अद्भुत बातें और दुर्योधनकी यह पूजा देखकर बहुत लज्जित हुए
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເຫັນເຫດການອັນອັດສະຈັນຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້ນັ້ນ ຄົນທັງປວງທີ່ມີວາສຸເທວະ (ພຣະກຣິດສະນະ) ເປັນຜູ້ນຳ ກໍຖືກຄວາມອາຍຄອບງຳ ເມື່ອເຫັນການຍົກຍ້ອງ ແລະການບູຊາທີ່ຖວາຍແດ່ດຸຣະໂຢທະນະ—ການເຄົາລົບພາຍນອກທີ່ຕັດກັນຢ່າງແຮງກັບອະທຳພາຍໃນຂອງເຂົາ.
Verse 59
हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ता: शुशुचुर्हि ते । भीष्म द्रोणं तथा कर्ण भूरिश्रवसमेव च,भीष्म, द्रोण, कर्ण और भूरिश्रवाको अधर्मपूर्वक मारा गया सुनकर सब लोग शोकसे व्याकुल हो खेद प्रकट करने लगे
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ພີສະມະ, ໂດຣນະ, ກັນນະ ແລະ ພູຣີສຣະວະ ຖືກສັງຫານດ້ວຍວິທີທີ່ຖືກຕັດສິນວ່າຂັດກັບທຳມະ ຜູ້ຄົນທັງຫຼາຍກໍຖືກຄວາມໂສກເສົ້າຄອບງຳ ແລະຮ້ອງໄຫ້ຄຳຄວນອອກມາ. ຂ່າວນັ້ນບໍ່ແມ່ນແຕ່ປະກາດການຕາຍ ແຕ່ຍັງວາງກອບໃຫ້ເຫັນວ່າເປັນເລື່ອງທີ່ກະທົບທາງຈັນຍາ ເຮັດໃຫ້ຄວາມໂສກກາຍເປັນຄວາມເຈັບປວດທາງທຳມະ.
Verse 60
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापर्वनें श्रीकृष्णका बलदेवजीको सान्त्वना देनाविषयक साठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ເມື່ອເຫັນພວກປານດະວະມີໃຈຫມອງໝົດ ແລະຈົມຢູ່ໃນຄວາມກັງວົນ ພຣະກຣິດສະນະ ຜູ້ມີສຽງກັງວານລຶກດັ່ງເມກຟ້າຮ້ອງ ແລະສຽງກອງສົງຄາມ ກໍໄດ້ກ່າວກັບພວກເຂົາດັ່ງນີ້.
Verse 61
नैष शक्यो5तिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथा: । ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिराहवे,पुरुषप्रवर! तदनन्तर भगवान् श्रीकृष्ण तथा अन्य लोग दुर्योधनको मारा गया देख हर्षमें भरकर अपने-अपने शंख बजाने लगे। श्रीकृष्णने पांचजन्य शंख बजाया ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບຸລຸດ! ນັກຮົບເຫຼົ່ານີ້—ຜູ້ຊ່ຽວຊານອາວຸດທີ່ພຸ່ງໄວ ແລະເປັນມະຫາຣະຖະທັງຫມົດ—ບໍ່ອາດຖືກພວກເຈົ້າສັງຫານໃນສົງຄາມດ້ວຍການຮົບຕົງໆໄດ້, ເພາະເຂົາກ້າຫານ ແລະຊໍານານໃນຍຸດທະການຕົງ»។ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອພຣະພະຄະວານ ສຣີກຣິສນະ ແລະຜູ້ອື່ນໆ ເຫັນທຸຣະໂຍທະນະລົ້ມລົງ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະເປົ່າສັງຂອງຕົນແຕ່ລະຄົນ. ສຣີກຣິສນະເປົ່າ «ປານຈະຈັນຍະ». ອາຣຊຸນ ດ້ວຍໃຈຮ່າເຮີງ ເປົ່າສັງອັນປະເສີດ «ເທວະດັດຕະ»; ພຣະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ເປົ່າ «ອະນັນຕະວິໄຊ»; ແລະ ພີມະ ວຣິໂກທະຣະ ຜູ້ກະທໍານ່າຢ້ານ ເປົ່າສັງໃຫຍ່ «ເປົານດຣະ». ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວະ ເປົ່າ «ສຸໂຄສະ» ແລະ «ມະນິປຸສປະກະ». ທຣິສຕະດຸມນະ ເປົ່າ «ໄຊຕຣະ» ແລະ ສາຕະຍະກີ ເປົ່າ «ນັນທິວັດທະນະ». ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນພວກພາຣະຕະ! ສຽງຄໍາຮ້ອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງສັງເຫຼົ່ານັ້ນ ເຕັມຟ້າທັງປວງ ແລະແຜ່ນດິນດູເຫມືອນສັ່ນໄຫວ. ຕໍ່ມາ ໃນກອງທັບປານດະວະ ສັງ, ກອງກະທົບ, ກອງຕີ, ກອງສົງຄາມ ແລະ ເຂົາ «ໂກມຸຂະ» ຖືກບັນເລີງຂຶ້ນ; ສຽງຮວມກັນກາຍເປັນຄວາມອື້ອອຶງດັ່ງຟ້າຮ້ອງ. ອີກຫຼາຍຄົນກໍສັນລະເສີນປານດະວະ ດ້ວຍບົດສັນລະເສີນ ແລະຄໍາອວຍພອນອັນເປັນມົງຄຸນ.
Verse 62
“यह दुर्योधन अत्यन्त शीघ्रतापूर्वक अस्त्र चलानेवाला था, अतः इसे कोई जीत नहीं सकता था और वे भीष्म, द्रोण आदि महारथी भी बड़े पराक्रमी थे। उन्हें धर्मानुकूल सरलतापूर्वक युद्धके द्वारा आपलोग नहीं मार सकते थे ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ກະສັດນີ້ (ທຸຣະໂຍທະນະ) ບໍ່ອາດຖືກສັງຫານໄດ້ໃນເວລາໃດໆ ໂດຍວິທີທີ່ສອດຄ່ອງກັບທັມມະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ມະຫາຣະຖະທັງຫມົດ ນັບແຕ່ພີສະມະເປັນຕົ້ນ—ນັກທະນູຜູ້ແຂງກ້າ ແລະນັກຮົບຊັ້ນເລີດ—ກໍບໍ່ອາດຖືກພວກເຈົ້າໂຄ່ນລົ້ມໄດ້ດ້ວຍການຮົບຕົງໆ ທີ່ຜູກພັນຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງທັມມະ»។
Verse 63
मयानेकैरुपायैस्तु मायायोगेन चासकृत् | हतास्ते सर्व एवाजी भवतां हितमिच्छता,“आपलोगोंका हित चाहते हुए मैंने ही बारंबार मायाका प्रयोग करके अनेक उपायोंसे युद्धस्थलमें उन सबका वध किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເພື່ອປາດຖະໜາປະໂຫຍດໃຫ້ພວກເຈົ້າ ຂ້າໄດ້ນໍາໃຊ້ພະລັງແຫ່ງມາຍາ ແລະກົນລະຍຸດຫຼາຍປະການຊໍ້າໆ; ດັ່ງນັ້ນ ໃນສະໜາມຮົບ ພວກເຂົາທັງຫມົດຈຶ່ງຖືກສັງຫານ»។
Verse 64
यदि नैवंविध॑ जातु कुर्या जिह्ममहं रणे । कुतो वो विजयो भूय: कुतो राज्यं कुतो धनम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຖ້າຂ້າບໍ່ເຄີຍແມ່ນແຕ່ຄັ້ງດຽວ ທີ່ໃຊ້ກົນລະຍຸດຄົດຄຽວແບບນີ້ໃນສົງຄາມ ແລ້ວຊັຍຊະນະຈະມາຫາພວກເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ? ຈະໄດ້ອານາຈັກແນວໃດ ແລະຈະໄດ້ຊັບສິນແນວໃດ?»
Verse 65
ते हि सर्वे महात्मानश्वत्वारोडतिरथा भुवि | न शकक््या धर्मतो हन्तुं लोकपालैरपि स्वयम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງ ນັກຮົບຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ທັງສີ່ນັ້ນ—ຜູ້ລືຊາໃນແຜ່ນດິນນີ້ວ່າເປັນອະຕິຣະຖະ—ບໍ່ອາດຖືກສັງຫານໄດ້ດ້ວຍວິທີອັນຊອບທັມ; ແມ່ນແຕ່ໂລກະປາລະ (ຜູ້ພິທັກໂລກ) ເອງກໍບໍ່ອາດເຮັດໄດ້.»
Verse 66
तथैवायं गदापाणिर्धातिराष्ट्री गतक्लम: । न शकक््यो धर्मतो हन्तुं कालेनापीह दण्डिना
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ບຸດຂອງ ທຣິຕຣາສຕຣະ ຜູ້ຖືຄອນຕີ (ຄະທາ) ຜູ້ບໍ່ເມື່ອຍລ້າຈາກສົງຄາມ ບໍ່ອາດຖືກສັງຫານໃນທີ່ນີ້ໂດຍວິທີທີ່ຖືກທຳນອງທຳ (ທັມມະ) ໄດ້—ແມ່ນແຕ່ໂດຍ ກາລະ (ເວລາ) ຜູ້ຖືທັນດາ (ການລົງໂທດ) ເອງກໍຕາມ».
Verse 67
न च वो हृदि कर्तव्यं यदयं घातितो रिपु: । मिथ्यावध्यास्तथोपायैर्बहव: शत्रवोदधिका:
«ແລະພວກເຈົ້າກໍບໍ່ຄວນເອົາໄວ້ໃນໃຈວ່າ ‘ສັດຕູນີ້ຖືກສັງຫານແລ້ວ’ ເລີຍ. ສັດຕູອີກຫຼາຍຜູ້ມີກຳລັງເຫນືອກວ່ານີ້ ກໍຍັງຖືກສັງຫານໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍຫຼາຍປະການ ແລະກົນລະຍຸດ».
Verse 68
पूर्वरनुगतो मार्गों देवैरसुरघातिभि: । सद्धिश्वानुगतः पन्था: स सर्वैरनुगम्यते
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເສັ້ນທາງທີ່ເທວະດາໃນອະດີດ—ຜູ້ປາບອະສຸຣະ—ເຄີຍເດີນຕາມ ບັດນີ້ຖືກນຳກັບຄືນມາອີກ. ເສັ້ນທາງໃດທີ່ບຸລຸດຜູ້ດີ ແລະຜູ້ປະເສີດເຄີຍເດີນ ເສັ້ນທາງນັ້ນແຫຼະທີ່ທຸກຄົນພາກັນດຳເນີນຕາມ».
Verse 69
कृतकृत्याश्च सायाह्वे निवासं रोचयामहे । साथ्चनागरथा: सर्वे विश्रमामो नराधिपा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ວຽກຂອງພວກເຮົາໃນມື້ນີ້ສຳເລັດແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນເມື່ອຍາມແລງໃກ້ເຂົ້າມາ ພວກເຮົາປາດຖະໜາຈະເຂົ້າພັກໃນຄ່າຍ. ໂອ ບັນດາກະສັດ! ໃຫ້ພວກເຮົາທຸກຄົນ—ພ້ອມມ້າ ຊ້າງ ແລະລົດຮົບ—ໄດ້ພັກຜ່ອນ».
Verse 70
वासुदेववच: श्रुत्वा तदानीं पाण्डवै: सह । पज्चाला भृशसंदह्ृष्टा विनेदु: सिंहसंघवत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງ ວາສຸເທວະ (ພຣະກຣິດສະນະ) ໃນຂະນະນັ້ນ ພວກປານດະວະພ້ອມດ້ວຍປັນຈາລາທັງປວງ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງແຮງ ແລະຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງຝູງສິງ».
Verse 71
ततः प्राध्मापयन् शड्खान् पाउ्चजन्यं च माधव: । ह्ृष्टा दुर्योधन दृष्टवा निहतं पुरुषर्षभ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວມາທະວະ (ກຣິດສະນະ) ໃຫ້ເປົ່າສັງຂ໌ທັງຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະ «ປານຈະຈັນຍະ». ເມື່ອເຫັນດຸຣະໂຢທະນະ—ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ໃນຫມູ່ມະນຸດ—ຖືກສັງຫານ ນັກຮົບທັງຫຼາຍກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ; ເພາະການລົ້ມຂອງຜູ້ນຳອະທຳເປັນນິມິດວ່າພາລະສົງຄາມກຳລັງໃກ້ສິ້ນ ແລະທຳມະຈະຖືກຟື້ນຟູຄືນ.
Verse 183
असकृद् वाम्भिरुग्राभिनिहतो होष मन्दधी: । “नरेश्वरो! मरे हुए शत्रुको पुनः मारना उचित नहीं है। तुमलोगोंने इस मन्दबुद्धि दुर्योधनको बारंबार कठोर वचनोंद्वारा घायल किया है
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນຖືກຄຳເວົ້າອັນຮຸນແຮງຟາດຟັນຊ້ຳໆ ແຕ່ຄົນປັນຍາທຶບນັ້ນຍັງຮ້ອງຄາງ. ໂອ ພະຣາຊາ! ບໍ່ຄວນຕີສັດຕູຜູ້ທີ່ເກືອບຈະຕາຍຢູ່ແລ້ວ. ພວກເຈົ້າໄດ້ທຳໃຫ້ດຸຣະໂຢທະນະຜູ້ປັນຍາທຶບນີ້ເຈັບຊ້ຳຊ້ຳດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຮຸນແຮງ».
Verse 196
लुब्ध: पापसहायश्च सुहदां शासनातिग: । “यह निर्लज्ज पापी तो उसी समय मर चुका था जब लोभमें फँसा और पापियोंको अपना सहायक बनाकर सुहृदोंके शासनसे दूर रहने लगा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂລບຫຼາຍ ມີຄົນບາບເປັນຜູ້ຊ່ວຍ ແລະລະເມີດຄຳຊີ້ນຳຂອງຜູ້ຫວັງດີ—ຄົນຊົ່ວຜູ້ໄຮ້ອາຍແບບນັ້ນ ແທ້ຈິງແລ້ວຕາຍໄປແຕ່ເວລາທີ່ຖືກໂລບຄອບງຳ, ເລືອກຄົນຊົ່ວເປັນພວກ, ແລະຫັນຫຼັງໃຫ້ຄຳເຕືອນຂອງມິດສະຫາຍຜູ້ດີ».
Verse 203
पाण्डुभ्य: प्रार्थ्मानो5पि पित्र्यमंशं न दत्तवान् | “विदुर, द्रोणाचार्य, कृपाचार्य, भीष्म तथा सूंजयोंके बारंबार प्रार्थना करनेपर भी इसने पाण्डवोंको उनका पैतृक भाग नहीं दिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແມ່ນຖືກອ້ອນວອນຊ້ຳໆໃນນາມຂອງພານດະວະ ແຕ່ລາວກໍບໍ່ຍອມມອບສ່ວນມໍຣະດົກບັນພະບຸຣຸດອັນຊອບທຳໃຫ້ເຂົາເຈົ້າ. ຂໍ້ນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຜິດທາງທຳມະ: ການກັ້ນກວາງມໍຣະດົກທີ່ຊອບດ້ວຍສິດ ແມ່ນແມ່ນມີຄຳເຕືອນແລະການອ້ອນວອນຫຼາຍຄັ້ງ—ອະທຳທີ່ຜັກດັນໃຫ້ເກີດສົງຄາມ.
Verse 273
अधर्मेण गदायुद्धे यदहं विनिपातित: । '“ओ कंसके दासके बेटे! मैं जो गदायुद्धमें अधर्मसे मारा गया हूँ, इस कुकृत्यके कारण क्या तुम्हें लज्जा नहीं आती है?
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍຖືກຟາດລົ້ມໃນການດວນກະບອງ (ກະດາຍຸດ) ດ້ວຍວິທີອະທຳ. ຕໍ່ການກະທຳຜິດນີ້ ເຈົ້າບໍ່ລະອາຍບ້າງຫຼື?»
Verse 286
कि न विज्ञातमेतन्मे यदर्जुनमवोच था: । 'भीमसेनको मेरी जाँघें तोड़ डालनेका मिथ्या स्मरण दिलाते हुए तुमने अर्जुनसे जो कुछ कहा था, क्या वह मुझे ज्ञात नहीं है?
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ມີສິ່ງໃດບໍທີ່ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້? ເຈົ້າໄດ້ເຕືອນອາຣຊຸນ—ດ້ວຍການອ້າງຄວາມຈື່ຈຳອັນບໍ່ຈິງ—ເຖິງຄຳສາບານຂອງພີມະເສນາວ່າຈະຫັກຂາອ່ອນຂອງຂ້ອຍ; ແລ້ວອາໄສເປັນຂໍ້ອ້າງນັ້ນ ສິ່ງທີ່ເຈົ້າເວົ້າກັບອາຣຊຸນ—ເຈົ້າຄິດວ່າຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ບໍ?»
Verse 303
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामह: । “जो प्रतिदिन शूरवीरोंका भारी संहार मचा रहे थे, उन पितामह भीष्मका तुमने शिखण्डीको आगे रखकर वध कराया
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ນຳສິຂັນດິນໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ປິຕາມະຫະຂອງເຈົ້າຖືກສັງຫານ. ບີສະມະຜູ້ນັ້ນ—ຜູ້ທີ່ທຸກມື້ກໍກ່ອກການຂ້າຟັນອັນໜັກໜ່ວງໃນຫມູ່ວີລະຊົນ—ກໍຖືກທຳໃຫ້ລົ້ມລົງດ້ວຍກົນອຸບາຍນີ້.»
Verse 316
आचार्यो न्यासित: शस्त्र कि तन्न विदितं मया । “दुर्मते! अश्वत्थामाके सदृश नामवाले एक हाथीको मारकर तुमलोगोंने द्रोणाचार्यके हाथसे शस्त्र नीचे डलवा दिया था, क्या वह मुझे ज्ञात नहीं है?
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ອາຈານໄດ້ວາງອາວຸດລົງ—ເຈົ້າຄິດວ່າຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ບໍວ່າເປັນແນວໃດ? ໂອ ຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ! ໂດຍຂ້າຊ້າງຕົວໜຶ່ງທີ່ມີຊື່ຄື ‘ອັສວັດຖາມາ’ ເຈົ້າທັງຫຼາຍໄດ້ເຮັດໃຫ້ດໂຣນາຈານວາງອາວຸດຫຼຸດຈາກມື. ນີ້ຂ້ອຍຈະບໍ່ຮູ້ບໍ?»
Verse 326
पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वमवारय: । “इस नृशंस धृष्टद्युम्नने पराक्रमी आचार्यको उस अवस्थामें मार गिराया, जिसे तुमने अपनी आँखों देखा; किंतु मना नहीं किया
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າເຫັນເຂົາຖືກຟັນຕົກລົງ ແຕ່ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຫ້າມເຂົາ.»
Verse 336
घटोत्कचे व्यंसयत: कस्त्वत्त: पापकृत्तम: । 'पाण्डुपुत्र अर्जुनके वधके लिये माँगी हुई इन्द्रकी शक्तिको तुमने घटोत्कचपर छुड़वा दिया। तुमसे बढ़कर महापापी कौन हो सकता है?
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຄາດໂຕດກະຈາກຳລັງຖືກທຳລາຍ ຜູ້ໃດຈະບາບໜັກກວ່າເຈົ້າ? ອາວຸດທິບ—ສັກຕິຂອງອິນທຣາ—ໄດ້ຖືກຂໍມາເພື່ອຂ້າອາຣຊຸນ ບຸດຂອງປານດຸ; ແຕ່ເຈົ້າກັບເຮັດໃຫ້ມັນຖືກປ່ອຍໃສ່ຄາດໂຕດກະຈາ. ຜູ້ໃດຈະເປັນຜູ້ກໍ່ບາບໜັກກວ່າເຈົ້າໄດ້?»
Verse 363
पातित: समरे कर्णश्षृक्रव्यग्रो$ग्रणी्नणाम् । “मनुष्योंमें अग्रगण्य कर्ण अर्जुनको जीतनेकी इच्छासे उत्तम पराक्रम कर रहा था। उस समय नागराज अश्वसेनको जो कर्णके बाणके साथ अर्जुनके वधके लिये जा रहा था
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບ ກັນນະ—ຜູ້ນຳທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດ ແລະເປັນເສືອໃນບັນດານັກຮົບ—ຖືກຟັນລົງ. ລາວໄດ້ທຸ່ມແຮງກ້າຫານອັນດີທີ່ສຸດ ໂດຍມຸ່ງຫວັງຈະຊະນະອາຣຊຸນ; ແຕ່ເມື່ອນາຄະຣາຊ ອັສວະເສນ ຂີ່ໄປກັບລູກສອນຂອງກັນນະເພື່ອຂ້າອາຣຊຸນ ຖືກທ່ານຂັດຂວາງໃຫ້ລົ້ມເຫຼວ; ແລະຕໍ່ມາ ເມື່ອລໍ້ລົດຮົບຂອງກັນນະຈົມລົງໃນຮ່ອງ ແລະລາວພະຍາຍາມຍົກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນໃຈ—ພວກເຈົ້າເຫັນວ່າລາວກຳລັງທຸກທ້ອນ ແລະຖືກຄວາມພິບັດກົດທັບ ແລ້ວຈຶ່ງຟັນລົງໃຫ້ລົ້ມ.
Verse 376
ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्थाद् विजयो ध्रुवम् | “यदि मेरे, कर्णके तथा भीष्म और द्रोणाचार्यके साथ मायारहित सरलभावसे तुम युद्ध करते तो निश्चय ही तुम्हारे पक्षकी विजय नहीं होती
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າພວກເຈົ້າສູ້ຮົບຢ່າງຕົງໄປຕົງມາ ບໍ່ອາໄສກົນລະຍຸດ ຊັຍຊະນະຂອງພວກເຈົ້າກໍບໍ່ອາດແນ່ນອນໄດ້».
Verse 386
स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिता: । 'परंतु तुम-जैसे अनार्यने कुटिल मार्गका आश्रय लेकर स्वधर्म-पालनमें लगे हुए हमलोगोंका तथा दूसरे राजाओंका भी वध करवाया है”
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຮົາ ແລະຄົນອື່ນໆ ຍຶດໝັ້ນປະຕິບັດສະວະທັມຂອງຕົນ ແຕ່ກໍຍັງຖືກຂ້າລົງ.»
Verse 416
पाण्डवेभ्य: स्वराज्यं च लोभाच्छकुनिनिश्चयात् । ओ मूर्ख! तुम शकुनिकी सलाह मानकर मेरे माँगनेपर भी पाण्डवोंको उनकी पैतृक सम्पत्ति, उनका अपना राज्य लोभवश नहीं देना चाहते थे
ວາຍຸເທວະ ກ່າວວ່າ: «ເພາະຄວາມໂລບ ແລະເພາະເຈົ້າຕັ້ງໃຈຈະເຊື່ອຟັງຄຳແນະນຳຂອງ ສະກຸນິ, ເຈົ້າຈຶ່ງປະຕິເສດບໍ່ຍອມມອບມໍຣະດົກອັນຊອບທຳໃຫ້ແກ່ພວກປານດະວະ—ອານາຈັກບັນພະບຸຣຸດຂອງເຂົາ—ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຂ້າເອງໄດ້ທວງຖາມ. ໂອ ຄົນໂງ່! ເຈົ້າເລືອກຄວາມໂລບແທນຄວາມຍຸດຕິທຳ, ປະຕິເສດສິ່ງທີ່ຄວນໃຫ້, ແລະຊ່ວຍປູທາງໄປສູ່ຄວາມພິນາດ.»
Verse 466
त्वद्योषै्निहत: पाप तस्मादसि हतो रणे । जब पाण्डव शिकारके लिये तृणबिन्दुके आश्रमपर चले गये थे
ວາຍຸ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຄົນບາບ, ເຈົ້າຖືກລົ້ມລົງເພາະກຳຊົ່ວຂອງເຈົ້າເອງ; ດັ່ງນັ້ນເຈົ້າຈຶ່ງຖືກຂ້າໃນສະໜາມຮົບ. ເມື່ອພວກປານດະວະໄປລ່າສັດທີ່ອາສຣົມຂອງ ຕຣິນະບິນດຸ, ຈະຍະດຣະຖະ ຜູ້ຊົ່ວຮ້າຍໄດ້ເຮັດໃຫ້ ດຣໍປະດີ ທົນທຸກໃນປ່າ. ແລະໂອ ຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ, ເພາະຄວາມຜິດຂອງເຈົ້າເອງ ນັກຮົບຫຼາຍຄົນຈຶ່ງຮ່ວມກັນຂ້າ ອະພິມັນຍຸ ເດັກໜຸ່ມຜູ້ຢູ່ລຳພັງໃນສະໜາມຮົບ. ເພາະເຫດທັງໝົດນີ້ ມື້ນີ້ເຈົ້າກໍລົ້ມລົງໃນທົ່ງຮົບເຊັ່ນກັນ.»
Verse 473
वैगुण्येन तवात्यर्थ सर्व हि तदनुछितम् । तुम जिन्हें हमारे किये हुए अनुचित कार्य बता रहे हो, वे सब तुम्हारे महान् दोषसे ही किये गये हैं
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຄວາມບົກພ່ອງອັນໜັກຂອງເຈົ້າເອງ ທຸກສິ່ງທີ່ເຈົ້າເອີ້ນວ່າ ‘ບໍ່ສົມຄວນ’ ແທ້ຈິງແລ້ວລ້ວນເປັນຂອງເຈົ້າ. ການກະທຳຜິດທີ່ເຈົ້າຊີ້ວ່າ ‘ພວກເຮົາເຮັດ’ ນັ້ນ ເກີດຈາກຄວາມຜິດໃຫຍ່ຂອງເຈົ້າແຕ່ຜູ້ດຽວ».
Verse 493
कृतवानस्यकार्याणि विपाकस्तस्य भुज्यताम् | तुमने अत्यन्त प्रबल लोभ और तृष्णाके वशीभूत होकर न करनेयोग्य कार्य किये हैं; अतः उनका परिणाम अब तुम्हीं भोगो
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ກະທຳການທີ່ບໍ່ຄວນກະທຳ; ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຜົນກຳທີ່ສຸກງອມຂອງການນັ້ນ ເຈົ້າເອງເປັນຜູ້ຮັບ. ເພາະຖືກລາບໂລບແລະຕັນຫາອັນແຮງກ້າຄອບງຳ ເຈົ້າຈຶ່ງເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ; ບັດນີ້ ເຈົ້າຈົ່ງຊົມຊື່ນຜົນນັ້ນເອງ».
Verse 503
मूर्थ्नि स्थितममित्राणां को नु स्वन्ततरो मया । दुर्योधनने कहा--मैंने विधिपूर्वक अध्ययन किया
ດຸຣະໂຢທະນະກ່າວວ່າ: «ຂ້າໄດ້ຢືນໂດຍວາງຕີນເທິງຫົວຂອງສັດຕູທັງຫຼາຍ. ແທ້ແລ້ວ ຜູ້ໃດຈະມີຈຸດຈົບທີ່ໂຊກດີກວ່າຂ້າ?»
Verse 513
तदिदं निधन प्राप्त को नु स्वन्ततरो मया । अपने धर्मपर दृष्टि रखनेवाले क्षत्रिय-बन्धुओंको जो अभीष्ट है, वही यह मृत्यु मुझे प्राप्त हुई है; अतः मुझसे अच्छा अन्त और किसका हुआ है?
ດຸຣະໂຢທະນະກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ເມື່ອຄວາມຕາຍນີ້ມາຮອດຂ້າ ຜູ້ໃດຈະມີຈຸດຈົບດີກວ່າຂ້າ? ເພາະຂ້າໄດ້ຮັບຄວາມຕາຍທີ່ບັນດາຍາດພີ່ນ້ອງສາຍກະສັດຕຣິຍະ ຜູ້ຈ້ອງມອງທີ່ທຳມະຂອງຕົນ ປາຖະໜາ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຸດຈົບຂອງໃຜຈະສູງສົ່ງກວ່າຂ້າ?»
Verse 526
ऐश्वर्य चोत्तमं प्राप्त को नु स्वन्ततरो मया । जो दूसरे राजाओंके लिये दुर्लभ हैं
ດຸຣະໂຢທະນະກ່າວວ່າ: «ຂ້າໄດ້ບັນລຸອຳນາດອັນສູງສຸດ—ຜູ້ໃດຈະມີຈຸດຈົບໂຊກດີກວ່າຂ້າ? ຄວາມສຸກສຳລານຂອງມະນຸດທີ່ຫາຍາກແມ່ນກະທັ້ງສຳລັບກະສັດອື່ນ ກໍມາຮອດຂ້າງ່າຍດາຍດັ່ງທີ່ມາຮອດເທວະດາ. ຂ້າໄດ້ຮັບອຳນາດແລະຄວາມຮັ່ງມີອັນປະເສີດ; ດັ່ງນັ້ນ ຈຸດຈົບຂອງໃຜຈະຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າຂ້າ?»
Verse 543
अपतत् सुमहद् वर्ष पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम् । संजय कहते हैं--राजन! बुद्धिमान् कुरुराज दुर्योधनकी यह बात पूरी होते ही उसके ऊपर पवित्र सुगंधवाले पुष्पोंकी बड़ी भारी वर्षा होने लगी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ເມື່ອກະສັດກຸຣຸ ດຸຣະໂຢທະນະ ຜູ້ມີປັນຍາ ເວົ້າຈົບຄໍານັ້ນທັນທີ ກໍມີຝົນດອກໄມ້ອັນໃຫຍ່ ມີກິ່ນຫອມອັນບໍລິສຸດ ຕົກລົງເທິງລາວ—ເປັນດັ່ງລາງບອກແລະການສັກກາລະ ທີ່ຫໍ້ຫຸ້ມຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງລາວໃນຄວາມຕຶງຕັນແຫ່ງທຳມະຂອງສົງຄາມ.
Verse 2536
क्ुद्धस्याशीविषस्येव च्छिन्नपुच्छस्य भारत । तत्पश्चात् उसने श्रीकृष्णकी ओर भौंहें टेढ़ी करके देखा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ເຫມືອນງູພິດທີ່ໂກດແຄ້ນ ແລະຖືກຕັດຫາງ, ຫຼັງຈາກນັ້ນລາວກໍຂມວດຄິ້ວບິດຄົດ ແລ້ວຈ້ອງໄປຫາ ພຣະສີກຣິດສະນະ, ພ້ອມຍົກຮ່າງຂຶ້ນແຕ່ເຄິ່ງ. ໃນຂະນະນັ້ນ ກະສັດດຸຣະໂຢທະນະ ປາກົດດັ່ງງູພິດອັນດຸຮ້າຍນັ້ນ—ບໍ່ອາດຊູຮ່າງທັງໝົດໄດ້ເນື່ອງຈາກຫາງຖືກຕັດ, ແຕ່ຍັງຊູຂຶ້ນແຕ່ເຄິ່ງເພື່ອຈ້ອງດ້ວຍຄວາມພະຍາບາດ.
Verse 2636
दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिरुग्राभिरार्दयत् उसे प्राणोंका अन्त कर देनेवाली भयंकर वेदना हो रही थी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດຸຣະໂຢທະນະ ໄດ້ກະແທກກະທັ້ງ ວາສຸເທວ (ກຣິດສະນະ) ດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາຮຸນແຮງ ແລະດຸດັນ. ແມ່ນແຕ່ຕົນເອງກໍຖືກຄວາມເຈັບປວດອັນນ່າຢ້ານ ທີ່ອາດຕັດຊີວິດໄດ້ຄອບງໍາ, ລາວກໍບໍ່ໃສ່ໃຈອາການຂອງຕົນ ແລ້ວເລີ່ມເຮັດໃຫ້ ວາສຸເທວນັນທະນະ ພຣະສີກຣິດສະນະ ເຈັບປວດດ້ວຍຄໍາກ່າວອັນໂຫດຮ້າຍ—ເປີດເຜີຍຈິດໃຈທີ່ຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມປະທັດປະທັງ ຫາກບໍ່ແມ່ນການສຳລວມຕົນ ຫຼື ທຳມະ.
Frequently Asked Questions
The chapter frames a transition dilemma: how victors should move from battlefield success to ethical stewardship—securing people and resources while acknowledging grief and the moral weight of destruction.
It illustrates deferred consequence and sustaining agency: destructive forces may be held in abeyance by higher protection or disciplined order, but once the sustaining condition ends, underlying causality manifests—prompting humility and responsibility after success.
Yes. Yudhiṣṭhira recalls Vyāsa’s maxim: 'yato dharmas tato kṛṣṇo yataḥ kṛṣṇas tato jayaḥ'—a thematic statement that frames victory as aligned with dharma and Kṛṣṇa’s guidance rather than mere force.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.