Rig Veda 9.85.7: Mandala 9, Sukta 85, Mantra 7

Sukta 9.85

Devata: Soma Pavamāna (entering Indra; linked with hymn/praise)

Samhita Patha (Devanagari)

अत्यं मृजन्ति कलशे दश क्षिपः प्र विप्राणां मतयो वाच ईरते । पवमाना अभ्यर्षन्ति सुष्टुतिमेन्द्रं विशन्ति मदिरास इन्दवः ॥

Transliteration

átyaṃ mṛjanti kalaśé dáśa kṣípaḥ prá víprāṇāṃ matáyo vā́ca īrate | pávamānā abhyàrṣanti suṣṭutím ā́ índraṃ viśanti madirā́sa índavaḥ ||

Translation

ದಶ ಕ್ಷಿಪ್ರ (ವೇಗದ) ಕೈಗಳು ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ವಿಪ್ರರ ಮತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಉಕ್ಕಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಪವಮಾನನಾಗಿ ಅವರು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ತುತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಾರೆ; ಮದಿರಾ ಇಂದುವಿನ ಬಿಂದುಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अत्यं: the steed (swift one; Soma as a steed)
• अत्यं: Karma
• Type: Noun
• Root: अत्य (प्रातिपदिक; ‘अत्य’ = घोड़ा/अश्व) अथवा ‘अत्य’ (तीव्र/अत्यन्त) — यहाँ सोम-रूप ‘अत्य’ (द्रुतगामी) के रूप में

• मृजन्ति: they cleanse/purify
• मृजन्ति: Kartā
• Type: Verb
• Root: मृज् (धातु) ‘मार्जने/शोधने’

• कलशे: in the vessel (jar)
• कलशे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक)

• दश: ten
• दश: —
• Type: Numeral
• Root: दशन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• क्षिपः: the strainers/sieves
• क्षिपः: Kartā
• Type: Noun
• Root: क्षिप् (प्रातिपदिक; ‘क्षिप्/क्षिप’ = छलनी/परिशोधक-उपकरण; सोम-छानने की छलनियाँ)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• विप्राणाम्: of the inspired poets/priests
• विप्राणाम्: — (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• मतयः: thoughts, insights
• मतयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• वाचः: utterances/voices
• वाचः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• ईरते: are set in motion, arise
• ईरते: — (अकर्मक; कर्तृ-प्रधान)
• Type: Verb
• Root: ईर्/इर् (धातु) ‘गत्याम्/प्रेरणे’ (Vedic: ‘to set in motion, to rise’)

• पवमानाः: purifying (Soma-drops)
• पवमानाः: Kartā
• Type: Adjective/Participle
• Root: पवमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू ‘पवने/शोधने’ से वर्तमान कृदन्त ‘पवमान’ = ‘purifying, being purified’)

• अभि: towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/निपात)

• अर्षन्ति: they rush/flow
• अर्षन्ति: Kartā
• Type: Verb
• Root: अर्ष् (धातु) ‘गत्याम्/स्रवणे’ (to rush/flow)

• सुष्टुतिम्: a well-formed praise (hymn)
• सुष्टुतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सु- + स्तुति (प्रातिपदिक) ‘good praise’

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma (गन्तव्य/प्राप्त्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• विशन्ति: they enter
• विशन्ति: Kartā
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) ‘प्रवेशने’

• मदिरासः: intoxicating
• मदिरासः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मदिर (प्रातिपदिक; ‘intoxicating’)

• इन्दवः: Soma-drops
• इन्दवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक; सोम-बिन्दु/सोम)