Adhyaya 168
Chapter Arc: युधिष्ठिर (धर्मराज) पितामह भीष्म से धर्म-निर्णय का मूल पूछते हैं—धर्म के विषय में प्रत्यक्ष बड़ा है या आगम (शास्त्र/परम्परा) और दोनों में कारण-निर्णायक क्या है। → भीष्म स्पष्ट करते हैं कि धर्म का क्षेत्र सूक्ष्म है; केवल इन्द्रिय-प्रत्यक्ष से उसका पूरा निर्णय नहीं होता। वे साधु-असाधु के लक्षण, शिष्टाचार, और काम-अर्थ-लोभ-मोह के पीछे चलने वाली प्रवृत्तियों से धर्म का भ्रम कैसे पैदा होता है—यह दिखाते हुए सावधान करते हैं। → भीष्म का निर्णायक प्रतिपादन: धर्म-विषय में आगम-प्रमाण की श्रेष्ठता और शिष्ट-आचरण की कसौटी; साथ ही नैतिक मनोविज्ञान का शिखर—‘पाप को छिपाना उसे बढ़ाता है; साधुओं के सामने स्वीकार करने से शमन होता है’ तथा ‘धर्म समस्त प्राणियों का मानसी (हृदयगत) आधार है’। → अध्याय शिष्टाचार और आचरण-शुद्धि के व्यावहारिक निर्देशों में उतरता है—दम्भ-रहित देव-पूजा, कपट-रहित गुरु-सेवा, पितृ-देव-ग्रह-पूजन, और दान/यज्ञादि के शुद्ध रूप; धर्म को बाह्य प्रदर्शन नहीं, अंतःकरण की सत्यता और शास्त्र-सम्मत आचरण से जोड़कर निष्कर्ष देता है।
Shlokas
Verse 1
अफड--रू--> द्विषष्ट्याधिकशततमो< ध्याय: धर्मके विषयमें आगम-प्रमाणकी श्रेष्ठता
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະກຣິດສະນະ ຜູ້ເປັນຄວາມປິຕິຂອງເທວະກີ ໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນັ້ນແລ້ວ, ຢຸທິສະຖິຣະກໍໄດ້ຖາມບີສະມະ ບຸດແຫ່ງສັນຕະນຸ ອີກຄັ້ງ—ເພື່ອຂໍຄວາມແຈ້ງຊັດເພີ່ມເຕີມເກືອບກັບມາດຕະຖານແຫ່ງທັມມະ ແລະຈາຣິຍະອັນຖືກຕ້ອງ.
Verse 2
निर्णये वा महाबुद्धे सर्वधर्मविदां वर । प्रत्यक्षमागमो वेति कि तयो: कारणं भवेत्
ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ຮູ້ທັມມະທັງປວງ! ເມື່ອຈະຕັດສິນເລື່ອງທັມມະ ຄວນອາໄສການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ (ປະຕັກສະ) ຫຼືອາໄສປະເພນີອັນມີອຳນາດ (ອາຄະມະ)? ໃນສອງຢ່າງນີ້ ອັນໃດເປັນຖານຕັດສິນອັນຊີ້ຂາດໃນການສະຖາປະນາຂໍ້ສະຫຼຸບທາງຫຼັກທຳ?»
Verse 3
भीष्म उवाच नास्त्यत्र संशय: कश्रिदिति मे वर्तते मतिः । शृणु वक्ष्यामि ते प्राज्ञ सम्यक् त्वं मेडनुपृच्छसि
ບີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ມີປັນຍາ! ເຈົ້າຖາມໄດ້ຖືກທາງ. ຈົ່ງຟັງ, ຂ້າຈະບອກຄຳຕອບໃຫ້. ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້າ ໃນເລື່ອງນີ້ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ»
Verse 4
संशय: सुगमस्तत्र दुर्गमस्तस्य निर्णय: । दृष्ट श्रुतमनन्तं हि यत्र संशयदर्शनम्
ບີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງທັມມະ ການຍົກຄວາມສົງໄສຂຶ້ນນັ້ນງ່າຍ, ແຕ່ການຕັດສິນໃຫ້ແນ່ນອນກັບຍາກຢິ່ງ. ເພາະທັງສິ່ງທີ່ເຫັນໂດຍກົງ ແລະສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນຈາກອາຄະມະນັ້ນ ລ້ວນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ—ແລະໃນທັງສອງ ກໍມີເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສເປັນນິດ»
Verse 5
प्रत्यक्ष कारणं दृष्टवा हैतुका: प्राज्ञमानिन: । नास्तीत्येवं व्यवस्यन्ति सत्यं संशयमेव च
ພວກນັກໂຕ້ຖຽງຜູ້ອ້າງຕົນວ່າເປັນຜູ້ຮູ້ ເມື່ອເຫັນແຕ່ເຫດທີ່ປະຈັກຕໍ່ໜ້າ ກໍຕັດສິນວ່າ «ສິ່ງທີ່ບໍ່ປະຈັກ ບໍ່ມີ»। ແມ່ນແທ້ກໍຕາມ ພວກເຂົາຍັງສົງໄສໃນການມີຢູ່ຂອງມັນ।
Verse 6
तदसयुक्त व्यवस्यन्ति बाला: पण्डितमानिन: । अथ चेन्मन्यसे चैकं कारणं कि भवेदिति
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຍັງອ່ອນປັນຍາ ແຕ່ອ້າງຕົນວ່າເປັນບັນດິດ ມັກຕັດສິນຢ່າງບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມຈິງ. ແລະຖ້າເຈົ້າຖາມວ່າ ‘ເຫດດຽວຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ?’—ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ການເຫັນຕັດສິນແຫ່ງຕັດຕະວະອັນສູງສຸດ ບໍ່ອາດບັນລຸໄດ້ດ້ວຍວິທີອື່ນ ນອກຈາກການພາກພຽນອຸທິດຕົນ. ມີແຕ່ຜູ້ຝຶກຝົນມີວິໄນ ແລະພາກພຽນຕໍ່ເນື່ອງ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເຫັນໄດ້; ຄົນອື່ນບໍ່ໄດ້»។
Verse 7
शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनातन्द्रितेन च । प्राणयात्रामनेकां च कल्पमानेन भारत
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ດ້ວຍເວລາອັນຍາວນານ, ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນມີວິໄນ ແລະບໍ່ປະມາດ, ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ທີ່ຈະດຳລົງຊີວິດໄດ້ດ້ວຍວິທີຫາລ້ຽງຊີບຫຼາຍຮູບແບບ—ປັບປ່ຽນວິທີດຳລົງຊີວິດຢູ່ເລື້ອຍໆ»។
Verse 8
हेतूनामन्तमासाद्य विपुलं ज्ञानमुत्तमम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອການໃຫ້ເຫດຜົນແລະການໂຕ້ຖຽງລ້ວນໆສິ້ນສຸດ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມຮູ້ອັນກວ້າງໃຫຍ່ແລະສູງສຸດ. ຄວາມຮູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນແມ່ນແສງສະຫວ່າງອັນປະເສີດສຳລັບໂລກທັງປວງ. ໂອ ພະຣາຊາ, ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກຕັກກະລ້ວນໆ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຮູ້ແທ້ ແລະບໍ່ຄວນຖືເປັນຫຼັກຖານ. ຄວນລະທິ້ງ ‘ຄວາມຮູ້’ ໃດໆທີ່ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງພຣະເວດ»។
Verse 9
ज्योति: सर्वस्य लोकस्य विपुल प्रतिपद्यते । न त्वेव गमन॑ राजन् हेतुतो गमनं तथा । अग्राह्मुमनिबद्धं च वाचा सम्परिवर्जयेत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອການຫຼິ້ນຂອງຕັກກະລ້ວນໆສິ້ນສຸດ ຄວາມເຂົ້າໃຈແທ້ອັນອຸດົມກໍເກີດຂຶ້ນ; ຄວາມຮູ້ນັ້ນກາຍເປັນແສງສະຫວ່າງອັນດີທີ່ສຸດສຳລັບໂລກທັງປວງ. ແຕ່ໂອ ພະຣາຊາ, ສິ່ງທີ່ໄປເຖິງໄດ້ດ້ວຍການໂຕ້ຖຽງຢ່າງດຽວ ບໍ່ແມ່ນການ ‘ໄປເຖິງ’ ຄວາມຈິງຢ່າງໜ້າເຊື່ອຖືໃນຄວາມໝາຍດຽວກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຫຼີກເວັ້ນແມ່ນແຕ່ໃນຄຳເວົ້າ ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຮັບ ແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຫຼັກຖານ—ໂດຍສະເພາະຄຳອ້າງໃດໆທີ່ບໍ່ຖືກສ້າງຕັ້ງໂດຍຄຳສອນອັນມີອຳນາດ»។
Verse 10
युधिछिर उवाच प्रत्यक्ष लोकतः सिद्धिलोकश्नागमपूर्वक: । शिष्टाचारो बहुविधस्तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອາວຸໂສ (ປິຕາມະຫາ) ເອີຍ, ມີຫຼາຍວິທີທີ່ຜູ້ຄົນໃຊ້ເພື່ອຕັ້ງຫຼັກວ່າສິ່ງໃດຖືກຕ້ອງ—ການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ, ສິ່ງທີ່ໂລກຍອມຮັບວ່າແນ່ນອນໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ, ການອະນຸມານທີ່ມີຄໍາພີແລະປະເພນີໜຸນຫຼັງ, ແລະຈາຣິຍະປະເພນີອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງຜູ້ມີວັດທະນະທໍາ. ຂໍຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ—ໃນບັນດານີ້ ອັນໃດແມ່ນອໍານາດທີ່ແຂງແຮງທີ່ສຸດໃນການກໍານົດທັມມະ?»
Verse 11
भीष्म उवाच धर्मस्य द्वियमाणस्य बलवद्/िद्दुरात्मभि: । संस्था यत्नैरपि कृता कालेन प्रतिभिद्यते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ເມື່ອທັມມະຖືກຮຸກຮານໂດຍຄົນຊົ່ວທີ່ມີອໍານາດ, ແມ່ນແຕ່ລະບົບການປົກປ້ອງແລະລະບຽບທີ່ຊາວບ້ານທົ່ວໄປສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຫຼາຍ ກໍຖືກເວລາທໍາໃຫ້ແຕກສະລາຍໄປ»
Verse 12
अधर्मो धर्मरूपेण तृणै:ः कूप इवावृत: । ततसस््तैर्भिद्यते वृत्तं शूणु चैव युधिष्ठिर
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ອະທັມມະ ປອມຕົວເປັນທັມມະ ປານດັ່ງບໍ່ນ້ໍາທີ່ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຫຍ້າ. ແລ້ວດ້ວຍການປົກຄຸມນັ້ນເອງ ຂອບເຂດແຫ່ງຈາຣິຍະທີ່ຖືກຕ້ອງກໍຖືກທໍາລາຍ. ຈົ່ງຟັງໃຫ້ດີ, ໂອ ຢຸທິສຖິຣ»
Verse 13
अवृत्ता ये तु भिन्दन्ति श्रुतित्यागपरायणा: । धर्मविद्वेषिणो मन्दा इत्युक्तस्तेषु संशय:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຈາຣິຍະ, ຜູ້ທີ່ທໍາລາຍຂົງເຂດທີ່ຕັ້ງໄວ້, ຜູ້ທີ່ມຸ່ງຈະລະທິ້ງສຣຸຕິ (ພຣະເວດ), ຜູ້ທີ່ກຽດຊັງທັມມະ ແລະມີປັນຍາທຶບ—ກ່ຽວກັບຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຖືກກ່າວໄວ້ວ່າຄວນສົງໄສ. ພວກເຂົາລະເມີດຂອບເຂດແຫ່ງການປະພຶດຊອບ ແລະວິໄນປະເພນີທີ່ຄົນດີຮັກສາໄວ້; ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນໄວ້ໃຈໃຫ້ເປັນຜູ້ນໍາທາງໃນເລື່ອງຄວາມຈິງ ແລະໜ້າທີ່»
Verse 14
अतृप्यन्तस्तु साधूनां य एवागमबुद्धय: । परमित्येव संतुष्टास्तानुपास्व च पूच्छ च
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້, ຜູ້ໃດທີ່ບໍ່ເຄີຍອິ່ມໃຈກັບການຄົບຫາຄົນດີ, ຜູ້ທີ່ປັນຍານໍາໂດຍອໍານາດແຫ່ງອາກະມະ (ປະເພນີສັກສິດ), ຜູ້ທີ່ຢູ່ດ້ວຍຄວາມສັນໂຕດ, ແລະຖືວ່າທັມມະເທົ່ານັ້ນແມ່ນສູງສຸດ—ຈົ່ງຮັບໃຊ້ມະຫາບຸລຸດເຊັ່ນນັ້ນ ແລະຖາມພວກເຂົາເພື່ອແກ້ຄວາມສົງໄສຂອງເຈົ້າ»
Verse 15
कामार्थो पृष्ठत: कृत्वा लोभमोहानुसारिणौ । धर्म इत्येव सम्बुद्धास्तानुपास्व च पृच्छ च
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຈົ່ງວາງກາມະ ແລະ ອັດຖະ—ການໄລ່ຫາທີ່ມັກຕາມຫຼັງໂລບະ ແລະ ໂມຫະ—ໄວ້ຂ້າງຫຼັງ. ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ທຳມະເທົ່ານັ້ນແມ່ນຄຸນຄ່າອັນແທ້. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຢູ່ຮັບໃຊ້ໃກ້ຊິດບຸກຄົນຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມຸ່ງຫາສັງຄົມຂອງຄົນດີຢູ່ເສມອ ບໍ່ເຄີຍອິ່ມໃຈຈາກມັນ ຖືອາຄະມະເປັນອຳນາດສູງສຸດ ແລະ ດຳລົງຢູ່ດ້ວຍຄວາມສັນໂຕດຕະຫຼອດ; ຈົ່ງຮັບໃຊ້ພວກເຂົາ ແລະ ຖາມເພື່ອແກ້ຄວາມສົງໄສຂອງເຈົ້າ.
Verse 16
न तेषां भिद्यते वृत्तं यज्ञा: स्वाध्यायकर्म च । आचार: कारणं चैव धर्मश्वैकस्त्रयं पुन:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໃນບຸກຄົນຜູ້ບໍລິສຸດເຊັ່ນນັ້ນ ວິຖີຊີວິດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຂອງເຂົາບໍ່ເຄີຍຖືກລົບກວນ—ທັງພິທີຍັດ (yajña), ການສຶກສາແລະສວດທ່ອງວິດ (svādhyāya), ແລະ ໜ້າທີ່ສັກສິດອື່ນໆ. ໃນເຂົາ ຄວາມປະພຶດ (ācāra), ແຫຼ່ງອຳນາດທີ່ອະທິບາຍມັນ (ວິດ ແລະ śāstra), ແລະ ທຳມະ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ; ທັງສາມສອດຄ່ອງເປັນໜຶ່ງດຽວ.
Verse 17
युधिछिर उवाच पुनरेव हि मे बुद्धि: संशये परिमुहति । अपारे मार्गमाणस्य परं तीरमपश्यत:
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ປັນຍາຂອງຂ້າພະເຈົ້າຖືກຄວາມສົງໄສທຳໃຫ້ວຸ່ນວາຍ. ໃນຄວາມກວ້າງໃຫຍ່ບໍ່ມີຂອບເຂດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຄົ້ນຫາ ປາຖະໜາຈະຂ້າມໄປ ແຕ່ກໍຍັງບໍ່ເຫັນຝັ່ງອີກຟາກ.”
Verse 18
वेद: प्रत्यक्षमाचार: प्रमाणं तत्त्रयं यदि । पृथक्त्वं लभ्यते चैषां धर्मश्चैकस्त्रयं कथम्
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ຖ້າວິດ (Veda), ການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ (pratyakṣa), ແລະ ອາຈາຣະ—ປະເພນີປະພຶດຂອງຜູ້ມີວັດທະນະທຳ—ເປັນປະມານທັງສາມ, ແຕ່ລະຢ່າງກໍຖືກໄດ້ມາແຍກກັນ. ແຕ່ທຳມະເປັນໜຶ່ງດຽວ. ແລ້ວຈະເອົາທັງສາມນີ້ເປັນທຳມະ (ຫຼືເປັນອຳນາດຕັດສິນເທົ່າທຽມກັນສຳລັບທຳມະ) ໄດ້ແນວໃດ?”
Verse 19
भीष्म उवाच धर्मस्य द्वियमाणस्य बलवद्/िद्दुरात्मभि: । यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ຖ້າເຈົ້າຄິດວ່າ ທຳມະທີ່ຖືກຄົນຊົ່ວຜູ້ມີກຳລັງຮຸກຮານແລະບອດບາງ ຈຶ່ງແບ່ງແຍກເປັນສ່ວນໆ ແລະດັ່ງນັ້ນການພິຈາລະນາທຳມະຈຶ່ງເປັນສາມທາງ, ຄວາມເຫັນນັ້ນບໍ່ຖືກ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ທຳມະເປັນໜຶ່ງດຽວ; ແຕ່ຖືກກວດສອບສາມວິທີ—ພິຈາລະນາຜ່ານປະມານທັງສາມ.”
Verse 20
एक एवेति जानीहि त्रिधा धर्मस्य दर्शनम् | पृथक्त्वे च न मे बुद्धिस्त्रयाणामपि वै तथा
ຈົ່ງຮູ້ໃຫ້ແນ່ນອນວ່າ ທັມມະມີພຽງອັນດຽວ. ມັນຖືກເຫັນໃນຮູບແບບສາມປະການ ຜ່ານວິທີຮັບຮູ້ສາມຢ່າງ; ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຍອມຮັບວ່າ ສາມຢ່າງນັ້ນສ້າງທັມມະທີ່ແຍກກັນແລະຕ່າງກັນ. ມັນເປັນແນວທາງຕ່າງກັນ ແຕ່ມາບັນຈົບທີ່ຄວາມຈິງທາງຈັນຍາທຳອັນດຽວກັນ.
Verse 21
उक्तो मार्गस्त्रयाणां च तत्तथैव समाचर । जिज्ञासा न तु कर्तव्या धर्मस्य परितर्कणात्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເດີນຕາມເສັ້ນທາງແຫ່ງທັມມະທີ່ຖືກສອນໄວ້ຜ່ານອຳນາດອ້າງອີງສາມປະການນັ້ນ ແລະປະພຶດຕາມໃຫ້ຖືກຕ້ອງ. ບໍ່ຄວນພະຍາຍາມ “ສືບສວນ” ທັມມະ ໂດຍອາໄສແຕ່ການໂຕ້ຖຽງແລະເຫດຜົນປະລິຍາຍ».
Verse 22
सदैव भरतश्रेष्ठ मा ते5भूदत्र संशय: । अन्धो जड इवाशड्की यद् ब्रवीमि तदाचर
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ຢ່າໃຫ້ມີຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງນີ້ເລີຍ. ສິ່ງໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເວົ້າ ຈົ່ງຮັບໄວ້ໂດຍບໍ່ລັງເລ ເຫມືອນຄົນຕາບອດຫຼືຄົນໃບ້—ແລະປະພຶດຕາມ».
Verse 23
अहिंसा सत्यमक्रोधो दानमेतच्चतुष्टयम् । अजातकशत्रो सेवस्व धर्म एब सनातन:,अजातशत्रो! अंहिसा, सत्य, अक्रोध और दान--इन चारोंका सदा सेवन करो। यह सनातन धर्म है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ອະຈາຕະສັດຕຣູ, ຈົ່ງປະພຶດສີ່ປະການນີ້ເປັນນິດ—ອະຫິງສາ (ບໍ່ເຮັດຮ້າຍ), ສັດຈະ (ຄວາມຈິງ), ອະໂກຣດ (ບໍ່ໂກດ), ແລະ ທານ (ການໃຫ້). ນີ້ແມ່ນທັມມະນິລັນດອນ».
Verse 24
ब्राह्मणेषु च वृत्तिया पितृपैतामहोचिता । तामन्वेहि महाबाहो धर्मस्यैते हि देशिका:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ແຂນແຮງ, ຈົ່ງດຳເນີນຕາມການປະພຶດອັນເກົ່າແກ່ທີ່ພໍ່ແລະປູ່ຂອງເຈົ້າເຄີຍປະພຶດຕໍ່ພຣາຫມະນະ. ເພາະພຣາຫມະນະເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນຄູອາຈານ ແລະຜູ້ນຳທາງແຫ່ງທັມມະ».
Verse 25
प्रमाणमप्रमाणं वै यः: कुर्यादबुधो जन: । नस प्रमाणतामहों विवादजननो हि स:,जो मूर्ख मनुष्य प्रमाणको भी अप्रमाण बनाता है, उसकी बातको प्रामाणिक नहीं मानना चाहिये; क्योंकि वह केवल विवाद करनेवाला है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຄົນໂງ່ຜູ້ໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ເປັນຫຼັກຖານອັນນ່າເຊື່ອຖື ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ນ່າເຊື່ອຖື ບໍ່ຄວນຮັບເອົາເຂົາເປັນອໍານາດອ້າງອີງ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ເຂົາເປັນແຕ່ຜູ້ກໍ່ການໂຕ້ຖຽງ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ນໍາໄປສູ່ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຖືກຕ້ອງ.
Verse 26
ब्राह्मणानेव सेवस्व सत्कृत्य बहुमन्य च । एतेष्वेव त्विमे लोका: कृत्स्ना इति निबोध तान्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຈົ່ງຮັບໃຊ້ພຣາຫມັນເທົ່ານັ້ນ ໂດຍໃຫ້ກຽດຢ່າງສົມຄວນ ແລະນັບຖືຢ່າງສູງ. ຈົ່ງຮູ້ໄວ້ໃຫ້ແນ່ວ່າ ໂລກທັງປວງນີ້ທັງໝົດ ຕັ້ງຢູ່ເທິງພວກເຂົາເປັນຖານ.
Verse 27
युधिछिर उवाच ये च धर्ममसूयन्ते ये चैनं पर्युपासते । ब्रवीतु मे भवानेतत् क्व ते गच्छन्ति तादृूशा:
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ຜູ້ເຄົາລົບ, ຂໍໃຫ້ທ່ານບອກຂ້ອຍໃຫ້ແຈ້ງ: ຜູ້ທີ່ດູໝິ່ນທຳມະ ແລະຜູ້ທີ່ຮັກສາປະພຶດຕາມທຳມະດ້ວຍຄວາມສັດຊື່—ເມື່ອຕາຍແລ້ວ ພວກເຂົາໄປສູ່ທີ່ໃດ?»
Verse 28
भीष्म उवाच रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतस: । नरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिणो जना:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ຄົນທີ່ຈິດໃຈຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຣາຈັສ (rajas) ແລະຕາມັສ (tamas) ຈົນມືດມົນ ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊັງແລະຕໍ່ຕ້ານທຳມະ—ພວກເຂົາຍ່ອມຕົກສູ່ນະຣົກຢ່າງແນ່ນອນ.
Verse 29
ये तु धर्म महाराज सततं पर्युपासते । सत्यार्जवपरा: सन्तस्ते वै स्वर्गभुजो नरा:,महाराज! जो सत्य और सरलतामें तत्पर होकर सदा धर्मका पालन करते हैं, वे मनुष्य स्वर्गलोकका सुख भोगते हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ຜູ້ທີ່ປະພຶດແລະຮັກສາທຳມະຢ່າງສະເໝີ ເປັນຄົນດີທີ່ຍຶດສັດຈະ ແລະຄວາມຊື່ຕົງ—ພວກເຂົາຍ່ອມເສວຍສຸກໃນສະຫວັນແທ້ໆ.
Verse 30
धर्म एव गतिस्तेषामाचार्योपासनाद् भवेत् | देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्म पर्युपासते,आचार्यकी सेवा करनेसे मनुष्योंको एकमात्र धर्मका ही सहारा रहता है और जो धर्मकी उपासना करते हैं, वे देवलोकमें जाते हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ໂດຍການປະຄອງຮັບໃຊ້ອາຈານດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ ທໍາມະເທົ່ານັ້ນເປັນທີ່ພຶ່ງແທ້ ແລະເປັນເສັ້ນທາງນໍາ. ຜູ້ໃດທີ່ບໍລິບູນບໍລິຮັກ ແລະນັບຖືທໍາມະຢ່າງໝັ້ນຄົງ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ເຖິງໂລກເທວະ»។
Verse 31
मनुष्या यदि वा देवा: शरीरमुपताप्य वै | धर्मिण: सुखमेधन्ते लोभद्वेषविवर्जिता:,मनुष्य हों या देवता, जो शरीरको कष्ट देकर भी धर्माचरणमें लगे रहते हैं तथा लोभ और द्वेषका त्याग कर देते हैं, वे सुखी होते हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈະເປັນມະນຸດຫຼືເທວະກໍຕາມ ຜູ້ໃດແມ່ນແມ່ນວ່າຈະທໍາຕະປະສະຍາ ແລະການຂັດເກົ່າຈົນກະທົບຕໍ່ກາຍ ແຕ່ຍັງຍຶດໝັ້ນໃນການປະພຶດທໍາມະ ແລະລະທິ້ງຄວາມໂລບກັບຄວາມຊັງ ຜູ້ນັ້ນຈະເຈີຣິນໃນຄວາມສຸກ»។
Verse 32
प्रथमं ब्रह्मण: पुत्र धर्ममाहुर्मनीषिण: । धर्मिण: पर्युपासन्ते फलं पक्वमिवाशय:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ ທໍາມະແມ່ນບຸດຄົນທໍາອິດຂອງພຣະພຣະຫມາ. ເຫມືອນຄວາມຢາກອາຫານຂອງຄົນທີ່ມັກເລືອກຜົນໄມ້ທີ່ສຸກງອມ ຜູ້ມີທໍາມະໝັ້ນຄົງກໍບູຊາທໍາມະເທົ່ານັ້ນ ເພື່ອແສວງຫາສິ່ງທີ່ສຸກງອມ ດີງາມ ແລະໃຫ້ຜົນແທ້ໃນຊີວິດ»។
Verse 33
युधिछ्िर उवाच असतां कीदृशं रूपं साधव: किं च कुर्वते । ब्रवीतु मे भवानेतत् सनन््तो5सन्तश्न॒ कीदृशा:
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວຖາມວ່າ: «ພິຕາມະຫາ! ຄົນຊົ່ວມີລັກສະນະ ແລະຮູບພາບພາຍນອກແນວໃດ? ຄົນດີກະທໍາກິດການໃດ? ຂໍໃຫ້ທ່ານບອກຂ້ອຍໃຫ້ແຈ້ງ—ເຄື່ອງໝາຍທີ່ແຍກຄົນດີກັບຄົນຊົ່ວແມ່ນຫຍັງ?»
Verse 34
भीष्म उवाच दुराचाराश्र दुर्धर्षा दुर्मुखा श्वाप्पसाधव: । साधव: शीलसम्पन्ना: शिष्टाचारस्य लक्षणम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣະ! ຄົນຊົ່ວ—ດັ່ງສັດປ່າ—ມີຄວາມປະພຶດເສື່ອມ ຄວບຄຸມຍາກ ແລະປາກຮ້າຍໃນຄໍາເວົ້າ. ແຕ່ຄົນດີນັ້ນມີຄຸນທໍາ ແລະມີສິນລະທໍາ. ບັດນີ້ ຂ້ອຍຈະກ່າວເຖິງເຄື່ອງໝາຍຂອງຈາຣິຍະທີ່ຖືກຕ້ອງ (śiṣṭācāra)»។
Verse 35
राजमार्गे गवां मध्ये धान्यमध्ये च धर्मिण: । नोपसेवन्ति राजेन्द्र सर्ग मूत्रपुरीषयो:,धर्मात्मा पुरुष सड़कपर, गौओंके बीचमें तथा खेतमें लगे हुए धान्यके भीतर मल- मूत्रका त्याग नहीं करते हैं
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ! ຜູ້ມີທຳມະບໍ່ຂັບຖ່າຍ—ທັງປັດສະວະ ຫຼື ອຸຈາລະ—ໃນທາງຫຼວງຂອງພະຣາຊາ, ບໍ່ໃນຝູງງົວ, ແລະບໍ່ໃນນາຂ້າວທີ່ກຳລັງຢືນຕົ້ນ. ຄວາມສຳລວມນີ້ແມ່ນການເຄົາລົບຕໍ່ສະຖານທີ່ສາທາລະນະ, ຕໍ່ສັດມີຊີວິດ, ແລະຕໍ່ຊີວິດຄວາມເປັນຢູ່ຂອງຜູ້ອື່ນ»។
Verse 36
पञज्चानामशनं दत्त्वा शेषमश्नन्ति साधव: । न जल्पन्ति च भुज्जाना न निद्रान्त्याद्रपाणय:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ດີມີທຳມະ ຈະຖວາຍອາຫານໃຫ້ຜູ້ມີສິດ 5 ປະການກ່ອນ—ເທວະ, ບັນພະບຸລຸດ, ສັດທັງຫຼາຍ, ແຂກ, ແລະຄອບຄົວຂອງຕົນ—ແລ້ວຈຶ່ງກິນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ. ເວລາກິນບໍ່ເວົ້າຫຼິ້ນເລື່ອງໄຮ້ສາລະ, ແລະບໍ່ນອນດ້ວຍມືປຽກ; ດັ່ງນີ້ແມ່ນການຮັກສາວິໄນ ແລະຄວາມເຄົາລົບໃນຊີວິດປະຈຳວັນ»។
Verse 37
चित्रभानुमनड्वाहं देवं गोष्ठं चतुष्पथम् । ब्राह्मणं धार्मिकं वृद्ध ये कुर्वन्ति प्रदक्षिणम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ກະທຳປະທັກສິນາ (ເວັ້ນໃຫ້ຢູ່ຂ້າງຂວາ) ແກ່ໄຟສັກສິດ, ງົວຜູ້, ເທວະ, ຄອກງົວ, ສີ່ແຍກ, ພຣາຫມັນ, ຜູ້ມີທຳມະ, ແລະຜູ້ເຖົ້າ—ຜູ້ນັ້ນຖືກນັບເປັນຄົນດີ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ທຳມະແມ່ນມາລະຍາດທີ່ດຳລົງຢູ່: ການນອບນ້ອມແລະປົກປ້ອງສິ່ງທີ່ຫຼ້ຽງຊີວິດສັງຄົມ ແລະຊີວິດທາງຈິດວິນຍານ»។
Verse 38
वृद्धानां भारतप्तानां स्त्रीणां चक्रधरस्य च । ब्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ये
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຍອມໃຫ້ທາງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແກ່ຜູ້ເຖົ້າ, ແກ່ຜູ້ທີ່ແບກຂອງໜັກ, ແກ່ແມ່ຍິງ, ແກ່ຜູ້ຖືລໍ້/ຄົນຂັບລົດເກວຽນ, ແລະຍັງໃຫ້ທາງແກ່ພຣາຫມັນ, ງົວ, ແລະກະສັດ—ຜູ້ນັ້ນຄວນຖືກນັບວ່າເປັນຄົນດີ ແລະມີມາລະຍາດ. ຄຳສອນນີ້ເນັ້ນວ່າ ຄວາມສຸພາບໃນທີ່ສາທາລະນະແມ່ນຮູບທຳຂອງທຳມະ: ການເຄົາລົບຜູ້ອ່ອນໄຫວ, ຜູ້ຄວນຄາລະວະ, ແລະຜູ້ກຳລັງປະກອບໜ້າທີ່ຈຳເປັນ»។
Verse 39
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च । तथा शरणकामानां गोप्ता स्यात् स्वागतप्रद:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄົນດີມີທຳມະ ຄວນເປັນຜູ້ປົກປ້ອງ ແລະຜູ້ຕ້ອນຮັບດ້ວຍໃຈກວ້າງ ແກ່ແຂກທຸກຄົນ, ແກ່ຜູ້ຮັບໃຊ້ໃນເຮືອນ, ແກ່ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ, ແລະຕໍ່ຜູ້ຂໍພຶ່ງພາ. ອຸດົມຄະຕິທາງຈິດໃຈທີ່ສອນໄວ້ນີ້ ແມ່ນການຕ້ອນຮັບຄວບຄູ່ກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບ: ຮັບຄົນອື່ນດ້ວຍກຽດ ແລະຮັບປະກັນຄວາມປອດໄພໃຫ້ເຂົາ ເມື່ອເຂົາພຶ່ງພາເຈົ້າ»។
Verse 40
सायंप्रातर्मनुष्पयाणामशन देवनिर्मितम् । नान्तरा भोजन दृष्टमुपवासविधिहिं स:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ສໍາລັບມະນຸດ ທ່ານເທວະດາໄດ້ບັນຍັດໃຫ້ກິນອາຫານພຽງສອງເວລາ—ເຊົ້າ ແລະ ແລງ. ບໍ່ປາກົດວ່າມີຂໍ້ບັນຍັດໃຫ້ກິນລະຫວ່າງກາງ. ຜູ້ໃດຮັກສາຂໍ້ຈໍາກັດນີ້ ຍ່ອມໄດ້ບຸນດັ່ງການອົບອົດອາຫານ. ແລະໃນຂອບເຂດແຫ່ງທໍານີ້ ເຈົ້າເຮືອນຜູ້ມີວິໄນ ຄວນເປັນຜູ້ປົກປ້ອງ ແລະ ຕ້ອນຮັບທຸກຄົນ—ແຂກ, ຜູ້ຮັບໃຊ້, ຍາດພີ່ນ້ອງ, ແລະຜູ້ມາຂໍພຶ່ງພາ—ເພື່ອໃຫ້ການຄວບຄຸມຕົນເອງ ໜຸນເສີມຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສັງຄົມ.
Verse 41
होमकाले यथा वदह्नलि: कालमेव प्रतीक्षते । ऋतुकाले तथा नारी ऋतुमेव प्रतीक्षते,जैसे होमकालमें अग्निदेव होमकी ही प्रतीक्षा करते हैं, उसी प्रकार ऋतुकालमें स्त्री ऋतुकी ही प्रतीक्षा करती है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຖິງເວລາທີ່ກໍານົດສໍາລັບພິທີບູຊາໄຟ (ໂຮມ) ໄຟສັກສິດຍ່ອມຄອຍພຽງແຕ່ເວລາອັນຄວນນັ້ນ; ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ໃນລະດູຂອງນາງ ແມ່ຍິງກໍຄອຍພຽງແຕ່ລະດູຂອງນາງ. ຄໍານີ້ວາງຄວາມປາຖະໜາ ແລະ ການຮ່ວມພັນໄວ້ໃນວິໄນແຫ່ງເວລາທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ລໍາດັບທີ່ຖືກຕ້ອງ ໂດຍຖືການສໍາລວມຕົນ ແລະ ຄວາມເໝາະສົມ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງທໍາ.
Verse 42
नान्यदा गच्छते यस्तु ब्रह्मचर्य च तत् स्मृतम् । अमृतं ब्राह्मणा गाव इत्येतत् त्रयमेकत: । तस्माद् गोब्राद्मणं नित्यमर्चयेत यथाविधि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດບໍ່ເຂົ້າໄປຫາແມ່ຍິງນອກເຫນືອຈາກເວລາອັນຄວນ (ລະດູທີ່ຖືກຕ້ອງ) ການປະພຶດນັ້ນເອີ້ນວ່າ ພຣະຫມະຈັນຍາ (brahmacarya). ອະມຣິຕະ (ນ້ໍາອະມະຕະ), ພຣາຫມະນະ, ແລະ ງົວ—ທັງສາມນີ້ຖືກກ່າວວ່າເກີດຈາກແຫຼ່ງດຽວກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວນເຄົາລົບງົວ ແລະ ພຣາຫມະນະເປັນນິດ ໂດຍບູຊາຕາມພິທີທີ່ກໍານົດໄວ້.
Verse 43
स्वदेशे परदेशे वाप्यतिथिं नोपवासयेत् । कर्म वै सफल कृत्वा गुरूणां प्रतिपादयेत्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຢູ່ໃນແຜ່ນດິນຂອງຕົນ ຫຼື ໃນແຜ່ນດິນຄົນອື່ນ ຢ່າໃຫ້ແຂກຄົນໃດຢູ່ຢ່າງຫິວໂຫຍ. ແລະວຽກໃດທີ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ຫຼື ຄູອາຈານໄດ້ສັ່ງໄວ້ ຄວນເຮັດໃຫ້ສໍາເລັດດີ ແລ້ວຈຶ່ງກາບທູນກັບໄປຫາພວກເຂົາ.
Verse 44
गुरुभ्यस्त्वासनं देयमभिवाद्याभिपूज्य च । गुरुम भ्यर्च्य वर्धन्ते आयुषा यशसा श्रिया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຄູອາຈານມາຮອດ ຄວນກາບນົບ ແລະ ໃຫ້ກຽດບູຊາຕາມຄວາມຄວນ ແລ້ວຈຶ່ງຖວາຍອາສນະໃຫ້ນັ່ງ. ການບູຊາຮັບໃຊ້ຄູອາຈານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ທໍາໃຫ້ອາຍຸ, ຊື່ສຽງ, ແລະ ສິຣິມົງຄຸນເພີ່ມພູນ—ດັ່ງນັ້ນປະເພນີການຕ້ອນຮັບດ້ວຍຄວາມນັບຖື ຈຶ່ງເປັນການປະຕິບັດທໍາຢ່າງແທ້ຈິງ.
Verse 45
वृद्धान् नाभिभवेज्जातु न चैतान् प्रेषयेदिति । नासीन: स्यात् स्थितेष्वेवमायुरस्य न रिष्यते
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢ່າເຄີຍດູຖູກ ຫຼືກົດຂີ່ຜູ້ເຖົ້າແກ່; ຢ່າໃຊ້ເຂົາໃຫ້ໄປເຮັດວຽກວິ່ງວອນ. ແລະເມື່ອເຂົາຢືນຢູ່ ຕົນເອງຢ່ານັ່ງຢູ່. ຜູ້ປະພຶດແບບນີ້ ອາຍຸຂອງເຂົາບໍ່ຫຼຸດລົງ».
Verse 46
न नग्नामीक्षते नारीं न नग्नान् पुरुषानपि | मैथुनं सततं गुप्तमाहारं च समाचरेत्,नंगी स्त्रीकी ओर न देखे, नग्न पुरुषोंकी ओर भी दृष्टिपात न करे। मैथुन और भोजन सदा एकान्त स्थानमें ही करे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢ່າເບິ່ງຜູ້ຍິງທີ່ເປືອຍກາຍ ແລະຢ່າເບິ່ງຜູ້ຊາຍທີ່ເປືອຍກາຍເຊັ່ນກັນ. ການຮ່ວມເພດ ແລະແມ່ນແຕ່ການກິນອາຫານ ຄວນເຮັດໃນທີ່ສ່ວນຕົວ ປິດບັງຈາກສາທາລະນະ ເພື່ອຮັກສາຄວາມລະອາຍ ແລະການຂົມໃຈຕົນ».
Verse 47
तीर्थानां गुरवस्तीर्थ चोक्षाणां हृदयं शुचि । दर्शनानां परं ज्ञानं संतोष: परमं॑ सुखम्
«ໃນບັນດາຕີຣະຖະທັງຫຼາຍ ຕີຣະຖະທີ່ສູງສຸດຄື ຄູອາຈານ ແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ອັນຄວນເຄົາລົບ. ໃນບັນດາສິ່ງບໍລິສຸດ ຫົວໃຈ(ຈິດ) ບໍລິສຸດຍິ່ງກວ່າ. ໃນບັນດາທັດສະນະແລະຄວາມຮູ້ ການຮູ້ແຈ້ງສັດຈະທຳອັນສູງສຸດແມ່ນດີທີ່ສຸດ. ແລະຄວາມພໍໃຈ(ສັນໂຕດ) ແມ່ນສຸກອັນສູງສຸດ».
Verse 48
सायं प्रातश्न वृद्धानां शृणुयात् पुष्कला गिर: । श्रुतमाप्रोति हि नर: सततं वृद्धसेवया
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຕອນແລງ ແລະຕອນເຊົ້າ ຄວນຟັງຄຳສອນອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງຜູ້ເຖົ້າແກ່ໃຫ້ຄົບຖ້ວນ. ເພາະດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າແກ່ຢ່າງສະເໝີ ມະນຸດຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມຮູ້ຕາມຄຳພີ ແລະຄວາມເຂົ້າໃຈອັນໝັ້ນຄົງ».
Verse 49
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् | यच्छेद्वाड्मनसी नित्यमिन्द्रियाणि तथैव च,स्वाध्याय और भोजनके समय दाहिना हाथ उठाना चाहिये तथा मन, वाणी और इन्द्रियोंको सदा अपने अधीन रखना चहिये
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເວລາສະວາດະຍາຍ (ຮຽນພຣະເວດ) ແລະໃນເວລາກິນອາຫານ ຄວນຍົກແລະໃຊ້ມືຂວາຢ່າງຖືກຄວນ. ແລະຄວນຄວບຄຸມຄຳເວົ້າແລະໃຈໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດຕົນເອງເສມອ, ພ້ອມທັງຄວບຄຸມອິນທຣີຍະທັງຫຼາຍ».
Verse 50
संस्कृतं पायसं नित्यं यवागूं कूसरं हवि: । अष्टका: पितृदैवत्या ग्रहाणामभिपूजनम्
ພີສະມະ ສອນວ່າ ຄວນຈັດເຮັດອາຫານພິທີເປັນປະຈໍາ—ເຂົ້ານົມຫວານ (pāyasa), ໂຈກ/ຂ້າວຕົ້ມ (yavāgū), ຂອງຫວານຄ້າຍຮັລວາ (kūsara), ແລະ ຮະວິສ (havis) ເປັນເຄື່ອງບູຊາ—ແລ້ວປະກອບພິທີ ອັດຖະກາ (Aṣṭakā) ອຸທິດແດ່ ປິຕຣະ (ບັນພະບຸລຸດ). ອີກທັງຄວນບູຊາ ກຣະຫະ (Grahas) ເທວະດາແຫ່ງດາວນະຄອນ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຖືກຕ້ອງ.
Verse 51
श्मश्रुकर्मणि मड़ल्यं क्षुतानामभिनन्दनम् । व्याधितानां च सर्वेषामायुषामभिनन्दनम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຕົກແຕ່ງໜວດແລະເຄົາ ຄວນເວົ້າຖ້ອຍຄໍາມົງຄຸນ. ຄວນອວຍພອນໃຫ້ຜູ້ຈາມ (ເຊັ່ນ “ຂໍໃຫ້ມີອາຍຸຍືນ”) ແລະຄວນທັກທາຍຜູ້ເຈັບໄຂ້ທຸກຄົນ ພ້ອມຄໍາອວຍພອນໃຫ້ມີອາຍຸຍືນ.
Verse 52
न जातु त्वमिति ब्रूयादापन्नो5पि महत्तरम् | त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ຢຸທິສຖິຣະ! ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຕົກຢູ່ໃນວິກິດໃຫຍ່ຫຼວງທີ່ສຸດ ກໍຢ່າເອີ້ນຜູ້ສູງສົງດ້ວຍຄໍາຄຸ້ນ ‘tvam’ (ເຈົ້າ). ສໍາລັບຜູ້ຮູ້ ການເອີ້ນຢ່າງບໍ່ເຄົາລົບນັ້ນ ບໍ່ແຕກຕ່າງຈາກການເຮັດຮ້າຍ—ເພາະຄວາມຜິດແຫ່ງການຫຍັບຫຍາມຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ໜັກໜ່ວງຍິ່ງ.”
Verse 53
अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत् । पापमाचक्षते नित्यं हृदयं पापकर्मिण:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນການປະພຶດຕໍ່ຜູ້ຕໍ່າກວ່າ, ຜູ້ເທົ່າກັນ, ແລະສິດທິສິດ (ລູກສິດ) ການເອີ້ນດ້ວຍຄໍາຄຸ້ນກໍບໍ່ເປັນໂທດ. ແຕ່ສໍາລັບຄົນກະທໍາບາບ ຫົວໃຈຂອງເຂົາເອງນັ້ນແຫຼະ ທີ່ເປີດເຜີຍບາບຂອງເຂົາຢູ່ເປັນນິດ—ຈິດໃນບໍ່ອາດປິດບັງໄດ້.
Verse 54
ज्ञानपूर्वकृतं कर्म च्छादयन्ते हासाधव: । ज्ञानपूर्व विनश्यन्ति गूहमाना महाजने
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ຄົນຊົ່ວພະຍາຍາມປິດບັງແມ່ນແຕ່ການກະທໍາບາບທີ່ຕົນເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ຕົວ. ແຕ່ເມື່ອເຂົາພະຍາຍາມເກັບຄວາມຜິດໃຫ້ເປັນຄວາມລັບ ຢູ່ຕໍ່ໜ້າມະຫາບຸລຸດຜູ້ຮູ້ແຈ້ງ ເຂົາກໍພິນາດ—ເພາະຄວາມຜິດທີ່ຈົ່ງໃຈປິດບັງນັ້ນ ກັບທໍາລາຍເຂົາເອງ.
Verse 55
नमां मनुष्या: पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवता: । पापेनापिहित: पाप: पापमेवाभिजायते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ມະນຸດບໍ່ເຫັນຂ້າ, ເທວະດາກໍບໍ່ເຫັນຂ້າ» ເມື່ອຄິດແບບນັ້ນ ຄົນບາບທີ່ຖືກບາບປິດບັງ ຈະເຮັດບາບຊ້ຳໆ ແລະເກີດໃນຄັນທີ່ເປັນບາບເທົ່ານັ້ນ—ເກີດຕ່ຳ ແລະນຳໄພ.
Verse 56
यथा वार्धुषिको वृद्धि दिनभेदे प्रतीक्षते । धर्मेण पिहित॑ पापं धर्ममेवाभिवर्धयेत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເຫມືອນຄົນປ່ອຍເງິນກູ້ຄອຍດອກເບ້ຍໃຫ້ເພີ່ມຂຶ້ນທຸກມື້, ບາບກໍມັກເພີ່ມພູນຕາມເວລາ. ແຕ່ເມື່ອບາບນັ້ນຖືກທຳມະປິດບັງ ແລະຂັດຂວາງດ້ວຍຄວາມປະພຶດຊອບ, ມັນກັບກາຍເປັນກຳລັງໃຫ້ທຳມະເຈີຣິນຂຶ້ນ.
Verse 57
यथा लवणमम्भोभिराप्लुतं प्रविलीयते । प्रायश्षित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति,जैसे नमककी डली जलमें डालनेसे गल जाती है, उसी प्रकार प्रायश्चित्त करनेसे तत्काल पापका नाश हो जाता है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເຫມືອນກ້ອນເກືອເມື່ອຈົມລົງໃນນ້ຳກໍລະລາຍໄປ, ບາບທີ່ຖືກກຳຈັດດ້ວຍການໄຖ່ບາບ (ປຣາຍະຊິດ) ກໍສູນສິ້ນໃນທັນທີ.
Verse 58
तस्मात् पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धयेत् । कृत्वा तत् साधुष्वाख्येयं ते तत् प्रशमयन्त्युत
ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນປິດບັງຄວາມຜິດ; ບາບທີ່ຖືກປິດບັງຈະເພີ່ມພູນ. ຖ້າເຄີຍເຮັດຜິດແລ້ວ ຄວນສາລະພາບຕໍ່ຜູ້ດີ ແລະຜູ້ປະເສີດ; ພວກເຂົາຊ່ວຍໃຫ້ມັນສົງບົບໄດ້ ດ້ວຍຄຳແນະນຳ ການແກ້ໄຂ ແລະການໄຖ່ບາບ.
Verse 59
आशगया संचितं द्रव्यं कालेनैवोपभुज्यते । अन््ये चैतत् प्रपद्यन्ते वियोगे तस्य देहिन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຊັບສິນທີ່ສະສົມໄວ້ດ້ວຍມົວເມົາແຫ່ງຄວາມຫວັງ ແທ້ຈິງແລ້ວ ຖືກ “ເວລາ” ກິນໃຊ້ໄປເອງ. ເມື່ອຜູ້ມີກາຍຕ້ອງແຍກຈາກຮ່າງ, ຊັບນັ້ນກໍຕົກເຖິງມືຄົນອື່ນ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມໄຮ້ສາລະຂອງການຫວງຫ້າມ ແລະຄວາມຈຳເປັນທີ່ຈະໃຊ້ຊັບໃຫ້ຖືກທາງໃນຍາມຍັງມີຊີວິດ.
Verse 60
मानसं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिण: । तस्मात् सर्वाणि भूतानि धर्ममेव समासते,मनीषी पुरुष धर्मको समस्त प्राणियोंका हृदय कहते हैं। अतः समस्त प्राणियोंको धर्मका ही आश्रय लेना चाहिये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ບັນດານັກປັນຍາກ່າວວ່າ «ທັມມະ» ແມ່ນຈິດໃຈ ແລະແກ່ນໃນຂອງສັດທັງປວງ. ດັ່ງນັ້ນ ສັດທັງຫມົດຄວນພຶ່ງພາທັມມະພຽງຢ່າງດຽວ—ໃຫ້ເປັນພື້ນຖານແຫ່ງຄວາມຄິດ ການເລືອກ ແລະການປະພຶດ.
Verse 61
एक एव चरेद् धर्म न धर्मध्वजिको भवेत् | धर्मवाणिजका होते ये धर्ममुपभुज्जते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຄົນຄວນປະພຶດທັມມະ ແມ່ນແຕ່ຈະຕ້ອງເຮັດຢູ່ຜູ້ດຽວ; ຢ່າເປັນຜູ້ຊູທັມມະເປັນທຸງ ເພື່ອອວດອ້າງ. ຜູ້ໃດນຳທັມມະໄປເຮັດເປັນອາຊີບ—ໃຊ້ຊື່ທັມມະເພື່ອຫາກຳໄລ—ຜູ້ນັ້ນເປັນແຕ່ພໍ່ຄ້າແຫ່ງຄວາມຊອບທຳ.
Verse 62
अर्चेद् देवानदम्भेन सेवेतामायया गुरून् । निर्धि निदध्यात् पारत्र्यं यात्रार्थ दानशब्दितम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຈົ່ງບູຊາເທວະດາໂດຍບໍ່ມີຄວາມເສຍສັດ; ຈົ່ງຮັບໃຊ້ຄູອາຈານ ແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ມີກົນອຸບາຍ. ແລະເພື່ອການເດີນທາງໄປສູ່ໂລກໜ້າ ຈົ່ງສະສົມ ‘ຂຸມຊັບ’ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ທານ—ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງໃຫ້ຢ່າງໃຈກວ້າງ ເພື່ອຜົນດີທີ່ຕາມຫຼັງຄວາມຕາຍ.
Verse 73
तत्परेणैव नान्येन शक््यं होतस्य दर्शनम् । किंतु वे बालक हैं। अहंकारवश अपनेको पण्डित मानते हैं। अतः वे जो पूर्वोक्त निश्चय करते हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ການເຫັນຄວາມຈິງສູງສຸດນັ້ນ ບໍ່ອາດບັນລຸໄດ້ດ້ວຍວິທີອື່ນ ນອກຈາກການອຸທິດໃຈຢ່າງເອກະຈິດຕໍ່ມັນ. ມີແຕ່ຜູ້ທີ່ລະທິ້ງຄວາມຂີ້ຄ້ານ ຝຶກໂຍຄະເປັນເວລາຍາວ ແລະພາກພຽນບໍ່ຂາດເພື່ອຮູ້ເຫັນໂດຍກົງ ຈຶ່ງຈະເຫັນຄວາມຈິງນັ້ນ; ຄົນອື່ນບໍ່ອາດ. ການພຶ່ງພາການຮັບຮູ້ທາງປະສາດສຳຜັດຢ່າງດຽວ ບໍ່ພໍສຳລັບຕັດສິນວ່າອັນໃດແທ້—ເຫມືອນຄວາມຟ້າຂອງທ້ອງຟ້າທີ່ເຫັນຊັດ ແຕ່ທ້າຍທີ່ສຸດກໍເປັນພຽງພາບລວງ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນເລື່ອງທັມມະ ພຣະເຈົ້າ ແລະໂລກໜ້າ ເປັນຕົ້ນ ພະຄຳພີເປັນຫຼັກຖານສູງສຸດ ເພາະວິທີຮູ້ອື່ນໆ ບໍ່ອາດເຂົ້າເຖິງຂອບເຂດນັ້ນ. ແລະຖ້າຖາມວ່າ ພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ພຽງອົງດຽວ ຈະເປັນເຫດແຫ່ງໂລກໄດ້ແນວໃດ—ຄຳຕອບຄື: ດ້ວຍວິໄນໂຍຄະທີ່ຕໍ່ເນື່ອງ ແລະຄວາມພາກພຽນບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ໃນການຮູ້ເຫັນ ພ້ອມກັບດຳລົງຊີວິດຢ່າງຮັບຜິດຊອບ ຜູ້ແສວງຫາຈຶ່ງບັນລຸການຮູ້ເຫັນໂດຍກົງ.
Verse 162
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि धर्मप्रमाणकथने द्विषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 162 ໃນອະນຸສາສະນະປະວະ (Anuśāsana Parva) ແຫ່ງ ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ, ໃນພາກວ່າດ້ວຍທັມມະແຫ່ງທານ (dāna-dharma), ໃນຄຳບັນຍາຍວ່າດ້ວຍມາດຕະຖານ ແລະຫຼັກຖານອັນເປັນອຳນາດຂອງທັມມະ.