
Sukta 10.17
Vasiṣṭha (often given for RV 10.17 in Anukramaṇī tradition; verify in critical editions)
Tvaṣṭṛ; also mythic figures: Vivasvat, Saraṇyū, Yama
Triṣṭubh (probable)
ಈ ಸೂಕ್ತವು ತ್ವಷ್ಟೃನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿ (ಸರನ್ಯು)ಗಾಗಿ ವಧುವಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಪೌರಾಣಿಕ–ಯಾಜ್ಞಿಕ ಕಥನವನ್ನು, ವಿವಸ್ವತ್–ಯಮ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ರಮಣದ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಗತಿ, ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇದು ಪಿತೃಗಳ (ಪಿತೃ) ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧೀಕರಣಶಕ್ತಿಗಳ ಕಡೆಗೆ—ಸರಸ್ವತಿ, ಜಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಹೊತ್ತ ಔಷಧಿಗಳ ಕಡೆಗೆ—ತಿರುಗಿ, ಪೋಷಣೆಯನ್ನು, ದೋಷರಹಿತ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಣಿಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ/ಮಾಧುರ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಸಂಧಿಕಾಲೀನ (ಲಿಮಿನಲ್) ಸೂಕ್ತ: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ವಂಶಾವಳಿ, ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
त्वष्टा दुहित्रे वहतुं कृणोतीतीदं विश्वं भुवनं समेति । यमस्य माता पर्युह्यमाना महो जाया विवस्वतो ननाश ॥
ತ್ವಷ್ಟೃನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಗೆ ವಿವಾಹಯಾತ್ರೆ (ವಹತು) ಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದಕಾರಣ ಈ ಸಮಸ್ತ ಭವನ—ಈ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತು—ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಯಮನ ಮಾತೆ, ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ವಿವಸ್ವತನ ಮಹಾ ಪತ್ನಿ, ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ದಾಟಿ, ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು.
Mantra 2
अपागूहन्नमृतां मर्त्येभ्यः कृत्वी सवर्णामददुर्विवस्वते । उताश्विनावभरद्यत्तदासीदजहादु द्वा मिथुना सरण्यूः ॥
ಅವರು ಅಮೃತೆಯನ್ನು ಮರ್ಥ್ಯರಿಂದ ಮರೆಮಾಡಿದರು; ಸಮಾನರೂಪಿಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ವಿವಸ್ವತನಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನೌ ನಿಜವಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದರು; ಸರಣ್ಯೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ಎರಡು ಜೋಡಿಗಳನ್ನು—ಯಮ-ಯಮೀ—ಬಿಟ್ಟುಹೋದಳು.
Mantra 3
पूषा त्वेतश्च्यावयतु प्र विद्वाननष्टपशुर्भुवनस्य गोपाः । स त्वैतेभ्यः परि ददत्पितृभ्योऽग्निर्देवेभ्यः सुविदत्रियेभ्यः ॥
ಪೂಷನ್—ವಿದ್ವಾನ್, ಭವನದ ಗೋಪಾ, ಯಾವನಿಗೆ ಪಶುಸಂಪತ್ತು ನಷ್ಟವಾಗದು—ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲಿ. ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ನಿನ್ನನ್ನು ದೇವರಿಗೆ—ಸುವಿದತ್ರಿ, ಸುಶೋಧಕ ದೇವರಿಗೆ—ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 4
आयुर्विश्वायुः परि पासति त्वा पूषा त्वा पातु प्रपथे पुरस्तात् । यत्रासते सुकृतो यत्र ते ययुस्तत्र त्वा देवः सविता दधातु ॥
ಆಯು—ವಿಶ್ವಾಯು—ನಿನ್ನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಕಾಪಾಡಲಿ; ಪುಷನ್ ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪಥದಲ್ಲಿ, ಮುಂಭಾಗದಿಂದ, ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಯಲ್ಲಿ ಸುಕೃತರು ಆಸೀನರಾಗಿರುವರೋ, ಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನವರೇ ತೆರಳಿರುವರೋ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ಸವಿತೃ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ—ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಲೋಕದ ಕಡೆಗಿನ ಸತ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಿ.
Mantra 5
पूषेमा आशा अनु वेद सर्वाः सो अस्माँ अभयतमेन नेषत् । स्वस्तिदा आघृणिः सर्ववीरोऽप्रयुच्छन्पुर एतु प्रजानन् ॥
ಪುಷನ್ ಈ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅರಿತವನು; ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಭಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ನಡೆಸಲಿ. ಸ್ವಸ್ತಿದ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ (ಆಘೃಣಿ), ಸರ್ವವೀರ, ಅಪ್ರಯುಚ್ಛನ್—ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿದು—ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲಿ; ನಮ್ಮ ಯಾತ್ರೆ ಚೇತನ ಸುರಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಲಿ.
Mantra 6
प्रपथे पथामजनिष्ट पूषा प्रपथे दिवः प्रपथे पृथिव्याः । उभे अभि प्रियतमे सधस्थे आ च परा च चरति प्रजानन् ॥
ಪಥಗಳ ತೆರೆಯಾದ ಪ್ರಪಥದಲ್ಲಿ ಪುಷನ್ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ—ದಿವ್ಯದ ಪ್ರಪಥದಲ್ಲಿ, ಪೃಥಿವಿಯ ಪ್ರಪಥದಲ್ಲಿ. ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಇತ್ತವೂ ಅತ್ತವೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಸಧಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಆಧಾರದ ನಡುವೆ ಆತ್ಮಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 7
सरस्वतीं देवयन्तो हवन्ते सरस्वतीमध्वरे तायमाने । सरस्वतीं सुकृतो अह्वयन्त सरस्वती दाशुषे वार्यं दात् ॥
ದೇವಭಾವದತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿದವರು ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಧ್ವರ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿಯೂ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಕೃತ—ಸತ್ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು—ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ದಾಶುಷೇ (ಅರ್ಪಿಸುವವನಿಗೆ) ಸರಸ್ವತಿ ವರ್ಯ—ಶ್ರೇಷ್ಠ—ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ: ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿಯ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ವಿ ವೃದ್ಧಿ.
Mantra 8
सरस्वति या सरथं ययाथ स्वधाभिर्देवि पितृभिर्मदन्ती । आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयस्वानमीवा इष आ धेह्यस्मे ॥
ಹೇ ಸರಸ್ವತಿ, ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ರಥದಲ್ಲಿ ಯಯಾಥ—ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವವಳೇ, ಸ್ವಧಾಭಿಃ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮದಂತೀ ದೇವಿಯೇ! ಈ ಬರ್ಹಿಷಿ (ಪವಿತ್ರ ಆಸನ) ಮೇಲೆ ಆಸದ್ಯ—ಬಂದು ಕುಳಿತು ಮದಯಸ್ವ—ಆನಂದಿಸು. ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಅನಮೀವಾ—ಹಾನಿರಹಿತ, ನಿರ್ದೋಷ—ಇಷಃ (ಪೋಷಣೆಯ ಪ್ರೇರಣೆ/ಶಕ್ತಿಗಳು) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು.
Mantra 9
सरस्वतीं यां पितरो हवन्ते दक्षिणा यज्ञमभिनक्षमाणाः । सहस्रार्घमिळो अत्र भागं रायस्पोषं यजमानेषु धेहि ॥
ಯಾವ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೋ, ದಕ್ಷಿಣಾಸಹಿತ ಯಜ್ಞವು ಪೂರ್ಣತೆಯತ್ತ ಅಭಿನಕ್ಷಮಾಣ—ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ನಮಗಾಗಿ ಸಹಸ್ರಾರ್ಘ—ಸಾವಿರ ಮೌಲ್ಯದ—ಯೋಗ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು. ಮತ್ತು ಯಜಮಾನರಲ್ಲಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷ—ರಾಯಸಿನ ಪೋಷಣೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವದ ತೇಜಸ್ವಿ ಸಮೃದ್ಧಿ—ಯನ್ನು ಧರಿಸು.
Mantra 10
आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतप्वः पुनन्तु । विश्वं हि रिप्रं प्रवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरा पूत एमि ॥
ಆಪಃ—ನಮ್ಮ ಮಾತೃಗಳೇ—ನಮ್ಮನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಿ; ಘೃತದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿರುವ, ಘೃತಪ್ವಾ ಜಲಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ದೇವಿಯರು ಎಲ್ಲ ರಿಪ್ರ—ದೋಷ ಮತ್ತು ಕಲ್ಮಷ—ವನ್ನೂ ಹರಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರೊಳಗಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ನಾನು ಶುಚಿಯಾಗಿ, ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ, ಪೂತನಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತೇನೆ.
Mantra 11
द्रप्सश्चस्कन्द प्रथमाँ अनु द्यूनिमं च योनिमनु यश्च पूर्वः । समानं योनिमनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्यनु सप्त होत्राः ॥
ದ್ರಪ್ಸನು ಜಿಗಿದು ಹೊರಬಂದನು—ಮೊದಲ ದಿನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಈ ಯೋನಿಯನ್ನು (ಉದ್ಭವ-ಗರ್ಭವನ್ನು) ಅನುಸರಿಸಿ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುದನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಿ. ಒಂದೇ ಯೋನಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಆ ದ್ರಪ್ಸನನ್ನು—ಸಪ್ತ ಹೋತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ—ನಾನು ಹೋಮಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಥಾವಿಧಿ ರೂಪಣೆ ಮುಂದುವರಿಯಲೆಂದು.
Mantra 12
यस्ते द्रप्सः स्कन्दति यस्ते अंशुर्बाहुच्युतो धिषणाया उपस्थात् । अध्वर्योर्वा परि वा यः पवित्रात्तं ते जुहोमि मनसा वषट्कृतम् ॥
ನಿನ್ನ ಯಾವ ದ್ರಪ್ಸ ಜಾರಿ ಹೋಗುತ್ತದೋ, ನಿನ್ನ ಯಾವ ಅಂಶು—ಕಿರಣ-ಸಾರ—ಬಾಹುವಿನಿಂದ, ಧಿಷಣೆಯ ಉಪಸ್ಥದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತದೋ; ಅಥವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುವಿನಿಂದ ಚೆಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದೋ, ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ (ಛಾನನಿ)ಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ—ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅಂತರಂಗ ವಷಟ್ಕಾರದಿಂದ ಸತ್ಯ ಆಹುತಿಯಾದದ್ದು.
Mantra 13
यस्ते द्रप्सः स्कन्नो यस्ते अंशुरवश्च यः परः स्रुचा । अयं देवो बृहस्पतिः सं तं सिञ्चतु राधसे ॥
ನಿನ್ನ ಯಾವ ಹನಿ ಚೆಲ್ಲಿಹೋಗಿದೆಯೋ, ನಿನ್ನ ಯಾವ ಅಂಶು—ಕಿರಣ-ರಸ—ಸ್ರುಚಾ (ಹವಿಪಾತ್ರ)ದಿಂದ ಕೆಳಗಾಗಲಿ ಮೇಲಗಾಗಲಿ ದೂರವಾಗಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆಯೋ—ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಈ ದೇವ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ನಮ್ಮ ರಾಧಸೇ, ಕಲ್ಯಾಣ-ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸುರಿಯಲಿ.
Mantra 14
पयस्वतीरोषधयः पयस्वन्मामकं वचः । अपां पयस्वदित्पयस्तेन मा सह शुन्धत ॥
ಹೇ ಪಯಸ್ವತೀ ಔಷಧಿಗಳೇ, ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಪಯಸ್ವಾನ್—ಕ್ಷೀರ-ಸಮೃದ್ಧ—ಮಾಡಿರಿ; ಮತ್ತು ಅಪಾಂ ಪಯಸ್ವತ್—ಜಲಗಳ ಪೋಷಕ ಪಯಃ ಕೂಡ—ಆ ಪಯಸದಿಂದಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿರಿ. (ನನ್ನ) ವಾಣಿ ಪೋಷಕ ಮಧುರತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ವಾಹಕವಾಗಲಿ.
It connects a mythic marriage scene shaped by Tvaṣṭṛ with the lineage of Vivasvat, Saraṇyū, and Yama, then turns to Sarasvatī, the Fathers, waters, and herbs for nourishment, protection, and purified speech.
Sarasvatī is invoked as a guiding and nourishing power who can accompany the ancestral realm and bring ‘svadhā’-strength—support for memory, continuity, and wholesome vitality—into the ritual seat (barhis).
It is a prayer that one’s speech become nourishing and truthful—free from harm or distortion—so words support life, clarity, and right order rather than draining or injuring others.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.