
Sukta 10.67
Ayāsya (named); associated Angirasa/Bṛhaspati myth-cycle in this sukta
Indra (explicit), with underlying Angirasa/Bṛhaspati current
Triṣṭubh (probable; confirm by scan)
ಈ ಸ್ತೋತ್ರ (ಋಗ್ವೇದ 10.67) ಅಂಗಿರಸ–ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲಾಗದ ಇಂದ್ರನ ಜಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿ (ಧೀ/ಉಕ್ತ) ‘ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು’ ‘ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ತರುವಂತೆ’ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು, ನಂತರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಡೆಯುವವರನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಸಂಪತ್ತು, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಜೀವಧಾರೆಗಳ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯಾಸ್ಯನು ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಮಾಣ/ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ದ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಪೌರಾಣಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಅಹಿ, ಅರ್ಬುದ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಚೂರುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಏಳು ನದಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶವು ಸ್ತುತಿಯೂ ಕಾರ್ಯಪ್ರೇರಣೆಯೂ ಆಗಿದ್ದು—ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಂದ್ರನನ್ನೂ (ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಕ ಬಲವನ್ನೂ) ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
इमां धियं सप्तशीर्ष्णीं पिता न ऋतप्रजातां बृहतीमविन्दत् । तुरीयं स्विज्जनयद्विश्वजन्योऽयास्य उक्थमिन्द्राय शंसन् ॥
ಋತದಿಂದ ಜನಿಸಿದ, ವಿಶಾಲವಾದ, ಸಪ್ತಶೀರ್ಷಿಣೀ ಈ ಧೀ—ಚಿಂತಾಶಕ್ತಿ—ನಮ್ಮ ಪಿತೃ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಜನ್ಯ ಆಯಾಸ್ಯನು ನಾಲ್ಕನೆಯ (ಪದ/ಮಾಪ)ವನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿ, ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಉಕ್ತವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
Mantra 2
ऋतं शंसन्त ऋजु दीध्याना दिवस्पुत्रासो असुरस्य वीराः । विप्रं पदमङ्गिरसो दधाना यज्ञस्य धाम प्रथमं मनन्त ॥
ಋತವನ್ನು (ಸತ್ಯ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು) ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ, ಒಳಗೆ ನೇರವಾದ ದೀಪ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾ, ದಿವ್ಯದ ಪುತ್ರರು—ಅಸುರನ ವೀರರು—ಪ್ರೇರಿತನ (ವಿಪ್ರನ) ಪದವನ್ನು ಧರಿಸಿದರು. ಅಙ್ಗಿರಸರು ಋಷಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಯಜ್ಞದ ಮೊದಲ ಧಾಮವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು.
Mantra 3
हंसैरिव सखिभिर्वावदद्भिरश्मन्मयानि नहना व्यस्यन् । बृहस्पतिरभिकनिक्रदद्गा उत प्रास्तौदुच्च विद्वाँ अगायत् ॥
ಹಂಸಗಳಂತೆ, ಕೂಗುವ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಅವರು ಚದುರಿಸಿದರು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಕಿರಣ-ಗಾವಿನ (ಬೆಳಕಿನ ಹಸುಗಳ) ಕಡೆಗೆ ಗರ್ಜಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತನು ಉಚ್ಚವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಜೋರಾಗಿ ಹಾಡಿದನು.
Mantra 4
अवो द्वाभ्यां पर एकया गा गुहा तिष्ठन्तीरनृतस्य सेतौ । बृहस्पतिस्तमसि ज्योतिरिच्छन्नुदुस्रा आकर्वि हि तिस्र आवः ॥
ಕಿರಣಗಳು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದವು—ಎರಡರ ಪಾರ, ಆದರೂ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಲಭ್ಯ—ಅನೃತದ (ಅಸತ್ಯದ) ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನಿಯರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ತಂದನು; ಅವನು ಮೂರು ಆವರಣಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.
Mantra 5
विभिद्या पुरं शयथेमपाचीं निस्त्रीणि साकमुदधेरकृन्तत् । बृहस्पतिरुषसं सूर्यं गामर्कं विवेद स्तनयन्निव द्यौः ॥
ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಅವರು ಸಮುದ್ರದ ಆಳದಿಂದ ಮೂವರನ್ನೂ ಒಂದೇಗೂಡಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಉಷಸ್ಸನ್ನು, ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಗಾಂ (ಕಿರಣವನ್ನು) ಮತ್ತು ಅರ್ಕ (ಜ್ವಲಂತ ಸ್ತುತಿ-ವಾಣಿಯನ್ನು) ಕಂಡುಹಿಡಿದನು—ಗುಡುಗುವ ದ್ಯೌ (ಆಕಾಶ)ದಂತೆ.
Mantra 6
इन्द्रो वलं रक्षितारं दुघानां करेणेव वि चकर्ता रवेण । स्वेदाञ्जिभिराशिरमिच्छमानोऽरोदयत्पणिमा गा अमुष्णात् ॥
ಇಂದ್ರನು ಗರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಲವನ್ನು—ದುಘಾ (ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಸಮೃದ್ಧಿ)ಗಳ ರಕ್ಷಕನನ್ನು—ಆನೆ ತನ್ನ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಹರಿಯುವಂತೆ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಸ್ವೇದ (ಶ್ರಮ-ತಾಪ)ದಿಂದ ತುಂಬಿದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೋಷಕ ರಸವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ, ಅವನು ಪಣಿಯನ್ನು ಅಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಗಾಃ (ಕಿರಣಗಳು/ಗೋವುಗಳು) ಅನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡನು.
Mantra 7
स ईं सत्येभिः सखिभिः शुचद्भिर्गोधायसं वि धनसैरदर्दः । ब्रह्मणस्पतिर्वृषभिर्वराहैर्घर्मस्वेदेभिर्द्रविणं व्यानट् ॥
ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಶುಚಿ (ಪ್ರಕಾಶಮಾನ) ಸಖಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ‘ಗೋಧಾಯಸ’ ಸಂಗ್ರಾಹಕನನ್ನು ಧನ-ಭೇದಕರಗಳಿಂದ ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಯು ವೃಷಭಸಮಾನ ವರಾಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಘರ್ಮ-ಸ್ವೇದ (ಉತ್ಸಾಹದ ತಾಪ-ಶ್ರಮ)ದೊಂದಿಗೆ ದ್ರವಿಣ (ಧನ-ಸಂಪತ್ತು)ವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದನು.
Mantra 8
ते सत्येन मनसा गोपतिं गा इयानास इषणयन्त धीभिः । बृहस्पतिर्मिथोअवद्यपेभिरुदुस्रिया असृजत स्वयुग्भिः ॥
ಅವರು ಸತ್ಯಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಗೋಗಳ ಅಧಿಪತಿ (ಗೋಪತಿ) ಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತ, ತಮ್ಮ ಧೀ-ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕಿರಣರೂಪ ಗೋಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ದೋಷರಹಿತ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ/ಪಾನಗಳಿಂದ, ಸ್ವಯಂ-ಯುಕ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಗೋಹಿಂಡನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದನು.
Mantra 9
तं वर्धयन्तो मतिभिः शिवाभिः सिंहमिव नानदतं सधस्थे । बृहस्पतिं वृषणं शूरसातौ भरेभरे अनु मदेम जिष्णुम् ॥
ಶಿವವಾದ ಮತಿ/ಧೀ-ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಾವು ಆತನನ್ನು ವೃದ್ಧಿಮಾಡುತ್ತೇವೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ವೃಷಭ-ಶಕ್ತಿ, ಶೂರ-ವಿಜಯವನ್ನು ತರುವ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು—ಯುದ್ಧದಿಂದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ—ಜಯಶೀಲನಲ್ಲೇ ನಾವು ಆನಂದಿಸೋಣ.
Mantra 10
यदा वाजमसनद्विश्वरूपमा द्यामरुक्षदुत्तराणि सद्म । बृहस्पतिं वृषणं वर्धयन्तो नाना सन्तो बिभ्रतो ज्योतिरासा ॥
ಅವನು ಸರ್ವರೂಪ ವಾಜ—ಬಲದ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು—ಗೆದ್ದಾಗ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ, ಉನ್ನತ ನಿವಾಸಗಳ ಕಡೆಗೆ ಏರಿದನು. ವೃಷಭ-ಶಕ್ತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಮಾಡುತ್ತ, ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನರಾಗಿದ್ದರೂ, ನಾವು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇವೆ—ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಉಚ್ಚಾರವನ್ನು.
Mantra 11
सत्यामाशिषं कृणुता वयोधै कीरिं चिद्ध्यवथ स्वेभिरेवैः । पश्चा मृधो अप भवन्तु विश्वास्तद्रोदसी शृणुतं विश्वमिन्वे ॥
ಹೇ ವಯೋಧೈ—ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವವರೇ, ನಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಸತ್ಯಮಾಡಿರಿ; ನಿಮ್ಮದೇ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಿಂದ ನೀವು ಗಾಯಕನನ್ನೂ ಸಹ ಧರಿಸುತ್ತೀರಿ. ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಪ್ರಹಾರಗಳು ನಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದು ದೂರವಾಗಲಿ; ಹೇ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ—ಸರ್ವ ಭವವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವವರೇ.
Mantra 12
इन्द्रो मह्ना महतो अर्णवस्य वि मूर्धानमभिनदर्बुदस्य । अहन्नहिमरिणात्सप्त सिन्धून्देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः ॥
ಇಂದ್ರನು ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ, ಮಹಾನ್ ಅರ್ಣವ-ಸತ್ತೆಯ ಬಲದಿಂದ, ಅರ್ಬುದನ ತಲೆಯನ್ನು ಚೀರಿ ತೆರೆದನು. ಅವನು ಅಹಿ—ಅವರೋಧಕ ಸರ್ಪವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಸತ್ತೆಯ ಏಳು ಸಿಂಧುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ಹೇ ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ, ದೇವರೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುವಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಿರಿ.
It praises Indra as the power that breaks obstruction and releases abundance, while emphasizing that inspired mantra (dhī/uktha)—linked to the Angirasa/Bṛhaspati current—is the effective instrument of that release.
These images describe layered, many-faceted inspiration (seven-headed dhī) and a decisive additional measure or potency (the “fourth”) that Ayāsya ‘brings to birth’ as a hymn-force for Indra—speech functioning as spiritual action.
On the mythic level it recalls Indra’s release of blocked waters; symbolically it means restoring flow—life, prosperity, clarity, and movement—after the slaying of inner and outer obstruction (ahi).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.