Rig Veda 3.34.5: Mandala 3, Sukta 34, Mantra 5

Sukta 3.34

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 3.34; verify pada-count in recitation tradition)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रस्तुजो बर्हणा आ विवेश नृवद्दधानो नर्या पुरूणि । अचेतयद्धिय इमा जरित्रे प्रेमं वर्णमतिरच्छुक्रमासाम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.34.5

Transliteration

índras tujás barháṇā́ ā́ viveśa nṛvád dadhā́no náryā purū́ṇi | ácetayad dhíya imā́ jaritré prá imáṃ várṇam atirat śukrám āsām ||

Translation

ಇಂದ್ರನು—ಪ್ರೇರಕನೂ ವಿಸ್ತಾರಕನೂ—ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಮಾನವನನ್ನು ಉನ್ನತಿಗೇರಿಸುವ ನರಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅನೇಕವೂ ಬಹುರೂಪವೂ ಆಗಿ. ಗಾಯಕನಾದ ಜರಿತ್ರನಲ್ಲಿ ಅವನು ಈ ಧೀಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಅವರಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾನೆ—ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಗಳ ಶುಕ್ಲ, ದೀಪ್ತ ವರ್ಣವನ್ನು.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तुजः: the impeller/striker
• तुजः: कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुज् (प्रातिपदिक; ‘impelling/striking’)

• बर्हणाः: the mighty one
• बर्हणाः: कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बर्हण (प्रातिपदिक; ‘mighty/strengthening’)

• आ: towards, in
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• विवेश: entered
• विवेश: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि-√विश् (विश् प्रवेशने)

• नृवत्: like a man, manfully
• नृवत्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: नृवत् (अव्यय/उपमान-भाव; नृ ‘man’ + वत्)

• दधानः: bearing, holding
• दधानः: कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Participle
• Root: √धा (धा धारणे) → दधान (शतृ)

• नर्या: manly, heroic
• नर्या: कर्म (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नर्य (प्रातिपदिक; ‘manly/heroic’)

• पुरूणि: many (things/deeds)
• पुरूणि: कर्म
• Type: Adjective/Pronoun-like
• Root: पुरु (प्रातिपदिक)

• अचेतयत्: he caused to perceive/awakened
• अचेतयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अ-√चित् (चित् संज्ञाने/बोधने) → चेतयति (णिच्) ; अचेतयत् = लङ्

• धियः: thoughts, insights
• धियः: कर्म
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक; ‘thought, insight’)

• इमाः: these
• इमाः: कर्म (कर्म-विशेषण)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जरित्रे: to the singer/praiser
• जरित्रे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: जरितृ (प्रातिपदिक; ‘singer, praiser’)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वर्णम्: color, appearance, lustre
• वर्णम्: कर्म (इमम् इत्यस्य अपि कर्म-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)

• अतिः: over, beyond
• अतिः: —
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/निपात)

• अच्छु: towards
• अच्छु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छु (अव्यय; ‘towards, to’)

• क्रमासाम्: the steps/strides of these (thoughts)
• क्रमासाम्: कर्म (क्रमान्) + सम्बन्ध (आसाम्)
• Type: Noun (with pronoun genitive)
• Root: क्रम (प्रातिपदिक; ‘step, stride’) + आसाम् (इदम्-प्रत्यय; ‘of these’)