Adhyaya 208: Narration of the Exemplum of the Pativratā (Devoted Wife)

Verse 1

अथ पतिव्रतोपाख्यानवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ मुहूर्त्तस्य तु कालस्य दिव्याभरणभूषितान् ॥ प्रयातान्दिवि संप्रेक्ष्य विमानैः सूर्यसन्निभैः

ಇದೀಗ ಪತಿವ್ರತೋಪಾಖ್ಯಾನದ ವರ್ಣನೆ ಆರಂಭ. ಋಷಿಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಬಳಿಕ, ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾದ ಅವರನ್ನು ಸೂರ್ಯಸನ್ನಿಭವಾದ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೊರಟುಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ (ಅವನು ಹೇಳಿದನು).

Verse 2

ब्राह्मणास्तपसा सिद्धाः सपत्नीकाः सबान्धवाः ॥ सानुरागा ह्युभयतो मन्युनाभिपरिप्लुताः

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅನುರಾಗವಿದ್ದರೂ ಸಹ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಿತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 3

विवर्णवदनो राजा प्रभातेजोविवर्जितः ॥ अचिरादेव सञ्जातः क्रोधेन भृशदुःखितः

ರಾಜ (ಯಮ)ನ ಮುಖವು ವರ್ಣಹೀನವಾಗಿ, ಪ್ರಕಾಶ-ತೇಜಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವನು ಶೀಘ್ರವೇ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾದನು.

Verse 4

तं तथा निष्प्रभं दृष्ट्वा धर्मराजं तपोधनः ॥ नारदश्चाब्रवीत्तत्र ज्ञात्वा तस्य मनोगतम्

ಧರ್ಮರಾಜನನ್ನು ಹೀಗೆ ನಿಷ್ಪ್ರಭನಾಗಿ ಕಂಡು, ತಪೋಧನನಾದ ನಾರದನು ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನೋಗತವನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 5

अपि त्वं भ्राजमानस्तु पशोः पतिरिवापरः ॥ कस्मात्ते शोभनं वक्त्रं क्षणाद्वैवर्ण्यमापतत्

ನೀನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪಶುಪತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನ ಶೋಭನ ಮುಖವು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಏಕೆ ವರ್ಣಹೀನವಾಯಿತು?

Verse 6

विनिःश्वसन्यथा नागः कस्मात्त्वं परितप्यसे ॥ राजन्कस्माद्बिभेषि त्वमेतदिच्छामि वेदितुम्

ಹಾವಿನಂತೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ನೀನು ಏಕೆ ಕಲುಷಿತನಾಗಿ ತಪಿಸುತ್ತಿರುವೆ? ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಏಕೆ ಭಯಪಡುತ್ತೀಯ? ಇದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 7

यम उवाच ॥ विवर्णं जायते वक्त्रं शुष्यते न च संशयः ॥ यन्मया हीदृशं दृष्टं श्रूयतां तन्महामुने

ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮುಖವು ವರ್ಣಹೀನವಾಗಿ ಒಣಗುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಇಂತಹುದನ್ನು ಕಂಡಿರುವುದನ್ನು, ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಕೇಳು।

Verse 8

यायावरास्तु ये विप्रा उञ्छवृत्तिपरायणाः ॥ दृढस्वाध्यायतपसो ह्रीमन्तो ह्यनसूयकाः

ಯಾಯಾವರರಾದ ಆ ವಿಪ್ರರು ಉಞ್ಛವೃತ್ತಿಗೆ ಪರಾಯಣರು; ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢರು; ಲಜ್ಜಾಶೀಲರು ಹಾಗೂ ಅಸೂಯಾರಹಿತರು।

Verse 9

अतिथिप्रियकाश्चैव नित्ययुक्ता जितेन्द्रियाः ॥ ते त्वहम्मानिनः सर्वे गच्छन्त्युपरि मे द्विज

ಅವರು ಅತಿಥಿಪ್ರಿಯರು, ಸದಾ ನಿಯಮಬದ್ಧರು, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಗಳು; ಆದರೂ ಅಹಮ್ಮಾನದಿಂದ, ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನಿಗಿಂತ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 10

दिव्यगन्धैर्विलिप्ताङ्गा माल्यभूषितवाससः ॥ सृजन्तो मम माल्यानि तेन ताम्ये द्विजोत्तम ॥

ಅವರ ಅಂಗಗಳು ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಲೇಪಿತ; ವಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ. ಅವರು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾರಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ನಾನು ದಣಿಯುತ್ತೇನೆ।

Verse 11

मृत्यो तिष्ठसि कस्यार्थे को वा मृत्युḥ कथं भवेत् ॥ कि त्वं न भाषसे मृत्यो ब्रूहि लोके निरर्थकः ॥

ಹೇ ಮೃತ್ಯುವೇ, ನೀನು ಯಾರ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವೆ? ನಿಜವಾಗಿ ‘ಮೃತ್ಯು’ ಯಾರು, ಮರಣವು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ? ಹೇ ಮೃತ್ಯುವೇ, ನೀನು ಏಕೆ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ? ಹೇಳು—ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿರರ್ಥಕನು।

Verse 12

लोभासक्तान्सदा हंसि पापिष्ठान्धर्मवर्जितान् ॥ एषां तपसि सिद्धानां नाहं विग्रहवानिह ॥

ನೀನು ಸದಾ ಲೋಭಾಸಕ್ತರಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿಷ್ಠರು, ಧರ್ಮವರ್ಜಿತರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಆದರೆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾದ ಈ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಎದುರಾಟದ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ।

Verse 13

निग्रहानुग्रहौ नापि मया शक्यौ महात्मनाम् ॥ कर्त्तुं वा प्रतिषेद्धुं वा तेन तप्ये भृशं मुने ॥

ಮಹಾತ್ಮರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನಾಗಲಿ ನಾನು ಮಾಡಲಾರೆ—ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ನಾನು ಬಹಳವಾಗಿ ವ್ಯಥೆಪಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विमानॆन महाद्युतिः ॥ पतिव्रता समं भर्त्रा सानुगा सपरिच्छदा ॥

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯುಳ್ಳ ಪತಿವ್ರತೆ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದಳು; ಅವಳು ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಚ್ಛದಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದಳು।

Verse 15

महताऽतूर्यघोषेण सम्प्राप्ता प्रियदर्शना ॥ धर्मराजहितं सर्वं धर्मज्ञा धर्मवत्सला ॥

ಮಹಾ ವಾದ್ಯಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಳು ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದಳು; ಅವಳು ಧರ್ಮಜ್ಞೆ, ಧರ್ಮವತ್ಸಲೆ, ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತಳಾಗಿದ್ದಳು।

Verse 16

साऽब्रवीत्तु विमानस्था साधयन्ती शुभाङ्गना ॥ विचित्रं प्रसृतं वाक्यं सर्वसत्त्वसुखावहम् ॥

ಆಗ ವಿಮಾನಸ್ಥಿತಳಾದ ಆ ಶುಭಾಂಗನೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು—ಅವಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದಳು; ಅದು ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಗಳ ಸುಖಹಿತವನ್ನು ತರುವುದಾಗಿತ್ತು।

Verse 17

पतिव्रतोवाच ॥ धर्मराज महाबाहो कृतज्ञः सर्वसम्मतः ॥ मैवमीर्‌षां कुरुष्व त्वं ब्राह्मणेषु तपस्विसु ॥ एतेषां तपसां वीर माहात्म्यं बलमेव च ॥ अचिन्त्याः सर्वभूतानां ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥

ಪತಿವ್ರತೆ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಧರ್ಮರಾಜ, ಮಹಾಬಾಹು, ಕೃತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸರ್ವಸಮ್ಮತ! ತಪಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಈರ್ಷೆ ಮಾಡಬೇಡ. ವೀರ, ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವೂ ಬಲವೂ ಅಚಿಂತ್ಯ; ವೇದಪಾರಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯವರು।

Verse 18

त्वया शुभाशुभं कर्म नित्यं पूजा मनस्विनाम् ॥ रागो वा रोषमोहौ वा न कर्तव्यौ सदा सताम् ॥

ನೀನು ನಿತ್ಯ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ವಿಗಳಾದ ಮಹನೀಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ರಾಗ, ರೋಷ, ಮೋಹ ಇವು ಎಂದಿಗೂ ಆಚರಣೀಯವಲ್ಲ।

Verse 19

प्रयाता गगने दृष्टा विद्युत्सौदामिनी यथा ॥ दृष्ट्वा पतिव्रतां नारीं धर्मराजेन पूजिताम् ॥

ಅವಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಧರ್ಮರಾಜನಿಂದ ಪೂಜಿತಳಾದ ಆ ಪತಿವ್ರತೆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನೋಡಿ (ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ)।

Verse 20

अब्रवीन् नारदस्तत्र धर्मराजं तथागतम् ।

ಅಲ್ಲಿ ನಾರದನು, ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಧರ್ಮರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು।

Verse 21

नारद उवाच ॥ का चैषा सुमहाभागा सुरूपा प्रमदोत्तमा ॥ या त्वया पूजिता राजन् हितमुक्त्वा गता पुनः ।

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಈ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ, ಸುಂದರಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದವಳು ಯಾರು? ನೀನು ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದೆ; ಹಿತವಚನ ಹೇಳಿ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಹೊರಟುಹೋದಳು.

Verse 22

एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं परं कौतूहलं हि मे ॥ एतनमे सुमहाभाग कथयस्व समासतः ।

ನಾನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿಜಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಕುತೂಹಲ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನೇ, ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳು.

Verse 23

यम उवाच ॥ अहं ते कथयिष्यामि कथां परमशोभनाम् ॥ एषा मया यथा तात पूजितापि च कृत्स्नशः ।

ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ನಿನಗೆ ಪರಮಶೋಭನವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು; ಓ ತಾತ! ಈಕೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದ್ದೆನೋ ಹಾಗೆಯೇ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 24

पुरा कृतयुगे तात निमिर्नाम महायशाः ॥ आसीद्राजा महातेजाः सत्यसन्ध इति श्रुतः ।

ಓ ತಾತ! ಪೂರ್ವದ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ನಿಮಿ’ ಎಂಬ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಜನು ಇದ್ದನು; ಅವನು ಸತ್ಯಸಂಧನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 25

तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जननाज्जनकोऽभवत् ॥ तस्य रूपवती नाम पत्नी प्रियहिते रता ।

ಅವನ ಮಗನ ಹೆಸರು ‘ಮಿಥಿ’; ಅವನ ಜನನದಿಂದ ಅವನು ‘ಜನಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿ ‘ರೂಪವತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು; ಅವಳು ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 26

सा चाप शुभकर्माणि पतिभक्ता पतिव्रता ॥ प्रीत्या परमया युक्ता भर्त्तुर्वचनकारिणी ।

ಅವಳು ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದಳು; ಪತಿಭಕ್ತೆಯೂ ಪತಿವ್ರತೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಳು. ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ ಭರ್ತೃವಚನಾನುಸಾರ ನಡೆದುಕೊಂಡಳು.

Verse 27

य इमां पृथिवीं सर्वां धर्मेण परिपालयन् ॥ न व्याधिर्न जरा मृत्युस् तस्मिन् राजनि शासति ।

ಆ ರಾಜನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗೆ ವ್ಯಾಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಜರೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಮರಣವೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು।

Verse 28

ववर्ष सततं देवस् तस्य राष्ट्रे महाद्युतेः ॥ एवं बहुगुणोपेतं तस्य राज्यं महात्मनः ।

ಆ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯ ರಾಜನ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವನು (ವರ್ಷಾದೇವ) ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು; ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ರಾಜ್ಯವು ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು।

Verse 29

न कश्चिद् दृश्यते मर्त्यो रुजार्त्तो दुःखितोऽपि वा ॥ अथात्र बहुकालस्य राजानं मिथिलाधिपम् ।

ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನೂ ರೋಗಪೀಡಿತನಾಗಿಯೂ ದುಃಖಿತನಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಂತರ ಬಹುಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿ ರಾಜನಿಗೆ (ಏನೋ) ಸಂಭವಿಸಿತು।

Verse 30

उवाच राज्ञी विप्रेन्द्र विनयात्प्रश्रितं वचः ।

ರಾಣಿಯು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ವಿನೀತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು।

Verse 31

राज्ञ्युवाच ॥ भृत्यानां च द्विजातीनां तथा परिजनस्य च ॥ यदस्ति द्रविणं किञ्चित्पृथिव्यां यद्गृहे च ते ।

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಭೃತ್ಯರಿಗೆ, ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಜನರಿಗೆ—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿ—ಯಾವ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಧನವಿದ್ದರೆ…

Verse 32

विनियुक्तं तु तत्सर्वं सान्निध्यं तु तथा त्वया ॥ न च राजन् विजानासि भोजनस्य प्रशंससि ।

…ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ನೀವೂ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೂ, ಓ ರಾಜನೇ, ನೀವು ಅದನ್ನು ಅರಿಯದೆ ‘ಭೋಜನ’ವನ್ನು ಕೊರತೆಯಂತೆ ಹೊಗಳುತ್ತೀರಿ.

Verse 33

नास्ति तन्नियमः कश्चित्पुष्पमूल्यं च नास्ति नः ॥ न वा गवादिकं किञ्चिन्न च वस्त्राणि कर्हिचित् ।

ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ; ಹೂಗಳ ಬೆಲೆಗೆ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಧನವಿಲ್ಲ. ಹಸು ಮುಂತಾದವು ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಯಾವಾಗಲೂ ವಸ್ತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 34

न चैव वार्षिकः कश्चिद्विद्यते भाजनस्य च ॥ दृश्यते हि महाराज मम चैवाथ सुव्रत ।

ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಎಂಬುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಇದು, ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ—ನನಗೂ ಮತ್ತು ನಿಮಗೂ, ಓ ಸುವ್ರತನೇ.

Verse 35

यत्कर्तव्यं मया वापि तन्मे ब्रूहि नराधिप । कर्त्र्यस्म्यहं विशेषेण यद्वाक्यमपि मन्यसे ।

ಓ ನರಾಧಿಪನೇ, ನನ್ನಿಂದ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ. ನೀವು ಯಾವ ಆಜ್ಞೆ (ವಾಕ್ಯ) ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಮನಸುವಿರೋ, ನಾನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದನ್ನೇ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 36

तद्ब्रवीमि यथाशक्त्या यदि मे मन्यसे प्रिये ॥ हविष्ये वर्त्तमानानामिदं वर्षशतं गतम् ।

ಪ್ರಿಯೆ, ನೀನು ಒಪ್ಪಿದರೆ ನಾನು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟು ಹೇಳುವೆನು. ಹವಿಷ್ಯಾಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುವವರಿಗೆ ಈ ನೂರು ವರ್ಷದ ಕಾಲವು ಕಳೆದಿದೆ.

Verse 37

कुद्दालेन हि काष्ठेन क्षेत्रं वै कुर्महे प्रिये ॥ ततो धर्मविधिं तत्त्वात्प्राप्नुयां मे न संशयः ।

ಪ್ರಿಯೆ, ಕುಡ್ಡಾಲ ಮತ್ತು ಮರದಂತಹ ಸರಳ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದಲೇ ನಾವು ಹೊಲವನ್ನು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅದರಿಂದ ತತ್ತ್ವತಃ ಧರ್ಮವಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು—ನನಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 38

भक्ष्यं भोज्यं च ये ये च ततस्त्वं सुखमाप्स्यसि ॥ एवमुक्ता ततो राज्ञी राजानमिदमब्रवीत् ।

ಯಾವ ಯಾವ ಭಕ್ಷ್ಯವೂ ಭೋಜ್ಯವೂ ಇರುವವೋ, ಅವುಗಳಿಂದ ನೀನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ರಾಣಿ ರಾಜನಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 39

देव्युवाच ॥ भृत्यानां तु सहस्राणि तव राजन्निवेशने ॥ अश्वानां च गजानां च सैरिभाणां तथैव च ।

ದೇವಿ (ರಾಣಿ) ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸೇವಕರು ಇದ್ದಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ.

Verse 40

उष्ट्राणां महिषाणां च खराणां च महायशाः ॥ एते सर्वे कथं राजन्न कुर्वन्ति तवेप्सितम् ॥

ಓ ಮಹಾಯಶಸ್ವೀ, (ನಿನ್ನ ಬಳಿ) ಒಂಟೆಗಳು, ಎಮ್ಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಕತ್ತೆಗಳೂ ಇವೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಓ ರಾಜನೇ, ಇವರೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ನೆರವೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 41

राजोवाच ॥ नियुक्तानि हि कर्माणि वार्षिकानीतराणि च ॥ सर्वकर्माणि कुर्वन्ति ये भृत्या मे वरानने ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಸುಂದರಮುಖಿಯೇ! ನನ್ನ ನಿಯುಕ್ತ ಭೃತ್ಯರು ವಾರ್ಷಿಕ ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 42

बलीवर्दाः खराऽश्वा गजा उष्ट्रा ह्यनेकशः ॥ सर्वे नियुक्ता मे देवि सर्वकर्मसु शोभने ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ಹೇ ಶೋಭನೇ! ಎತ್ತುಗಳು, ಕತ್ತೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಒಂಟೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 43

आयसँ त्रापुषँ ताम्रँ राजतँ काञ्चनँ तथा ॥ नियुक्तानि तु सर्वाणि सर्वकर्मस्वनिन्दिते ॥

ಹೇ ಅನಿಂದಿತೆಯೇ! ಕಬ್ಬಿಣ, ಟಿನ್, ತಾಮ್ರ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಬಂಗಾರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 44

ननु पश्याम्यहं देवि किञ्चिद्धैमं न चायसम् ॥ येन कुर्यामहं देवि कुद्दालं सुसमाहितः ॥

ಆದರೆ ಹೇ ದೇವಿ! ನಾನು ಯಾವುದೋ ಬಂಗಾರದ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಕಬ್ಬಿಣದದ್ದನ್ನು ಅಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ, ಹೇ ದೇವಿ, ನಾನು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕುದ್ದಾಲ (ಗುದ್ದಲಿ) ಮಾಡಬಲ್ಲೆನು।

Verse 45

गच्छ राजन् यथाकाममनुयास्यामि पृष्ठतः ॥ एवमुक्तः सुनिष्क्रान्तः सभार्यः स नरेश्वरः ॥

“ಹೇ ರಾಜನೇ! ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಹೋಗು; ನಾನು ಹಿಂದೆಿನಿಂದ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ।” ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ನರೆಶ್ವರನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಹೊರಟನು।

Verse 46

ततो राजा च देवी च क्षेत्रं मृगयतस्तदा ॥ गतौ च परमाध्वानं ततो राजाब्रवीदिदम् ॥

ಆಗ ರಾಜನೂ ದೇವಿಯೂ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ದೀರ್ಘ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೋದರು; ನಂತರ ರಾಜನು ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 47

इदं भद्रं मम क्षेत्रमास्वात्र वरवर्णिनि ॥ यावद्गुल्मानिमान् भद्रे कण्टकांश्च वरानने ॥

“ಹೇ ಭದ್ರೇ! ಇದು ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಹೇ ವರವರ್ಣಿನಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೋ—ನಾನು ಈ ಗುಡ್ಡೆಗಿಡಗಳನ್ನು, ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಮತ್ತು ಈ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು, ಹೇ ಸುಂದರಮುಖಿ, ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ತನಕ.”

Verse 48

अहं छिनद्मि वै देवि त्वमेताञ्छोधय प्रिये ॥ एष ते कर्म योगस्तु ततो प्राप्स्यामि चेप्सितम् ॥

“ಹೇ ದೇವಿ! ನಾನು ಇವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು, ಪ್ರಿಯೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸು. ಇದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕೆಲಸದ ಪಾಲು; ನಂತರ ನಾನು ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು.”

Verse 49

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा तपोधन ॥ उवाच मधुरं वाक्यं प्रहसन्ती नृपाङ्गना ॥

ಹೇ ತಪೋಧನ! ರಾಜನು ಹೀಗೆಂದಾಗ ಆ ಮಹಾದೇವಿ—ರಾಜಾಂಗನೆ—ನಗುತ್ತಾ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 50

वृक्षोऽत्र दृश्यते पार्श्वे सौवर्णो गुल्म एव च ॥ पानीयस्य तु सान्निध्यं न किञ्चिदिह दृश्यते ॥

ಇಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಒಂದು ಗುಡ್ಡೆಗಿಡವೂ ಇದೆ; ಆದರೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 51

कथं क्षेत्रं करिष्यावो हृद्रोगस्य तु कारकम् ॥ इयं नदी ह्ययं वृक्ष इयं भूमिः समांसला ॥

ಇದು ಹೃದ್ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಾದರೆ, ನಾವು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು? ಇಲ್ಲಿ ನದಿ ಇದೆ, ಇಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷ ಇದೆ; ಈ ಭೂಮಿ ಮಾಂಸಲವಾಗಿ ಮೃದುವಾಗಿದೆ।

Verse 52

अस्मिन्वपि कृतं कर्म कथं गुणकरं भवेत् ॥ तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत् ॥

ಇಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವೂ ಹೇಗೆ ಗುಣಕರವಾಗುವುದು? ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 53

शुभं सानुनयं वाक्यं भूतानां गुणवत्सलः ॥ पूर्वगृहे भवेत्पूर्वं विनियुक्तं तथा प्रिये ॥

ಭೂತಗಳ ಹಿತಕ್ಕೆ ಗುಣವತ್ಸಲನಾದ ಅವನು ಶುಭವಾದ ಸಾನುನಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನಾಡಿದನು— “ಪ್ರಿಯೆ, ಹಿಂದೆ ನಿಯೋಜಿತವಾದದ್ದು ಮೊದಲು ಪೂರ್ವಗೃಹದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿ.”

Verse 54

अयं गृहो महादेवि न च बाधाऽत्र कस्यचित् ॥ ततस्तच्छोधयामास तत्क्षेत्रं भार्यया सह ॥

“ಮಹಾದೇವಿ, ಇದು ಗೃಹವೇ; ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ.” ನಂತರ ಅವನು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದನು।

Verse 55

वियन्मध्ये तथोग्रश्च सविता तपते सदा ॥ समृद्धश्च तदा तत्र निदाघः काल आगतः ॥

ಆಕಾಶಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಸದಾ ತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ದಹಿಸುವ ಬೇಸಿಗಕಾಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಂದಿತು।

Verse 56

प्रवृद्धो दारुणो घर्मः कालश्चैवातिदारुणः ॥ ततः सा तृषिता देवी क्षुधिता च तपस्विनी ॥

ಭೀಕರವಾದ ಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; ಕಾಲವೂ ಅತಿಕಠೋರವಾಯಿತು. ಆಗ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ದೇವಿ ದಾಹದಿಂದಲೂ ಹಸಿವಿನಿಂದಲೂ ಪೀಡಿತಳಾದಳು.

Verse 57

स्निग्धौ ताम्रतलौ पादौ तस्यां सन्तापमागतौ ॥ गुणप्रवाह रक्तौ तु तस्याः पादौ च सुव्रत ॥

ಅವಳ ಪಾದಗಳು—ಮೃದುವಾಗಿ, ತಾಮ್ರವರ್ಣ ತಳಗಳಿರುವವು—ದಹನದಿಂದ ಸಂತಪ್ತವಾದವು. ಓ ಸುವ್ರತ, ಅವಳ ಪಾದಗಳು ಕೆಂಪಿನ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ರಕ್ತವರ್ಣಗೊಂಡವು.

Verse 58

सूर्यस्य पादा मध्याह्ने तापयन्त्यग्निसन्निभाः ॥ ततः सा व्यथिता देवी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥

ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಸುಡತೊಡಗಿದವು. ಆಗ ವ್ಯಥಿತಳಾದ ದೇವಿ ತನ್ನ ಭರ್ತನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 59

तृषितास्मि महाराज भृशमुष्णेन पीडिता ॥ पानीयं दीयतां राजन्मम शीघ्रं प्रसादतः ॥

ಮಹಾರಾಜ, ನಾನು ದಾಹದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬಹಳ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಕೊಡಿ.

Verse 60

इत्युक्त्वा पतिता देवी विह्वला दुःखपीडिता ॥ पतन्त्या च तया सूर्यो दृष्टो विह्वलया तथा ॥

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ದೇವಿ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದಳು. ಬೀಳುವಾಗಲೂ ಅದೇ ವ್ಯಾಕುಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಕಂಡಳು.

Verse 61

यदृच्छया पतन्त्या तु सूर्यः कोपेन वीक्षितः ॥ ततो विवस्वान् भगवान् सन्त्रस्तो गगने तदा ॥

ಅವಳು ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ನೋಡಲಾಯಿತು; ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಿವಸ್ವಾನ್ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಭೀತನಾದನು।

Verse 62

दिवं मुक्त्वा महातेजाः पतितो धरणीतले ॥ ततो दृष्ट्वा तु राजा.असौ स्वभावेन च वर्जितम् ॥

ದಿವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಧರಣೀತಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು; ನಂತರ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿ ಕಂಡು (ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದನು)।

Verse 63

एवं ब्रुवन्तं राजानं सूर्यः सानुनयोऽब्रवीत् ॥ पतिव्रता शुभाक्षी च ममैषा रुषिता भृशम् ॥

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೂರ್ಯನು ಸಾನುನಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನ ಈ ಪತಿವ್ರತೆ, ಶುಭಾಕ್ಷಿ ಸ್ತ್ರೀ ಬಹಳವಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ।”

Verse 64

ततोऽहं पतितो राजंस्तव कार्यानुशासनः ॥ अनया सदृशी नारी त्रैलोक्ये नैव विद्यते ॥

“ಆದುದರಿಂದ, ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಾನುಶಾಸನದಂತೆ ನಾನು ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ; ಇವಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ತ್ರೀ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ।”

Verse 65

पृथिव्यां स्वर्गलोके वा न काचिदिह दृश्यते ॥ अहोऽस्याः परमं सत्त्वमहोऽस्याः परमं तपः ॥

“ಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದವಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಹೋ! ಅವಳ ಪರಮ ಸತ್ತ್ವ; ಅಹೋ! ಅವಳ ಪರಮ ತಪಸ್ಸು।”

Verse 66

अहो धैर्यं च शक्तिश्च तवैवं शंसिता गुणाः ॥ तथेयं ते महाभाग तव चित्तानुसारिणी ॥

ಅಹೋ! ನಿನ್ನ ಧೈರ್ಯವೂ ಶಕ್ತಿಯೂ—ಇಂತಹ ಗುಣಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸ್ತ್ರೀಯೂ, ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತಾನುಸಾರಿಣಿ.

Verse 67

सदृशी ते महाभाग शक्रस्येव यथा शची ॥ पात्रं पात्रवता प्राप्तं सुकृतस्य महत्फलम् ॥

ಓ ಮಹಾಭಾಗ! ಅವಳು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯಳು, ಶಕ್ರನಿಗೆ ಶಚಿಯಂತೆ. ಯೋಗ್ಯನು ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದನು—ಇದು ಸುಕೃತದ ಮಹಾಫಲ.

Verse 68

अनुरूपः सुरूपो वा यतो जातः सुयन्त्रितः ॥ मा च ते वितथः कामो भवेच्चैव नराधिप ॥

ಯಾರಿಂದ ಒಬ್ಬನು ಜನಿಸುತ್ತಾನೋ—ಅವನು ಅನುರೂಪನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸುರೂಪನಾಗಲಿ—ಆಚರಣದಲ್ಲಿ ಸುಯಂತ್ರಿತನಾಗಿರಲಿ. ಓ ನರಾಧಿಪ! ನಿನ್ನ ಕಾಮನೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಿರಲಿ.

Verse 69

कुरुष्व दयितं क्षेत्रं यथा मनसि वर्त्तते ॥ भोजनार्थं महाराज त्वदन्यो न हि विद्यते ॥

ಓ ಮಹಾರಾಜ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ಭೋಜನಾರ್ಥ (ಪೋಷಣಾರ್ಥ) ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 70

अनुरूपा विशुद्धा च तपसा च वराङ्गना॥ पतिव्रता च साध्वी च नित्यं तव हिते रता॥

ಅವಳು ನಿನಗೆ ಅನುರೂಪಳೂ, ವಿಶುದ್ಧಳೂ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವರಾಂಗನೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ಪತಿವ್ರತೆ, ಸಾಧ್ವಿ, ನಿತ್ಯವೂ ನಿನ್ನ ಹಿತದಲ್ಲಿ ರತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 71

फलदं च यशस्यं च भविष्यति हि कामदम्॥ एवमुक्त्वा ततः सूर्यः ससर्ज जलभाजनम्॥

ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಫಲಪ್ರದ, ಯಶಸ್ಸು ತರುವ, ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸೂರ್ಯನು ಜಲಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 72

उपभोक्तुं सुखस्यार्थं सुपुण्यस्य विशेषतः॥ दत्त्वा तत्पुण्यकर्माणं ततः प्राह दिवाकरः॥

ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ—ಆ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು (ಅಥವಾ ಅದರ ಸಾಧನವನ್ನು) ನೀಡಿ, ನಂತರ ದಿವಾಕರನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 73

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तथा तत्कृतवान्क्वचित्॥ राज्ञा च जनकेनैव प्रियाया हितकाम्यया॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಭಗವಂತನು ಯಾವುದೋ ಕಾಲ/ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು; ಮತ್ತು ರಾಜ ಜನಕನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಸ್ವತಃ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು/ಮಾಡಿದನು.

Verse 74

ततः साप्यायिता देवी तोयेन शुभलक्षणा॥ लब्धसंज्ञा गतभया राजानमिदमब्रवीत्॥

ನಂತರ ಶುಭಲಕ್ಷಣೆಯಾದ ದೇವಿ ನೀರಿನಿಂದ ತೃಪ್ತಳಾಗಿ/ತಾಜಾಗೊಂಡಳು. ಸಂಜ್ಞೆ ಮರಳಿ, ಭಯ ದೂರಾಗಿ, ಅವಳು ರಾಜನಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 75

देवी दृष्ट्वा तदाश्चर्यं विस्मयोत्फुल्ललोचना॥ केन दत्तं शुभं तोयं दिव्यं छत्रमुपानहौ॥

ಆ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. (ಅವಳು ಕೇಳಿದಳು:) ಈ ಶುಭ ಜಲ, ದಿವ್ಯ ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳು ಯಾರಿಂದ ದೊರಕಿದವು?

Verse 76

एतन्मे संशयं राजन्कथयस्व तपोधन॥ राजोवाच॥ एष देवो महादेवि विवस्वान्नाम नामतः॥

ಹೇ ರಾಜನ್, ಹೇ ತಪೋಧನ, ನನ್ನ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ಹೇಳು. ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಈ ದೇವನು ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿವಸ್ವಾನ್ (ಸೂರ್ಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 77

तवानुकम्पया देवि मुक्त्वाकाशमिहागतः॥ एवमुक्ता तु सा देवी भर्त्तारमिदमब्रवीत्॥

ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಅನುಕಂಪೆಯಿಂದ ಅವನು ಆಕಾಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ದೇವಿ ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 78

करवाण्यस्य कां प्रीतिं ज्ञायतामस्य वाच्छितम्॥ ततो राजा महातेजाः प्रणिपत्य कृताञ्जलिः॥

ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರೀತಿಕರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಿ? ಅವನ ಇಷ್ಟವು ತಿಳಿಯಲಿ. ನಂತರ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

Verse 79

विज्ञापयामास तदा भगवन् किं करोमि ते॥ एवमुक्तो नरेन्द्रेण सूर्यो वचनमब्रवीत्॥

ಆಗ ಅವನು ವಿನಯದಿಂದ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು—ಹೇ ಭಗವನ್, ನಾನು ನಿಮಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಲಿ? ನರೇಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತರ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 80

अभयं मे महाराज स्त्रीभ्यो भवतु मानद ॥ तत्श्रुत्वा वचनं तस्य भास्करस्य तु मानदः ॥

ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇ ಮಾನದ, ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಭಯವಾಗಲಿ. ಭಾಸ್ಕರನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಾನದನು…

Verse 81

प्रीत्या परमया युक्ता तस्य राज्ञो मनःप्रिया ॥ रश्मीनां तारणार्थाय छत्रं दत्त्वा तु कुण्डिकाम् ॥

ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ, ರಾಜನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಆಕೆ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಛತ್ರವನ್ನೂ, ಜೊತೆಗೆ ಕುಂಡಿಕಾ ಎಂಬ ಜಲಪಾತ್ರವನ್ನೂ ದಾನಮಾಡಿದಳು।

Verse 82

इमौ चोपानहौ दत्त्वा चोभौ पादस्य शङ्करौ ॥ अभयं ते महाभाग यथा त्वं वृत्तवानसि ॥

ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಈ ಎರಡು ಉಪಾನಹಗಳನ್ನು (ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು) ದಾನಮಾಡಿ ಆಕೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ನೀನು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಿದ್ದೀಯೋ ಅದರಂತೆ ನಿನಗೆ ಅಭಯವಾಗಲಿ.”

Verse 83

एवं पतिव्रतां विप्र पूजयामि नमामि च ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 84

न च मामुपतिष्ठन्ति न चैव वशगा मम ॥ मस्तकं मम गच्छन्ति सपत्नीकाः सहानुगाः ॥

ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಸಹಪತ್ನಿಯರಿರುವ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 85

ब्राह्मणाः सततं पूज्या ब्राह्मणाः सर्वदेवताः ॥ मात्सर्यं क्रोधसंयुक्तं न कर्तव्यं द्विजातिषु ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸದಾ ಪೂಜ್ಯರು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಸರ್ವದೇವತೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ದ್ವಿಜರ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆಯೊಡನೆ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತೋರಬಾರದು।

Verse 86

सोऽपि राजा महाभागः सर्वभूतहिते रतः ॥ धर्मात्मा च महात्मा च सत्यसन्धो महातपाः ॥

ಆ ರಾಜನೂ ಸಹ, ಓ ಭಾಗ್ಯವತೀ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು—ಧರ್ಮಾತ್ಮ, ಮಹಾತ್ಮ, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ।

Verse 87

राजोवाच ॥ न शक्यमुपरोधेन वक्तुं भामिनि विप्रियम् ॥ न च पश्याम्यहं देवि तव चैव जनस्य च ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಾಮಿನೀ, ಒತ್ತಡದಿಂದ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಓ ದೇವಿ, ನಿನಗೂ ಜನರಿಗೂ ಎರಡಕ್ಕೂ ಹಿತವಾಗುವ ಮಾರ್ಗ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 88

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा सुषोभना ॥ हृषितपुष्टमना देवी राजानमिदमब्रवीत् ॥

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನಳಾದ ಮಹಾದೇವಿ—ಹರ್ಷದಿಂದ ಬಲಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ—ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು.

Verse 89

पानीयस्य तु पार्श्वेन सन्निकृष्टेन सुन्दरी ॥ चतुर्थं जनपर्यन्तं न किञ्चिदिह दृश्यते ॥

ಓ ಸುಂದರೀ, ನೀರಿನ ಮೂಲದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ, ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ವಸತಿ-ಸೀಮೆಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 90

किमर्थमिह तेजस्विंस्त्यक्त्वा मण्डलमागतः ॥ किं करोमि महातेजाः सर्वलोकनमस्कृतः ॥

ಓ ತೇಜಸ್ವೀ, ನಿನ್ನ ಮಂಡಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಂದೆ? ಓ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ, ಸರ್ವಲೋಕಗಳು ನಮಸ್ಕರಿಸುವವನೇ, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?

Verse 91

उपानहौ च छत्रं च दिव्यालङ्कारभूषितम् ॥ ददौ च राज्ञे सविता प्रीत्या परमया युतः ॥

ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಸವಿತಾ (ಸೂರ್ಯದೇವ) ದಿವ್ಯಾಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತವಾದ ಪಾದುಕೆಯನ್ನೂ ಛತ್ರವನ್ನೂ ರಾಜನಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿದನು।

Verse 92

तां प्रियां प्रीतहृदयां श्रावयंस्तस्य भाषितम् ॥ राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा देवी वचनमब्रवीत् ॥

ಆ ಪ್ರಿಯಳಾದ, ಪ್ರೀತಿಭರಿತ ಹೃದಯವಳಿಗೆ ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿ, ರಾಜನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ದೇವಿ (ರಾಣಿ) ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದಳು।