Rig Veda 8.13.29 — Mandala 8, Sukta 13, Mantra 29

Sukta 8.13

Rishi: Unknown/unspecified in provided input (verify via hymn header)

Devata: Indra and/or his aiding powers (pratūrtayaḥ); also the sacrificial Force itself

Chandas: Likely Trishtubh/Jagatī-family (needs scansion)

Samhita Patha (Devanagari)

इमा अस्य प्रतूर्तयः पदं जुषन्त यद्दिवि । नाभा यज्ञस्य सं दधुर्यथा विदे ॥

Transliteration

imā́ asya pratū́rtayaḥ padáṃ juṣanta yád diví | nā́bhā yajñásya sáṃ dadhur yáthā vidé ||

Translation

ಇಮಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರತೂರ್ತಯಃ—ಮುಂದೆ ತಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಗಳು—ಅವನ ಪದವನ್ನು (ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು) ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಯಜ್ಞದ ನಾಭಿಯನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ‘ವಿದೇ’—ಜ್ಞಾನವಂತನ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಗುವಂತೆ.

Word by Word

• इमाः: these
• इमाः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of him / of this (one)
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रतूर्तयः: impulses / forward-thrusts / incitements
• प्रतूर्तयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्रतूर्ति- (प्रातिपदिक; ‘प्र-तॄ/तुर्’ भाव/कर्तृ-निर्माण)

• पदम्: step; track; footing; place
• पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पद- (प्रातिपदिक)

• जुषन्त: they enjoy / accept / favor
• जुषन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जुष् (धातु)

• यत्: which
• यत्: कर्म (सम्बन्धित)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दिवि: in heaven / in the sky
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दिव्- (प्रातिपदिक)

• नाभा: by/with the navel; as a hub
• नाभा: करण
• Type: Noun
• Root: नाभि- (प्रातिपदिक)

• यज्ञस्य: of the sacrifice
• यज्ञस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ- (प्रातिपदिक)

• सम्: together; completely
• सम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• दधुः: they have placed / set
• दधुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• यथा: as; in such a way that
• यथा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• विदे: (so that) it is known / I know
• विदे: क्रिया
• Type: Verb (finite; Vedic)
• Root: विद् (धातु) / विद्- (प्रातिपदिक ‘विद्’ = ज्ञाता)