Rig Veda 2.38.2: Mandala 2, Sukta 38, Mantra 2

Sukta 2.38

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Savitṛ

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

विश्वस्य हि श्रुष्टये देव ऊर्ध्वः प्र बाहवा पृथुपाणिः सिसर्ति । आपश्चिदस्य व्रत आ निमृग्रा अयं चिद्वातो रमते परिज्मन् ॥

Transliteration

víśvasya hí śruṣṭáye devá ūrdhváḥ prá bā́havā pṛthú-pāṇiḥ sísarti | ā́paś cid asya vratá ā́ ni-mṛ́grā ayáṃ cid vā́to ramate pári-jman ||

Translation

ಎಲ್ಲರ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಆ ದೇವನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏಳುತ್ತಾನೆ; ವಿಶಾಲಹಸ್ತ, ಪೃಥುಪಾಣಿ, ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚುತ್ತಾನೆ. ನೀರುಗಳೂ ಅವನ ವ್ರತಕ್ಕೆ ವಶವಾಗಿ ನಿಗದಿತ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ವಾಯುವೂ ಪರಿಜ್ಮನ್ ಮಾರ್ಗದ ಸುತ್ತ ಆನಂದದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विश्वस्य: of all, of the whole
• विश्वस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) सर्व

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• श्रुष्टये: for obedience/ready-hearing (for attentive service)
• श्रुष्टये: सम्प्रदान (purpose/beneficiary)
• Type: Noun
• Root: श्रुष्टि (स्त्री. प्रातिपदिक) < √श्रु (श्रवणे) (भाव/इच्छा-नाम)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्वः: upright, aloft
• ऊर्ध्वः: कर्तृ (देवस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• बाहवा: (his) two arms
• बाहवा: कर्तृ (सिसर्ति—क्रियायाः सह-कर्तृ/अङ्ग-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• पृथुपाणिः: broad-handed
• पृथुपाणिः: कर्तृ (देवस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: पृथु-पाणि (समास; पृथु + पाणि)

• सिसर्ति: moves, advances, goes forth
• सिसर्ति: क्रिया (कर्तृ—देवः)
• Type: Verb
• Root: √सृ (सरणे)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ (निमृग्रा—क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: आप्/आपस् (प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• अस्य: of him, his
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• व्रते: in (his) ordinance, in (his) law
• व्रते: अधिकरण (in/under the ordinance)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• आ: towards, into
• आ: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• निमृग्रा: (the waters) duly ordered/cleansed (under his ordinance)
• निमृग्रा: कर्तृ (आपः—‘निमृग्रा’ = having been/being cleansed/ordered)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: नि-√मृज् (मार्जने/शोधने) → निमृग्रा (वेदिक रूप; क्त/क्तवतु-सम्बद्ध कृत्, स्त्री. बहु.)

• अयम्: this
• अयम्: कर्तृ (रमते—क्रियायाः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• वातः: the wind
• वातः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक) < √वा (गत्यादौ/वायौ)

• रमते: takes pleasure, moves at ease
• रमते: क्रिया (कर्तृ—वातः)
• Type: Verb
• Root: √रम् (क्रीडायाम्/रमणे)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• ज्मन्: in the circuit/track (in the course of going round)
• ज्मन्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ज्मन् (प्रातिपदिक; वेदिक ‘पथ/मार्ग/परिभ्रमण’ अर्थे)