Adhyaya 174
Chapter Arc: शरशय्या पर पड़े भीष्म, योग-धारणाओं में क्रमशः प्राण-वायु को स्थिर कर, देह-बंधन से मुक्त होने की तैयारी करते हैं; चारों ओर ऋषि-व्यासादि और राजगण मौन विस्मय में खड़े हैं। → सभा के भीतर आश्चर्य और करुणा साथ-साथ बढ़ते हैं—एक ओर वैदिक अनुष्ठान, सामगान, चन्दन-काष्ठ और कालीयक की सुगंध; दूसरी ओर भीष्म-वध के कारण को लेकर मनों में तीखी टीस—‘शिखण्डी ने मारा’ बनाम ‘अर्जुन ने मारा’ का विवाद-सा शोक। धृतराष्ट्र आदि शोकाकुल हैं, उन्हें धैर्य बँधाया जाता है। → भीष्म महात्मा धारणाओं के क्रम में प्राणों का निरोध कर देह त्याग करते हैं; उसी क्षण उपस्थित महात्माओं के बीच ‘अद्भुत’ घटित होता है—भीष्म के तेज, शांति और योग-समाधि का दिव्य प्रभाव सबको स्तब्ध कर देता है। → धृतराष्ट्रादि द्वारा भीष्म का दाह-संस्कार सम्पन्न होता है; कौरव गंगा-जल से भीष्म को जलांजलि देते हैं। शोक को शास्त्र-वाणी से दिशा मिलती है—वे वसु थे, वसिष्ठ-शाप से मनुष्यत्व को प्राप्त हुए; अतः अति-शोक उचित नहीं। → भीष्म के देहावसान के बाद उत्तराधिकार, स्मृति और धर्मोपदेश की गूँज—जीवितों के लिए ‘अब किस आधार पर राज्य-धर्म टिकेगा?’ यह प्रश्न अनकहा रहकर आगे की कथा की ओर धकेलता है।
Shlokas
Verse 1
अफड-्#-रात अष्ट षष्ट्यांधेिकशततमोब& ध्याय: भीष्मजीका प्राणत्याग
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະພີສະມະ ພຣະຣາຊະບຸດແຫ່ງສັນຕະນຸ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ບັນດາກຸຣຸທັງປວງດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ກໍນິ່ງງຽບໄປ. ໂອ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ, ກະສັດກອຣະວະນັ້ນ ນອນນິ່ງຢູ່ຊົ່ວຄາວ—ຄວາມນິ່ງງຽບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກແຫ່ງຄຳສັ່ງສອນສຸດທ້າຍ ແລະຄວາມຂັງຂັງອັນສົງ່າງາມຂອງການຈາກໄປທີ່ກຳລັງເຂົ້າໃກ້.
Verse 2
धारयामास चात्मानं धारणासु यथाक्रमम् | तस्योर्ध्वमगमन् प्राणा: संनिरुद्धा महात्मन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີສະມະ ໄດ້ທຳໃຫ້ຕົນເອງໝັ້ນຄົງ ໂດຍນຳຈິດເຂົ້າສູ່ດາຣະນາ (dhāraṇā) ທີ່ເປັນການຈົ່ງຈ້ອງຢ່າງຍອດຢ່າງ ຕາມລຳດັບ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ປຣານ (ລົມຊີວິດ) ຂອງມະຫາຕະມະນັ້ນ—ຖືກກັ້ນໄວ້ດ້ວຍວິໄນໂຍຄະ—ເລີ່ມຍົກຂຶ້ນສູ່ເທິງ.
Verse 3
इदमाश्चर्यमासीच्च मध्ये तेषां महात्मनाम् । सहितैरऋषिभि: सर्वैस्तदा व्यासादिभि: प्रभो
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ! ໃນທ່າມກາງບັນດາມະຫາຕະມະລະສີ ເກີດເຫດອັນອັດສະຈັນຂຶ້ນ. ນັກບວດຜູ້ເຫັນທັງຫຼາຍທີ່ຊຸມນຸມຢູ່ນັ້ນ—ມີວະຍາສະເປັນຜູ້ນຳ—ໄດ້ເຫັນວ່າ ເມື່ອພີສະມະ ບຸດຂອງສານຕະນຸ ຜູ້ຊຶມຊາບໃນໂຍຄະ ໃຫ້ປຣານຍົກຂຶ້ນ ຖອນອອກຈາກອະວະຍະແຕ່ລະສ່ວນ, ລູກສອນທີ່ຝັງຢູ່ໃນສ່ວນນັ້ນກໍຫຼຸດອອກເອງ ແລະບາດແຜກໍປິດຫາຍ.”
Verse 4
यद्यन्मुण्चति गात्र हि स शान्तनुसुतस्तदा । तत् तद् विशल्यं भवति योगयुक्तस्य तस्य वै
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພີສະມະ ບຸດຂອງສານຕະນຸ ຜູ້ຢູ່ໃນໂຍຄະ ຖອນປຣານອອກຈາກອະວະຍະໃດໆ ທີລະສ່ວນ, ອະວະຍະນັ້ນກໍກາຍເປັນບໍ່ມີລູກສອນທັນທີ—ລູກສອນຫຼຸດອອກເອງ ແລະບາດແຜກໍປິດຫາຍ.
Verse 5
क्षणेन प्रेक्षतां तेषां विशल्य: सो5भवत् तदा । तद् दृष्टवा विस्मिता: सर्वे वासुदेवपुरोगमा:
ໃນພຽງຊົ່ວຂະນະ ຕໍ່ໜ້າຜູ້ທີ່ກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ທ່ານກໍກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລູກສອນອີກ. ເມື່ອເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ທຸກຄົນ—ມີວາສຸເທວະເປັນຜູ້ນຳ—ຕ່າງຕື່ນຕະລຶງ.
Verse 6
संनिरुद्धस्तु तेनात्मा सर्वेष्वायतनेषु च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອອັດຕາຖືກກັ້ນໄວ້ດ້ວຍວິໄນນັ້ນ ແລະການຄວບຄຸມຖືກຮັກສາໃນທຸກຖານທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງການເຄື່ອນໄຫວໃນກາຍ, ບຸກຄົນຍ່ອມກາຍເປັນຜູ້ຖືກປົກຄອງຈາກພາຍໃນ—ເໝາະສົມສຳລັບຄວາມປະພຶດທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະຄວາມແຈ້ງຊັດໃນທຳ.
Verse 7
देवदुन्दुभिनादश्न पुष्पवर्ष: सहाभवत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນ ສຽງກອງທິບ (ເທວະດຸນດຸພິ) ດັງກັງວານ ແລະມີຝົນດອກໄມ້ຕົກລົງມາດ້ວຍ—ເປັນນິມິດມົງຄຸນ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການອະນຸມັດຂອງເທວະ ແລະຄວາມສັກສິດຂອງເຫດການນັ້ນ.
Verse 8
महोल्केव च भीष्मस्य मूर्थदेशाज्जनाधिप
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ຈາກບ່ອນສ່ວນຫົວຂອງ ພີສະມະ ປາກົດມີສິ່ງໜຶ່ງຄ້າຍທ່ອນໄຟໃຫຍ່ທີ່ລຸກໂຊນ—ເປັນນິມິດສະຫວ່າງແຕ່ນ່າຄວາມຢ້ານ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຫນັກໜ່ວງຂອງຂະນະນັ້ນ ແລະສະພາບອັນພິເສດຂອງປູ່ໃຫຍ່ ເມື່ອທ່ານນອນຢູ່ເທິງຕຽງລູກສອນ.
Verse 9
एवं स राजशार्दूल नृप: शान्तनवस्तदा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ໂອ ເຈົ້າຜູ້ເປັນເສືອໃນຫມູ່ກະສັດ, ໃນເວລານັ້ນ ກະສັດແຫ່ງວົງສານຕະນຸ ກໍໄດ້ປະພຶດ (ຫຼື ກ່າວ) ຕາມນັ້ນ.
Verse 10
ततस्त्वादाय दारूणि गन्धांश्व विविधान् बहूनू
ຕໍ່ມາ ໂອ ຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງກຸຣຸ, ເມື່ອໄດ້ນຳໄມ້ຟືນຫຼາຍໆ ແລະຂອງຫອມນານາຊະນິດ, ພັນດະວະຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ ພ້ອມດ້ວຍ ວິດຸຣະ ແລະ ຢຸຍຸດສຸ ໄດ້ຈັດຕຽມກອງໄຟປະກອບພິທີສົບ. ຄົນອື່ນໆ ທັງໝົດຢືນຫ່າງອອກ ແລະເບິ່ງຢູ່ຢ່າງສະຫງົບ.
Verse 11
चितां चक्रुर्महात्मान: पाण्डवा विदुरस्तथा । युयुत्सुश्नापि कौरव्य प्रेक्षकास्त्वितरेडभवन्
ບັນດາຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ ຄື ພັນດະວະ ແລະ ວິດຸຣະ ພ້ອມທັງ ຢຸຍຸດສຸ ໄດ້ສ້າງກອງໄຟສົບ, ໂອ ກໍຣະວະ; ສ່ວນຄົນອື່ນໆ ທັງໝົດ ໂອ ຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງກຸຣຸ, ຢືນຫ່າງອອກເປັນແຕ່ຜູ້ເບິ່ງ.
Verse 12
युधिष्ठिरश्न गाड़ेयं विदुरश्च महामतिः । छादयामासतुरु भी क्षौमैर्माल्यैश्व कौरवम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣ ແລະ ວິທຸຣ ຜູ້ມີປັນຍາລຶກຊຶ້ງ ໄດ້ຮ່ວມກັນປົກຄຸມ ພີສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ວິລະຊົນແຫ່ງກຸລະກຸຣຸ ດ້ວຍຜ້າລີນອັນປະນີດ ແລະ ພວງມາລາ ແລ້ວວາງທ່ານໄວ້ເທິງຈິຕາ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ການສະແດງທຳມະຕໍ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ໃຫຍ່.
Verse 13
धारयामास तस्याथ युयुत्सुश्छत्रमुत्तमम् । चामरव्यजने शुभ्रे भीमसेनार्जुनावुभी,उस समय युयुत्सुने उनके ऊपर उत्तम छत्र लगाया और भीमसेन तथा अर्जुन श्वेत चँवर एवं व्यजन डुलाने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ຢຸຍຸດສຸ ໄດ້ຖືຮົ່ມພະຣາຊາອັນສົງ່າງາມຢູ່ເທິງທ່ານ; ສ່ວນ ພີມະເສນ ແລະ ອັຣຊຸນ ທັງສອງ ກໍໂບກຈາມະຣະຂາວ ແລະ ພັດອັນສະອາດສະຫວ່າງ ເປັນການຖວາຍກຽດຕາມພິທີແຫ່ງທຳມະ.
Verse 14
उष्णीषे परिगृलह्लीतां माद्रीपुत्रावुभी तथा । स्त्रियः कौरवनाथस्य भीष्मं कुरुकुलोद्वहम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາສະຕຣີໃນເຮືອນກຸຣຸ ພາຍໃຕ້ອຳນາດແຫ່ງກອຣະວະ ກໍໄດ້ຈັບຢຶດເຄື່ອງປົກຫົວຂອງບຸດທັງສອງຂອງ ມາດຣີ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາ ພີສະມະ ຜູ້ຊູງສຸດແຫ່ງວົງກຸຣຸ—ເປັນການກະທຳທີ່ສະທ້ອນການອ້ອນວອນຕາມພິທີ ແລະ ຄວາມໂສກເສົ້າຫຼັງຄວາມພິນາດຂອງລາຊະວົງ.
Verse 15
ततो<सस््य विधिवच्चक्रुः पितृमेधं महात्मन:
ຕໍ່ມາ ພວກປານດະວະ ໄດ້ປະກອບພິທີສົບ (pitṛmedha) ໃຫ້ແກ່ ພີສະມະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ຕາມຫຼັກພິທີຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ໂດຍ ທຣິຕະຣາສຖະ ແລະ ຜູ້ໃຫຍ່ໃນຝ່າຍກອຣະວະ ເປັນຜູ້ນຳ, ພວກເຂົາໄດ້ປະຕິບັດຂໍ້ກຳນົດທັງຫມົດ ຮວມທັງການເດີນວຽນຮອບຈິຕາແບບກັບທິດ ຕາມທຳນຽມພິທີສົບ. ດ້ວຍຄວາມຂຶ້ນຄອງແລະຄວາມສົງົບ ພວກເຂົາໄດ້ຖວາຍກຽດແກ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ໃຫຍ່ຜູ້ລົ້ມລົງ ຢືນຢັນທຳມະດ້ວຍພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ແມ່ນແມ່ນຫຼັງສົງຄາມອັນພິນາດ.
Verse 16
यजनं बहुशश्चाग्नौ जगु: सामानि सामगा: । ततश्चन्दनकाष्ठैश्ष तथा कालीयकैरपि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາຜູ້ຂັບຮ້ອງສາມະ ໄດ້ຖວາຍອາຫຸຕິເຂົ້າໃນໄຟສັກສິດຫຼາຍເທື່ອ ແລະ ຂັບຮ້ອງບົດສາມັນ. ຕໍ່ມາ ພວກເຂົາຍັງໃສ່ໄມ້ຈັນທະນາ ແລະ ກິ່ນຫອມກາລີຍະກະ ເພື່ອເພີ່ມພູນຄວາມສົງົບ ແລະ ຄວາມບໍລິສຸດຂອງພິທີ.
Verse 17
कालागुरुप्रभृतिभिरर्गन्धै श्चोच्चावचैस्तथा । समवच्छाद्य गाज्ेयं सम्प्रज्वाल्य हुताशनम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາໄດ້ທາຄຸມໃຫ້ທົ່ວດ້ວຍ ນ້ຳມັນເນີຍ (ghee) ແລະ ກິ່ນຫອມຫຼາຍຊະນິດ ເຊັ່ນ ໄມ້ອາໂລດຳ (kālāguru) ແລະ ນ້ຳຫອມອື່ນໆ ທັງທົ່ວໄປແລະປະນີດ; ແລ້ວຈຶ່ງຈຸດໄຟ ໃຫ້ລຸກໂຊນ ເພື່ອປະກອບພິທີຕາມທຳນຽມ.
Verse 18
संस्कृत्य च कुरुश्रेष्ठं गाड़ेयं कुरुसत्तमा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ເມື່ອໄດ້ຈັດແຕ່ງ ແລະ ຊຳລະໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມພິທີ ແກ່ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງກຸຣຸ—ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ—ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍດຳເນີນຕໍ່ໄປດ້ວຍໃຈໝັ້ນຄົງ.”
Verse 19
जम्मुर्भागीरथीं पुण्यामृषिजुष्टां कुरूद्वहा: । अनुगम्यमाना व्यासेन नारदेनासितेन च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນກຸຣຸ! ແມ່ນ້ຳພາຄີຣະທີ (ຄື ຄົງຄາ) ອັນສັກສິດ ທີ່ບັນດາລິສີມັກມາສະຖິດ ຖືກຕິດຕາມໄປ; ແລະ ວຽາສະ, ນາຣະດະ, ອະສິຕະ ກໍອອກເດີນທາງຄຽງຂ້າງດ້ວຍ.
Verse 20
कृष्णेन भरतस्त्रीभियें च पौरा: समागता: । उदकं चक्रिरे चैव गाज़ेयस्य महात्मन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມີພຣະກຣິສນະ ຮ່ວມຂະບວນ, ບັນດາຍິງໃນວົງພາຣະຕະ ແລະ ຊາວເມືອງກໍມາຊຸມນຸມກັນ; ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ປະກອບພິທີຖວາຍນ້ຳ (udaka) ຕາມທຳນຽມ ແກ່ມະຫາວິນຍານ ບຸດແຫ່ງຄົງຄາ (ພີສະມະ).
Verse 21
विधिवत क्षत्रियश्रेष्ठा: स च सर्वो जनस्तदा । इस प्रकार कुरुश्रेष्ठ भीष्मजीका दाह-संस्कार करके समस्त कौरव अपनी स्त्रियोंको साथ लेकर ऋषि-मुनियोंसे सेवित परम पवित्र भागीरथीके तटपर गये। उनके साथ महर्षि व्यास
ເມື່ອພວກກອຣະວະ ໄດ້ສຳເລັດພິທີຖວາຍນ້ຳ (ຊະລານຊະລິ) ແກ່ບຸດຂອງນາງ ຄື ພີສະມະ ແລ້ວ, ທ່ານເທວີພາຄີຣະທີ (ຄົງຄາ) ກໍປາກົດຕົວເທິງຜິວນ້ຳ. ນາງຖືກຄວາມໂສກເສົ້າຄອບງຳ, ຮ້ອງໄຫ້ ແລະ ຄຳຄວນ, ແລ້ວກ່າວກັບພວກກອຣະວະວ່າ: “ໂອ ລູກຊາຍຜູ້ບໍ່ມີບາບ! ຈົ່ງຟັງຄຳຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງແທ້ຈິງ. ພີສະມະ ມີຈັນຍາບັນສົມກັບກະສັດ—ຕັ້ງຢູ່ໃນຂະບວນປະເພນີ ແລະ ວິໄນ. ທ່ານມີປັນຍາດີເລີດ ແລະ ເກີດຈາກຕະກູນສູງສົງ.”
Verse 22
उत्थाय सलिलात् तस्माद् रुदती शोकविह्नलला । परिदेवयती तत्र कौरवानभ्यभाषत
ນາງລຸກຂຶ້ນຈາກນ້ຳນັ້ນ ດ້ວຍໃຈທີ່ຖືກຄວາມໂສກຄອບງຳ ກໍຮ້ອງໄຫ້. ນາງຄຳນຶງຄວາມໂສກຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແລະເວົ້າກັບພວກກຸຣຸ (ກອຣະວະ) ດັ່ງຈະເປີດເຜີຍຄວາມຈິງຂອງເຫດການ ແລະຄຸນຄ່າຂອງ ພີສະມະ ຕາມທາງແຫ່ງທຳມະ.
Verse 23
निबोधत यथावृत्तमुच्यमानं मयानघा: । राजवृत्तेन सम्पन्न: प्रज्मयाभिजनेन च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບທັງຫຼາຍ, ຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີ ຄວາມເປັນຈິງຕາມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າ. ພີສະມະ ພ້ອມດ້ວຍຈັນຍາບັນແຫ່ງກະສັດ ແລະວິໄນ; ທ່ານຍັງໂດດເດັ່ນດ້ວຍປັນຍາ ແລະຊາດຕະກູນອັນສູງສົ່ງ.”
Verse 24
सत्कर्ता कुरुवृद्धानां पितृभक्तो महाव्रत: । जामदग्न्येन रामेण य: पुरा न पराजित:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ທ່ານເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກນັບຖືບັນດາຜູ້ເຖົ້າແກ່ໃນວົງກຸຣຸ, ຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ບັນພະບຸລຸດ, ແລະໝັ້ນຄົງໃນປະຕິຍານອັນໃຫຍ່. ໃນການກ່ອນໆ ທ່ານບໍ່ເຄີຍພ່າຍແມ່ນແຕ່ ຣາມະ ຈາມະດັກນະ (ປະຣະຊຸຣາມ) ກໍຕາມ.”
Verse 25
अश्मसारमयं नूनं॑ हृदयं मम पार्थिवा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ບັນດາກະສັດ, ແນ່ນອນຫົວໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຄົງເປັນຫີນແລະເຫຼັກ—ເພາະມັນບໍ່ແຕກສະລາຍ ແມ່ນແຕ່ຈະທົນຄວາມໂສກອັນໜັກນີ້.”
Verse 26
समेत पार्थिवं क्षत्रं काशिपुर्या स्वयंवरे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນພິທີສະວະຍັມວະຣະ ທີ່ເມືອງກາສີ, ບັນດາກະສັດນັກຮົບຊັ້ນກະສັດ (ກະສັດຕຣິຍະ) ທັງຫມົດໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນ—ເປັນເຄື່ອງຊີ້ວ່າ ນີ້ແມ່ນການປະລອງສາທາລະນະ ທີ່ອຳນາດການເມືອງ, ສາຍເລືອດຕະກູນ, ແລະຈັນຍາບັນແຫ່ງການເລືອກຄູ່ສົມຣົດ ຖືກທົດສອບຕໍ່ໜ້າອານາຈັກ.
Verse 27
यस्य नास्ति बले तुल्य: पृथिव्यामपि कश्नन
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນແຜ່ນດິນນີ້ ບໍ່ມີໃຜເທົ່າທຽມລາວໃນພະລັງກຳລັງ».
Verse 28
जामदग्न्यः कुरुक्षेत्र युधि येन महात्मना
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະໜາມຮົບກຸຣຸກເຩດຣະ ໃນຍາມສົງຄາມ ການນີ້ໄດ້ຖືກກະທຳໂດຍ ຈາມະດັກນະຍະ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່».
Verse 29
एवंविधं बहु तदा विलपन्तीं महानदीम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລານັ້ນ ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ໄດ້ຄ່ຳຄວນຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງຍາວນານ ໃນທຳນອງນັ້ນ—ພັ່ນພອຍຖ້ອຍຄຳແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າຫຼາຍປະການ».
Verse 30
समाश्वसिहि भद्रे त्वं मा शुच: शुभदर्शने
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ເຈົ້າສະຫງົບໃຈເຖີດ ທ່ານນາງຜູ້ສູງສົ່ງ; ຢ່າໂສກເສົ້າເລີຍ ຜູ້ມີໂສພາອັນເປັນມົງຄຸນ».
Verse 31
गत: स परम लोकं तव पुत्रो न संशय: । 'भद्रे! धैर्य धारण करो। शुभदर्शने! शोक न करो। तुम्हारे पुत्र भीष्म अत्यन्त उत्तम लोकमें गये हैं, इसमें संशय नहीं है || ३० ई ।। वसुरेष महातेजा: शापदोषेण शोभने
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດຂອງເຈົ້າໄດ້ໄປສູ່ໂລກອັນສູງສຸດແທ້ແລ້ວ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ. ທ່ານນາງຜູ້ສູງສົ່ງ, ຈົ່ງຮັກສາຄວາມກ້າຫານ; ຜູ້ມີໂສພາອັນເປັນມົງຄຸນ, ຢ່າໂສກເສົ້າ. ພີສະມະ (Bhīṣma) ບຸດຂອງເຈົ້າ ໄດ້ບັນລຸໂລກອັນດີເລີດ».
Verse 32
स एष क्षत्रधर्मेण अयुध्यत रणाजिरे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ລາວໄດ້ຮົບຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ຕາມທຳມະຂອງກະສັດນັກຮົບ—ເຂົ້າສູ່ການປະລະມືຕາມໜ້າທີ່ ທ່າມກາງຄວາມຄຶກຄືນຂອງສົງຄາມ.
Verse 33
भीष्म हि कुरुशार्दूलमुद्यतेषुं महारणे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ໜ້າງາມ! ເມື່ອ ພີສະມະ—ຜູ້ເປັນຍອດໃນຫມູ່ກຸຣຸ—ຢືນຢູ່ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ ຖືຄັນທະນູແລະລູກສອນພ້ອມຮົບ, ແມ່ນແຕ່ ອິນທຣະ ເອງກໍບໍ່ອາດສັງຫານລາວໃນການຮົບໄດ້. ລາວອອກໄປດ້ວຍຈິດປາຖະໜາຂອງຕົນ ປ່ອຍວາງຮ່າງກາຍ ແລະໄດ້ບັນລຸໂລກສະຫວັນ».
Verse 34
न शक्तः संयुगे हन्तुं साक्षादपि शतक्रतुः । स्वच्छन्दतस्तव सुतो गत: स्वर्ग शुभानने
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ ສະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣະ) ເອງ ກໍບໍ່ອາດສັງຫານລູກຊາຍຂອງເຈົ້າໃນສະໜາມຮົບໄດ້. ດ້ວຍຈິດເສຣີຂອງຕົນ ລາວໄດ້ປ່ອຍວາງຮ່າງກາຍ ແລະໄປສູ່ສະຫວັນ, ໂອ ຜູ້ໜ້າງາມ!»
Verse 35
न शक्ता विनिहन्तुं हि रणे तं सर्वदेवता: । तस्मान्मा त्वं सरिच्छेछ्ठे शोचस्व कुरुनन्दनम् । वसूनेष गतो देवि पुत्रस्ते विज्वरा भव
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ເທວະທັງປວງຮ່ວມກັນ ກໍບໍ່ອາດສັງຫານລາວໃນສົງຄາມໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ເປັນຍອດໃນຫມູ່ແມ່ນ້ຳ, ຢ່າໂສກເສົ້າເພາະ ພີສະມະ ຜູ້ເປັນຄວາມພູມໃຈຂອງກຸຣຸ. ໂອ ເທວີ, ລູກຂອງເຈົ້າໄດ້ໄປສູ່ຫມູ່ວະສຸ; ຈົ່ງປອດຈາກຄວາມໂສກອັນເຜົາໃຈ.»
Verse 36
वैशम्पायन उवाच इत्युक्ता सा तु कृष्णेन व्यासेन तु सरिद्वरा । त्यक्त्वा शोक॑ महाराज स्वं वार्यवततार ह
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອ ກຣິສນະ ແລະ ວະຍາສະ ໄດ້ຊີ້ແນະປອບໃຈນາງດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ແມ່ນ້ຳຄົນທີ່ຍອດໃນຫມູ່ແມ່ນ້ຳ—ຄັງຄາ—ໄດ້ລະທິ້ງຄວາມໂສກ ແລະລົງກັບເຂົ້າໃນນ້ຳຂອງນາງເອງ, ກັບຄືນສູ່ທາງໄຫຼອັນຄວນຄ່າ ຫຼັງຈາກໄດ້ຮັບຄຳຊີ້ນຳອັນຖືກທຳມະ.
Verse 37
सत्कृत्य ते तां सरितं तत: कृष्णमुखा नृप । अनुज्ञातास्तया सर्वे न्यवर्तन्त जनाधिपा:,नरेश्वर! श्रीकृष्ण आदि सब नरेश गंगाजीका सत्कार करके उनकी आज्ञा ले वहाँसे लौट आये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ຫຼັງຈາກໄດ້ນົບນ້ອມບູຊາແມ່ນ້ຳອັນສັກສິດນັ້ນແລ້ວ ບັນດາກະສັດທັງປວງ ມີພຣະສຣີກຣິດສະນະເປັນຜູ້ນຳ ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດຈາກນາງ ແລະເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດແລ້ວ ຈຶ່ງກັບອອກຈາກທີ່ນັ້ນ.
Verse 56
सह तैर्मुनिभि: सर्वैस्तदा व्यासादिभिनन॑प । नरेश्वर! इस प्रकार सबके देखते-देखते भीष्मजीका शरीर क्षणभरमें बाणोंसे रहित हो गया। यह देखकर व्यास आदि समस्त मुनियोंसहित भगवान् श्रीकृष्ण आदिको बड़ा विस्मय हुआ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ໃນຂະນະນັ້ນ ພ້ອມກັບບັນດາມຸນີທັງປວງ ມີພຣະວະຍາສະເປັນຜູ້ນຳ ໃນຂະນະທີ່ທຸກຄົນກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ຮ່າງຂອງພີສະມະກໍກາຍເປັນປອດຈາກລູກສອນໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ. ເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພຣະພະຄະວານ ພຣະສຣີກຣິດສະນະ ແລະບັນດາມຸນີທີ່ມີພຣະວະຍາສະເປັນຜູ້ນຳ ກໍຕົກຕະລຶງອັນໃຫຍ່ຫຼວງ.
Verse 66
जगाम भिन्त्वा मूर्धानं दिवमभ्युत्पपात ह । भीष्मजीने अपने देहके सभी द्वारोंको बंद करके प्राणोंको सब ओरसे रोक लिया था; इसलिये वह उनका मस्तक (ब्रह्मरन्ध्र) फोड़कर आकाशमें चला गया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງໄດ້ແຕກທະລຸກກະໂຫຼກສ່ວນຍອດ (ພຣະພຣົມຣັນທຣະ) ແລ້ວພຸ່ງຂຶ້ນສູ່ຟ້າ ແລະໄປສູ່ສະຫວັນ.
Verse 73
सिद्धा ब्रद्मर्षयश्चैव साधु साथ्विति हर्षिता: । उस समय देवताओंकी दुन्दुभियाँ बज उठीं और साथ ही दिव्य पुष्पोंकी वर्षा होने लगी। सिद्धों तथा ब्रह्मर्षियोंको बड़ा हर्ष हुआ। वे भीष्मजीको साधुवाद देने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ບັນດາສິດທະ ແລະ ພຣະພຣົມຣິສີ ດີໃຈຍິ່ງ ຮ້ອງວ່າ ‘ດີແທ້! ດີແທ້!’ ໃນຂະນະນັ້ນ ກອງກະທົບຂອງເທວະດາ (ດຸນດຸພີ) ກໍດັງຂຶ້ນ ແລະຝົນດອກໄມ້ທິບກໍຕົກລົງ. ສິດທະ ແລະ ຣິສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ ແລະພາກັນສັນລະເສີນພີສະມະ.”
Verse 86
नि:सृत्याकाशमाविश्य क्षणेनान्तरधीयत । जनेश्वर! भीष्मजीका प्राण उनके ब्रह्मरन्ध्रसे निकलकर बड़ी भारी उल्काकी भाँति आकाशगमें उड़ा और क्षणभरमें अन्तर्धान हो गया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ລົມຊີວິດຂອງພີສະມະ ອອກຈາກພຣະພຣົມຣັນທຣະ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ຟ້າ; ມັນພຸ່ງຂຶ້ນເຫມືອນອຸລະກາອັນໃຫຍ່ ແລະໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາກໍຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ.”
Verse 96
समयुज्यत कालेन भरतानां कुलोद्वह: । नृपश्रेष्ठट इस प्रकार भरतवंशका भार वहन करनेवाले शान्तनुनन्दन राजा भीष्म कालके अधीन हुए
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວລາມາຮອດຕາມຄວາມເໝາະສົມ, ຜູ້ທີ່ແບກຮັບສາຍສະກຸນພາຣະຕະອັນສູງສຸດ—ບີສະມະ, ລູກຊາຍຂອງ ສານຕະນຸ, ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ກໍຖືກເຊື່ອມເຂົ້າກັບເວລາທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້; ແມ່ນແຕ່ທ່ານກໍຕ້ອງຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງ “ກາລະ” (ເວລາ). ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄຳຄິດທາງທຳມະວ່າ ບໍ່ມີຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່, ຄຳປະຕິຍານ, ຫຼືຄຸນຄ່າແຫ່ງລາຊະອຳນາດໃດ ຈະຢູ່ນອກກົດແຫ່ງອະນິດຈັງໄດ້.
Verse 143
तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्त सर्वश: । माद्रीकुमार नकुल और सहदेवने पगड़ी हाथमें लेकर भीष्मजीके मस्तकपर रखी। कौरवराजके रनिवासकी स्ट्रियाँ ताड़के पंखे हाथमें लेकर कुरुकुलधुरन्धर भीष्मजीके शवको सब ओरसे हवा करने लगीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາໄດ້ຖືພັດໃບຕານ ແລະພັດລົມຈາກທຸກທິດ. ລູກຊາຍຂອງມາດຣີ—ນະກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ—ຍົກຜ້າໂພກຫົວໄວ້ໃນມື ແລ້ວນຳໄປວາງເທິງສີສະຂອງບີສະມະ. ບັນດານາງໃນຫ້ອງໃນຂອງກະສັດກຸຣຸ ຖືພັດໃບຕານ ພັດລົມຢ່າງອ່ອນໂຍນຈາກທຸກທິດເທິງຮ່າງຂອງບີສະມະ—ເພື່ອຖວາຍກຽດແກ່ຜູ້ແບກຮັບສາຍກຸຣຸອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມຕາຍ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນໜ້າທີ່ທາງທຳມະໃນການເຄົາລົບຜູ້ເຖົ້າແກ່ ແລະຜູ້ລົ້ມຕາຍ ພ້ອມທັງຄວາມເຄົາລົບທີ່ສືບຕໍ່ເກີນກວ່າຄວາມຮຸນແຮງໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 167
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत भीष्मस्वगसयिहणपर्वमें दानधर्मीविषयक एक सौ सरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກອະນຸສາສະນະ (Anuśāsana Parva) ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການຂຶ້ນສະຫວັນຂອງບີສະມະ, ບົດທີ 167—ວ່າດ້ວຍທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ (ດານ, dāna)—ກໍສຳເລັດລົງ.
Verse 168
इति श्रीमहा भारते शतसाहरूयां संहितायां वैयासिक्यामनुशासनपर्वणि भीष्मस्वर्गारोहणपर्वणि दानधर्मे भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे भीष्ममुक्तिनमाष्टषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ—ສັງຄະຫິຕາຈຳນວນໜຶ່ງແສນບົດ ທີ່ວຽາສະໄດ້ຮຽບຮຽງ—ໃນອະນຸສາສະນະພາກ, ໃນຕອນບີສະມະຂຶ້ນສະຫວັນ, ໃນຄຳສອນເລື່ອງທຳມະແຫ່ງການໃຫ້, ໃນບົດສົນທະນາລະຫວ່າງບີສະມະ ແລະ ຢຸທິສຖິຣະ: ບົດທີ 168 ຊື່ «ການຫຼຸດພົ້ນຂອງບີສະມະ» ກໍສຳເລັດລົງ.
Verse 176
अपसवब्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखाश्रिताम् तदनन्तर पाण्डवोंने विधिपूर्वक महात्मा भीष्मका पितृमेध कर्म सम्पन्न किया। अग्निमें बहुत-सी आहुतियाँ दी गयीं। साम-गान करनेवाले ब्राह्मण साममन्त्रोंका गान करने लगे तथा धृतराष्ट्र आदिने चन्दनकी लकड़ी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ຢູ່ໃຕ້ການນຳຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ໄດ້ປະກອບພິທີຕາມແບບທີ່ກຳນົດໄວ້ໂດຍການວຽນປະທັກສິນາແບບກັບທິດ (ທວນເຂັມນາລິກາ). ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພວກປານດະວະ ປະຕິບັດຕາມພິທີການຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະສຳເລັດພິທີສົບ (pitṛmedha) ໃຫ້ແກ່ບີສະມະຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່. ມີການຖວາຍອາຫຸຕິຈຳນວນຫຼາຍລົງໃນໄຟ. ບັນດາພຣາຫມັນຜູ້ຊຳນານໃນການຂັບຮ້ອງສາມະ ເລີ່ມຂັບຮ້ອງມັນຕຣາສາມະ. ແລ້ວ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ແລະຜູ້ອື່ນໆ ໄດ້ປົກຄຸມຮ່າງຂອງບີສະມະດ້ວຍໄມ້ຈັນທະນາ, ຈັນທະນາດຳ, ແລະຂອງຫອມຕ່າງໆ ແລ້ວຈຸດໄຟໃສ່ຈິຕາ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ແລະບັນດາກຸຣຸວະທັງໝົດ ໄດ້ວຽນປະທັກສິນາຮອບຈິຕາທີ່ກຳລັງໄໝ້—ເພື່ອຖວາຍກຽດແກ່ຜູ້ຈາກໄປດ້ວຍຄວາມສົງົບ ແລະຄວາມເຄົາລົບຕາມກົດພິທີ.
Verse 243
दिव्यैरस्त्रैर्महावीर्य: स हतो5द्य शिखण्डिना । “महान् व्रतधारी भीष्म कुरुकुलवृद्ध पुरुषोंके सत्कार करनेवाले और अपने पिताके बड़े भक्त थे। हाय! पूर्वकालमें जमदग्निनन्दन परशुराम भी अपने दिव्य अस्त्रोंद्वारा जिस मेरे महापराक्रमी पुत्रको पराजित न कर सके
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ວີຣະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ວັນນີ້ຖືກ ສິຂັນດິນ ປະຫານດ້ວຍອາວຸດທິພະ. ພີສະມະ ເປັນຜູ້ຖືວຣະຕະອັນໃຫຍ່, ຜູ້ເຄົາລົບຜູ້ເຖົ້າແກ່ໃນວົງກຸຣຸ, ແລະເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ບິດາດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ. ໂອ້! ໃນການກ່ອນ ແມ່ນແຕ່ ປະຣະຊຸຣາມ ບຸດແຫ່ງ ຈະມະດັກນິ ກໍບໍ່ອາດຊະນະບຸດຂອງຂ້າຜູ້ກ້າຫານຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ດ້ວຍອາວຸດທິພະ—ແຕ່ບັດນີ້ກັບຖືກສັງຫານໂດຍມືຂອງ ສິຂັນດິນ. ຊ່າງເປັນຄວາມເຈັບປວດຫນັກໜາ!»
Verse 253
अपश्यन्त्या: प्रियं पुत्र॑ यन्न दीर्यति मेड्द्य वै । “राजाओ! अवश्य ही मेरा हृदय पत्थर और लोहेका बना हुआ है, तभी तो अपने प्रिय पुत्रको जीवित न देखकर भी आज यह फट नहीं जाता है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ແນ່ນອນວ່າ ຫົວໃຈຂອງຂ້າຄົງເຮັດດ້ວຍຫີນແລະເຫຼັກ; ເພາະແມ່ນວັນນີ້ ຖ້າຂ້າບໍ່ເຫັນບຸດຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງຂ້າມີຊີວິດ ຫົວໃຈນີ້ກໍບໍ່ແຕກສະລາຍ»។
Verse 263
विजित्यैकरथेनैव कन्याश्ञायं जहार ह । “काशीपुरीके स्वयंवरमें समस्त भूमण्डलके क्षत्रिय एकत्र हुए थे, किंतु भीष्मने एकमात्र रथकी ही सहायतासे उन सबको जीतकर काशिराजकी तीनों कन््याओंका अपहरण किया था
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຊະນະພວກເຂົາທັງໝົດດ້ວຍລົດສົງຄາມພຽງຄັນດຽວ ລາວກໍພານາງສາວທັງຫຼາຍອອກຈາກກາສີ. ໃນພິທີສະວະຍັມວະຣະ ທີ່ກາສີປຸຣະ ບັນດາກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ຈາກທົ່ວແຜ່ນດິນໄດ້ມາຊຸມນຸມ; ແຕ່ພີສະມະ ອາໄສພຽງລົດຄັນດຽວແລະພະລັງຂອງຕົນ ກໍຊະນະພວກເຂົາທັງໝົດ ແລະພາລູກສາວທັງສາມຂອງກະສັດກາສີໄປ»។
Verse 286
पीडितो नातियत्नेन स हतो5द्य शिखण्डिना । “जिस महामना वीरने जमदग्निनन्दन परशुरामको कुरक्षेत्रके युद्धमोें अनायास ही पीड़ित कर दिया था, वही शिखण्डीके हाथसे मारा गया, यह कितने दुःखकी बात है!
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ກ້າຫານໃຈກວ້າງຜູ້ນັ້ນ ຜູ້ເຄີຍທຳໃຫ້ ປະຣະຊຸຣາມ ບຸດແຫ່ງ ຈະມະດັກນິ ຖືກບີບຄັ້ນໂດຍແທບບໍ່ຕ້ອງອອກແຮງ ໃນສົງຄາມກຸຣຸເກດຕຣະ—ວັນນີ້ກັບຖືກ ສິຂັນດິນ ປະຫານ. ໂອ້… ຊ່າງເປັນຄວາມໂສກເສົ້າຫນັກໜາ!»
Verse 293
आश्वासयामास तदा गड्जां दामोदरो विभु: । श्रीकृष्ण और व्यासजीके द्वारा पुत्र-शोकाकुला गज्भाजीको सान्त्वना ऐसी बातें कहकर जब महानदी गंगाजी बहुत विलाप करने लगीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລານັ້ນ ດາໂມດະຣະ (ພຣະສຣີກຣິດສະນະ) ຜູ້ມີອຳນາດອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳປອບໂຍນແກ່ ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ (ຄັງຄາ) ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກເສົ້າເພາະບຸດ ແລະກຳລັງຮ້ອງໄຫ້ຄຳຄວນຢ່າງໜັກ»។
Verse 323
धनंजयेन निहतो नैष देवि शिखण्डिना । “देवि! इन्होंने समरांगणमें क्षत्रियधर्मके अनुसार युद्ध किया था। ये अर्जुनके हाथसे मारे गये हैं, शिखण्डीके हाथसे नहीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະນາງ! ຜູ້ນີ້ຖືກທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ສັງຫານ ບໍ່ແມ່ນໂດຍ ສິຂັນດິນ. ໃນສະໜາມຮົບ ເຂົາໄດ້ຮົບຕາມທຳຂອງກະສັດຮົບ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າ ການຕາຍຂອງເຂົາແມ່ນຕົກດ້ວຍມືອາຣຊຸນ ບໍ່ແມ່ນຖືກສິຂັນດິນສັງຫານ»។
Verse 2736
हतं शिखण्डिना श्रुत्वा न विदीर्येत यन्मन: । “हाय! इस पृथ्वीपर बलमें जिसकी समानता करनेवाला दूसरा कोई नहीं है, उसीको शिखण्डीके हाथसे मारा गया सुनकर आज मेरी छाती क्यों नहीं फट जाती
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າເຂົາຖືກສິຂັນດິນສັງຫານ ໃຈຂອງໃຜຈະບໍ່ແຕກສະລາຍ? ອະນິດາ—ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ອົກຂ້ອຍບໍ່ແຕກໃນມື້ນີ້ ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ຜູ້ທີ່ໃນແຜ່ນດິນນີ້ບໍ່ມີໃຜເທົ່າໃນກຳລັງ ກັບຖືກສັງຫານໂດຍມືຂອງສິຂັນດິນ?»
Verse 3136
मानुषत्वमनुप्राप्तो नैने शोचितुमरहसि । 'शोभने! ये महातेजस्वी वसु थे, वसिष्ठजीके शाप-दोषसे इन्हें मनुष्य-योनिमें आना पड़ा था। अतः इनके लिये शोक नहीं करना चाहिये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພວກເຂົາໄດ້ບັນລຸສະພາບເປັນມະນຸດແລ້ວ ເຈົ້າບໍ່ຄວນໂສກເສົ້າເພື່ອພວກເຂົາ. ໂອ ນາງຜູ້ງາມ! ວະສຸຜູ້ມີຣັດສະມີເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກບັງຄັບໃຫ້ເຂົ້າກຳເນີດມະນຸດ ເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດທີ່ເກີດຈາກຄຳສາບຂອງວະສິດຖະ. ດັ່ງນັ້ນ ການໂສກເສົ້າເພື່ອພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຄວນ»។