Adhyaya 116
भीष्मस्य जलप्रार्थना — अर्जुनस्य पर्जन्यास्त्रप्रयोगः — दुर्योधनं प्रति सन्ध्युपदेशः (Bhīṣma’s request for water; Arjuna’s Parjanya-astra; counsel to Duryodhana on reconciliation)
Upa-parva: Śaraśayyā-upāsanā (Bhīṣma on the arrow-bed) Episode
Sañjaya reports that, at dawn, rulers from both camps approach Bhīṣma lying on the vīra-śayana (arrow-bed). A large assembly forms, including women, elders, and performers, indicating a pause in direct hostilities and a shift to public witnessing of Bhīṣma’s condition. Bhīṣma, enduring pain with composure, asks for water, but declines ordinary refreshments, stating he awaits an appointed time and cannot partake in human enjoyments while on the arrow-bed. He calls Arjuna forward and requests a cooling stream, asserting Arjuna’s capability to provide water by proper means. Arjuna mounts his chariot, draws the Gāṇḍīva, and—before all—invokes the Parjanya-astra, striking the earth near Bhīṣma so that a pure, cool, fragrant stream rises; Bhīṣma is refreshed and the assembly expresses astonishment. Bhīṣma interprets the act as consistent with Arjuna’s known mastery (and the enabling support of Vāsudeva), then turns to Duryodhana: he states that counsel from multiple advisors had been ignored, warns of destructive outcomes, and urges a negotiated settlement while time remains. He recommends restoring a share of sovereignty to the Pāṇḍavas (including Indraprastha under Yudhiṣṭhira), abandoning anger, and prioritizing peace and kinship concord, concluding with a sober, archival tone as he restrains his own suffering and falls silent.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि कौरव-पक्ष के दस प्रमुख महारथी—विविध देशों से आई विशाल सेना के साथ—भीमसेन को घेरकर यश की कामना से रण में उतरते हैं। → चित्रसेन, विकर्ण, दुर्मर्षण आदि के साथ भगदत्त, कृपाचार्य, शल्य, कृतवर्मा और अन्य महारथी एक साथ भीम पर टूट पड़ते हैं; भीम अकेले ही उन ‘सर्वलोक-प्रवीर’ रथियों को पृथक्-पृथक् लक्ष्य कर काटने लगता है, जिससे कौरव-सेना में घबराहट फैलती है। → शल्य भीम के विक्रम को सह नहीं पाता और तीक्ष्ण बाणों से प्रहार बढ़ाता है; प्रत्युत्तर में भीम लोहे के बाणों से रथों को बेधता, अस्त्रों को छिन्न-भिन्न करता और भगदत्त की प्रेरित शक्ति/शक्ति-प्रहार को भी रण में सहसा काट देता है—भीम का प्रतिरोध कौरवों की संयुक्त धुरी को तोड़ देता है। → भीम शत्रुओं का संहार करते हुए आगे बढ़ता है; अंततः जब पाण्डव-पक्ष के दो महाबली भाई (भीम और उसका सहायक/अन्य पाण्डव बन्धु) एकत्र दिखाई देते हैं, कौरव-श्रेष्ठ पुरुष वहीं विजय की आशा छोड़ देते हैं और युद्ध का पलड़ा पाण्डवों की ओर झुकता है। → भीम के उभार से कौरव-पक्ष की पंक्तियाँ डगमगाती हैं—अब प्रश्न यह है कि भीष्म/कौरव-सेनापति इस टूटती आशा को कैसे संभालेंगे।
Shlokas
Verse 1
[दाक्षिणात्य अधिक पाठके १ ६ श्लोक मिलाकर कुल ४२ ६ “लोक हैं।] भीसस्न्प्नास्े | नी नत्च्ज्स त्रयोदशाधिकशततमो< ध्याय: कौरवपक्षके दस प्रमुख महारथियोंके साथ अकेले घोर युद्ध करते हुए भीमसेनका अद्भुत पराक्रम संजय उवाच भगदत्त: कृप: शल्य: कृतवर्मा तथैव च | विन्दानुविन्दावावन्त्यौ सैन्धवश्च जयद्रथ:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ພະຄະດັດຕະ, ກຣິປະ, ສາລະຍະ, ແລະ ກຣິຕະວັຣມາ; ທັງວິນດາ ແລະ ອະນຸວິນດາ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງອະວັນຕີ; ແລະ ຊະຍະດຣະຖະ ຈອມເມືອງສິນທຸ—ນັກຮົບຊັ້ນເລີດເຫຼົ່ານີ້ ຢືນຈັດກະບວນໃນຝ່າຍກົວຣະວະ ແລະ ກົດດັນການຮົບໃສ່ ພີມະເສນະ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ທ່າມກາງຄວາມພັງທະລາຍຂອງທຳມະໃນສົງຄາມ ນັກຮົບມີຊື່ສຽງຫຼາຍຄົນມາຮວມກັນຕໍ່ຕ້ານຄູ່ຕໍ່ສູ້ພຽງຄົນດຽວ ເພື່ອທົດສອບບໍ່ແຕ່ກຳລັງ ແຕ່ຍັງຈິດໃຈ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນສະໜາມຮົບອີກດ້ວຍ.
Verse 2
चित्रसेनो विकर्णश्व तथा दुर्मर्षणादय: । दशैते तावका योधा भीमसेनमयोधयन्
ຈິຕຣະເສນະ, ວິກັນນະ, ແລະ ດຸຣມະຣຊະນະ ເປັນຕົ້ນ—ນັກຮົບຂອງພວກເຈົ້າທັງສິບນີ້ ໄດ້ຮົບກັບ ພີມະເສນະ.
Verse 3
महत्या सेनया युक्ता नानादेशसमुत्थया । भीष्मस्य समरे राजन् प्रार्थयाना महद् यश:,नरेश्वर! इनके साथ अनेक देशोंसे आयी हुई विशाल सेना मौजूद थी। ये समरभूमिमें भीष्मके महान् यशकी रक्षा करना चाहते थे
ໂອ ພະຣາຊາ, ກັບພວກເຂົາຍັງມີກອງທັບໃຫຍ່ມະຫາສານ ທີ່ມາຈາກຫຼາຍປະເທດ. ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ພວກເຂົາປາດຖະໜາຈະຄ້ຳຈຸນ ແລະ ຮັກສາຊື່ສຽງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງ ພີສະມະ ບໍ່ໃຫ້ຖືກຫຼຸດລົງທ່າມກາງການປະທະອາວຸດ.
Verse 4
शल्यस्तु नवभिर्बाणैर्भीमसेनमताडयत् । कृतवर्मा त्रिभिर्बाणै: कृपश्च नवशभि: शरै:,शल्यने नौ बाणोंसे भीमसेनको गहरी चोट पहुँचायी। फिर कृतवर्मने तीन और कृपाचार्यने उन्हें नौ बाण मारे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ສາລະຍະ ຍິງລູກສອນ 9 ດອກ ໃສ່ ພີມະເສນະ ຈົນເກີດບາດເຈັບຫນັກ. ຕໍ່ມາ ກຣິຕະວັຣມາ ທະລຸດ້ວຍລູກສອນ 3 ດອກ ແລະ ກຣິປະ (ກຣິປາຈາຣຍະ) ຍິງເພີ່ມອີກ 9 ດອກ. ພາບນີ້ສະທ້ອນຄວາມຮຸນແຮງອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ແລະ ການປະສານກັນໃນສະໜາມຮົບ; ຄວາມກ້າຫານ ແລະ ໜ້າທີ່ຕໍ່ຝ່າຍຕົນ ຜັກດັນໃຫ້ນັກຮົບກົດດັນຄູ່ຕໍ່ສູ້ໂດຍບໍ່ມີພັກ.
Verse 5
चित्रसेनो विकर्णश्षु भगदत्तक्ष मारिष | दशभिर्दशभिर्बाणैरभीमसेनमताडयन्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ຈິຕຣະເສນະ, ວິກັນນະ, ແລະ ພະຄະດັດຕະ ແຕ່ລະຄົນ ຍິງລູກສອນ 10 ດອກ ໃສ່ ພີມະເສນະ. ໃນຄວາມຄັບຄັ່ງຂອງສົງຄາມ ການຈູ່ໂຈມທີ່ປະສານກັນນີ້ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ນັກຮົບພະຍາຍາມຂັດຂວາງຄູ່ຕໍ່ສູ້ອັນແຂງແກ່ງ ດ້ວຍພະລັງຮ່ວມທີ່ມີວິໄນ ຫາກບໍ່ແມ່ນຄວາມອວດອ້າງຂອງຜູ້ດຽວ.
Verse 6
आर्य! फिर लगे हाथ चित्रसेन, विकर्ण और भगदत्तने भी दस-दस बाण मारकर भीमसेनको घायल कर दिया ।। सैन्धवश्न त्रिभि्बाणिर्भीमसेनमताडयत् | विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पञठ्चभि: पठ्चभि: शरै:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຈະຍະດຣະຖະ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງສິນທຸ ຍິງລູກສອນສາມດອກໃສ່ພີມະເສນ. ແລະເຈົ້າຊາຍອະວັນຕີທັງສອງ ວິນດາ ແລະ ອະນຸວິນດາ ກໍຍິງຄົນລະຫ້າດອກ ຈົນພີມະບາດເຈັບ. ໃນຄວາມຄັບຄັ່ງແຫ່ງສົງຄາມ ນັກຮົບຫຼາຍຄົນຈຶ່ງຮ່ວມກັນລະດົມລູກສອນເພື່ອຂັດຂວາງກຳລັງຂອງພີມະ.
Verse 7
स तान् सर्वान् महाराज राजमानान् पृथक् पृथक्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ມະຫາລາຊາ, ພີມະເສນ ວິລະຊົນບຸດແຫ່ງປານດຸ ຜູ້ທຳລາຍວິລະຊົນຂອງສັດຕູ, ໄດ້ຍິງລູກສອນໃສ່ກະສັດຜູ້ສະຫງ່າງາມເຫຼົ່ານັ້ນທຸກອົງ ແຍກເປັນຄົນໆ; ທັງນັກຮົບຜູ້ເປັນເລີດ ແລະບຸດຊາຍຂອງທ່ານຜູ້ເປັນມະຫາຣະຖີ. ຖືກລູກສອນຂອງລາວທີລະຄົນ ພວກເຂົາຈຶ່ງບາດເຈັບໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 8
प्रवीरान् सर्वलोकस्य धार्तराष्ट्रानू महारथान् । जघान समरे वीर: पाण्डव: परवीरहा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ມະຫາລາຊາ, ພີມະເສນ ວິລະຊົນປານດະວະ ຜູ້ສັງຫານວິລະຊົນຂອງສັດຕູ, ໄດ້ຟັນຝ່າໃນສົງຄາມ ໂຈມຕີວິລະຊົນຜູ້ເປັນເລີດຂອງກອງທັບທັງປວງ ຮວມທັງມະຫາຣະຖີທາຣຕະຣາສະຕຣະຂອງທ່ານ ແລະຍິງລູກສອນໃຫ້ບາດເຈັບທີລະຄົນ.
Verse 9
सप्तभि: शल्यमाविध्यत् कृतवर्माणमष्टभि: । कृपस्य सशरं चाप॑ मध्ये चिच्छेद भारत,भारत! भीमसेनने शल्यको सात और कृतवर्माको आठ बाणोंसे बींध डाला। फिर कृपाचार्यके बाणसहित धनुषको बीचसे ही काट दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ພີມະເສນ ຍິງລູກສອນເຈັດດອກໃສ່ຊັລຍະ ແລະຍິງແປດດອກໃສ່ກຣິຕະວັຣມັນ. ແລ້ວລາວຕັດຄັນທະນູຂອງກຣິປະ—ພ້ອມທັງລູກສອນທີ່ພາດໄວ້—ໃຫ້ຂາດກາງ.
Verse 10
अथैनं छिन्नथन्वानं पुनर्विव्याध सप्तभि: । विन्दानुविन्दौ च तथा त्रिभिस्त्रिेभिरताडयत्,धनुष कट जानेपर उन्होंने पुन: सात बाणोंसे कृपाचार्यको घायल किया। फिर विन्द और अनुविन्दको तीन-तीन बाण मारे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວເມື່ອເຫັນລາວມີຄັນທະນູຖືກຕັດຂາດ, ພີມະເສນ ກໍຍິງຊ້ຳອີກເຈັດດອກ. ແລະລາວກໍຍິງວິນດາ ແລະ ອະນຸວິນດາ ຄົນລະສາມດອກເຊັ່ນກັນ.
Verse 11
दुर्मर्षणं च विंशत्या चित्रसेनं च पञठचभि: । विकर्ण दशभिर्बाणै: पञ्चभिश्न जयद्रथम्
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນຊາວດອກ ລາວໄດ້ຍິງໂດນ ດຸຣມະຣະຊະນະ; ດ້ວຍຫ້າດອກ ຍິງໂດນ ຈິຕຣະເສນະ; ດ້ວຍສິບດອກ ຍິງໂດນ ວິກັນນະ; ແລະດ້ວຍຫ້າດອກ ຍິງໂດນ ຊະຍະດຣະຖະ. ຂ່າວນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແມ່ນຍຳບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງການຈູ່ໂຈມຂອງນັກຮົບ ໃນຄວາມວຸ່ນວາຍທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ; ພະລັງແລະຄວາມມຸ່ງໝັ້ນຖືກສະແດງຜ່ານການຍິງທີ່ຈົງໃຈແລະຈົງຈຸດ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຮຸນແຮງທີ່ບໍ່ເລືອກໜ້າ.
Verse 12
अथान्यद् धनुरादाय गौतमो रथिनां वर:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ຄໍຕະມະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດານັກຮົບລົດສົງຄາມ ໄດ້ຢືນມືຮັບຄັນທະນູອີກຄັນໜຶ່ງ—ເປັນໝາຍແຫ່ງຄວາມມຸ່ງໝັ້ນໃໝ່ ຈະສືບຕໍ່ການຮົບດ້ວຍອາວຸດໃໝ່ ແລະພະລັງບໍ່ຫຼຸດຖອຍ.
Verse 13
स विद्धों दशभिरणिस्तोत्रैरिव महाद्विप:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກຍິງດ້ວຍລູກສອນສິບດອກ ວິລະຊົນນັ້ນໄດ້ຮ້ອງກັບກ້ອງໃນສະໜາມຮົບ ດັ່ງຊ້າງໃຫຍ່ຖືກກະຕຸ້ນດ້ວຍຫອຍປັກຄົມ. ແມ່ນຈະບາດເຈັບ ແຕ່ ພີມະເສນະ ກໍຮ້ອງຄຳຮາມຢູ່ແນວໜ້າຂອງການຮົບ ດັ່ງສິງໂຕ—ແປຄວາມເຈັບປວດໃຫ້ເປັນຄວາມກ້າຫານ ແລະປະກາດວ່າໜ້າທີ່ນັກຮົບຂອງລາວຍັງບໍ່ຖືກຫັກພັງ ທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 14
ततः क्रुद्धो महाराज भीमसेन: प्रतापवान् । गौतमं ताडयामास शरैरबहुभिराहवे,महाराज! तदनन्तर क्रोधमें भरे हुए प्रतापी भीमसेनने रणक्षेत्रमें कृपाचार्यको अनेक बाणोंद्वारा घायल किया
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ໂອ້ ພະມະຫາກະສັດ, ພີມະເສນະ ຜູ້ມີລິດເດດແລະກ້າຫານ—ເມື່ອໂກດແຄ້ນໃນການປະທະ—ໄດ້ຍິງໂດນ ຄໍຕະມະ (ຄຣິປາຈາຣຍະ) ໃນສະໜາມຮົບດ້ວຍລູກສອນຫຼາຍດອກ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມໂກດເມື່ອຖືກປ່ອຍໃນສົງຄາມ ຍ້ອນກະຕຸ້ນໃຫ້ແມ່ນແຕ່ວິລະຊົນໃຫຍ່ໆ ກໍກາຍເປັນການຈູ່ໂຈມບໍ່ຢຸດຢັ້ງ, ແປອາລົມສ່ວນຕົວໃຫ້ເປັນການຮົບທີ່ຮຸນແຮງຂຶ້ນ.
Verse 15
सैन्धवस्य तथाश्रांश्व॒ सारथिं च त्रिभि: शरै: | प्राहिणोन्मृत्युलोकाय कालान्तकसमद्युति:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພີມະເສນະ—ສະຫວ່າງໄສດັ່ງ ຍະມະ ຜູ້ປິດສິ້ນເວລາ ໃນຍາມພິນາດ—ໄດ້ສົ່ງໄປສູ່ໂລກແຫ່ງຄວາມຕາຍ ດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ທັງມ້າຂອງກະສັດແຫ່ງສິນທຸ ຊະຍະດຣະຖະ ແລະສາລະຖີຂອງລາວ. ໃນບັນຍາກາດທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຫຼີກບໍ່ພົ້ນຂອງຄວາມຕາຍໃນການຮົບ ແລະພະລັງອັນເຫມືອນເວລາທີ່ນັກຮົບກາຍເປັນຕົວແທນ ເມື່ອທຳມະລົ້ມລົງເປັນການປະທະດ້ວຍອາວຸດ.
Verse 16
हताश्चात् तु रथात् तूर्णमवप्लुत्य महारथ: । शरांक्षिक्षेप निशितान् भीमसेनस्य संयुगे,तब उस अश्वहीन रथसे तुरंत ही कूदकर महारथी जयद्रथने युद्धस्थलमें भीमसेनके ऊपर बहुत-से तीखे बाण चलाये
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ມະຫາຣະຖີຜູ້ມີໃຈທໍ້ຖອຍ ໄດ້ໂດດລົງຈາກລົດຮົບຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະໃນກາງສະໜາມຮົບ ໄດ້ຍິງລູກສອນອັນແຫຼມຄົມຫຼາຍດອກໃສ່ ພີມະເສນ.
Verse 17
तस्य भीमो भधर्नुर्मध्ये द्वाभ्यां चिच्छेद मारिष । भल्लाभ्यां भरतश्रेष्ठ सैन्धवस्य महात्मन:,माननीय भरतश्रेष्ठ; उस समय भीमसेनने दो भल्ल मारकर महामना सिन्धुराजके धनुषको बीचसे ही काट दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ພີມະ ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ ໄດ້ຍິງລູກສອນອັນແຫຼມຄົມສອງດອກ ຕັດຄັນທະນູຂອງ ສາຍນທະວະ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໃຫ້ຂາດກາງ.
Verse 18
स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथि: । चित्रसेनरथं राजन्नारुरोह त्वरान्वित:,राजन! धनुषके कटने तथा घोड़ों और सारथिके मारे जानेपर रथहीन हुआ जयद्रथ तुरंत ही चित्रसेनके रथपर जा बैठा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ເມື່ອຄັນທະນູຂອງເຂົາຖືກຕັດ ລົດຮົບຖືກເຮັດໃຫ້ໃຊ້ການບໍ່ໄດ້ ມ້າຖືກຂ້າ ແລະສາຣະຖີກໍຖືກສັງຫານ ຈະຍະດຣະຖະ ຜູ້ບໍ່ມີລົດຂອງຕົນ ໄດ້ຂຶ້ນໄປນັ່ງໃນລົດຂອງ ຈິດຣະເສນ ຢ່າງຮີບດ່ວນ.
Verse 19
अत्यद्भुतं रणे कर्म कृतवांस्तत्र पाण्डव: | महारथा>शरैरविंद्ध्वा वारयित्वा च मारिष
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ປານດະວະໄດ້ກະທຳການອັນນ່າພິສົດໃນສະໜາມຮົບ; ເຂົາໄດ້ຍິງລູກສອນທະລຸມະຫາຣະຖີທັງຫຼາຍ ແລະຍັງຂັດຂວາງກັ້ນໄວ້ ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ.
Verse 20
तदा न ममृषे शल्यो भीमसेनस्य विक्रमम्,उस समय राजा शल्य भीमसेनके उस पराक्रमको न सह सके। उन्होंने लोहारके माँजे हुए पैने बाणोंका संधान करके समरभूमिमें भीमसेनको बींध डाला और कहा--'खड़ा रह, खड़ा रह”
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາ ຊັລຍະ ບໍ່ອາດທົນຕໍ່ວິລະກຳຂອງ ພີມະເສນ ໄດ້ອີກ. ພຣະອົງໄດ້ເລັ່ງເປົ້າດ້ວຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມ ດັ່ງທີ່ຊ່າງເຫຼັກໄດ້ຂັດຂຶ້ນ ແລ້ວຍິງທະລຸພີມະໃນສະໜາມຮົບ ພ້ອມຮ້ອງວ່າ: «ຢືນໄວ້! ຢືນໄວ້!»
Verse 21
स संधाय शरांस्तीक्ष्णान् कर्मारपरिमार्जितान् । भीम॑ विव्याध समरे तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພຣະຣາຊາ ຊັລຍະ ອົດທົນຕໍ່ວິລະກຳຂອງ ພີມະ ບໍ່ໄດ້; ຈຶ່ງປະກອບລູກສອນຄົມກິບ ທີ່ຊ່າງເຫຼັກຂັດມັນໄວ້ ແລ້ວຍິງທະລຸ ພີມະ ໃນກາງສົງຄາມ; ຈາກນັ້ນຮ້ອງວ່າ «ຢືນ! ຢືນ!»
Verse 22
कृपश्च कृतवर्मा च भगदत्तश्न वीर्यवान् विन्दानुविन्दावावन्त्यौ चित्रसेनश्व॒ संयुगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນຍຸດທະການນັ້ນ ກຣິປະ ແລະ ກຣິຕະວັຣມາ ພ້ອມດ້ວຍ ພະກະດັດຕະ ຜູ້ມີພະລັງກ້າ, ກັບ ວິນດາ ແລະ ອະນຸວິນດາ ແຫ່ງອະວັນຕີ, ທັງ ຈິດຣະເສນ ກໍໄດ້ຮຸກຮານໃນສົງຄາມ. ນັກຮົບຜູ້ມີຊື່ສຽງເຫຼົ່ານີ້ ຮ່ວມກັນປົກປ້ອງຜູ້ນຳຂອງຕົນ ແລະຂັດຂວາງການຮຸກຂອງສັດຕູ.
Verse 23
दुर्मर्षणो विकर्णश्व॒ सिन्धुराजश्व वीर्यवान् । भीम॑ ते विव्यधुस्तूर्ण शल्यहेतोररिंदमा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດຸຣມະຣຊະນະ, ວິກັນນະ, ແລະ ສິນທຸຣາຊ (ໄຊຍະດຣະຖະ) ຜູ້ກ້າຫານ—ຜູ້ປາບສັດຕູ—ໄດ້ຟັນຟາດຢ່າງວ່ອງໄວ ຍິງທະລຸ ພີມະ ເພື່ອປົກປ້ອງ ຊັລຍະ.
Verse 24
सच तान् प्रतिविव्याध पठ्चभि: पज्चभि: शरै: । शल्यं विव्याध सप्तत्या पुनश्न दशभि: शरै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພີມະ ກໍຕອບໂຕ້ ຍິງທະລຸແຕ່ລະຄົນດ້ວຍລູກສອນຫ້າດອກ. ແລ້ວຈຶ່ງຍິງ ຊັລຍະ ດ້ວຍເຈັດສິບດອກ ແລະຕາມດ້ວຍອີກສິບດອກ—ຕອບແທນການຈູ່ໂຈມດ້ວຍການຈູ່ໂຈມ ຕາມກົດແຫ່ງສົງຄາມອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງ.
Verse 25
तं॑ शल्यो नवभिर्भित्त्वा पुनर्विव्याध पठ्चभि: । सारथिं चास्य भल्लेन गाढं विव्याध मर्मणि
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຊັລຍະ ຍິງທະລຸເຂົາດ້ວຍລູກສອນເກົ້າດອກ ແລ້ວຍິງຊ້ຳອີກດ້ວຍຫ້າດອກ. ແລະດ້ວຍລູກສອນ “ພັລລະ” ອັນຄົມກິບ ລາວໄດ້ທຳຮ້າຍສາຣະຖີຂອງເຂົາຢ່າງສາຫັດ ທີ່ຈຸດສຳຄັນ.
Verse 26
विशोक प्रेक्ष्य निर्भिन्नं भीमसेन: प्रतापवान् । मद्रराजं त्रिभिर्बाणैर्बाह्लोरुगसि चार्पयत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນສາລະຖີ ວິໂສກະ ຖືກບາດເຈັບຢ່າງຫນັກ ພີມເສນະ ຜູ້ມີລິດອຳນາດ ກໍເກີດຄວາມຮຸນແຮງໃນໃຈນັກຮົບ ແລ້ວຍິງພຣະຣາຊາແຫ່ງມັດຣະ ຊັລຍະ ດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ປັກເຂົ້າໃນແຂນແລະອົກ—ເປັນການຕອບໂຕ້ອັນດຸເດືອດ ເພື່ອປົກປ້ອງພວກຂອງຕົນ ແລະຕອບຄືນຄວາມເຈັບປວດໃນສະໜາມຮົບທັນທີ.
Verse 27
(भगदत्तं तथा वीरं कृतवर्माणमाहवे ।) तथेतरान् महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरजिद्दागै: । ताडयामास समरे सिंहवद् विननाद च
ຕໍ່ມາ ໃນສະໜາມຮົບ ລາວໄດ້ຕີຖືກ ພະຄະດັດຕະ ແລະ ວີລະບຸລຸດ ກຣິຕະວັຣມາ ພ້ອມທັງນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ອື່ນໆ ດ້ວຍລູກສອນຕົງໄປ ຄົນລະສາມດອກ; ແລ້ວກໍຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງສິງໂຕໃນການຮົບ.
Verse 28
ते हि यत्ता महेष्वासा: पाण्डवं युद्धकोविदम् | त्रिभिस्त्रिभिरकुण्ठाग्रैर्भृशं मर्मस्वताडयन्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນຕໍ່ເປົ້າໝາຍ ໄດ້ຕີຖືກປານດະວະ ຜູ້ຊ່ຽວຊານການຮົບ ຢ່າງຮຸນແຮງຊ້ຳໆ ຕາມຈຸດສຳຄັນ ໂດຍລູກສອນປາຍແຫຼມ ຄົນລະສາມດອກ.
Verse 29
तब उन सभी महाथनुर्धरोंने एक साथ प्रयत्न करके तीखे अग्रभागवाले तीन-तीन बाणोंद्वारा युद्धकुशल पाण्डुपुत्र भीमके मर्मस्थानोंमें गहरी चोट पहुँचायी ।।
ເມື່ອນັ້ນ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ໄດ້ພາກັນພະຍາຍາມພ້ອມກັນ ຍິງລູກສອນປາຍແຫຼມ ຄົນລະສາມດອກ ປັກເຂົ້າໄປລຶກໃນຈຸດສຳຄັນຂອງ ພີມະ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ຜູ້ຊ່ຽວຊານການຮົບ. ແຕ່ເຖິງຈະຖືກທະລຸຢ່າງຫນັກ ພີມເສນະ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ກໍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ຢືນໝັ້ນດັ່ງພູເຂົາ ເມື່ອເມກຝົນທິ້ງສາຍນ້ຳລົງມາເປັນທາງໆ.
Verse 30
स तु क्रोधसमाविष्ट: पाण्डवानां महारथ: । मद्रेश्वरं त्रिभिर्बाणिर्भुशं विदूध्वा महायशा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພະຍຸຄວາມໂກດ (krodha) ເຂົ້າຄອບງຳ ມະຫາຣະຖີແຫ່ງປານດະວະ ຜູ້ມີກຽດສັກສີ ພີມເສນະ ໄດ້ຍິງພຣະອົງແຫ່ງມັດຣະ ຊັລຍະ ດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ກະແທກຢ່າງຮຸນແຮງຈາກທຸກດ້ານ. ໃນຄວາມໂກດດຽວກັນນັ້ນ ລາວຍັງທຳຮ້າຍສັດຕູຜູ້ເດັ່ນອື່ນໆ ດ້ວຍຝົນລູກສອນ—ເປັນພາບວ່າ ເມື່ອ krodha ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ມັນອາດຂັບດັນພະລັງນັກຮົບໃຫ້ກາຍເປັນຄວາມຮຸນແຮງທີ່ທະວີຂຶ້ນບໍ່ຢຸດ ທ່າມກາງພັນທະແລະອັນຕະລາຍຂອງ dharma-yuddha.
Verse 31
कृपं च नवभिर्बाणैर्भृशं विद्ध्वा समन्तत: । प्राग्ज्योतिषं शतैराजी राजन् विव्याध सायकै:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ພີມເສນ ດ້ວຍໂທສະອັນແຮງກ້າ ໄດ້ຍິງທະລຸ ກຣິປະ (Kṛpa) ດ້ວຍລູກສອນ 9 ດອກ ຈົນບາດເຈັບສາຫັດທົ່ວທິດ; ແລ້ວໃນກາງສົງຄາມ ກໍຍິງທະລຸ ອົງກະສັດແຫ່ງ ປຣາກຍໂຈຕິສ (Prāgjyotiṣa) ຄື ພະກະດັດຕະ (Bhagadatta) ດ້ວຍລູກສອນນັບຮ້ອຍ.
Verse 32
ततस्तु सशरं चाप॑ सात्वतस्य महात्मन: । क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन चिच्छेद कृतहस्तवत्,तत्पश्चात् सिद्धहस्त पुरुषकी भाँति भीमसेनने अत्यन्त तीखे क्षुरप्रके द्वारा महामना कृतवर्माके बाणसहित धनुषको काट डाला
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພີມເສນ ຜູ້ມີຝີມືສົມບູນ ໄດ້ໃຊ້ລູກສອນປາຍຄົມດຸດມີດໂກນ ອັນແຫຼມກ້າ ຕັດຄັນທະນູຂອງນັກຮົບສາດວະຕະ (Sātvata) ຜູ້ໃຈກວ້າງ ພ້ອມທັງລູກສອນທີ່ພາດຢູ່ເທິງສາຍ.
Verse 33
तथान्यद् धनुरादाय कृतवर्मा वृकोदरम् | आजयपघान भ्रुवोर्मध्ये नाराचेन परंतप:,तब शत्रुओंको संताप देनेवाले कृतवर्माने दूसरा धनुष लेकर भीमसेनकी दोनों भौंहोंके मध्यभागमें नाराचके द्वारा प्रहार किया
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ກຣິຕະວະຣະມາ (Kṛtavarmā) ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອີກອັນ ແລະໃນສົງຄາມ ໄດ້ຍິງ ວຣິໂກດະຣະ (Vṛkodara) ຄື ພີມ ຕົງກາງລະຫວ່າງຄິ້ວທັງສອງ ດ້ວຍລູກສອນນາຣາຈະ (nārāca).
Verse 34
भीमस्तु समरे विद्ध्वा शल्यं नवभिरायसै: । भगदत्तं त्रिभिश्वैव कृतवर्माणमष्टभि:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ພີມ ໄດ້ຍິງທະລຸ ພະຣາຊາ ສາລະຍະ (Śalya) ດ້ວຍລູກສອນເຫຼັກ 9 ດອກ; ແລ້ວຍິງທະລຸ ພະກະດັດຕະ (Bhagadatta) ດ້ວຍ 3 ດອກ ແລະ ກຣິຕະວະຣະມາ (Kṛtavarmā) ດ້ວຍ 8 ດອກ.
Verse 35
द्वाभ्यां द्वाभ्यां तु विव्याध गौतमप्रभृतीन् रथान् । तेडपि तं समरे राजन विव्यधुर्निशितै: शरै:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ພີມເສນ ໄດ້ຍິງທະລຸນັກຮົບລົດສົງຄາມ ເລີ່ມແຕ່ ໂກຕະມະ (Gautama) ແລະອື່ນໆ ດ້ວຍລູກສອນຄູ່ໆ. ໂອ ພະຣາຊາ! ພວກເຂົາກໍໃນສົງຄາມນັ້ນ ໄດ້ຍິງຕອບໂຕ້ພີມເສນ ດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າ.
Verse 36
स तथा पीड्यमानोड<पि सर्वशस्त्रैर्महारथै: । मत्वा तृणेन तांस्तुल्यान् विचचार गतव्यथ:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຖືກມະຫາຣະຖີທັງຫຼາຍຈົ່ມຕີ ແລະທໍລະມານດ້ວຍອາວຸດທຸກຊະນິດ ບີມະເສນະກໍຍັງເຫັນພວກເຂົາເປັນແຕ່ໃບຫຍ້າ ແລະເຄື່ອນໄຫວໄປມາໂດຍບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ທຸກທໍລະມານ.
Verse 37
ते चापि रथिनां श्रेष्ठा भीमाय निशिताउ्छरान् । प्रेषयामासुरव्यग्रा: शतशो5थ सहस्रश:,रथियोंमें श्रेष्ठ उन वीरोंने भी व्यग्रतारहित हो भीमसेनपर सैकड़ों और हजारोंकी संख्यामें तीखे बाण चलाये
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ບັນດາຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ນັກຮົບລົດສົງຄາມນັ້ນ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ວຸ້ນວາຍ ໄດ້ປ່ອຍລູກສອນຄົມກັບບີມະເສນະ ເປັນຮ້ອຍໆ ແລະຕໍ່ມາເປັນພັນໆ.
Verse 38
तस्य शक्ति महावेगां भगदत्तो महारथ: । चिक्षेप समरे वीर: स्वर्णदण्डां महामते,महामते! उस समरभूमिमें वीर महारथी भगदत्तने भीमसेनपर स्वर्णमय दण्डसे विभूषित एक महावेगशालिनी शक्ति चलायी
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວວິລະບຸລຸດມະຫາຣະຖີ ພະຄະດັດຕະ ໃນກາງສະໜາມຮົບ ໄດ້ຂວ້າງ “ສັກຕິ” ທີ່ໄວດຸດດັ່ງລົມພາຍຸ ມີດ້ານຄໍາປະດັບງາມ ໄປຫາເຂົາ.
Verse 39
तोमरं सैन्धवो राजा पट्टिशं च महाभुज: । शतघ्नीं च कृपो राजज्छरं शल्यश्व संयुगे
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ກະສັດໄຊຍະດຣະຖະ ແຫ່ງສິນດຸ ຜູ້ແຂນແຮງ ໄດ້ຂວ້າງຫອກ (ໂຕມະຣະ) ແລະຂວານຮົບ (ປັດຕິຊະ). ກຣິປະໄດ້ໃຊ້ອາວຸດ “ສະຕະຄະນີ” ແລະກະສັດຊາລະຍະ ໃນກາງຍຸດທະການ ໄດ້ຍິງລູກສອນໜຶ່ງດອກ.
Verse 40
अथेतरे महेष्वासा: पठडच पञ्च शिलीमुखान् | भीमसेनं समुद्दिश्य प्रेषयामासुरोजसा,इनके सिवा दूसरे धनुर्धर वीरोंने भी भीमसेनको लक्ष्य करके बलपूर्वक पाँच-पाँच बाण चलाये
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວນັກທະນູຜູ້ແຂງແກ່ອື່ນໆ ກໍເລັ່ງເອົາບີມະເສນະເປັນເປົ້າ ແລະຍິງລູກສອນຄົນລະຫ້າດອກ ດ້ວຍກໍາລັງອັນແຮງກ້າ.
Verse 41
तोमरं च द्विधा चक्रे क्षुरप्रेणानिलात्मज: । पट्टिशं च त्रिभि्णिश्विच्छेद तिलकाण्डवत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບຸດແຫ່ງພະວາຍຸ (ພີມເສນ) ໃຊ້ລູກສອນຫົວຄົມດັ່ງມີດ ຜ່າຕົມະຣະໃຫ້ເປັນສອງທ່ອນ; ແລ້ວດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ກໍຕັດປັດຕິສະໃຫ້ແຕກລະອຽດ ດັ່ງຕັດກ້ານພືດຕີລະກາ. ພາບນີ້ຊູ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແນ່ວແນ່ດຸດັນ ແລະວິໄນຍຸດທະສິນຂອງພີມ—ຮັບມືອາວຸດມະຫາອັນຕະລາຍ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍໂມໂຫຢ່າງດຽວ ແຕ່ດ້ວຍຝີມືທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ ແລະເປົ້າໝາຍທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ.
Verse 42
स बिभेद शतघ्नीं च नवभि: कड्कपत्रिभि: | मद्रराजप्रयुक्तं च शरं छित्त्वा महारथ:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມະຫາຣະຖີນັ້ນຍັງທຸບທຳລາຍ ສະຕະຄະນີ (śataghnī) ດ້ວຍລູກສອນເກົ້າດອກທີ່ປະດັບຂົນນົກຍາງ; ແລະເມື່ອຕັດລູກສອນທີ່ກະສັດແຫ່ງມັດຣະຍິງມາໄດ້ ກໍຍັງຄົງຄອບງຳການປະລະມື. ພາບນີ້ຊູ້ໃຫ້ເຫັນຝີມືອັນມີວິໄນຂອງກະສັດຕະຣິຍໃນສົງຄາມ—ຮັບມືພະລັງງານສັງຫານດ້ວຍການຕອບໂຕທີ່ພອດຄວນ ໃນທີ່ຄວາມຊ່ຽວຊານແລະຄວາມຕື່ນຕົວເປັນເຄື່ອງມືແຫ່ງການຢູ່ລອດ ທ່າມກາງນ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ.
Verse 43
तथेतराउछरान् घोरान् शरै: संनतपर्वभि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວນັກຮົບອີກຝ່າຍໜຶ່ງກໍຕອບໂຕ ຍິງລູກສອນອັນນ່າສະພຶງກົວ—ດອກທີ່ມີຂໍ້ຕໍ່ຮູບຮ່າງດີ—ຕອບຄວາມຮຸນແຮງດ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງ ທ່າມກາງກະແສອັນອຶດອັດຂອງສົງຄາມ».
Verse 44
भीमसेनो रणश्लाघी त्रिधैकैकं समाच्छिनत् । तांश्व सर्वान् महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिेभिरताडयत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພີມເສນ ຜູ້ພູມໃຈໃນການຮົບ ໄດ້ຜ່າລູກສອນແຕ່ລະດອກໃຫ້ເປັນສາມທ່ອນ. ແລ້ວລາວກໍຕີຖະໜົນນັກທະນູຜູ້ແຂງກ້າເຫຼົ່ານັ້ນຊ້ຳໆ ດ້ວຍການຈົມຕີແບບສາມຊັ້ນ ຈົນພັງລົງ—ເປັນພາບຂອງພະລັງອັນທ່ວມທົ່ນທີ່ຖືກປ່ອຍອອກ ທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ.
Verse 45
तदनन्तर झुकी हुई गाँठवाले बहुत-से बाणोंद्वारा अन्यान्य योद्धाओंके चलाये हुए भयंकर शरसमूहोंको भी युद्धकी श्लाघा रखनेवाले भीमसेनने काटकर एक-एकके तीन- तीन टुकड़े कर दिये। इस प्रकार शत्रुओंके अस्त्र-शस्त्रोंका निवारण करके भीमसेनने उन सभी महाधनुर्धर वीरोंको तीन-तीन बाणोंसे घायल कर दिया ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພີມເສນ—ຜູ້ຮັກກຽດສົງຄາມ—ໄດ້ຕັດກຸ່ມລູກສອນອັນນ່າຢ້ານຫຼາຍຊຸດທີ່ນັກຮົບອື່ນໆຍິງມາ ດ້ວຍລູກສອນທີ່ມີຂໍ້ຕໍ່ໂຄ້ງລົງ ແລະຜ່າແຕ່ລະດອກໃຫ້ເປັນສາມທ່ອນ. ເມື່ອຂັດຂວາງອາວຸດຂອງສັດຕູແລ້ວ ພີມເສນກໍຍິງລູກສອນສາມດອກໃສ່ແຕ່ລະຄົນ ໃຫ້ວີລະບຸລຸດນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນບາດເຈັບ. ຕໍ່ມາ ໃນຂະນະທີ່ສົງຄາມໃຫຍ່ກຳລັງຄຸກຄາມຢູ່ທີ່ນັ້ນ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ກໍມາຮອດສະໜາມຮົບດ້ວຍລົດຮົບ. ເມື່ອເຫັນພີມ—ມະຫາຣະຖີ—ລາວກໍກ້າວເຂົ້າໄປ ຊູ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແນ່ວແນ່ຮ່ວມກັນຂອງພານດະວະ ເພື່ອຕ້ານການບຸກຂອງສັດຕູ ແລະຮັກສາໜ້າທີ່ທີ່ພວກເຂົາເລືອກໃນສົງຄາມ.
Verse 46
तौ तु तत्र महात्मानौ समेतौ वीक्ष्य पाण्डवी
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ນາງປານດະວີ (ດຣໍປະດີ) ເຫັນວິລະຊົນໃຈໃຫຍ່ສອງຄົນມາພົບກັນ ຈຶ່ງຈ້ອງມອງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຢ່າງແຫຼມຄົມ—ເປັນຂະນະອັນອຸບາດໃນການຄືບໜ້າຂອງທຳມະແລະສົງຄາມ ເມື່ອຜູ້ກ້າແກ່ງພົບກັນ ຊະຕາກຳໃນສະໜາມຮົບກໍຈະຫັນໄປອີກທາງໜຶ່ງ.
Verse 47
अथार्जुनो रणे भीम॑ योधयन्तं महारथान्,भरतनन्दन! उस रणक्षेत्रमें भीम जिनके साथ युद्ध कर रहे थे, आपके पक्षके उन दस महारथी वीरोंके सामने भीष्मके वधकी इच्छा रखनेवाले अर्जुन भी शिखण्डीको आगे किये आ पहुँचे
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວອາຈຸນ, ໂອ ຄວາມຊື່ນຊົມແຫ່ງວົງພັນພາຣະຕະ, ມີໃຈປາຖະໜາຈະສັງຫານພີສະມະ, ໄດ້ນຳ ສິຂັນດີ ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວບຸກເຂົ້າສະໜາມຮົບ ເຜີຍໜ້າກັບມະຫາຣະຖີສິບຄົນຝ່າຍເຈົ້າ—ຜູ້ທີ່ພີມະກຳລັງຮົບຢູ່ແລ້ວ. ການເຄື່ອນໄຫວນີ້ແມ່ນທັງການເລືອກທາງທຳມະແລະກຸລະຍຸດ: ອາຈຸນໃຊ້ຂໍ້ຈຳກັດທາງສິນທຳຂອງພີສະມະ—ທີ່ຈະບໍ່ຟັນຜູ້ທີ່ທ່ານເຫັນວ່າເປັນຍິງ—ໃຫ້ກາຍເປັນກຸນແຈແຫ່ງຊັຍຊະນະ.
Verse 48
भीष्मस्य निधनाकाडुश्षी पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् । आससाद रणे वीरांस्तावकान् दश भारत
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ອາຈຸນ ມຸ່ງໝາຍໃຫ້ພີສະມະພິນາດ ໄດ້ນຳ ສິຂັນດິນ ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວບຸກເຂົ້າໃນສົງຄາມ; ແລະໄດ້ເຜີຍໜ້າກັບວິລະຊົນສິບຄົນຝ່າຍເຈົ້າ—ຜູ້ກ້າແກ່ງດຽວກັນທີ່ພີມະກຳລັງຮົບຢູ່ໃນສະໜາມນັ້ນ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນກຸລະຍຸດທີ່ຖືກຫຼໍ່ຫຼອມໂດຍຂໍ້ຈຳກັດທາງທຳມະ: ອາຈຸນປາຖະໜາຈະໂຄ່ນພີສະມະ ໂດຍໃຊ້ສິຂັນດິນເປັນທາງຜ່ານ ເພື່ອຫຼີກລ້ຽງຄຳສາບານຂອງພີສະມະທີ່ບໍ່ຈະຮົບກັບຜູ້ທີ່ທ່ານເຫັນວ່າເປັນຍິງ.
Verse 49
ये सम भीम॑ रणे राजन् योधयन्तो व्यवस्थिता: । बीभत्सुस्तानथाविध्यद् भीमस्य प्रियकाम्यया
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ບັນດານັກຮົບທີ່ຢືນຢັນໃນສົງຄາມ ແລະກຳລັງຮົບກັບພີມະນັ້ນ—ອາຈຸນ (ບີພັດສຸ) ປາຖະໜາຈະເຮັດໃຫ້ພີມະພໍໃຈ ຈຶ່ງຍິງຖືກຢ່າງແມ່ນຍຳ ແລະເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາບາດເຈັບຢ່າງໜັກ.
Verse 50
ततो दुर्योधनो राजा सुशर्माणमचोदयत्् | अर्जुनस्य वधार्थाय भीमसेनस्य चो भयो:,तब राजा दुर्योधनने अर्जुन और भीमसेन दोनोंके वधके लिये सुशर्माको भेजा
ຕໍ່ມາ ກະສັດທຸຣະໂຢທະນະ ໄດ້ກະຕຸ້ນສຸສະຣະມາ ໃຫ້ອອກໄປ ໂດຍມອບໝາຍໃຫ້ນຳຄວາມຕາຍມາໃຫ້ອາຈຸນ—ແລະພີມະເສນະດ້ວຍ. ໃນບັນຍາກາດທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ ຖ້ອຍຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການພຶງພາກຸລະຍຸດແລະຄວາມຮຸນແຮງຜ່ານມືຜູ້ອື່ນຂອງທຸຣະໂຢທະນະ—ການສັ່ງໃຫ້ພັນທະມິດໄປສູ່ການສັງຫານແບບຈົງໃຈ ແທນທີ່ຈະອົດກັ້ນ ຫຼື ປະສານຄືນດີ.
Verse 51
सुशर्मन् गच्छ शीघ्र त्वं बलौचै: परिवारित: । जहि पाण्डुसुतावेतोी धनंजयवृकोदरी,भेजते समय उसने कहा--'सुशर्मन्! तुम विशाल सेनाके साथ शीघ्र जाओ और अर्जुन तथा भीमसेन इन दोनों पाण्डुकुमारोंको मार डालो”
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສຸຊະມັນ! ເຈົ້າຈົ່ງໄປໃນທັນທີ ໂດຍມີກອງທັບອັນແຂງກ້າຂອງເຈົ້າລ້ອມຮອບ. ຈົ່ງຟັນລົງລູກຊາຍຂອງປານດຸສອງຄົນ—ທະນັນຈະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ແລະ ວຣິໂກດະຣະ (ພີມ)».
Verse 52
तच्छुत्वा वचन तस्य त्रैगर्त: प्रस्थलाधिप: । अभिद्र॒ुत्य रणे भीममर्जुनं चैव धन्विनौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍານັ້ນ ຜູ້ນໍາຕຣິກັດຕະ—ເຈົ້າແຫ່ງປຣັສຖະລາ—ກໍພຸ້ນພາລຸກເຂົ້າໃນສະໜາມຮົບ ແລະໃຊ້ລົດຮົບນັບພັນລ້ອມອາຣະຈຸນ ແລະ ພີມ ຜູ້ເປັນນັກທະນູທັງສອງ ຈາກທຸກທິດ. ແລ້ວອາຣະຈຸນກໍເຂົ້າສູ່ການຮົບອັນດຸເດືອດ ແລະເສຍງອັນຕະລາຍ ກັບກອງສັດຕູ.
Verse 53
रथैरनेकसाहसै: समन्तात् पर्यवारयत् | ततः प्रववृते युद्धमर्जुनस्य परै: सह
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລົດຮົບນັບພັນ ພວກເຂົາລ້ອມລາວໄວ້ຈາກທຸກທິດ. ແລ້ວການຮົບອັນດຸເດືອດກໍເລີ່ມຂຶ້ນ ສໍາລັບອາຣະຈຸນ ຕໍ່ຕ້ານສັດຕູທັງຫຼາຍ.
Verse 66
दुर्मर्षणस्तु विंशत्या पाण्डवं निशितै: शरै: । फिर सिन्धुराज जयद्रथने तीन, अवन्तीके विन्द और अनुविन्दने पाँच-पाँच तथा दुर्मर्षणने बीस तीखे बाणोंद्वारा पाण्डुनन्दन भीमसेनको चोट पहुँचायी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດຸຣມະຣະຊະນະ ໄດ້ຍິງພີມເສນະ ລູກຊາຍຂອງປານດຸ ດ້ວຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມຈໍານວນຊາວ ໃຫ້ເກີດບາດແຜ.
Verse 112
इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें द्रोण और अश्वत्थामाका संवादविषयक एक सौ बारहवाँ अध्याय प्रा हुआ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ພີສະມະ ປະຣະວະ» ໂດຍສະເພາະໃນຕອນກ່ຽວກັບການລົ້ມຂອງພີສະມະ—ບົດທີ 112 ອັນເປັນເລື່ອງການສົນທະນາລະຫວ່າງ ໂດຣະນະ ແລະ ອັສວັດຖາມາ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດ/ໄດ້ຖືກປິດລົງ.
Verse 113
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि भीमपराक्रमे त्रयोदशाधिकशततमो<्ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ພີສະມະປະຣະວະ»—ໂດຍສະເພາະໃນຕອນກ່ຽວກັບການປະຫານພີສະມະ—ນີ້ແມ່ນຈົບບົດທີ 113 ອັນພັນລະນາວິລະກຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພີມະ. (ຄຳລົງທ້າຍບົດ)
Verse 116
विद्ध्वा भीमो$नदद्धृष्ट: सैन्धवं च पुनस्त्रिभि: । तत्पश्चात् दुर्मर्षणको बीस
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຈະຍະດຣະຖະ ເຈົ້າແຫ່ງສິນທຸ ໄດ້ຍິງຖືກພີມະຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວແລ້ວ, ພີມະກໍຍິງຕອບກັບ ຈະຍະດຣະຖະດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ. ຕໍ່ມາ ພີມະເສນ ດ້ວຍໃຈຮື້ນເຮີງ ໄດ້ຍິງດຸຣມະຣະສະນະ 20 ດອກ, ຈິຕຣະເສນະ 5 ດອກ, ວິກັນນະ 10 ດອກ, ແລະ ຈະຍະດຣະຖະ 5 ດອກ. ແລ້ວລາວຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງສິງ ດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ແລະຍິງຈະຍະດຣະຖະອີກຄັ້ງດ້ວຍລູກສອນສາມດອກອີກ.
Verse 126
भीम॑ विव्याध संरब्धो दशभिरनर्निशितै: शरै: । तदनन्तर रथियोंमें श्रेष्ठ कृपाचार्यने दूसरा धनुष लेकर क्रोधपूर्वक चलाये हुए दस तीखे बाणोंद्वारा भीमसेनको बींध डाला
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ລາວໄດ້ຍິງພີມະດ້ວຍລູກສອນສິບດອກອັນແຫຼມຄົມຢ່າງຍິ່ງ. ທັນທີນັ້ນ ກຣິປາຈາຣະຍະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ນັກຮົບລົດສົງຄາມຂອງຂ້າ—ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອັນທີສອງ ແລະຍິງພີມະເສນອີກຄັ້ງ ດ້ວຍລູກສອນແຫຼມຄົມສິບດອກ ດ້ວຍໃຈໂກດ.
Verse 196
विरथ॑ सैन्धवं चक्रे सर्वलोकस्य पश्यत: । आर्य! वहाँ पाण्डुनन्दन भीमसेनने रणक्षेत्रमें यह अद्भुत कर्म किया कि सब महारथियोंको बाणोंसे घायल करके रोक दिया और सब लोगोंके देखते-देखते सिन्धुराजको रथहीन कर दिया
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ໜ້າສາຍຕາຂອງຜູ້ຄົນທັງປວງ ພີມະເສນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ໄດ້ກະທຳວິລະກຳອັນນ່າອັດສະຈັນໃນສະໜາມຮົບ: ລາວໃຊ້ລູກສອນເຮັດໃຫ້ບັນດາມະຫາຣະຖີບາດເຈັບແລະຖືກຂັດຂວາງ; ແລະຕໍ່ໜ້າທຸກຄົນ ລາວເຮັດໃຫ້ກະສັດແຫ່ງສິນທຸ (ຈະຍະດຣະຖະ) ກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດຮົບ.
Verse 426
शक्ति चिच्छेद सहसा भगदत्तेरितां रणे । तत्पश्चात् कंकपत्रयुक्त नौ बाणोंद्वारा शतघ्नीको छिन्न-भिन्न कर दिया। इसके बाद महारथी भीमसेनने मद्रराज शल्यके चलाये हुए बाणको काटकर रणक्षेत्रमें भगदत्तकी चलायी हुई शक्तिके भी सहसा टुकड़े-टुकड़े कर डाले
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ລາວໄດ້ຕັດຂາດທັນທີ ອາວຸດ «ສັກຕິ» (ຫອກ) ທີ່ພະກະດັດຕະຂວ້າງມາ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍລູກສອນເກົ້າດອກທີ່ມີປີກດັ່ງໃບກັງກາ ລາວໄດ້ສັບ «ສະຕະຄນີ» ໃຫ້ແຕກກະຈາຍ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ມະຫາຣະຖີ ພີມະເສນ ໄດ້ຕັດລູກສອນທີ່ຊັລຍະ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຍິງມາ ແລະຍັງຕັດໃຫ້ «ສັກຕິ» ທີ່ພະກະດັດຕະຂວ້າງມາ ແຕກເປັນຊິ້ນໆ ຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 456
निध्नन्तं समरे शत्रून् योधयानं च सायकै: । तब उस महासमरमें महारथी भीमसेनको, जो समरभूमिमें सायकोंद्वारा शत्रुओंका संहार करते हुए उनके साथ युद्ध कर रहे थे, देखकर रथके द्वारा अर्जुन भी वहीं आ पहुँचे
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອເຫັນພີມເສນ ມະຫາຣະຖີ ໃນສົງຄາມອັນກວ້າງໃຫຍ່ນັ້ນ ກຳລັງຂ້າສັດຕູໃນກາງສະໜາມ ແລະຕໍ່ສູ້ດ້ວຍຝົນລູກສອນ ອາຈຸນກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນດ້ວຍລົດຮົບຂອງຕົນ ມາຮອດຈຸດດຽວກັນນັ້ນ.
Verse 463
न शशंसुर्जयं तत्र तावका: पुरुषर्षभा: । उन दोनों महामनस्वी पाण्डव बन्धुओंको एकत्र हुआ देख आपकी सेनाके श्रेष्ठ पुरुषोंने वहाँ अपनी विजयकी आशा त्याग दी
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ບຸລຸດຜູ້ເລີດໃນກອງທັບຂອງທ່ານ ບໍ່ຍັງປະກາດຊັຍຊະນະໃຫ້ຝ່າຍກົວຣະວະອີກຕໍ່ໄປ. ເມື່ອເຫັນພີ່ນ້ອງປານດະວະສອງອົງ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ຢືນຮ່ວມກັນ ພວກເຂົາກໍລະທິ້ງຄວາມຫວັງໃນຊັຍຊະນະ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether continued escalation in pursuit of dominance can be justified when it predictably produces broad social harm; Bhīṣma frames reconciliation as the ethically safer policy given foreseeable consequences and kinship obligations.
Competence and power should be subordinated to restraint and stability: when outcomes are asymmetrical and losses compounding, prudent governance favors settlement, reputation-preservation, and the protection of the wider community.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter’s meta-function is evidentiary—publicly demonstrating Arjuna’s extraordinary capability and using that demonstration as a rhetorical basis for policy advice advocating peace within the broader epic’s ethical architecture.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.