Sukta 146
Sukta 10.146
Araṇyānī (Goddess/Power of the Forest)
ಈ ಚಿಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವು ಅರಣ್ಯಾನಿಯನ್ನು—ಅರಣ್ಯದ ಜೀವಂತ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು—ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳನ್ನು ನಿರ್ಭಯಳಾಗಿ, ಹಿಡಿಯಲಾಗದವಳಾಗಿ, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವವಳಾಗಿ, ಆದರೆ ಗ್ರಾಮಜೀವನದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿರುವವಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯದ ರಹಸ್ಯಮಯ ಧ್ವನಿಲೋಕವನ್ನು—ಕೂಗುಗಳು, ಚಿರಚಿರಗಳು, ಬಿರುಕುಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಿತ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು—ಪಟವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಏಕಾಂತವನ್ನು ದೈವಿಕ, ಪೋಷಕ ವಾತಾವರಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅರಣ್ಯಾನಿಯನ್ನು ಸುಗಂಧಮಯಳಾಗಿ, ಸಮೃದ್ಧಳಾಗಿ, ಕಾಡುಜೀವಿಗಳ ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಹಾಲಿನಿಂದ ಅಸ್ಪರ್ಶಿತಳಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತದೆ.
Mantras
Mantra 1
अरण्यान्यरण्यान्यसौ या प्रेव नश्यसि । कथा ग्रामं न पृच्छसि न त्वा भीरिव विन्दती३ँ ॥
ಅರಣ್ಯಾಣಿ, ಅರಣ್ಯಾಣಿ! ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ನೀನು, ಜಾರಿಹೋಗುವಂತೆ ಅಡಗಿಹೋಗುವವಳೇ—ನೀನು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಏಕೆ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ? ನಡುಗುವ ಭಯವು ಯಾರನ್ನು ಹಿಡಿಯುವದೋ ಹಾಗೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಭೀತಿಯೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
Mantra 2
वृषारवाय वदते यदुपावति चिच्चिकः । आघाटिभिरिव धावयन्नरण्यानिर्महीयते ॥
ಚಿಚ್ಚಿಕ (ಜಿಂಜಿರು) ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ವೃಷಾರವ (ಬುಲ್-ರೋರರ್) ಕಡೆಗೆ ಕೂಗುವಾಗ, ಖಟಖಟಿಸುವ ಆಘಾತಗಳಂತೆ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಓಡಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾ—ಅರಣ್ಯಾಣಿ ಮಹಿಮಾವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ; ವನದ ಚೇತನ ಸ್ಪಂದನದಿಂದ ಅವಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ತಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Mantra 3
उत गाव इवादन्त्युत वेश्मेव दृश्यते । उतो अरण्यानिः सायं शकटीरिव सर्जति ॥
ಅಲ್ಲ—ಹಸುಗಳು ಮೇಯುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಶಬ್ದವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನೆಯೊಂದು ಕಾಣುವಂತೆಯೂ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಾಣಿ ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಶಕಟಿಗಳ (ಗಾಡಿಗಳ) ಕಿರಿಕಿರಿಸುವ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ನಾದಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ—ವಿಶಾಲ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಜೀವದ ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿ.
Mantra 4
गामङ्गैष आ ह्वयति दार्वङ्गैषो अपावधीत् । वसन्नरण्यान्यां सायमक्रुक्षदिति मन्यते ॥
“ಹಸು—ಇವನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ!” “ಮರ—ಇವನು ಕೆಡವಿದನು!” ಅರಣ್ಯಾಣಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಹೀಗೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ—“ಯಾರೋ ಕೂಗಿದರು.” ಹೀಗೆ ವನವು ಏಕಾಂತ ಅನುಭವವನ್ನು ಜೀವಂತ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 5
न वा अरण्यानिर्हन्त्यन्यश्चेन्नाभिगच्छति । स्वादोः फलस्य जग्ध्वाय यथाकामं नि पद्यते ॥
ಅರಣ್ಯಾನೀ ಯಾರನ್ನೂ ಹೊಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ—ಬೇರೊಬ್ಬನು ಶತ್ರುಭಾವದಿಂದ ಅವಳ ಎದುರಿಗೆ ಬಾರದಿದ್ದರೆ. ಸಿಹಿ ಫಲವನ್ನು ಭುಜಿಸಿ, ಅವಳು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಿಳಿಯುತ್ತಾಳೆ; ವಿಶಾಲ ಚೇತನವು ಯಾರಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ವೈರವಿಟ್ಟು ಸಮೀಪಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ.
Mantra 6
आञ्जनगन्धिं सुरभिं बह्वन्नामकृषीवलाम् । प्राहं मृगाणां मातरमरण्यानिमशंसिषम् ॥
ಅಂಜನದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತಳಾಗಿ, ಮಧುರ ವಾಸನೆಯುಳ್ಳವಳಾಗಿ, ಬಹು ಅನ್ನ-ಪೋಷಣೆಯುಳ್ಳವಳಾಗಿ, ಹಳದಿಂದ ಅಕೃಷಿತಳಾಗಿ—ಅರಣ್ಯಾನೀ, ವನ್ಯ ಮೃಗಗಳ ಮಾತೆ: ಅವಳನ್ನೇ ನಾನು ಮುಂಚೆ ನಿಂತು ಸ್ತುತಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದೇನೆ.
Inside Sukta 146
How it unfolds
- Where it opens
Direct apostrophe to Araṇyānī: she is elusive, not village-bound, and untouched by fear.
- Development
The hymn explores how the forest feels ‘inhabited’ through ambiguous sounds and perceptions—calls, strikes, and imagined cries—suggesting a living, watchful presence.
- Climax
Araṇyānī is revealed as richly scented, abundant in nourishment, and wholly beyond cultivation—sovereign in her own domain.
- Where it settles
The poet concludes with an explicit proclamation of praise: Araṇyānī is honored as the mother of wild creatures and the sustaining power of the wilderness.
The deity: Araṇyānī
- In the VedaAraṇyānī is addressed as a forest-spirit who ‘vanishes’ from sight, is not drawn to the village, and is untouched by fear; she is sensed through fragrances, nourishment, and the forest’s uncanny sounds. She is praised as ‘mother of the wild creatures’ and as a presence that makes the wilderness feel inhabited.
- Cosmic functionShe embodies the autonomous realm outside settled order—wilderness as a sustaining, protective, and numinous domain where life proliferates without cultivation. As such, she safeguards wild fertility (plants, game, hidden waters) and the liminal boundary between human habitation and the untamed.
- Inner significancePsychologically, Araṇyānī represents the mind’s encounter with solitude, silence, and the unknown—where fear can arise, yet deeper steadiness and intuitive perception can also awaken. Spiritually, she signifies reverent attunement to nature as sacred presence rather than mere resource.
Famous verses
araṇyāny araṇyāny
गामङ्गैष आ ह्वयति दार्वङ्गैषो अपावधीत् । वसन्नरण्यान्यां सायमक्रुक्षदिति मन्यते ॥mṛgāṇāṃ mātaram
Attributes of the deity
- Elusive and unseen (vanishing, slipping away)
- Fearless and beyond social dependence (not seeking the village)
- Fragrant and sensuous (surabhi, ointment-scented)
- Abundant and nourishing (bahvannā)
- Untilled/uncultivated (akṛṣīvalā)
- Motherly protector of wild beings (mṛgāṇāṃ mātā)
- Animates the forest soundscape (calls, cracks, imagined voices)
Also by this seer
- Other hymns in Rigveda Maṇḍala 10 with uncertain or anonymous attribution occur in the Khila-like, late strata of the Saṃhitā; however, no secure additional hymns can be assigned to this same rishi.
The rite, step by step
- Prepare a quiet outdoor space at the forest edge (araṇya-maryādā) or a secluded grove; sit facing into the forest.
- Establish a simple fire or lamp (optional) and perform ācamana and a brief saṅkalpa for protection and harmony with the forest realm.
- Recite the hymn (RV 10.146) once or three times with attentive listening to surrounding sounds, treating them as Araṇyānī’s ‘signs’.
- Offer a small oblation or symbolic offering with each recitation or at the end, mentally dedicating it to Araṇyānī.
- Conclude with a silent pause, then a prayer for safe return and non-harm to forest beings; depart respectfully without loud speech.
Offerings
- Ghee into a small fire (if performing homa)
- Fragrant substances (sandal/agaru, simple incense)
- Forest-appropriate offerings: fruits, nuts, grains (non-invasive, minimal)
- Water libation (arghya) at the forest edge
Frequently Asked Questions
Araṇyānī is the divine power of the forest—an unseen, living presence associated with wilderness, fragrance, nourishment, and the protection of wild creatures.
The hymn teaches reverence for the forest as sacred and sustaining, and it reframes the forest’s uncertain sounds and solitude as signs of a protective, motherly presence rather than fear.
It may be recited before entering forests or during nature worship to cultivate calm, respect for wildlife, and a sense of protection and harmony with the natural world—especially at dusk or twilight.
Ask anything about Sukta 146 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
