Rig Veda 3.1.12: Mandala 3, Sukta 1, Mantra 12

Sukta 3.1

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अक्रो न बभ्रिः समिथे महीनां दिदृक्षेयः सूनवे भाऋजीकः । उदुस्रिया जनिता यो जजानापां गर्भो नृतमो यह्वो अग्निः ॥

Transliteration

akró na babhríḥ samithé mahī́nāṃ didṛkṣéyaḥ sūnáve bhā́-ṛjīkaḥ | úd usriyā́ janitā́ yó jajā́nāpā́ṃ gárbho nṛ́tamo yahvó agníḥ ||

Translation

ಮಹಾನ್ ಸಮಿಧೆಯಲ್ಲಿ (ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ) ಅಕ್ರೋ ಎಂಬ ವೇಗಶಾಲಿ ಅಶ್ವದಂತೆ, ಬಭ್ರಿ (ತಾಮ್ರವರ್ಣ) ಆಗಿ—ಭಾಋಜೀಕ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸೂನು ದರ್ಶನೀಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಗೋವುಗಳನ್ನು/ಕಿರಣಧೇನುಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದನು; ಅವುಗಳ ಜನಿತನಾದವನು—ಅಪಾಂ ಗರ್ಭ (ಜಲಗಳ ಗರ್ಭ) ಸಮ—ಅಗ್ನಿ, ನೃತಮ (ಅತಿಪುರುಷಾರ್ಥಿ), ಯಹ್ವ (ಮಹಾಬಲ, ಚಲಿಸುವ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अक्रो: sharp, keen (as a bull/weapon)
• अक्रो: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अक्र (प्रातिपदिक) < PIE *h₂eḱ- ‘तीक्ष्ण/वेग’ (वेद. ‘अक्र’ = तीक्ष्ण/अग्र)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• बभ्रिः: a tawny bull (as a simile)
• बभ्रिः: Kartā (उपमान)
• Type: Noun (also used adjectivally)
• Root: बभ्रि (प्रातिपदिक; ‘बभ्रु’/‘बभ्रि’ = भूरि/पिङ्गल; वेद. ‘बभ्रिः’ = वृषभ/पिङ्गल)

• समिथे: in the battle, in the contest
• समिथे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: समिध्/समिथ (प्रातिपदिक; ‘समिथ’ = समर/युद्ध)

• महीनाम्: of the great (powers/ones)
• महीनाम्: सम्बन्ध (समिथे—कस्य? ‘महियों’)
• Type: Noun/Adjective (substantivized)
• Root: मही (प्रातिपदिक; ‘मह्’/‘महि’ = महान्; ‘मही’ = महती/महान् शक्ति)

• दिदृक्षेयः: would wish to see / longs to behold
• दिदृक्षेयः: Kartā (अग्निः—‘देखना चाहे’)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + सन् (इच्छार्थ) → दिदृक्ष्; रूप: दिदृक्षेयः (इच्छार्थक/आशीर्लिङ्ग-प्राय)

• सूनवे: for the son
• सूनवे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: सूनु (प्रातिपदिक)

• भाऋजीकः: the radiant/fiery one (epithet)
• भाऋजीकः: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाऋजीक (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेषण, ‘भृज्/भर्ज्’ तेजन/दीपन से संबद्ध)

• उत्: up, forth
• उत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत् (उपसर्ग/निपात)

• उस्रिया: the dawn-cow / the radiant dawn
• उस्रिया: Kartā (उद्… ‘उस्रिया’)
• Type: Noun
• Root: उस्रिया (प्रातिपदिक; ‘उसर’/‘उस्र’ = प्रभात/गौ; ‘उस्रिया’ = उषा/गावः)

• जनिता: the begetter, progenitor
• जनिता: Kartā (यो…)
• Type: Noun (agent)
• Root: जन् (धातु) → जनितृ/जनिता (कर्तृवाचक)

• यः: who
• यः: Kartā (संबन्ध-प्रवर्तक)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जजान: has begotten, has produced
• जजान: Kartā
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (गर्भः—कस्य?)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक; ‘आपः’)

• गर्भः: embryo, womb, hidden germ
• गर्भः: Kartā/विशेष्य (अग्निः = ‘अपां गर्भः’)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• नृतमः: most manly / best among men
• नृतमः: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नृतम (प्रातिपदिक; नृ + तमप् ‘श्रेष्ठ’)

• यह्वः: impetuous, mighty
• यह्वः: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यह्व (प्रातिपदिक; वेद. ‘यह्व’ = वेगवान्/प्रचण्ड/यज्ञीय)

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)