Rig Veda 3.2.13: Mandala 3, Sukta 2, Mantra 13

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni (installed by Mātariśvan)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥

Recitation with translationRig Veda 3.2.13

Transliteration

ṛtā́vānaṃ yajñíyaṃ vípram ukthyàm ā́ yaṃ dadhé mātáriśvā diví kṣáyam | táṃ citrá-yāmam hárikeśam īmahe sudī́tim agníṃ suvitā́ya návyase ||

Translation

ನಾವು ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿ ಆವಾಹಿಸುತ್ತೇವೆ—ಋತವಾನ್ (ಋತದ ಧಾರಕ), ಯಜ್ಞಯೋಗ್ಯ, ವಿಪ್ರ, ಉಕ್ಥ್ಯ—ಯಾವನನ್ನು ಮಾತರಿಶ್ವನು ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ನಿವಾಸವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆ ಚಿತ್ರಯಾಮ (ಬಹುಮಾರ್ಗಗಾಮಿ), ಹರಿಕೇಶ (ಸುವರ್ಣಕೇಶ), ಸುಧೀತ (ಸುಪ್ರಕಾಶಿತ) ಅಗ್ನಿಯನ್ನು, ನವ್ಯವಾದ ವಿಶಾಲ ಸುವಿತ (ಸುಪ್ರಗತಿ)ಗಾಗಿ ನಾವು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतावानम्: the ṛta-possessing, truthful/ordered one
• ऋतावानम्: कर्म (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ऋतावन् (प्रातिपदिक; ऋत + वान्)

• यज्ञियम्: worthy of sacrifice, sacrificial
• यज्ञियम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ)

• विप्रम्: the inspired sage/poet
• विप्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• उक्थ्यम्: to be praised with hymns (uktha-worthy)
• उक्थ्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• यम्: whom
• यम्: कर्म (दधे इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दधे: has placed/established
• दधे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• मातरिश्वा: Mātariśvan (the bringer of Agni/wind-deity figure)
• मातरिश्वा: कर्तृ (दधे इत्यस्य)
• Type: Noun (proper name)
• Root: मातरिश्वन् (प्रातिपदिक)

• दिवि: in heaven, in the sky
• दिवि: अधिकरण (दधे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक)

• क्षयम्: dwelling, abode
• क्षयम्: कर्म (दधे इत्यस्य; ‘dwelling/abode’ as what is set/assigned)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक; √क्षि ‘dwell’/‘abide’ > ‘dwelling’)

• तम्: him
• तम्: कर्म (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चित्रयामम्: of wondrous courses/paths (varied-going)
• चित्रयामम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: चित्रयामन् (प्रातिपदिक; चित्र + यामन्)

• हरिकेशम्: having tawny hair/flames
• हरिकेशम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: हरिकेश (प्रातिपदिक; हरि + केश)

• ईमहे: we implore/worship
• ईमहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईम्/इ (धातु; ‘to seek, implore, worship’—Vedic)

• सुदीतिम्: well-kindled, brightly shining
• सुदीतिम्: कर्म (अग्निम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सुदीति (प्रातिपदिक; सु + दीति)

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: कर्म (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• सुविताय: for good passage/welfare/prosperity
• सुविताय: सम्प्रदान (ईमहे—‘for’)
• Type: Noun
• Root: सुवित (प्रातिपदिक; सु + वित ‘finding/way’)

• नव्यसे: for the new/ever-fresh one
• नव्यसे: सम्प्रदान (अग्नये/अग्निम् प्रति भावः—‘for the ever-new one’)
• Type: Adjective
• Root: नव्य (प्रातिपदिक)