Adhyaya 3
अध्याय ३: कृपस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः (Kṛpa’s Counsel to Duryodhana)
Upa-parva: Kṛpa–Duryodhana Nīti-saṃvāda (Counsel after Karṇa’s fall)
Saṃjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scale of devastation after Karṇa’s fall: armies repeatedly scattered and reassembled, leaders and emblems disfigured, elephants and infantry slain, and the field likened to a terrifying, Rudra-like arena. The narrative then pivots to Arjuna’s battlefield dominance—his standard, bow-sound, and movement through formations—producing psychological collapse in Kaurava ranks. Kṛpa, moved by compassion and seniority, approaches Duryodhana and delivers a structured counsel on yuddha-dharma and rāja-nīti. He acknowledges the kṣatriya obligation to fight even kin, yet argues that flight is adharma while purposeless persistence amid strategic inferiority is also self-destructive. Citing the deaths of Bhīṣma, Droṇa, Karṇa, Jayadratha, and many allies, he frames the remaining situation as institutionally unsustainable. He advises safeguarding the ruler, seeking saṃdhi with the Pāṇḍavas, and leveraging the conciliatory capacity of Yudhiṣṭhira under Kṛṣṇa’s influence; he asserts that Kṛṣṇa and the Pāṇḍavas would respect Dhṛtarāṣṭra’s word. The chapter closes with Kṛpa’s emotional exhaustion—sighing, grieving, and fainting—marking counsel as both rational policy and human lament.
Chapter Arc: कर्ण-वध का समाचार फैलते ही कौरव-सेना पर भय का अंधकार उतर आता है; रणभूमि में दिशाएँ मानो बंद हो जाती हैं और सैनिकों के पाँव अपने-आप पीछे हटने लगते हैं। → पाण्डव-पक्ष के सिंहनाद और कौरव-पक्ष की भगदड़ साथ-साथ बढ़ते हैं। भयभीत हाथी-दल टूटता है, महावत गिरते हैं, गजराजों की सूँड़ें कटती हैं; ‘सर्वं पार्थमयं लोकम्’—हर ओर अर्जुन/पाण्डवों का ही प्रभुत्व दिखता है। जो थोड़े-से पैदल टिकते हैं, वे भीमसेन के सामने आ खड़े होते हैं—लगभग पचीस हजार का अंतिम अवरोध। → भीमसेन सुवर्णपत्र-जटित विशाल गदा उठाकर दण्डपाणि यमराज के समान कौरव-पैदल-सेना का संहार करते हैं; अंधकार-सा छा जाता है, दिशाएँ काँपती हैं, और कौरव-बल का यह शेष-आधार भी टूट जाता है। → पैदल-सेना के विनाश के बाद भीमसेन धृष्टद्युम्न को अग्रभाग में रखकर पुनः युद्ध-व्यवस्था बनाते हैं; कौरवों के लिए संदेश स्पष्ट है—भागना नहीं, अन्यथा शत्रु के वश में जाना है। → कौरव-पक्ष में पलायन बनाम प्रतिरोध का संकट तीव्र होता है—क्या दुर्योधन भय-ग्रस्त सेना को रोककर फिर से मोर्चा बाँध पाएगा, या यह भगदड़ अगले निर्णायक पतन का द्वार बनेगी?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल बछ। जि तृतीयो<थध्याय: कर्णके मारे जानेपर पाण्डवोंके भयसे कौरव-सेनाका पलायन
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະອົງ ກະສັດເອີຍ, ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ ວ່າຄວາມພິນາດອັນໃຫຍ່ຫຼວງເກີດຂຶ້ນແນວໃດ ເມື່ອກຸຣຸ ແລະ ປານດະວະ ເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັນໃນສົງຄາມ. ຂ້ອຍຈະເລົ່າໃຫ້ຟັງຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ.»
Verse 2
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत शल्यपर्वमें धृतराष्ट्रका विलापविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ,निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना । विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອບຸດຂອງສາລະທີ (ຜູ້ຂັບລົດຮົບ) ຖືກສັງຫານໂດຍປານດະວະຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະເມື່ອກອງທັບທັງຫຼາຍແຕກກະຈາຍໜີຢ່າງວຸ່ນວາຍ ແຕ່ກໍຖືກຮວບຮວມກັບຄືນມາຊ້ຳໆ ຄວາມກົດດັນທາງທຳມະ ແລະອາລົມຂອງສົງຄາມກໍທະວີຄວາມໜັກ—ຊັຍຊະນະແລະການສູນເສຍເກີດຄຽງຄູ່ ທ່າມກາງການພັງທະລາຍ ແລະການກໍ່ຮ່າງໃໝ່ຂອງຈິດໃຈຮ່ວມຂອງກອງທັບ.
Verse 3
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवर क्षये । यत्तत् कर्णे हते पार्थ: सिंहनादमथाकरोत्,इति श्रीमहा भारते शल्यपर्वणि कौरवसैन्यापयाने तृतीयो5ध्याय:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບອັນນ່າສະພຶງກົວນັ້ນ ທ່າມກາງການຂ້າຟັນຮ່າງກາຍມະນຸດ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ! ເມື່ອກັນນະຖືກສັງຫານ ພາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ກໍຮ້ອງຄຳຮ້ອງດັ່ງສິງ—ເປັນສຽງຊະນະທີ່ປະກາດການລົ້ມຂອງສັດຕູອັນແຂງກ້າ ແລະການຫັນທິດທາງທັງດ້ານທຳມະ ແລະຍຸດທະສາດຂອງສົງຄາມ.
Verse 4
तदा तव सुतान् राजन् प्राविशत् सुमहद् भयम् । नरश्रेष्ठ! महात्मा पाण्डुकुमार अर्जुनके द्वारा सूतपुत्र कर्णके मारे जानेपर जब आपकी सेनाएँ बार-बार भागने और लौटायी जाने लगीं एवं रणभूमिमें मानवशरीरोंका भयानक संहार होने लगा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວໃນເວລານັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່ຫຼວງໄດ້ເຂົ້າສູ່ໃຈຂອງພະອົງລູກຊາຍທັງຫຼາຍ. ພວກເຂົາບໍ່ອາດຈັດຮູບກອງພົນໃຫ້ເປັນຫມວດໝູ່ອີກໄດ້ ແລະບໍ່ອາດຢືນຢັນໃນຄວາມກ້າຫານ—ຖືກກົດທັບໂດຍຄວາມຕົກໃຈ ແລະນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງການຂ້າຟັນທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນຫຼັງການລົ້ມຂອງກັນນະ.
Verse 5
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लवा इव
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ເຫມືອນພໍ່ຄ້າທັງຫຼາຍ ເມື່ອເຮືອແຕກໃນມະຫາສະໝຸດອັນເລິກລ້ຳບໍ່ອາດວັດໄດ້ ແລະບໍ່ມີເຮືອນ້ອຍພຶງພາ ກໍຕົກໃຈຫວາດຫວັນ ແມ່ນຍັງປາຖະໜາຈະໄປເຖິງຝັ່ງໄກ; ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ເມື່ອອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ (ກິຣີຕິນ) ສັງຫານກັນນະ ບຸດຂອງສາລະທີ ຜູ້ເຄີຍເປັນດັ່ງ ‘ເກາະ’ ໃຫ້ພວກເຮົາພຶງພາ, ພວກເຮົາທັງຫມົດກໍຫວາດຫວັນ ຮ່າງກາຍຖືກລູກສອນຂີດຂ່ວນແຕກຊ້ຳ.”
Verse 6
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना । सूतपुत्रे हते राजन् वित्रस्ता: शरविक्षता:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ເຫມືອນພໍ່ຄ້າທີ່ເຮືອແຕກໃນມະຫາສະໝຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ບໍ່ມີຂອບເຂດ ແລະບໍ່ມີເຮືອໃຫ້ພຶງພາ, ແມ່ນຍັງປາຖະໜາຈະໄປເຖິງຝັ່ງໄກ ແຕ່ກໍຖືກຄວາມຕົກໃຈຄອບງຳ; ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ເມື່ອບຸດຂອງສາລະທີ ຜູ້ຢືນຢັນດັ່ງ ‘ເກາະ’ ກາງສະໜາມຮົບ ຖືກສັງຫານໂດຍອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ, ພວກເຮົາກໍຫວາດຫວັນ ຮ່າງກາຍຖືກລູກສອນຂີດຂ່ວນແຕກຊ້ຳ.”
Verse 7
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगा: सिंहार्दिता इव । भग्नशृड्भरा इव वृषा: शीर्णदंष्टा इवोरगा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຂາດຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ພວກເຮົາກໍຖວາຍຫາຜູ້ຄຸ້ມຄອງ. ສະພາບຂອງພວກເຮົາເຫມືອນກວາງທີ່ຖືກສິງໄລ່ລ້າ—ເຫມືອນງົວຜູ້ທີ່ເຂົາຫັກ—ເຫມືອນງູທີ່ຂຽວພິດຖືກທຳລາຍ».
Verse 8
प्रत्युपायाम सायाद्वे निर्जिता: सव्यसाचिना । हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितै: शरै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຍາມແລງ ພວກເຮົາຫັນກັບໄປຫາຄ່າຍ ຫຼັງຈາກຖືກອາຈຸນ—ນັກທະນູຜູ້ຊ່ຽວຊານທັງສອງມື—ຊະນະ. ວີລະບຸລຸດຫົວໜ້າຂອງພວກເຮົາຖືກສັງຫານ; ພວກເຮົາຖືກທຳລາຍ ແລະຖືກຕັດລົງ ໂດຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມ—ເກືອບຈະພິນາດ».
Verse 9
सूतपुत्रे हते राजन पुत्रास्ते प्राद्रवंस्तत: । विध्वस्तकवचा: सर्वे कांदिशीका विचेतस:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະອົງ, ເມື່ອກັນນະ—ບຸດແຫ່ງສາລະຖີ—ຖືກສັງຫານ ບຸດທັງຫມົດຂອງພຣະອົງກໍຫນີອອກຈາກທີ່ນັ້ນທັນທີ. ເກາະກຳບັງຂອງພວກເຂົາແຕກພັງທັງສິ້ນ; ມືດມົນ ແລະຂາດສະຕິ ພວກເຂົາວິ່ງວຸ່ນວາຍ ເຫມືອນຄົນທີ່ສູນເສຍທິດທາງ.»
Verse 10
अन्योन्यमभिनिध्नन्तो वीक्षमाणा भयाद् दिश: । मामेव नूनं बीभत्सुममिव च वृकोदर:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາຕີກັນເອງ ແລະດ້ວຍຄວາມຢ້ານກໍຫັນມອງໄປທຸກທິດ. ບັດນີ້ ພີມ—ວຶກໂກດະຣະ—ແນ່ນອນກຳລັງຕາມຫາຂ້ອຍຜູ້ດຽວ ເຫມືອນຂ້ອຍເປັນເຫຍື່ອທີ່ລາວເລືອກໄວ້.»
Verse 12
कुण्जरै: स्यन्दना भग्ना: सादिनश्न महारथै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນການປະທະອັນດຸເດືອດນັ້ນ ຊ້າງໄດ້ທຸບທຳລາຍລົດຮົບໃຫ້ແຕກພັງ ແລະມະຫາຣະຖີໄດ້ຟັນລົງຜູ້ຂີ່ມ້າ—ເປັນພາບຂອງພະລັງອັນບີບຄັ້ນຂອງສົງຄາມ ທີ່ທັງຄວາມທະນົງແລະຄວາມກ້າຫານກໍຖືກຫຼຸດລົງດ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງອັນລົ້ນເກີນ.»
Verse 13
पदातिसंघाश्षाश्वौधै: पलायद्विर्भुशं हता: । भागते हुए हाथियोंने बहुत-से रथ तोड़ डाले, बड़े-बड़े रथोंने घुड़सवारोंको कुचल दिया और दौड़ते हुए अश्वसमूहोंने पैदल सैनिकोंको अत्यन्त घायल कर दिया ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ກອງທະຫານຍ່າງຕີນຖືກກະແທກຢ່າງຫນັກ ໂດຍຝູງມ້າທີ່ແຕກຫນີພຸ້ນຜ່ານດັ່ງກະແສນ້ຳ. ສະໜາມຮົບທີ່ຖືກກວນວາຍດ້ວຍຄວາມຕົກໃຈ ແລະການຢ່າງຢີ່ບີບ ດູຄືປ່າໃຫຍ່ທີ່ຂະບວນຄາລາວານຂາດຜູ້ນຳ ແລະລະບຽບ ຖືກກະຈາຍກາງສັດດຸ ແລະໂຈນ—ເປັນພາບຂອງສົງຄາມທີ່ພັງທະລາຍເຂົ້າສູ່ຄວາມອະນາທິປະໄຕ ແລະຄວາມຢ້ານກົວ.
Verse 14
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथापरे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມີຊ້າງບາງໂຕທີ່ຄົນຂີ່ຖືກສັງຫານ ແລະຊ້າງອື່ນໆກໍຖືກເຫັນວ່າມື (ງວງ/ຂາຫນ້າ) ຖືກຕັດຂາດ.
Verse 15
सर्व पार्थमयं लोकमपश्यन् वै भयार्दिता: । कितने ही हाथियोंके सवार मारे गये, बहुत-से गजराजोंकी सूँड़ें काट डाली गयीं, सब लोग भयसे पीड़ित होकर सम्पूर्ण जगत्को अर्जुनमय देख रहे थे ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ພວກເຂົາຮູ້ສຶກຮາວກັບເຫັນໂລກທັງປວງເປັນອາຣຊຸນແຕ່ຜູ້ດຽວ. ຄົນຂີ່ຊ້າງຫຼາຍຄົນຖືກສັງຫານ ແລະງວງຂອງຊ້າງເຈົ້າຫຼາຍໂຕຖືກຟັນຂາດ. ດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວທີ່ທ່ວມທັບ ທຸກຄົນເຫັນທົ່ວສະໜາມຮົບເຕັມໄປດ້ວຍອາຣຊຸນແຕ່ຜູ້ດຽວ. ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາທັງໝົດກຳລັງແຕກຫນີ—ຖືກຄວາມຢ້ານຕໍ່ພີມະເສນບີບຄັ້ນ—(ເລື່ອງຍັງດຳເນີນຕໍ່)។
Verse 16
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ຈະບໍ່ລ່ວງເກີນ ຫຼືມອງຂ້າມນັກຮົບຜູ້ຢືນພ້ອມ ຖືຄັນທະນູໃນມື.”
Verse 17
समरे युद्धयमानं हि कौन्तेयो मां धनंजय:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ແທ້ຈິງ ໃນກາງສະໜາມຮົບ ໃນຂະນະທີ່ຂ້ອຍກຳລັງຮົບຢູ່ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ—ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ)—ໄດ້ເຂົ້າມາຫາ/ໄດ້ເອີ້ນຂ້ອຍ.”
Verse 18
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णव: । “जैसे महासागर तटको नहीं लाँध सकता, उसी प्रकार कुन्तीकुमार अर्जुन समरांगणमें युद्ध करते हुए मुझ दुर्योधनको लाँधघकर आगे जानेकी हिम्मत नहीं कर सकते ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຢາກກໍຕາມ ລາວກໍບໍ່ອາດກ້າຂ້າມຂ້ອຍໄດ້—ເຫມືອນມະຫາສະມຸດບໍ່ອາດຂ້າມຝັ່ງຂອງຕົນເອງ. ດັ່ງນັ້ນ ອາຈຸນ ບຸດຂອງກຸນຕີ ແມ່ນຈະຮົບຢູ່ໃນສະໜາມຮົບກໍຕາມ ກໍບໍ່ອາດຮວບຮວມຄວາມກ້າເພື່ອຂ້າມຂ້ອຍ ດຸຣະໂຍທະນ ແລະໄປຂ້າງໜ້າໄດ້».
Verse 19
निहत्य शिष्टान् शत्रूंश्व॒ कर्णस्यानृण्यमाप्रुयाम् । “आज मैं श्रीकृष्ण
«ເມື່ອຂ້ອຍສັງຫານສັດຕູທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ແລ້ວ ຂ້ອຍຈະຊຳລະໜີ້ບຸນຄຸນຕໍ່ກັນນະ. ມື້ນີ້ ຂ້ອຍຈະທຳລາຍ ພຣະກຣິດສະນະ, ອາຈຸນ, ພີມະເສນຜູ້ຖືຕົນ ແລະສັດຕູອື່ນໆທີ່ຍັງຫຼົງເຫຼືອ ເພື່ອໃຫ້ຂ້ອຍພົ້ນຈາກສິ່ງທີ່ຂ້ອຍຕິດຄ້າງກັນນະ»។ ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງກະສັດກຸຣຸ—ຖ້ອຍຄຳທີ່ສົມກັບວີຣະຊົນຜູ້ສູງສົ່ງ—ສັນຊະຍະກໍສືບຕໍ່ເລົ່າເລື່ອງ.
Verse 20
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ພວກເຂົາຂາດຊ້າງ, ມ້າ, ແລະລົດຮົບ, ຈົນຕ້ອງຮົບດ້ວຍຕີນ».
Verse 21
तान् भीमसेन: संक्रुद्धों धृष्टद्युम्नश्व॒ पार्षत:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພີມະເສນຜູ້ເດືອດດານ—ພ້ອມດ້ວຍ ທຣິດສະຕະດຸມນະ ບຸດແຫ່ງປາຣະສະຕະ—ໄດ້ຫັນເຂົ້າໃສ່ພວກເຂົາ.
Verse 22
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວພວກເຂົາທັງໝົດກໍຮວບຮວມກຳລັງ ຕໍ່ສູ້ຕອບໂຕ້ກັບພີມະເສນ ພ້ອມດ້ວຍຜູ້ຕິດຕາມຂອງລາວ.
Verse 23
अक्कुद्धयत रणे भीमस्तैर्म॑थे प्रत्यवस्थितै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບອັນດຸເດືອດ ພີມະບໍ່ຍອມໃຫ້ຄວາມໂກດຄອບງຳ. ເມື່ອປະເຊີນໜ້າກັບນັກຮົບທີ່ຕັ້ງຂະບວນແນ່ນໜາ ລາວຍືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງດ້ວຍຈິດໃຈແນ່ວແນ່—ຄວາມກ້າຫານທີ່ຖືກນຳພາໂດຍການຄວບຄຸມຕົນເອງທ່າມກາງແຮງກົດດັນແຫ່ງສົງຄາມ.
Verse 24
न तान् रथस्थो भूमिष्ठान् धमपिक्षी वृकोदर:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຢືນຢູ່ເທິງລົດຮົບ ວຣິໂກດະຣະ (ພີມະ) ບໍ່ໄດ້ເປົ່າສັງຂ໌ໃສ່ຜູ້ທີ່ຢູ່ກັບພື້ນດິນ—ເປັນການສະທ້ອນຄວາມຍັບຍັ້ງໃນຄວາມດຸເດືອດຂອງສົງຄາມ, ເພາະລາວບໍ່ຍອມອວດອ້າງເຫນືອຜູ້ລົ້ມຫຼືຜູ້ອ່ອນແອ.
Verse 25
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्ा महतीं गदाम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ລາວຍົກຂຶ້ນຖືຄອນຕີຂະໜາດໃຫຍ່ ທີ່ຫຸ້ມດ້ວຍຄຳ ແລະກຽມຕົນ—ພາບແຫ່ງຄວາມສົງ່າງາມຂອງກະສັດທີ່ຖືກນຳໄປໃຊ້ໃນວຽກອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ, ເມື່ອຄວາມຮຸ່ງເຮືອງພາຍນອກຕັດກັນຢ່າງແຮງກັບຄວາມຮຸນແຮງທີ່ມັນຮັບໃຊ້.
Verse 26
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທະຫານຍ່າງຕີນເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມມຸ່ງໝັ້ນອັນດຸເດືອດ ໄດ້ປະຖິ້ມຄວາມຫ່ວງໃຍຕໍ່ຊີວິດຂອງຕົນ ແລະຕໍ່ຍາດພີ່ນ້ອງ—ຖືກຂັບດັນເຂົ້າສູ່ຄວາມຄັ້ງແຄ້ນແຫ່ງສົງຄາມແບບຕາຍຫຼືຢູ່.
Verse 27
आसाद्य भीमसेन ते संरब्धा युद्धदुर्मदा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຂົ້າໄປປະຊິດພີມະເສນ ພວກເຂົາ—ເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂກດ ແລະຖືກຄວາມເມົາມົນຂອງສົງຄາມເຮັດໃຫ້ບໍ່ຢັ້ງຄິດ—ກໍພາກັນຮຸກຄືບໜ້າເພື່ອສູ້ກັບລາວ.
Verse 28
श्येनवद् व्यचरद् भीम: खड्गेन गदया तथा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ພີມະເຄື່ອນໄຫວໄປມາດັ່ງນົກເຫຍື່ອ—ວ່ອງໄວ ແລະ ດຸຮ້າຍ—ຖືດາບ ແລະ ຖືຄະທາດ້ວຍ.
Verse 29
हत्वा तत् पुरुषानीक॑ भीम: सत्यपराक्रम:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກສັງຫານກອງນັກຮົບອັນໜາແໜ້ນນັ້ນ ພີມະ—ຜູ້ກ້າຫານບໍ່ເຄີຍຫຼຸດລົງ—ກ້າວອອກມາ ຫຼັງຈາກທະລຸກຮູບຂະບວນຂອງສັດຕູ.
Verse 30
धनंजयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान्,दूसरी ओर पराक्रमी अर्जुनने रथसेनापर आक्रमण किया। माद्रीकुमार नकुल-सहदेव तथा महाबली सात्यकि दुर्योधनकी सेनाका विनाश करते हुए बड़े वेगसे शकुनिपर टूट पड़े
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ຜູ້ກ້າແຂງ ບຸກກົດໃສ່ກອງລົດຮົບທີ່ຮວມແນ່ນ. ອີກດ້ານໜຶ່ງ ລູກຊາຍຂອງມາດຣີ—ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ—ພ້ອມດ້ວຍວີລະບຸລຸດໃຫຍ່ ສາຕະຍະກີ ກຳລັງຟັນທຳລາຍກອງທັບຂອງທຸຣະໂຢທະນ ແລະ ພຸ່ງໄປດ້ວຍຄວາມໄວອັນຫນັກໜ່ວງໃສ່ ຊະກຸນິ.
Verse 31
माद्रीपुत्रोी च शकुनिं सात्यकिश्न महाबल: । जवेनाभ्यपतन् ह्ृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ລູກຊາຍທັງສອງຂອງມາດຣີ—ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ—ພ້ອມດ້ວຍສາຕະຍະກີຜູ້ມີພະລັງຫນັກ ດ້ວຍໃຈຮື້ນເຮີງ ແລະ ຄວາມໄວ ພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ ຊະກຸນິ ໃນຂະນະທີ່ພວກເຂົາກຳລັງຟັນທຳລາຍກອງທັບຂອງທຸຣະໂຢທະນ.
Verse 32
तस्याश्ववाहान् सुबहूंस्ते निहत्य शितै: शरै: । तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກສັງຫານທະຫານມ້າຈຳນວນຫຼາຍຂອງເຂົາດ້ວຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມ ພວກເຂົາກໍພຸ່ງໄປຫາ ຊະກຸນິ ຢ່າງວ່ອງໄວ. ທີ່ນັ້ນ ການປະທະກໍກາຍເປັນສົງຄາມອັນດຸເດືອດ.
Verse 33
ततो धनंजयो राजन् रथानीकमगाहत । विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन् धनु:,राजन! तदनन्तर अर्जुनने अपने त्रिभुवनविख्यात गाण्डीव धनुषकी टंकार करते हुए आपके रथियोंकी सेनामें प्रवेश किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວແຕ່ນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໄປໃນແຖວຮົບຂອງນັກຮົບລົດສົງຄາມຢ່າງໜາແນ່ນ, ພ້ອມກັບຊູກຊວນຄັນທະນູ «ການດີວ» ອັນໂດ່ງດັງໃນສາມໂລກ; ສຽງກັງວານຂອງມັນເປັນດັ່ງການປະກາດຄວາມກ້າຫານ ແລະ ພະລັງແຫ່ງທຳມະທີ່ລາວນຳເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບ.
Verse 34
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्टवा श्वेतहयं रथम् । अर्जुन चापि योद्धारं त्वदीया: प्राद्रवन् भयात्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນລົດສົງຄາມທີ່ມີມ້າຂາວລາກ ແລະ ມີພຣະກຣິດສະນະເປັນສາຣະຖີ ກຳລັງເຂົ້າມາ, ພ້ອມທັງເຫັນອາຣຊຸນນັກຮົບຢູ່ເທິງລົດນັ້ນ, ນັກຮົບລົດຂອງພຣະອົງທັງໝົດກໍພາກັນໜີດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ.
Verse 35
विप्रहीनरथाश्वाश्ष शरैश्व॒ परिवारिता: । पज्चविंशतिसाहस्रा: पार्थमार्च्डनू पदातय:,तब रथों और घोड़ोंसे रहित तथा बाणोंसे आच्छादित हुए पचीस हजार पैदल योद्धाओंने कुन्तीकुमार अर्जुनपर चढ़ाई की
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກພາກພົ້ນຈາກລົດສົງຄາມ ແລະ ມ້າ, ຖືກຝົນລູກສອນຫ້ອມລ້ອມຈາກທຸກດ້ານ, ແຕ່ທະຫານຍ່າງທ້າວຈຳນວນສອງໝື່ນຫ້າພັນກໍຍັງກ້າຮຸກເຂົ້າໄປຫາ ປາຣຖະ ອາຣຊຸນ.
Verse 36
हत्वा तत् पुरुषानीक॑ पञ्चालानां महारथः । भीमसेन पुरस्कृत्य नचिरात् प्रत्यदृश्यत,उस पैदल सेनाका वध करके पांचाल महारथी धृष्टद्युम्न भीमसेनको आगे किये शीघ्र ही वहाँ दृष्टिगोचर हुए
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກສັງຫານກອງທະຫານຍ່າງທ້າວນັ້ນແລ້ວ, ມະຫາຣະຖະແຫ່ງປານຈາລາ (ທຣິດສະຕະດຍຸມນະ) ກໍປາກົດຕົວອີກໃນໄມ່ຊ້າ, ໂດຍວາງພີມະເສນະໄວ້ທາງໜ້າ ແລະ ຮຸກຄືບໄປຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 37
महाधनुर्धर: श्रीमानमित्रगणमर्दन: । पुत्र: पज्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशा:,पांचालराजके पुत्र धृष्टद्युम्न महाधनुर्धर, महायशस्वी, तेजस्वी तथा शत्रुसमूहका संहार करनेमें समर्थ थे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທຣິດສະຕະດຍຸມນະ ບຸດແຫ່ງພຣະຣາຊາປານຈາລາ ເປັນນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ມີກຽດສັກສີ ແລະ ຊື່ສຽງກວ້າງໄກ, ສາມາດບົດຂະຍີ້ກອງສັດຕູເປັນຫມູ່ໆໄດ້.
Verse 38
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् । धृष्टद्युम्नं रणे दृष्टवा त्वदीया: प्राद्रवन्ू भयात्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ—ລົດຮົບຂອງລາວຜູກມ້າສີຄ້າຍນົກພິລາບ ແລະ ທຸງອັນປະເສີດມີເຄື່ອງໝາຍຕົ້ນ ໂກວິດາຣ (ກະຈະນາຣ)—ທະຫານຂອງພຣະອົງກໍແຕກຫນີດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ.
Verse 39
गान्धारराजं शीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ । अचिरात् प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रो ससात्यकी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກບຸດທັງສອງອັນມີກຽດຂອງ ມາດຣີ—ພ້ອມດ້ວຍ ສາຕະຍະກີ—ໄດ້ໄລ່ຕາມ ກະສັດແຫ່ງຄານທາຣ ຊະກຸນິ ຜູ້ວ່ອງໄວໃນການໃຊ້ອາວຸດ ແລະໃນໄມ່ຊ້າກໍປາກົດໃຫ້ເຫັນ.
Verse 40
चेकितान: शिखण्डी च द्रौपदेयाश्ष मारिष । हत्वा त्वदीयं सुमहत् सैन्यं शड्खानथाधमन्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ທ່ານຜູ້ສູງສົງ, ເຊກີຕານ, ຊິຄັນດີ ແລະ ບຸດຂອງ ດຣົບະດີ, ຫຼັງຈາກສັງຫານກອງທັບອັນໃຫຍ່ຫຼາຍຂອງທ່ານແລ້ວ ກໍເປົ່າສັງຂ໌.”
Verse 41
माननीय नरेश! चेकितान, शिखण्डी और द्रौपदीके पाँचों पुत्र--आपकी विशाल सेनाका संहार करके शंख बजाने लगे ।। ते सर्वे तावकान प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराड्मुखान् | अभ्यधावन्त निष्नन्तो वृषाञ्जित्वा वृषा इव
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ເຊກີຕານ, ຊິຄັນດີ ແລະ ບຸດທັງຫ້າຂອງ ດຣົບະດີ—ຫຼັງຈາກທຳລາຍກອງທັບອັນໃຫຍ່ຂອງທ່ານ—ກໍເປົ່າສັງຂ໌. ແລະເມື່ອເຫັນທະຫານຂອງທ່ານຫນີໄປດ້ວຍຫຼັງຫັນ, ພວກເຂົາທັງໝົດກໍພຸ່ງເຂົ້າໄປ ຟັນສັງຫານ—ດັ່ງງົວຜູ້ແຂງແກ່ງທີ່ຊະນະງົວຄູ່ຕໍ່ສູ້ແລ້ວ.”
Verse 42
जैसे साँड़ साँड्रोंको परास्त करके उन्हें बहुत दूरतक खदेड़ते रहते हैं, उसी प्रकार उन सब पाण्डववीरोंने आपके समस्त सैनिकोंको युद्धसे विमुख होकर भागते देख बाणोंका प्रहार करते हुए दूरतक उनका पीछा किया ।।
ດັ່ງງົວຜູ້ແຂງແກ່ງ ຫຼັງຈາກຊະນະງົວອື່ນໆ ກໍໄລ່ຕະເລີຍໄປໄກ, ພວກວີລະບຸລຸດປານດະວະກໍເຊັ່ນກັນ—ເມື່ອເຫັນທະຫານຂອງທ່ານທັງໝົດຫັນຫຼັງຫນີອອກຈາກສົງຄາມ—ພວກເຂົາຍິງລູກສອນຕີຖອດ ແລະໄລ່ຕາມໄປໄກຫຼາຍ. ແລ້ວ, ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອ ອາຣຈຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ຜູ້ມີນາມວ່າ ສະວະຍະສາຈີ, ເຫັນກອງທີ່ຍັງເຫຼືອຂອງກອງທັບບຸດຂອງທ່ານຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ, ລາວກໍເກີດຄວາມໂກດແຄ້ນຢ່າງແຮງກ້າ.
Verse 43
तत एनं शरै राजन् सहसा समवाकिरत् | रजसा चोदगतेनाथ न सम किंचन दृश्यते,राजन! तदनन्तर उन्होंने सहसा बाणोंद्वारा उस सेनाको आच्छादित कर दिया। उस समय इतनी धूल ऊपर उठी कि कुछ भी दिखायी नहीं देता था
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວເທື່ອນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ລາວໄດ້ສາດລູກສອນລົງໃສ່ກອງທັບນັ້ນຢ່າງກະທັນຫັນ ປົກຄຸມມັນທຸກດ້ານ. ແລະເມື່ອຝຸ່ນດິນຟຸ້ງຂຶ້ນ ກໍບໍ່ອາດເຫັນສິ່ງໃດໄດ້ຊັດເຈນ—ໝອກຝຸ່ນໜາໃນກາງສົງຄາມ».
Verse 44
अन्धकारीकृते लोके शरीभूते महीतले । दिश: सर्वा महाराज तावका: प्राद्रवन् भयात्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໂລກຖືກຄຸ້ມຄອງດ້ວຍຄວາມມືດ ແລະຜິວໜ້າແຜ່ນດິນກໍຄືຈະກາຍເປັນຮູບຮ່າງນ່າສະພຶງກົວ, ໂອ ພະຣາຊາ, ທະຫານຂອງພະອົງກໍພາກັນໜີດ້ວຍຄວາມຢ້ານ ໄປທຸກທິດ.»
Verse 45
महाराज! जब जगत्में उस धूलसे अन्धकार छा गया और पृथ्वीपर बाण-ही-बाण बिछ गया, उस समय आपके सैनिक भयके मारे सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ເມື່ອຝຸ່ນນັ້ນປົກຄຸມໂລກໃຫ້ມືດມົນ ແລະລູກສອນກະຈາຍເຕັມພື້ນດິນ, ທະຫານຂອງພະອົງກໍໜີດ້ວຍຄວາມຢ້ານໄປທຸກທິດ. ແລະເມື່ອກອງທັບທັງປວງກໍກຳລັງແຕກກະຈາຍ, ກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ—ເຫັນທັງຂະບວນສັດຕູ ແລະກອງຂອງຕົນກຳລັງວຸ້ນວາຍ—ກໍພຸ້ນເຂົ້າໄປໃນກອງຂອງພະອົງ.»
Verse 46
प्रजानाथ! उन सबके भाग जानेपर कुरुराज दुर्योधनने शत्रुपक्षकी और अपनी दोनों ही सेनाओंपर आक्रमण किया ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ເມື່ອພວກນັ້ນທັງໝົດໜີໄປແລ້ວ ກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ ດຸຣະໂຢທະນະ ກໍໂຈມຕີທັງກອງສັດຕູ ແລະກອງຂອງຕົນເອງ. ແລ້ວດຸຣະໂຢທະນະໄດ້ທ້າທາຍປານດະວະທັງໝົດໃຫ້ອອກສູ້, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣາຕະ, ເຫມືອນໃນການກ່ອນ ກະສັດບາລິເຄີຍເອີ້ນທ້າເທວະດາໃຫ້ອອກສົງຄາມ.»
Verse 47
त एनमभिगर्जन्तं सहिता: समुपाद्रवन् । नानाशस्त्रसृज: क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहु:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອລາວຮ້ອງຄຳຮົ່ມກັບສຽງດັງ, ພວກນັ້ນກໍພາກັນຮ່ວມເປັນອັນໜຶ່ງ ພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ລາວ. ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ພວກເຂົາສາດອາວຸດຫຼາຍຊະນິດ ແລະດ່າທ້າຢ່າງຮຸນແຮງຊ້ຳໆ ໂຈມຕີລາວບໍ່ຢຸດ.»
Verse 48
तब वे पाण्डवयोद्धा अत्यन्त कुपित हो गर्जना करनेवाले दुर्योधनको बारंबार फटकारते और क्रोधपूर्वक नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करते हुए एक साथ ही उसपर टूट पड़े ॥। दुर्योधनो5प्यसम्भ्रान्तस्तानरीन् व्यधमच्छरै: । तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम्
ໃນເວລານັ້ນ ນັກຮົບຝ່າຍປານດະວະໂກດແຄ້ນຢ່າງຫນັກ ຮ້ອງຄຳຮາມ ແລະຕຳນິດຸຣະໂຢທະນະຊ້ຳໆ; ພ້ອມກັນນັ້ນກໍພາກັນສາດຝົນອາວຸດນານາປະເພດ ແລ້ວພຸ້ງເຂົ້າໃສ່ລາວພ້ອມກັນ. ແຕ່ດຸຣະໂຢທະນະກໍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ຍິງສັດຕູເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍລູກສອນ. ທີ່ນັ້ນເຮົາໄດ້ເຫັນຄວາມອັດສະຈັນ—ວິລະກຳຂອງພຣະອົງລູກຊາຍຂອງທ່ານ.
Verse 49
नातिदूरापयातं च कृतबुद्धि: पलायने
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ລາວຍັງບໍ່ໄດ້ໄປໄກນັກ ເພາະໃນໃຈໄດ້ຕັດສິນແລ້ວວ່າຈະຫນີ».
Verse 50
ततो<वस्थाप्य राजेन्द्र कृतबुद्धिस्तवात्मज:
ຕໍ່ມາ ໂອ ພຣະຣາຊາເອກ! ລູກຊາຍຂອງທ່ານໄດ້ຢືນປັກຫຼັກ ດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ຕັ້ງໝັ້ນໃນຄຳຕັດສິນ ແລ້ວກ້າວຕໍ່ໄປ—ໃຈກຳນົດແລ້ວວ່າຈະເຮັດສິ່ງໃດໃນກະແສສົງຄາມ.
Verse 51
हर्षयन्निव तान् योधांस्ततो वचनमत्रवीत् | राजेन्द्र! तब युद्धका ही दृढ़ निश्चय रखनेवाले आपके पुत्रने उन समस्त सैनिकोंको खड़ा करके उनका हर्ष बढ़ाते हुए कहा-- || ५० ई ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດັ່ງກັບຈະເຮັດໃຫ້ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ນບານ ລາວຈຶ່ງເວົ້າຄຳນີ້. «ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ! ໃນຍາມຮົບນັ້ນ ລູກຊາຍຂອງທ່ານຜູ້ມີຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ໄດ້ໃຫ້ທະຫານທັງປວງຢືນພ້ອມ ແລະເພີ່ມໄຟໃຈໃຫ້ພວກເຂົາ ໂດຍກ່າວວ່າ: ‘ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນບ່ອນໃດໃນແຜ່ນດິນ ຫຼືແມ່ນແຕ່ໃນພູເຂົາ ທີ່ຈະກົ້ມຫົວແລ້ວປອດໄພໄດ້…’»
Verse 52
स्वल्पं चैव बल॑ तेषां कृष्णा च भृशविक्षतौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ກຳລັງຂອງພວກເຂົານ້ອຍນິດດຽວ ແລະ ກຣິດສະນາ (ດຣອຸປະດີ) ກໍຖືກບາດເຈັບຢ່າງຫນັກ.
Verse 53
यदि सर्वेजत्र तिष्ठामो ध्रुवं नो विजयो भवेत् | 'पाण्डवोंके पास थोड़ी-सी ही सेना शेष रह गयी है और श्रीकृष्ण तथा अर्जुन भी बहुत घायल हो चुके हैं। यदि हम सब लोग यहाँ डटे रहें तो निश्चय ही हमारी विजय होगी ।।
«ຖ້າພວກເຮົາທຸກຄົນຢືນຢັນຢູ່ທີ່ນີ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ ຊັຍຊະນະຂອງພວກເຮົາຈະເກີດຂຶ້ນແນ່ນອນ. ກອງທັບຂອງປານດະວະເຫຼືອພຽງນ້ອຍນິດ ແລະ ພຣະກຣິສນະກັບອາຣຊຸນະກໍບາດເຈັບຫນັກ. ຖ້າພວກເຮົາຢືນຢັນຢູ່ທີ່ນີ້ ຊັຍຊະນະຈະເປັນຂອງພວກເຮົາແນ່»។
Verse 54
अनुसृत्य हनिष्यन्ति श्रेयो न: समरे वध: । “यदि तुमलोग पृथक्-पृथक् होकर भागोगे तो पाण्डव तुम सभी अपराधियोंका पीछा करके तुम्हें मार डालेंगे, अतः युद्धमें ही मारा जाना हमारे लिये श्रेयस्कर होगा ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຖ້າພວກເຮົາຫນີແຕກກຸ່ມກັນໄປ ພວກປານດະວະຈະຕາມລ່າພວກເຮົາເຫມືອນຜູ້ກະທຳຜິດ ແລະຂ້າເຮົາໃຫ້ຕາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ການຕາຍໃນສະໜາມຮົບຈຶ່ງເປັນສິ່ງດີກວ່າສຳລັບພວກເຮົາ. ສຳລັບຜູ້ທີ່ສູ້ຕາມທຳຂອງກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ຄວາມຕາຍໃນສົງຄາມແມ່ນຈຸດຈົບທີ່ດີ ແລະສົມຄວນ»។
Verse 55
शृण्वन्तु क्षत्रिया: सर्वे यावन्तो5त्र समागता:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ທັງຫມົດທີ່ມາຊຸມນຸມຢູ່ນີ້ ຈົ່ງຟັງ!»
Verse 56
पितामहैराचरितं न धर्म हातुमरहथ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ພວກເຈົ້າບໍ່ຄວນລະທິ້ມທຳ (ທັມມະ) ທີ່ບັນພະບຸລຸດຜູ້ເຖົ້າໃຫຍ່ໄດ້ປະພຶດ ແລະຮັກສາໄວ້»។
Verse 57
न युद्धधर्माच्छेयान् हि पन्था: स्वर्गस्थ कौरवा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພວກກົວຣະວະ ຜູ້ໄດ້ເຖິງສະຫວັນ, ບໍ່ມີເສັ້ນທາງໃດຈະສູງສຸດກວ່າທຳແຫ່ງສົງຄາມ»។
Verse 58
तस्य तदू वचन राज्ञ: पूजयित्वा महारथा:
ສັນຈະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ນົບນ້ອມຕາມພຣະດຳລັດຂອງພຣະມະຫາກະສັດ ບັນດານັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ໄດ້ກ້າວເຂົ້າໄປປະຈັນໜ້າພານດະວະອີກຄັ້ງ ເພື່ອຮົບພົບກັນ. ຄວາມພ່າຍແພ້ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ທົນບໍ່ໄດ້; ດັ່ງນັ້ນພວກເຂົາຈຶ່ງຕັ້ງໃຈແຕ່ວິລະກຳ ແລະການພາກພຽນໃນສົງຄາມອີກເທື່ອ.
Verse 59
पुनरेवाभ्यवर्तन्त क्षत्रिया: पाण्डवान् प्रति । पराजयममृष्यन्तः कृतचित्ताश्न विक्रमे
ບັນດາກະສັດຕະຣິຍະນັກຮົບ ໄດ້ຫັນກັບໄປປະຈັນໜ້າພານດະວະອີກຄັ້ງ; ພວກເຂົາທົນຕໍ່ຄວາມພ່າຍແພ້ບໍ່ໄດ້ ແລະຕັ້ງໃຈໝັ້ນຢູ່ໃນວິລະກຳ.
Verse 60
ततः प्रववृते युद्ध पुनरेव सुदारुणम् । तावकानां परेषां च देवासुररणोपमम्,तदनन्तर आपके और शत्रुपक्षके सैनिकोंमें पुनः देवासुर-संग्रामके समान अत्यन्त भयंकर युद्ध होने लगा
ສັນຈະຍາກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກນັ້ນ ສົງຄາມກໍເລີ່ມຂຶ້ນອີກຄັ້ງ ຢ່າງໂຫດຮ້າຍຫຼາຍ ລະຫວ່າງກອງທັບຂອງທ່ານ ແລະກອງທັບຝ່າຍສັດຕູ ດຸດັ່ງສົງຄາມເທວະ-ອະສຸຣະ.
Verse 61
युधिष्ठिरपुरोगांश्व॒ सर्वसैन्येन पाण्डवान् | अन्यधावन्महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव,महाराज! उस समय आपके पुत्र दुर्योधनने अपनी सारी सेनाके साथ युधिष्ठिर आदि सभी पाण्डवोंपर धावा किया था
ສັນຈະຍາກ່າວວ່າ: ຂໍພຣະອົງມະຫາກະສັດ, ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຣາຊະບຸດຂອງພຣະອົງ ດຸຣຍົດຫະນະ ໄດ້ນຳກອງທັບທັງປວງ ພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ພານດະວະທັງຫມົດ ທີ່ມີຢຸທິສຖິຣະຢູ່ແນວໜ້າ.
Verse 103
अभियातीति मन्वाना:ः पेतुर्मम्लुश्न भारत । वे सब लोग एक-दूसरेपर चोट करते और भयसे सम्पूर्ण दिशाओंकी ओर देखते हुए ऐसा समझते थे कि अर्जुन और भीमसेन मेरे ही पीछे लगे हुए हैं। भारत! ऐसा सोचकर वे हर्ष और उत्साह खो बैठते तथा लड़खड़ाकर गिर पड़ते थे
ສັນຈະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອຄິດວ່າຖືກພຸ້ນເຂົ້າໂຈມ ພວກເຂົາກໍລົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມສັບສົນ. ພວກເຂົາຕີກັນເອງ ແລະດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ ກໍຫັນສາຍຕາໄປທຸກທິດ ເຊື່ອວ່າ ອະຣຊຸນ ແລະ ພີມະເສນ ກຳລັງໄລ່ຕາມຂ້ອຍຢູ່ຂ້າງຫຼັງຢ່າງໃກ້ຊິດ. ເມື່ອຄິດແບບນັ້ນ ພວກເຂົາກໍເສຍຄວາມຍິນດີ ແລະຂວັນກຳລັງໃນການຮົບ; ສະດຸດລົ້ມແລ້ວກໍຫຼົ່ນລົງສູ່ພື້ນດິນ.
Verse 116
आरुह्य जवसम्पन्ना: पादातान् प्रजहुर्भयात् । कुछ महारथी भयके मारे घोड़ोंपर, दूसरे लोग हाथियोंपर और कुछ लोग रथोंपर आरूढ़ हो पैदलोंको वहीं छोड़ बड़े वेगसे भागे
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອຄວາມຢ້ານກົວກະທົບໃສ່ ນັກຮົບບາງຄົນຂຶ້ນຂີ່ມ້າທີ່ໄວວ່ອງ ປະຖິ້ມທະຫານຍ່າງຕີນໄວ້ທີ່ນັ້ນ ແລ້ວຫລົບໜີໄປດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຫຼາຍ. ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອຄວາມຕື່ນຕະໜົກເກີດຂຶ້ນ ມັນສາມາດແຕກທຳລາຍວິໄນແລະຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີໃນສົງຄາມ ເມື່ອການຮັກຊີວິດຕົນເອງກ້າວຂ້າມໜ້າທີ່ທີ່ຈະຢືນຄຽງຂ້າງສະຫາຍຮົບ.
Verse 131
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथा:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ບາງຄົນຟັນມ້າລົງ, ບາງຄົນຟັນຊ້າງລົງ, ແລະບາງຄົນທຳລາຍລົດຮົບ—ມະຫາຣະຖີເຫຼົ່ານັ້ນມຸ່ງໝັ້ນຈະເຮັດໃຫ້ກຳລັງຂອງສັດຕູອ່ອນລົງໃນທຸກຮູບແບບ.”
Verse 136
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे तदाभवन् । जैसे सर्पों और लुटेरोंसे भरे हुए जंगलमें अपने साथियोंसे बिछुड़े हुए लोग अनाथके समान भटकते हैं, वही दशा उस समय सूतपुत्र कर्णके मारे जानेपर आपके सैनिकोंकी हुई
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອບຸດຂອງສູຕະ (ກັນນະ) ຖືກສັງຫານ ກອງທັບຂອງທ່ານກໍເປັນດັ່ງຜູ້ຄົນທີ່ພັດພາກຈາກສະຫາຍໃນປ່າທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍງູແລະໂຈນ—ພະເລີນພະເລີຍຢ່າງອ່ອນແອ ດັ່ງຄົນບໍ່ມີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອກັນນະລົ້ມລົງ ສະພາບກອງທັບຂອງທ່ານກໍກາຍເປັນຄວາມສັບສົນ ຄວາມຢ້ານກົວ ແລະຄວາມທຸກທ້ອນໄຮ້ຜູ້ນຳ.
Verse 156
दुर्योधनो5थ स्वं सूतं हा हा कृत्वैवमब्रवीत् । भीमसेनके भयसे पीड़ित हुए समस्त सैनिकोंको भागते देख दुर्योधनने “हाय-हाय!! करके अपने सारथिसे इस प्रकार कहा--
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວດຸຣໂຢທະນະຮ້ອງວ່າ “ອະນິຈາ! ອະນິຈາ!” ແລະເວົ້າກັບສາຣະຖີຂອງຕົນ. ເມື່ອເຫັນກອງທັບທັງໝົດຖືກຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພີມະເສນະບີບຄັ້ນ ແລະຫລົບໜີອອກຈາກສະໜາມຮົບ ລາວຈຶ່ງເວົ້າດ້ວຍຄວາມປວດຮ້າວ—ສຽງຄຳຄວນຂອງລາວສະທ້ອນວ່າ ຄວາມຫວາດຫວັນສາມາດລະລາຍຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງກອງທັບ ແລະຄວາມສະຫງົບຂອງຜູ້ນຳ ພາຍໃຕ້ແຮງກົດດັນທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ.
Verse 163
जघने युद्धयमान मां तूर्णमश्चान् प्रचोदय । “जब मैं सेनाके पिछले भागमें खड़ा हो हाथमें धनुष ले युद्ध करूँगा, उस समय कुन्तीकुमार अर्जुन मुझे लाँधकर आगे नहीं बढ़ सकेंगे; अतः तुम घोड़ोंको आगे बढ़ाओ
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ຈົ່ງຂັບມ້າໃຫ້ໄວ. ເມື່ອຂ້ອຍຢືນຢູ່ທ້າຍກອງທັບ ຖືຄັນທະນູໃນມື ແລະສູ້ຮົບ ອາຣະຈຸນ ບຸດຂອງກຸນຕີ ຈະບໍ່ອາດກ້າວຂ້າມຂ້ອຍໄປຂ້າງໜ້າໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ມ້າພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າ.”
Verse 193
सूतो हेमपरिच्छन्नान् शनैरश्वानचोदयत् । कुरुराज दुर्योधनके इस श्रेष्ठ वीरोचित वचनको सुनकर सारथिने सोनेके साज-बाजसे ढके हुए अश्वोंको धीरेसे आगे बढ़ाया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍາອັນສູງສົ່ງ ແລະສົມກັບວິລະຊົນຂອງພະຣາຊາດຸຣະໂຍທະນະ ສາຣະຖີກໍໄດ້ກະຕຸ້ນມ້າທີ່ປະດັບດ້ວຍຄໍາ ໃຫ້ເຄື່ອນໄປຂ້າງໜ້າຢ່າງຊ້າໆ ດ້ວຍຄວາມສະຫງົບສຸກ.
Verse 203
पज्चविंशतिसाहस्रा: प्राद्रवनू शनकैरिव । माननीय नरेश! उस समय हाथी, घोड़े और रथोंसे रहित पचीस हजार पैदल सैनिक धीरे-ही-धीरे पाण्डवोंपर चढ़ाई करने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ຄວນເຄົາລົບ! ໃນເວລານັ້ນ ທະຫານຍ່າງຕີນຈໍານວນສອງໝື່ນຫ້າພັນ—ບໍ່ມີຊ້າງ ບໍ່ມີມ້າ ບໍ່ມີລົດຮົບ—ໄດ້ເຄື່ອນທັບເຂົ້າໃສ່ພານດະວະ ຢ່າງຊ້າໆ ແລະມັ່ນຄົງ.
Verse 216
बलेन चतुरजड्रेण परिक्षिप्पाहनच्छरै: । तब क्रोधमें भरे हुए भीमसेन और द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नने अपनी चतुरंगिणी सेनाके द्वारा उन्हें तितर-बितर करके बाणोंद्वारा अत्यन्त घायल कर दिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍກໍາລັງແຫ່ງກອງທັບສີ່ຫມວດ (ຊ້າງ-ມ້າ-ລົດຮົບ-ທະຫານຍ່າງຕີນ) ພວກເຂົາໄດ້ລ້ອມສັດຕູ ແລະຍິງລູກສອນຖະໜົນໃສ່. ແລ້ວບີມະເສນ ແລະ ທຣິສຕະດຸມນະ ບຸດຂອງດຣຸປະດະ—ແມ່ນວ່າເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ—ກໍໄດ້ນໍາກອງທັບສີ່ຫມວດຂອງຕົນ ກະຈາຍກອງສັດຕູໃຫ້ແຕກກະຈາຍໄປທົ່ວທິດ ແລະເຮັດໃຫ້ບາດເຈັບຫນັກດ້ວຍຝົນລູກສອນ.
Verse 226
पार्थपार्षतयो श्वान्ये जगृहुस्तत्र नामनी । वे समस्त सैनिक भी भीमसेन और धूृष्टद्युम्मका डटकर सामना करने लगे। दूसरे बहुत- से योद्धा वहाँ उन दोनोंके नाम ले-लेकर ललकारने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ນັກຮົບຫຼາຍຄົນໄດ້ຮ້ອງເອີ້ນນາມ «ພາຣຖະ» (ອາຣຊຸນ) ແລະ «ພາຣສະຕະ» (ທຣິສຕະດຸມນະ) ດັງກ້ອງ ເພື່ອທ້າທາຍໂດຍກົງ. ກອງທັບທັງໝົດຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແລະກົດດັນເຂົ້າໄປເພື່ອປະຈັນໜ້າກັບບີມະເສນ ແລະ ທຣິສຕະດຸມນະ; ຂະນະທີ່ນັກຮົບອື່ນໆອີກຫຼາຍຄົນກໍຮ້ອງເອີ້ນຊື່ທັງສອງຊ້ໍາໆ ພ້ອມຄໍາຢົກຢ້ອງແລະຄໍາທ້າທາຍໃນໄຟສົງຄາມ.
Verse 236
सो<वतीर्य रथात्तूर्ण गदापाणिरयुध्यत । युद्धस्थलमें सामने खड़े हुए उन योद्धाओंके साथ जूझते समय भीमसेनको बड़ा क्रोध हुआ। वे तुरंत ही रथसे उतरकर हाथमें गदा ले उन सबके साथ युद्ध करने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວບີມະເສນໄດ້ກະໂດດລົງຈາກລົດຮົບຢ່າງວ່ອງໄວ ຖືຄທາ (ຄ້ອນກະບອງ) ໃນມື ແລະເຂົ້າສູ່ການຕໍ່ສູ້. ໃນຂະນະທີ່ປະຈັນໜ້າກັບນັກຮົບທີ່ຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າໃນສະໜາມຮົບ ຄວາມໂກດຂອງລາວກໍພຸ່ງຂຶ້ນ; ລາວເລືອກການຮົບໃກ້ ຖືຄທາ ແລະຕໍ່ສູ້ກັບພວກນັ້ນທັງໝົດແບບປະຈັນໜ້າ.
Verse 243
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रित: । युद्धधर्मके पालनकी इच्छा रखनेवाले कुन्तीकुमार भीमसेनने स्वयं रथपर बैठकर भूमिपर खड़े हुए पैदल सैनिकोंके साथ युद्ध करना उचित नहीं समझा। वे अपने बाहुबलका भरोसा करके उन सबके साथ पैदल ही जूझने लगे
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ອາໄສພະລັງແຂນຂອງຕົນ ກໍ່ສືບຕໍ່ຮົບພັນ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຍຶດຖືທຳມະແຫ່ງສົງຄາມ ບີມະເສນກໍ່ເຫັນວ່າ ການນັ່ງຢູ່ເທິງລົດຮົບແລ້ວຕໍ່ສູ້ກັບທະຫານຍ່າງທີ່ຢືນຢູ່ເທິງດິນ ບໍ່ເໝາະສົມ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມເຊື່ອໃນກຳລັງກາຍຂອງຕົນ ລາວຈຶ່ງລົງມາຮົບດ້ວຍຕີນ ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຄວາມຍຸດຕິທຳໃນສົງຄາມທີ່ລາວເຫັນວ່າຄວນເປັນ.
Verse 256
न्यवधीत् तावकान् सर्वान् दण्डपाणिरिवान्तक: । उन्होंने दण्डपाणि यमराजके समान सुवर्णपत्रसे जटित विशाल गदा लेकर उसके द्वारा आपके समस्त सैनिकोंका संहार आरम्भ किया
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ລາວເລີ່ມສັງຫານທະຫານຂອງທ່ານທັງປວງ ດັ່ງອັນຕະກະ (ຄວາມຕາຍ) ເອງ ປານກັບຖືຄັນທັນດາແຫ່ງການລົງໂທດ. ດ້ວຍຄອນກະບອກໃຫຍ່ທີ່ປະດັບດ້ວຍແຜ່ນຄຳ ດັ່ງດັນດະປານິ ພະຍົມະຣາຊ, ລາວໄດ້ເປີດການທຳລາຍທັບຂອງທ່ານຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ.
Verse 263
भीममभ्यद्रवन् संख्ये पतजड़ा इव पावकम् । उस समय अपने प्राणों और बन्धु-बान्धवोंका मोह छोड़कर रोष और आवेशमें भरे हुए पैदल सैनिक युद्धस्थलमें भीमसेनकी ओर उसी प्रकार दौड़े
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ພວກເຂົາພາກັນພຸ່ງເຂົ້າຫາບີມະ ດັ່ງແມງກະພື້ງກາງຄືນທີ່ພຸ່ງເຂົ້າໄປໃນໄຟລຸກ. ເມື່ອນັ້ນ ທະຫານຍ່າງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນແລະຄວາມຄືກຄື້ນ ໄດ້ລະທິ້ງຄວາມຫ່ວງຊີວິດ ແລະຄວາມຜູກພັນຕໍ່ຍາດພີ່ນ້ອງ ແລ້ວກໍ່ພຸ່ງເຂົ້າຫາບີມະເສນ ດັ່ງແມງປີກບາງທີ່ຕົກລົງໃສ່ໄຟຮ້ອນ.
Verse 273
विनेदु: सहसा दृष्टवा भूतग्रामा इवान्तकम् | क्रोधमें भरे हुए वे रणदुर्मद योद्धा भीमसेनसे भिड़कर सहसा उसी प्रकार आर्तनाद करने लगे, जैसे प्राणियोंके समुदाय यमराजको देखकर चीख उठते हैं
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນບີມະເສນຢ່າງກະທັນຫັນ ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ—ແມ່ນແຕ່ຈະເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ແລະຄວາມຫຍິ່ງຜະຍອງໃນສະໜາມຮົບ—ກໍ່ຮ້ອງຄຳນວນດ້ວຍຄວາມທຸກລະທົມ ດັ່ງຝູງສັດທັງຫຼາຍຮ້ອງເມື່ອເຫັນອັນຕະກະ ພະຍົມະຣາຊ.
Verse 283
पजञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् | उस समय भीमसेन रणभूमिमें बाजकी तरह विचर रहे थे। उन्होंने तलवार और गदाके द्वारा आपके उन पचीस हजार योद्धाओंको मार गिराया
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ບີມະເສນໄດ້ຟັນລົງທະຫານຂອງທ່ານຈຳນວນສອງໝື່ນຫ້າພັນ. ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະນັ້ນ ລາວຍັງຕະເວນໄປທົ່ວສະໜາມຮົບດັ່ງນົກເຫຍື່ອ, ຟັນແລະທຸບທຳລາຍດ້ວຍດາບແລະຄອນກະບອກ.
Verse 293
धृष्टय्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थी महाबल: । सत्यपराक्रमी महाबली भीमसेन उस पैदल-सेनाका संहार करके धृष्टद्युम्मनको आगे किये पुनः युद्धके लिये डट गये
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ໂດຍໃຫ້ ທຣິດຕະດຸມນະ (Dhṛṣṭadyumna) ຢູ່ແນວໜ້າ ມະຫາວິລະ ພີມເສນ (Bhīmasena) ຜູ້ມີກຳລັງຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ແລະວິລະພາບບໍ່ເຄີຍຜິດພາດ ໄດ້ຢືນຢັນອີກຄັ້ງ ພ້ອມສຳລັບສົງຄາມ ຫຼັງຈາກທຳລາຍກອງທະຫານຍ່າງທັງໝົດນັ້ນແລ້ວ.
Verse 436
आसीद् बुद्धि्ते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् । कर्णके मारे जानेपर आपके किसी भी योद्धाके मनमें न तो सेनाओंको एकत्र संगठित रखनेका उत्साह रह गया और न पराक्रममें ही वे मन लगा सके
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອ ກັນນະ (Karṇa) ຖືກສັງຫານ ນັກຮົບຂອງທ່ານກໍບໍ່ມີໃຜຍັງຄົງມີໃຈຮັກສາກອງທັບໃຫ້ຮວມກັນຢ່າງມີລະບຽບ; ແລະພວກເຂົາກໍບໍ່ອາດຕັ້ງໃຈໃນວິລະພາບໄດ້. ການລົ້ມຂອງວິລະບຸລຸດຜູ້ເປັນເສົາຫຼັກ ໄດ້ທຳໃຫ້ກອງທັບແຕກກະຈາຍ ແລະຈິດໃຈຫມົດແຮງ.
Verse 486
यदेनं पाण्डवा: सर्वे न शेकुरतिवर्तितुम् । दुर्योधन भी बिना किसी घबराहटके अपने बाणोंद्वारा उन शत्रुओंको छिन्न-भिन्न करने लगा। वहाँ हमलोगोंने आपके पुत्रका अद्भुत पराक्रम देखा कि समस्त पाण्डव मिलकर भी उसे लाँधकर आगे न बढ़ सके
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ປານດະວະ (Pāṇḍava) ທັງໝົດຮ່ວມກັນ ກໍບໍ່ອາດຜ່ານເຂົາໄປໄດ້. ດຸຣະໂຍທະນະ (Duryodhana) ບໍ່ມີຄວາມຫວາດກົວແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ ໄດ້ເລີ່ມສັບສົນສັດຕູເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ແຕກກະຈາຍດ້ວຍລູກສອນຂອງຕົນ. ທີ່ນັ້ນເຮົາໄດ້ເຫັນວິລະພາບອັນນ່າພິສົດຂອງລູກຊາຍທ່ານ: ແມ່ນແຕ່ປານດະວະທັງໝົດຮ່ວມໃຈກັນ ກໍບໍ່ອາດຂ້າມເຂົາແລ້ວບຸກຕໍ່ໄປໄດ້.
Verse 493
दुर्योधन: स्वकं सैन्यमपश्यद् भृशविक्षतम् | दुर्योधनने देखा कि मेरी सेना अत्यन्त घायल हो रणभूमिसे पलायन करनेका विचार रखकर भाग रही है, परंतु अधिक दूर नहीं गयी है
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: ດຸຣະໂຍທະນະ (Duryodhana) ເຫັນກອງທັບຂອງຕົນບາດເຈັບຢ່າງໜັກ. ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາວຸ້ນວາຍ ແລະແຕກແນວ ລາວກໍເຂົ້າໃຈວ່າພວກເຂົາກຳລັງຄິດຈະຫນີອອກຈາກສະໜາມຮົບ—ແຕ່ຍັງບໍ່ໄດ້ໄປໄກ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມທະເຍີທະຍານທີ່ອີງໃສ່ອະທັມ (adharma) ເມື່ອຖືກກົດດັນດ້ວຍຜົນຂອງສົງຄາມ ກໍພາໃຫ້ແມ່ນແຕ່ກອງທັບໃຫຍ່ເອງ ຫັນໄປຫາຄວາມຢ້ານ ແລະການຖອຍ.
Verse 513
यत्र यातान्न वो हन्यु: पाण्डवा: कि सृतेन व: । “वीरो! मैं भूतलपर और पर्वतोंमें भी कोई ऐसा स्थान नहीं देखता, जहाँ चले जानेपर तुमलोगोंको पाण्डव मार न सकें; फिर तुम्हारे भागनेसे क्या लाभ है?
ສັນຊະຍາ ກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ວິລະຊົນ! ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນບ່ອນໃດເລີຍ—ທັງໃນແຜ່ນດິນ ແລະໃນພູເຂົາ—ທີ່ຖ້າພວກເຈົ້າໄປແລ້ວ ປານດະວະ (Pāṇḍava) ຈະບໍ່ສາມາດຟັນລົງໄດ້. ແລ້ວການຫນີຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດ?”
Verse 546
मृतो दुःखं न जानीते प्रेत्य चानन्त्यम श्रुते । 'क्षत्रियधर्मके अनुसार युद्ध करनेवाले वीरोंके लिये संग्रामभूमिमें होनेवाली मृत्यु ही सुखद है; क्योंकि वहाँ मरा हुआ मनुष्य मृत्युके दुःखको नहीं जानता और मृत्युके पश्चात् अक्षय सुखका भागी होता है
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ຕາຍແລ້ວ ບໍ່ຮູ້ສຶກທຸກຂ໌ແຫ່ງຄວາມຕາຍ; ແລະເມື່ອຈາກໂລກນີ້ໄປ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ສໍາລັບວິລະຊົນຜູ້ຮົບຕາມກະສັດຕຣິຍະທັມ ການຕາຍໃນສະໜາມຮົບຈຶ່ງເປັນມົງຄຸນ ແລະຄວນປາຖະໜາ—ເພາະຜູກພັນກັບກຽດສັກສີ ໜ້າທີ່ທີ່ສໍາເລັດ ແລະຜົນບຸນຫຼັງຄວາມຕາຍອັນຖາວອນ.»
Verse 553
द्विषतो भीमसेनस्य वशमेष्यथ विद्रुता: । “जितने क्षत्रिय यहाँ आये हैं वे सब सुनें--“तुमलोग भागनेपर अपने शत्रु भीमसेनके अधीन हो जाओगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຖ້າພວກເຈົ້າໜີດ້ວຍຄວາມຕົກໃຈ ພວກເຈົ້າຈະຕົກຢູ່ໃນອໍານາດຂອງສັດຕູຂອງພວກເຈົ້າ ຄື ພີມະເສນະ.» ຖ້ອຍຄໍານີ້ເປັນຄໍາເຕືອນອັນເຂັ້ມງວດໃນສະພາບສົງຄາມ: ການຖອນຫນີດ້ວຍຄວາມຂີ້ຂະຫຍານບໍ່ຮັກສາເສລີພາບຫຼືກຽດສັກສີ ແຕ່ກັບມອບການລິເລີ່ມແລະການຄວບຄຸມໃຫ້ຄູ່ຕໍ່ສູ້ ຈົນກາຍເປັນການທໍາລາຍຕົນເອງທາງທັມສໍາລັບກະສັດຕຣິຍະໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 563
नान्यत् कर्मास्ति पापीय: क्षत्रियस्य पलायनात् | “इसलिये अपने बाप-दादोंके द्वारा आचरणमें लाये हुए धर्मका परित्याग न करो। क्षत्रियके लिये युद्ध छोड़कर भागनेसे बढ़कर दूसरा कोई अत्यन्त पापपूर्ण कर्म नहीं है
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບກະສັດຕຣິຍະ ບໍ່ມີການກະທໍາໃດບາບຫນັກກວ່າການໜີຈາກສະໜາມຮົບ. ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າລະທິ້ງທັມອັນບັນພະບຸລຸດຂອງເຈົ້າເຄີຍປະພຶດ. ການລະທິ້ງການຮົບແລ້ວໜີໄປ ແມ່ນຄວາມລົ້ມເຫຼວທາງທັມທີ່ຫນັກທີ່ສຸດສໍາລັບຜູ້ເກີດມາເພື່ອປົກປ້ອງແລະຄ້ຳຈຸນລະບຽບ.»
Verse 573
सुचिरेणार्जिताल्लोकान् सद्यो युद्धात् समश्षुते । “कौरवो! युद्धधर्मसे बढ़कर दूसरा कोई स्वर्गका श्रेष्ठ मार्ग नहीं है। दीर्घकालतक पुण्यकर्म करनेसे प्राप्त होनेवाले पुण्यलोकोंको वीर क्षत्रिय युद्धसे तत्काल प्राप्त कर लेता है!
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂລກແຫ່ງບຸນທີ່ຕ້ອງອາໄສການສະສົມກຸສົນດົນນານຈຶ່ງໄດ້ ນັກຮົບຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນທັນທີດ້ວຍການຮົບ. ສໍາລັບກະສັດຕຣິຍະ ບໍ່ມີເສັ້ນທາງໄປສະຫວັນທີ່ສູງສຸດກວ່າທັມແຫ່ງການຮົບໃນສົງຄາມອັນຊອບທໍາ.»
Frequently Asked Questions
Whether a ruler should continue role-based kṣatra-engagement despite severe depletion, or prioritize polity-preservation through negotiated settlement when further conflict risks total institutional collapse.
Effective dharma in governance is contextual: courage is not identical with escalation; prudent restraint and safeguarding the social vessel (the ruler/polity) can be ethically superior under decline.
No formal phalaśruti is stated; the meta-commentary is implicit in Kṛpa’s framing that prior misconduct yields present strategic consequences, positioning the episode as a lesson in karmic-political causality.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.