Varaha Purana - Adhyaya 158
Varaha PuranaAdhyaya 15843 Shlokas

Adhyaya 158: The Manifestation and Sanctifying Power of the Mathurā Tīrtha

Mathurātīrthaprādurbhāvaḥ

Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography & Ritual-Manual)

ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ಮಥುರೆಯ ಅಪೂರ್ವ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ತನ್ನದೇ ದಿವ್ಯ ಮಂಡಲವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ತೀರ್ಥವು ಇತರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೇಶವದರ್ಶನದಿಂದ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವನ ‘ಶಯನ–ಜಾಗರಣ’ ಭಾವರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ—ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲಿಂದಿ/ಯಮುನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ದೀಪದಾನ, ನಿವಾಸಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮುಂತಾದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ರಾಜಸೂಯಾದಿ ಯಾಗಸಮಾನ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿರೂಪವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ಪಾಪಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಘ್ನಕಾರಿ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪೃಥಿವಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪಾಲರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋತುಬದಲಾವಣೆಯಂತೆ ವಿಮಲೌದಕ-ಕುಂಡದ ಜಲವಿಚಿತ್ರ್ಯ ಅಚ್ಚರಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ತೀರ್ಥವನ್ನು ಭೂಮಿ-ರಕ್ಷಕ, ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪವಿತ್ರ ಭೂದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

kṣetra-maṇḍala and tīrtha-māhātmya (sacred territoriality and merit)pradakṣiṇā, snāna, dīpa-dāna as ritual technologies of purificationdikpāla-rakṣā (cosmic guardianship of sacred ecology)seasonal/limnological stability of kuṇḍas as a sign of sacred environmental ordermokṣa and jīvanmukti framed through place-based devotion to Keśava/Nārāyaṇa
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 158

Shlokas in Adhyaya 158

Verse 1

अथ मथुरातीर्थप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ यत्रतत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

ಇದೀಗ ಮಥುರಾ-ತೀರ್ಥದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ. ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ಮಥುರಾ ಮಂಡಲವು ಇಪ್ಪತ್ತು ಯೋಜನಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಅದರೊಳಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

वर्षाकाले तु स्थातव्यं यच्च स्थानं तु हर्षदम् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं चैव माथुरे मम मण्डले ॥

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಹರ್ಷ ನೀಡುವ ಯಾವ ಸ್ಥಳವಾದರೂ ನನ್ನ ಮಥುರಾ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಣ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.

Verse 3

सप्तद्वीपेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मथुरायां गमिष्यन्ति प्रसुप्ते तु सदा मयि ॥

ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು, ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶಯನಸ್ಥನಾಗಿರುವಾಗ, ಮಥುರೆಗೆ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೆ.

Verse 4

सुप्तोत्थितं तु दृष्ट्वा मां मथुरायां वसुन्धरे ॥ ते नराः मां प्रपश्यन्ति सर्वकालं न संशयः ॥

ಹೇ ವಸುಂಧರೇ! ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡವರು, ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 5

सुप्तोत्थितं तु वसुधे दृष्ट्वा मे मुखपङ्कजम् ॥ सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव मुञ्चति ॥

ಹೇ ವಸುದೇ! ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದುಬರುವ ವೇಳೆ ನನ್ನ ಪದ್ಮಮುಖವನ್ನು ಕಂಡವನು, ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತ ಪಾಪವನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ತ್ಯಜಿಸಿ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

मथुरावासिनो लोकाः सर्वे ते मुक्तिभाजनाः ॥ मथुरां समनुप्राप्य दृष्ट्वा देवं तु केशवम् ॥

ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರು; ಮಥುರೆಯನ್ನು ಸೇರಿ ದೇವ ಕೇಶವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ—

Verse 7

स्नात्वा पुनस्तु कालिन्द्यां मम लोके महीयते ॥ स तत्फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥

ಮತ್ತೆ ಕಾಲಿಂದೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ನನ್ನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ರಾಜಸೂಯ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

प्रदक्षिणीकृतो येन मथुरायां तु केशवः ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥

ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಕೇಶವನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೇ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 9

घृतपूर्णेन पात्रेण समग्रेण च वाससा ॥ केशवस्याग्रतो दत्त्वा दीपकं तु वसुन्धरे ॥

ಹೇ ವಸುಂಧರೇ! ತುಪ್ಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಖಂಡ ವಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕೇಶವನ ಮುಂದೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ—

Verse 10

सर्वकामसमृद्धं तदप्सरोगणसेवितम् ॥ रम्यमालासमाकीर्णं भोगाढ्यं सर्वकामिकम् ॥

ಆ ಲೋಕವು ಸರ್ವ ಕಾಮ್ಯಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅಪ್ಸರಾ ಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿದೆ, ಮನೋಹರ ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಭೋಗವೈಭವದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 11

समारोहति वै नित्यं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥ ये देवा ये च गन्धर्वाः सिद्धाश्चारणपन्नगाः ॥

ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಆರೋಹಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಭಾಮಂಡಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ; ಅಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು ಮತ್ತು ಪನ್ನಗರು (ನಾಗಜಾತಿ) ಇರುತ್ತಾರೆ।

Verse 12

तं स्पृहन्ति सदा देवि पुण्यमस्ति कृतं भुवि ॥ यदि कालान्तरे पुण्यं हीयतेऽस्य पुरा कृतम् ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ಅವರು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸದಾ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪೂರ್ವಸಂಚಿತ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದರೆ—

Verse 13

सतां पुण्यगृहे देवि जायते मानवो हि सः ॥ धरण्युवाच ॥ क्षेत्रं हि रक्षते देव कस्त्विदं पापनाशनम् ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಜ್ಜನರ ಪುಣ್ಯಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮಾನವನಾಗಿ ಜನ್ಮ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಧರಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ? ಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಇದು ಏನು?

Verse 14

पशुभूतपिशाचैश्च रक्षोभूतविनायकैः ॥ एवमादिभिराकृष्टं तत्क्षेत्रं फलदं भवेत् ॥

ಪಶುರೂಪ ಭೂತಗಳು, ಪಿಶಾಚಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕರು ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾದರೂ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತಥಾಪಿ ಫಲಪ್ರದ (ಪುಣ್ಯಫಲದಾಯಕ)ವಾಗಿರುತ್ತದೆ।

Verse 15

श्रीवराह उवाच ॥ मत्क्षेत्रं ते न पश्यन्ति मत्प्रभावात्कदाचन ॥ न विकुर्वन्ति ते दृष्ट्वा मत्पराणां हि देहिनाम् ॥

ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವಬಲದಿಂದ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಪರಾಯಣ ದೇಹಿಗಳನ್ನೂ ಕಂಡರೂ ಅವರು ಉಪದ್ರವ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 16

रक्षार्थं हि मया दत्ता दिक्पालास्तु वरानने ॥ लोकपालास्तु चत्वारस्तीर्थं रक्षन्ति ये सदा ॥

ಹೇ ವರಾನನೇ! ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ದಿಕ್ಕುಪಾಲರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಪಾಲರು ಸದಾ ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 17

पूर्वां रक्षति इन्द्रस्तु यमो रक्षति दक्षिणाम् ॥ पश्चिमां रक्षते नित्यं वरुणः पाशभृत्स्वयम् ॥

ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ, ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ಯಮನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಪಾಶಧಾರಿ ವರుణನು ಸ್ವತಃ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿತ್ಯ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 18

उत्तरां वै कुबेरस्तु महाबलपराक्रमः ॥ मध्यं तु रक्षते नित्यं शिवो देव उमापतिः ॥

ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಕುಬೇರನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಮಾಪತಿ ದೇವ ಶಿವನು ನಿತ್ಯ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 19

मथुरायां महाभागे कुण्डे च विमलोदके ॥ गम्भीरे सर्वदा देवि तिष्ठते च चतुर्भुजः ॥

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ದೇವಿ! ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಮಲೋದಕವೆಂಬ ಗಂಭೀರವೂ ಸದಾ ನಿರ್ಮಲವೂ ಆದ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಭುಜನಾದ ಭಗವಂತನು ಸದಾ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ।

Verse 20

तत्र मुञ्चेत यः प्राणान् स्नानं कृत्वा वसुन्धरे ॥ वैष्णवं लोकमासाद्य क्रीडते स सुखादिव ॥

ಹೇ ವಸುಂಧರೇ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ವೈಷ್ಣವ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸುಖದಲ್ಲಿರುವವನಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 21

तत्रैव तु सदाश्चर्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ यदुच्यते वै सुश्रोणि कुण्डे तु विमलोदके ॥

ಅಲ್ಲಿಯೇ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಶಾಶ್ವತ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು; ಹೇ ಸುಶ್ರೋಣಿ, ವಿಮಲೋದಕ ಕುಂಡದ ಕುರಿತು ಹೇಳುವುದನ್ನು।

Verse 22

हेमन्ते तु भवेच्छोष्णं शीतलं ग्रीष्मके भवेत् ॥ तेजसा मम सुश्रोणि तुषारतदृशोपमम् ॥

ಹೇಮಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ಉಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಶೀತಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೇ ಸುಶ್ರೋಣಿ, ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದು ತುಷಾರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 23

न वर्ध्धते च वर्षासु ग्रीष्मे चापि न हीयते ॥ एतच्च महदाश्चर्यं तस्मिन्कुण्डे परं मम ॥

ಮಳೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಕುಂಡದಲ್ಲಿನ ಈ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪರಮವಾಗಿ ನನ್ನಿಂದಲೇ।

Verse 24

पदे पदे तीर्थफलम् मथुरायां वसुंधरे॥ तत्र तत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वपातकैः॥

ಹೇ ವಸುಂಧರೇ! ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ತೀರ್ಥಫಲವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 25

वर्षासु स्थूलतीर्थेषु स्नातव्यं तु प्रयत्नतः॥ कूपे ह्रदे देवखाते गर्तेषु च नदीषु च॥

ವರ್ಷಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಸ್ಥೂಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು—ಕೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ರದಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವಖಾತಗಳಲ್ಲಿ, ಗರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ।

Verse 26

प्रवाहेषु च दिव्येषु नदीनाṃ सङ्गमेषु च॥ वर्षासु सर्वतः स्नायाद्यदीच्छेत्परमां गतिम्॥

ದಿವ್ಯ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ವರ್ಷಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಸಾಧ್ಯವಾದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 27

अस्ति क्षेत्रं परं दिव्यं मुचुकुन्दं तु नामतः॥ मुचुकुन्दः स्वपित्यत्र दानवासुरपातनः॥

ಮುಚುಕುನ್ದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪರಮ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದು ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಾನವ-ಅಸುರರನ್ನು ಪಾತನಗೊಳಿಸಿದ ಮುಚುಕುನ್ದನು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 28

इहजन्मकृतं पापमन्यजन्मकृतं च यत्॥ शीघ्रं नश्यति तत्सर्वं कीर्तनात्केशवस्य तु॥

ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವೂ, ಬೇರೆ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವೂ—ಕೇಶವನ ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 29

किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने॥ नरके पच्यमानस्य गतिर्देवि जनार्दनः॥

ಜನಾರ್ದನನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಇರುವವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಗಳೇನು ಪ್ರಯೋಜನ? ದೇವಿ, ನರಕದಲ್ಲಿ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸುವವನಿಗೂ ಗತಿ/ಆಶ್ರಯ ಜನಾರ್ದನನೇ.

Verse 30

कृत्वा प्रदक्षिणं देवि विश्रामं कुरुते तु यः॥ नारायणसमीपे तु सोऽनन्तफलमश्नुते॥

ಹೇ ದೇವಿ, ಯಾರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ನಾರಾಯಣನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅನಂತ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 31

सुप्तोत्थितं हरिं दृष्ट्वा मथुरायां वसुंधरे॥ न तस्य पुनरावृत्तिर्जायते स चतुर्भुजः॥

ಹೇ ವಸುಂಧರೆ, ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದವನಂತೆ ಇರುವ ಹರಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದವನಿಗೆ ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಆಗದು; ಅವನು ಚತುರ್ಭುಜನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 32

कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां तु वसुंधरे॥ प्रदक्षिणीकृत्य भुवं सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

ಹೇ ವಸುಂಧರೆ, ಕುಮುದ ಎಂಬ ಮಾಸದ ನವಮಿಯಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च गोग्घ्नो भग्नव्रतस्तथा॥ मथुरां तु परिक्रम्य पूतो भवति मानवः॥

ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು, ಮದ್ಯಪಾನಿ, ಗೋಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು, ವ್ರತಭಂಗ ಮಾಡಿದವನು ಕೂಡ—ಮಥುರೆಯನ್ನು ಪರಿಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ಮಾನವನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 34

अष्टम्यां प्राप्य मथुरां दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ब्रह्मचर्येण तां रात्रीं कृतसंकल्पमानसः ॥

ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಮಥುರೆಗೆ ತಲುಪಿ, ಮೊದಲು ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಿ, ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕು।

Verse 35

धौतवस्त्रस्तु सुस्नातो मौनव्रतपरायणः ॥ प्रदक्षिणं तु कुर्वीत सर्वपातक नाशनम् ॥

ತೊಳೆದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮೌನವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 36

प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणमन्यो यः स्पृशते नरः ॥ सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥

ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 37

देवस्याग्रे तु वसुधे कूपं तु विमलोदकम् ॥ पितरश्चाभिनन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥

ಓ ವಸುದೇ! ದೇವರ ಮುಂದೆ ನಿರ್ಮಲ ನೀರಿನ ಕೂಪವಿದೆ; ಪಿತೃಗಳು ಪಾನೀಯ ಜಲದಿಂದಲೂ ಪಿಂಡ ಅರ್ಪಣದಿಂದಲೂ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

चतुḥसामुद्रिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र स्नातो नरो भद्रे देवैश्च सह मोदते ॥

‘ಚತುಃಸಾಮುದ್ರಿಕ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಓ ಭದ್ರೇ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಯಾರು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 40

पञ्चयोजनविस्तारमायामं पञ्च विस्तरम् ॥ दीपमालासमाकीर्णं विमानं लभते नरः ॥

ಮನುಷ್ಯನು ಐದು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಐದು ಯೋಜನ ದೈರ್ಘ್ಯವೂ ಹೊಂದಿ, ದೀಪಮಾಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 41

मथुरायां गृहं यस्तु प्रासादं कुरुते नरः ॥ चतुर्भुजस्तु विज्ञेयो जीवन्मुक्तो न संशयः ॥

ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವನು ‘ಚತುರ್ಭುಜ’ನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ಜೀವन्मುಕ್ತ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ।

Verse 42

तत्र कुण्डे नरः स्नात्वा प्राप्नोत्यभिमतं जलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ಅಲ್ಲಿನ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ತಾನು ಬಯಸಿದ ಜಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 43

मथुरायां नरो गत्वा दृष्ट्वा देवं स्वयम्भुवम् ॥ प्रदक्षिणायां यत्पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः ॥

ಮಥುರೆಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ದೇವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನು, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Inside Adhyaya 158

How it unfolds

  1. Where it opens

    Varāha addresses Pṛthivī and proclaims Mathurā as his own supremely sanctifying kṣetra-maṇḍala, superior to other merit-yielding places; he foregrounds sin-removal through contact with the tīrtha and darśana of Keśava.

  2. Central event

    The māhātmya unfolds as a practical-sacred itinerary: snāna in the Kālinḍī/Yamunā, pradakṣiṇā of the kṣetra, dīpa-dāna, and even establishing a residence there—each act equated with great sacrifices and celestial attainments; special emphasis is placed on beholding Keśava in the motif of “sleeping and awakening,” which grants liberation and blocks rebirth.

  3. Climax resolution

    Pṛthivī raises the problem of disruption—how such a sin-destroying kṣetra remains protected from hostile beings. Varāha resolves it by mapping a cosmic security order onto the landscape: dikpālas guard the quarters (Indra-east, Yama-south, Varuṇa-west, Kubera-north) and Śiva/Umāpati guards the center, ensuring the tīrtha’s ritual efficacy and ecological stability.

  4. Closing phalashruti

    Merit statements culminate in mokṣa-oriented assurance: those who bathe, circumambulate, offer lamps, and maintain disciplined conduct in Mathurā—especially with Keśava-darśana—attain liberation, avoid rebirth, and gain fruits comparable to royal sacrifices and heavenly worlds.

Geographical context

Mathurā; Kālinḍī (Yamunā) river; Vimalaudaka-kuṇḍa (well/pond named “Vimalaudaka”); Muchukunda-kṣetra and its kuṇḍa; Catuḥsāmudrika-tīrtha (named as famed in the three worlds); directional quarters guarded by Indra (east), Yama (south), Varuṇa (west), Kubera (north), and the center guarded by Śiva (Umāpati).

Tirtha focus

  • Primary TirthaMathurā-kṣetra (Varāha’s maṇḍala) with Kālinḍī/Yamunā snāna as the core tīrtha-act
  • Associated RegionMathurā (Braj region) on the Yamunā/Kālinḍī
  • Pilgrimage MeritBathing and disciplined observance in Mathurā destroys sins, surpasses other tīrthas in efficacy, yields fruits likened to major sacrifices and celestial attainments, and—through Keśava-darśana—bestows mokṣa and freedom from rebirth; the Vimalaudaka-kuṇḍa’s regulated waterscape is presented as a sign of the kṣetra’s protected, Earth-sustaining order.

Ritual instructions

  • Primary RitualMathurā tīrtha-sevā: Yamunā snāna + kṣetra-pradakṣiṇā + dīpa-dāna + disciplined vow-observance oriented to Keśava-darśana
  • BenefitSin-destruction (pāpa-kṣaya), attainment of fruits comparable to royal sacrifices, access to heavenly states, and ultimately mokṣa/avoidance of rebirth through Keśava-centered devotion performed within the protected Mathurā maṇḍala.

The narrative frame

  • VarāhaPṛthivī · Reverential tīrtha-māhātmya with ritual-manual precision; didactic and protective-cosmological in response to Pṛthivī’s concern

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (tranquil devotion) with Bhakti-inflection
  • Emotional ProgressionAwe at Mathurā’s superiority → confident engagement in purificatory acts → momentary anxiety about disruption and safety → reassurance through cosmic guardianship → settled serenity in mokṣa-oriented assurance.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityHighly feasible: Mathurā is a major living pilgrimage city with established ghāṭs, temples, and circumambulation routes; the chapter’s practices map well onto modern darśana/snān/dīpa-dāna routines (seasonal water conditions may affect snāna logistics).
  • Best SeasonVarṣā-kāla is textually highlighted for bathing diligence; in practice, cooler months (post-monsoon to winter) are generally comfortable for extended pradakṣiṇā while still allowing Yamunā/kuṇḍa visits.
  • Modern Location NameMathura, Uttar Pradesh, India (Yamuna River ghats; nearby Braj/Mathurā-Vṛndāvana sacred circuit)
  • Related FestivalJanmāṣṭamī (Keśava/Kṛṣṇa) and Kārttika month dīpa traditions align well with the chapter’s lamp-offering and aṣṭamī emphasis.

Frequently Asked Questions

The text frames ethical transformation as place-based discipline: controlled conduct (snāna, pradakṣiṇā, dāna, brahmacarya, mauna) performed in a protected sacred landscape leads to purification and liberation. It also presents a governance model of sacred space—guardians assigned to directions—implying that maintaining order around a tīrtha is integral to its soteriological function.

Seasonal markers include varṣā-kāla (rainy season) with instructions to bathe diligently in various water sources and confluences/flows; hemanta (winter) and grīṣma (summer) are cited to describe the kuṇḍa’s unusual thermal behavior. A lunar timing is given: Kumuda-māsa navamī (ninth lunar day) for circumambulation that removes sins; additionally, a regimen is described for aṣṭamī (eighth lunar day) involving preparatory cleansing, brahmacarya for the night, and mauna with circumambulation.

Through Pṛthivī’s question about protection of the kṣetra and Varāha’s answer assigning dikpālas and Śiva as guardians, the chapter depicts sacred geography as an ordered, safeguarded environment. The description of the Vimalaudaka-kuṇḍa’s stable levels across seasons and its counter-seasonal temperature qualities functions as a narrative of regulated waterscape—an idealized model of terrestrial stability and stewardship within a ritually maintained landscape.

The chapter references Muchukunda (as associated with Muchukunda-kṣetra and described as a slayer of dānava/asura forces). It also names cosmological-administrative figures as guardians—Indra, Yama, Varuṇa, Kubera, and Śiva (Umāpati)—and centers devotion on Keśava/Nārāyaṇa/Janārdana as the focal deity of Mathurā.

Ask anything about Adhyaya 158 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play